Ứng Dụng Cộng Hưởng Từ Trong Chẩn Đoán Tổn Thương Dây Chằng Chéo Sau Khớp Gối Do Chấn Thương

Cộng hưởng từ (CHT) đã trở thành một công cụ quan trọng trong chẩn đoán tổn thương dây chằng chéo sau… 93 trang · Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh · 2023.

• Tác giả: Lương Thị Mỹ Phụng
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Văn Phước
• Trường học: Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Điện Quang Và Y Học Hạt Nhân (Chẩn Đoán Hình Ảnh)
• Đề tài: Ứng Dụng Cộng Hưởng Từ Trong Chẩn Đoán Tổn Thương Dây Chằng Chéo Sau Khớp Gối
• Loại tài liệu: Đề Án Thạc Sĩ Ứng Dụng Y Học
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tên đề án Ứng dụng cộng hưởng từ trong chẩn đoán tổn thương dây chằng chéo sau khớp gối do chấn thương
• 1.2. Người thực hiện
• 1.3. Lý do thực hiện đề án
• 1.4. Mục tiêu của đề án
• 1.4.1. Mục tiêu chung
• 1.4.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.5. Nhiệm vụ của đề án
• 1.6. Phạm vi của đề án
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG
• 2.1. Cơ sở để xây dựng đề án
• 2.1.1. Tổng quan về khớp gối và dây chằng chéo sau
• 2.1.2. Giải phẫu dây chằng chéo sau
• 2.1.3. Chức năng dây chằng chéo sau
• 2.1.4. Hậu quả của tổn thương DCCS
• 2.1.5. Chẩn đoán tổn thương dây chằng chéo sau
• 2.1.5.1. Cơ chế gây tổn thương DCCS
• 2.1.5.2. Chẩn đoán lâm sàng tổn thương dây chằng chéo sau
• 2.1.5.3. Các phương tiện cận lâm sàng trong chẩn đoán tổn thương DCCS
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Ứng Dụng Cộng Hưởng Từ Trong Chẩn Đoán Tổn Thương Dây Chằng Chéo Sau

Cộng hưởng từ (CHT) đã trở thành một công cụ quan trọng trong chẩn đoán tổn thương dây chằng chéo sau (DCCS) khớp gối. Phương pháp này cho phép hình ảnh hóa các tổn thương một cách chi tiết mà không cần xâm lấn. CHT cung cấp thông tin về cấu trúc và chức năng của khớp gối, giúp bác sĩ đưa ra quyết định điều trị chính xác hơn.

1.1. Cộng Hưởng Từ Là Gì Và Tại Sao Quan Trọng

Cộng hưởng từ là một kỹ thuật hình ảnh không xâm lấn, sử dụng từ trường và sóng vô tuyến để tạo ra hình ảnh chi tiết của các mô mềm trong cơ thể. Đặc biệt, CHT có khả năng phát hiện các tổn thương ở dây chằng và sụn khớp, điều này rất quan trọng trong chẩn đoán tổn thương DCCS.

1.2. Lịch Sử Phát Triển Cộng Hưởng Từ Trong Y Học

Cộng hưởng từ đã được phát triển từ những năm 1970 và nhanh chóng trở thành một công cụ thiết yếu trong chẩn đoán hình ảnh y học. Sự phát triển của công nghệ đã giúp cải thiện độ nhạy và độ đặc hiệu của CHT trong việc phát hiện tổn thương khớp gối.

II. Vấn Đề Trong Chẩn Đoán Tổn Thương Dây Chằng Chéo Sau

Tổn thương DCCS thường khó chẩn đoán do triệu chứng không rõ ràng và có thể bị nhầm lẫn với các tổn thương khác. Việc chẩn đoán chính xác là rất quan trọng để quyết định phương pháp điều trị phù hợp.

2.1. Các Triệu Chứng Thường Gặp Khi Tổn Thương DCCS

Bệnh nhân thường gặp phải triệu chứng như đau, sưng, và cảm giác không ổn định ở khớp gối. Những triệu chứng này có thể bị nhầm lẫn với các chấn thương khác, làm cho việc chẩn đoán trở nên khó khăn.

2.2. Thách Thức Trong Việc Chẩn Đoán Chính Xác

Việc chẩn đoán tổn thương DCCS có thể gặp khó khăn do sự phức tạp của cấu trúc khớp gối và sự hiện diện của các tổn thương phối hợp. Điều này yêu cầu bác sĩ phải có kinh nghiệm và kiến thức sâu rộng về giải phẫu và chức năng của khớp gối.

III. Phương Pháp Chẩn Đoán Tổn Thương DCCS Bằng Cộng Hưởng Từ

Cộng hưởng từ cung cấp một cái nhìn toàn diện về tổn thương DCCS và các cấu trúc xung quanh. Phương pháp này cho phép đánh giá chính xác mức độ tổn thương và các tổn thương phối hợp khác.

3.1. Quy Trình Chụp Cộng Hưởng Từ Khớp Gối

Quy trình chụp CHT khớp gối bao gồm việc bệnh nhân nằm trong máy chụp và thực hiện các chuỗi xung khác nhau để thu thập hình ảnh. Điều này giúp bác sĩ có được hình ảnh rõ nét về DCCS và các mô mềm khác.

3.2. Đánh Giá Độ Nhạy Và Độ Đặc Hiệu Của CHT

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng CHT có độ nhạy và độ đặc hiệu cao trong việc chẩn đoán tổn thương DCCS, với độ nhạy lên tới 93,5% và độ đặc hiệu 88,9%. Điều này cho thấy CHT là một công cụ đáng tin cậy trong chẩn đoán.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Cộng Hưởng Từ Trong Chẩn Đoán DCCS

Việc ứng dụng CHT trong chẩn đoán tổn thương DCCS đã mang lại nhiều lợi ích cho bệnh nhân. Phương pháp này không chỉ giúp phát hiện tổn thương mà còn hỗ trợ trong việc lập kế hoạch điều trị.

4.1. Lợi Ích Của CHT So Với Các Phương Pháp Khác

CHT có nhiều ưu điểm so với các phương pháp chẩn đoán khác như X-quang hay nội soi khớp. Nó không xâm lấn, không cần gây mê và có thể cung cấp hình ảnh chi tiết về các mô mềm.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Về Tổn Thương DCCS

Nghiên cứu cho thấy CHT có thể phát hiện các tổn thương DCCS với độ chính xác cao, giúp bác sĩ đưa ra quyết định điều trị kịp thời và hiệu quả hơn.

V. Kết Luận Về Ứng Dụng Cộng Hưởng Từ Trong Chẩn Đoán DCCS

Cộng hưởng từ đã chứng minh được giá trị của nó trong việc chẩn đoán tổn thương dây chằng chéo sau khớp gối. Phương pháp này không chỉ giúp phát hiện tổn thương mà còn hỗ trợ trong việc lập kế hoạch điều trị hiệu quả.

5.1. Tương Lai Của CHT Trong Chẩn Đoán Y Học

Với sự phát triển không ngừng của công nghệ, CHT sẽ tiếp tục được cải thiện về độ chính xác và khả năng phát hiện tổn thương, mở ra nhiều cơ hội mới trong chẩn đoán y học.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Các Bác Sĩ Lâm Sàng

Các bác sĩ lâm sàng nên xem xét việc sử dụng CHT như một phần không thể thiếu trong quy trình chẩn đoán tổn thương DCCS, nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc bệnh nhân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bệnh lý chấn thương cơ quan vận động, tổn thương khớp gối là một trong những nguyên nhân hàng đầu làm suy giảm khả năng di chuyển của người bệnh. Dây chằng chéo sau là cấu trúc vững chắc nhất của khớp gối, có vai trò cốt lõi trong việc kiểm soát chuyển động lăn trượt và ngăn chặn mâm chày di lệch ra sau. Thống kê y văn ghi nhận chấn thương dây chằng chéo sau chiếm khoảng 23% tổng số các ca tổn thương hệ thống dây chằng khớp gối. Đáng lưu ý, tổn thương này hiếm khi xảy ra đơn độc mà thường phối hợp phức tạp với rách sụn chêm, đứt dây chằng chéo trước hoặc rách cấu trúc góc sau ngoài. Nếu không được chẩn đoán và xử trí đúng cách, tỷ lệ tổn thương sụn chêm thứ phát sẽ tăng gấp 3 lần sau 1 năm theo dõi, đồng thời khoảng 11% người bệnh tiến triển sang thoái hóa khớp gối nặng nề.

Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu là xác định các đặc điểm tổn thương dây chằng chéo sau cùng các thương tổn phối hợp trên hình ảnh cộng hưởng từ, đồng thời đánh giá độ chính xác của phương pháp này khi đối chiếu với phẫu thuật nội soi khớp gối – tiêu chuẩn vàng trong chẩn đoán can thiệp. Nghiên cứu được triển khai trên 40 bệnh nhân từ 18 tuổi trở lên, điều trị tại Bệnh viện Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn từ tháng 01/2018 đến tháng 10/2022. Đề tài mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp hệ thống dữ liệu hình ảnh học chuyên sâu, nâng cao độ chính xác trong phân loại tổn thương trước mổ đạt trên 90%, giúp các phẫu thuật viên ngoại chấn thương xây dựng phác đồ can thiệp tối ưu cho người bệnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Cơ sở lý thuyết của nghiên cứu dựa trên các nguyên lý giải phẫu học, cơ sinh học khớp gối và bệnh học chẩn đoán hình ảnh cộng hưởng từ. Về mặt giải phẫu, dây chằng chéo sau gồm hai bó chính: bó trước ngoài lớn hơn có khả năng chịu lực căng lên tới 1620 N và bó sau trong chịu lực 258 N. Chiều dài trung bình của dây chằng dao động từ 32 đến 38 mm, diện tích thiết diện cắt ngang đạt khoảng 31,2 mm2, mật độ sợi collagen lớn hơn dây chằng chéo trước từ 120% đến 150%.

Cơ chế bệnh sinh tổn thương dây chằng chéo sau chủ yếu do lực chấn thương trực tiếp tác động từ trước ra sau vào đầu trên xương chày ở tư thế gối gấp, hoặc do cơ chế duỗi gối quá mức trên 30 độ làm căng đứt hệ thống bao khớp và dây chằng. Thang phân loại của Gross và Ringler được áp dụng để chia mức độ tổn thương thành ba cấp độ: tổn thương nội tại sợi (độ I), đứt một phần (độ II) và đứt hoàn toàn (độ III).

Các khái niệm hình ảnh học then chốt bao gồm:

• Dấu hiệu trực tiếp: Tăng đường kính trước sau của dây chằng từ 7 mm trở lên, tăng tín hiệu cao dạng dịch trên chuỗi xung T2W/PD FS, gián đoạn tính liên tục của sợi và bong điểm bám chày hoặc đùi kèm mảnh xương.
• Dấu hiệu gián tiếp: Độ trượt mâm chày ra sau vượt quá 3 mm và mức độ lồi sụn chêm trong ra trước vượt quá 3,2 mm.
• Phù tủy xương: Vùng biến đổi tín hiệu dạng bản đồ hoặc dạng lưới trên chuỗi xung xoá mỡ, phản ánh tình trạng đụng dập vi thể của bè xương.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế mô tả loạt ca, thu thập số liệu hồi cứu từ hệ thống hồ sơ bệnh án điện tử và hệ thống lưu trữ và truyền tải hình ảnh PACS tại Bệnh viện Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 40 bệnh nhân chấn thương khớp gối được chỉ định chụp cộng hưởng từ và sau đó được can thiệp phẫu thuật nội soi khớp gối trong mốc thời gian 4 năm (2018 - 2022). Phương pháp chọn mẫu thuận tiện lấy toàn bộ các ca bệnh thỏa mãn tiêu chí chọn vào: đủ 18 tuổi, có chẩn đoán tổn thương dây chằng chéo sau trên phim cộng hưởng từ và có biên bản tường trình phẫu thuật nội soi rõ ràng.

Quy trình kỹ thuật được thực hiện trên hệ thống máy chụp cộng hưởng từ 1,5 Tesla và 3,0 Tesla đồng bộ. Bệnh nhân được khảo sát với các chuỗi xung chuyên biệt gồm T2W TSE, T2W TSE FS và Proton Density FS trên cả 3 mặt phẳng giải phẫu (đứng dọc - sagittal, đứng ngang - coronal, trục - axial). Các thông số kỹ thuật được kiểm soát nghiêm ngặt với trường nhìn FOV từ 140 mm đến 160 mm, độ dày lát cắt 3,0 mm đến 3,5 mm, khoảng cách giữa hai lát cắt 10% đến 15%. Toàn bộ dữ liệu lâm sàng, thông số hình ảnh và kết quả nội soi được xử lý bằng phần mềm thống kê Stata 14.0. Các biến số định tính được so sánh bằng phép kiểm Chi bình phương hoặc kiểm định chính xác Fisher với ngưỡng ý nghĩa thống kê xác định tại p < 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích số liệu từ 40 bệnh nhân tham gia nghiên cứu (trong đó có 35 trường hợp được xác nhận đứt dây chằng chéo sau qua phẫu thuật nội soi) đã ghi nhận các phát hiện nổi bật:

• Đặc điểm nhân khẩu học: Độ tuổi trung bình của nhóm bệnh nhân là 36,2 $\pm$ 9,4 tuổi, phân bố trong khoảng từ 18 đến 61 tuổi. Nam giới chiếm tỷ lệ áp đảo với 68,6% (24/35 ca), cao hơn gấp 2,18 lần so với nữ giới chiếm 31,4% (11/35 ca).
• Giá trị chẩn đoán của dấu hiệu trực tiếp: Dấu hiệu tăng đường kính dây chằng chéo sau từ 7 mm trở lên trên mặt phẳng đứng dọc xuất hiện ở trên 90% số ca đứt. Dấu hiệu tăng tín hiệu cao chiếm toàn bộ bề dày và gián đoạn sợi trên chuỗi xung T2W FS thể hiện độ tương quan cao với chẩn đoán đứt hoàn toàn trên nội soi. Vị trí tổn thương tập trung nhiều nhất ở đoạn giữa dây chằng (chiếm khoảng 70% đến 84%), vị trí đoạn gần bám lồi cầu đùi chiếm khoảng 15% đến 25%, trong khi tổn thương đoạn xa bám mâm chày chiếm tỷ lệ thấp dưới 6%.
• Giá trị định lượng của dấu hiệu gián tiếp: Dấu hiệu trượt mâm chày ra sau lớn hơn 3 mm và lồi sụn chêm trong ra trước lớn hơn 3,2 mm trên chuỗi xung PD FS đạt độ đặc hiệu thực tế trên 90%, đóng vai trò chỉ điểm cực kỳ tin cậy trong các trường hợp tổn thương mạn tính hoặc tín hiệu dây chằng bị lu mờ do mô xơ.
• Tổn thương phối hợp đa dạng: Tỷ lệ tổn thương phối hợp nội khớp rất cao, trong đó đứt dây chằng chéo trước đi kèm chiếm từ 42% đến 61%, rách sụn chêm trong và ngoài chiếm 40% đến 54%, tổn thương phức hợp góc sau ngoài chiếm khoảng 70% và dấu hiệu phù tủy xương hiện diện ở trên 80% các trường hợp chấn thương cấp tính dưới 6 tuần.

Thảo luận kết quả

Tỷ lệ nam giới chiếm đa số (68,6%) và độ tuổi trung bình 36,2 tuổi phản ánh sát thực trạng dịch tễ tại Việt Nam, nơi nhóm dân số trong độ tuổi lao động tham gia giao thông bằng xe máy và hoạt động thể thao chiếm tỷ lệ cao, dễ đối mặt với chấn thương năng lượng mạnh.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, kết quả của đề tài hoàn toàn tương đồng với báo cáo của Rodriguez khi ghi nhận dấu hiệu tăng đường kính trên 7 mm có độ nhạy 94% và độ đặc hiệu 92%. Phát hiện về tỷ lệ tổn thương phối hợp góc sau ngoài (trên 70%) cũng tương thích chặt chẽ với nghiên cứu của Anderson trên 79 bệnh nhân chấn thương cấp tính. Khi so sánh với các công bố trong nước của Nguyễn Mạnh Khánh (độ phù hợp CHT và nội soi đứt hoàn toàn đạt 90,9%) hay Đặng Thị Ngọc Anh (độ nhạy 100%, độ đặc hiệu 98,9%), nghiên cứu này tái khẳng định vị thế vượt trội của cộng hưởng từ trong việc chẩn đoán toàn diện cả mô mềm và xương.

Toàn bộ dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua các bảng đối chiếu chéo giữa kết quả cộng hưởng từ và nội soi (bảng 2x2 đánh giá độ nhạy, độ đặc hiệu), biểu đồ cột phân bố vị trí tổn thương (đoạn gần, đoạn giữa, đoạn xa) và biểu đồ tròn thể hiện cơ cấu tổn thương phối hợp. Sự kết hợp giữa các dấu hiệu trực tiếp và chỉ số đo đạc gián tiếp giúp bác sĩ chẩn đoán hình ảnh không chỉ dừng lại ở việc đọc đứt hay không đứt, mà còn mô tả chi tiết mức độ mất vững của khớp gối.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả chẩn đoán và điều trị tổn thương dây chằng chéo sau khớp gối trong thực hành lâm sàng, các giải pháp cụ thể được đề xuất như sau:

• Chuẩn hóa quy trình chụp cộng hưởng từ khớp gối: Khoa Chẩn đoán hình ảnh tại các bệnh viện tuyến trung ương và tuyến tỉnh cần áp dụng thống nhất quy trình chụp với độ dày lát cắt dưới 3,5 mm, bắt buộc tích hợp chuỗi xung PD FS và T2W FS độ phân giải cao trên bình diện đứng dọc và đứng ngang. Mục tiêu nâng độ chính xác chẩn đoán thương tổn dây chằng lên trên 98% trong vòng 6 tháng tới.
• Đưa các chỉ số đo đạc gián tiếp vào mẫu kết quả chuẩn: Bác sĩ đọc phim cần chủ động đo đạc mức độ trượt mâm chày ra sau (ngưỡng 3 mm) và mức độ lồi sụn chêm trong (ngưỡng 3,2 mm) trên hệ thống PACS. Việc triển khai giải pháp này từ quý 1 năm sau sẽ giúp giảm tỷ lệ bỏ sót tổn thương dây chằng chéo sau thể bán phần xuống dưới 5%.
• Thiết lập quy trình hội chẩn liên chuyên khoa Chẩn đoán hình ảnh - Chấn thương chỉnh hình: Định kỳ hàng tuần, hai chuyên khoa cần đối chiếu hình ảnh cộng hưởng từ với thực tế can thiệp nội soi trên 100% bệnh nhân phẫu thuật, hoàn thiện phác đồ phân loại thương tổn đa dây chằng trong vòng 12 tháng.
• Xây dựng cơ sở dữ liệu số hóa theo dõi tổn thương sụn khớp thứ phát: Ban Giám đốc bệnh viện và phòng Công nghệ thông tin cần triển khai phân hệ quản trị dữ liệu hình ảnh, theo dõi định kỳ sau 6 tháng và 12 tháng đối với các bệnh nhân điều trị bảo tồn, nhằm phát hiện sớm biến chứng thoái hóa khớp gối trên 100% người bệnh trong diện quản lý.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng chuyên môn:

• Bác sĩ chuyên khoa Chẩn đoán hình ảnh: Tiếp cận bộ tiêu chuẩn chi tiết về nhận diện dấu hiệu trực tiếp, dấu hiệu gián tiếp và cách ứng dụng các chuỗi xung T2W FS, PD FS để đọc kết quả tổn thương dây chằng chéo sau chính xác, tránh nhầm lẫn với các giả tổn thương.
• Bác sĩ Phẫu thuật Chấn thương chỉnh hình: Nắm bắt chi tiết các dạng thương tổn phối hợp phức tạp (góc sau ngoài, sụn chêm, dây chằng chéo trước) và vị trí đứt (đoạn giữa, bong điểm bám), từ đó lựa chọn đường mổ, kỹ thuật tái tạo dây chằng một bó hoặc hai bó thích hợp.
• Kỹ thuật viên Hình ảnh y học: Nắm vững các thông số kỹ thuật chuẩn (FOV 140-160 mm, TR/TE, góc cắt giải phẫu) trên hệ thống máy 1,5 Tesla và 3,0 Tesla, đảm bảo tạo ra các lát cắt đứng dọc bộc lộ trọn vẹn chiều dài dây chằng chéo sau.
• Học viên sau đại học và Sinh viên Y khoa: Sử dụng làm tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu hồi cứu, kỹ năng đối chiếu cận lâm sàng với tiêu chuẩn vàng phẫu thuật và cấu trúc trình bày một đề tài y học ứng dụng.

Câu hỏi thường gặp

• Chụp cộng hưởng từ có ưu điểm gì vượt trội hơn X-quang quy ước trong chấn thương khớp gối? X-quang chỉ phát hiện được gãy xương hoặc mảnh bong giật xương tại điểm bám (như tổn thương Segond đảo ngược). Trong khi đó, cộng hưởng từ khảo sát trực tiếp toàn bộ thân dây chằng, sụn chêm, bao khớp và tình trạng phù tủy xương với độ chính xác đạt trên 95% mà không xâm lấn.

• Tiêu chuẩn hình ảnh nào trên cộng hưởng từ khẳng định chắc chắn đứt hoàn toàn dây chằng chéo sau? Đứt hoàn toàn được xác định khi có một trong các dấu hiệu: tín hiệu cao dạng dịch chiếm toàn bộ bề dày dây chằng trên chuỗi xung T2W/PD FS, mất tính liên tục hoàn toàn của sợi, hình thái dây chằng biến dạng không rõ ràng, hoặc bong điểm bám kèm co rút đầu gân.

• Vì sao dấu hiệu trượt mâm chày ra sau lớn hơn 3 mm lại có giá trị chẩn đoán cao? Khi dây chằng chéo sau bị đứt, cơ chế giữ vững thụ động bị phá vỡ khiến mâm chày trượt ra sau so với lồi cầu đùi. Phép đo trên chuỗi xung PD FS đứng dọc cho thấy khi độ trượt vượt quá 3 mm, hệ số tương quan với đứt dây chằng chéo sau đạt 0,94.

• Tại sao đứt dây chằng chéo sau lại thường đi kèm tổn thương phức hợp góc sau ngoài? Do dây chằng chéo sau là cấu trúc rất khỏe chịu lực căng 1620 N, các lực chấn thương đủ mạnh để làm đứt cấu trúc này thường gây tổn thương dây chuyền lên các thành phần hỗ trợ xung quanh, khiến tỷ lệ tổn thương góc sau ngoài phối hợp chiếm tới 73%.

• Thời gian từ khi chấn thương đến lúc chụp cộng hưởng từ ảnh hưởng như thế nào đến hình ảnh tổn thương? Trong giai đoạn cấp dưới 6 tuần, hình ảnh cộng hưởng từ thể hiện rất rõ tình trạng phù nề mô mềm, tràn dịch khớp và phù tủy xương dạng lưới. Sau 6 tuần (giai đoạn mạn), phù tủy giảm dần, dây chằng có thể xuất hiện hiện tượng sẹo hóa hoặc teo nhỏ, đòi hỏi phải dựa nhiều hơn vào các dấu hiệu gián tiếp.

Kết luận

• Dây chằng chéo sau là thành phần giữ vững then chốt của khớp gối, tổn thương chủ yếu gặp ở nam giới trẻ tuổi (chiếm 68,6%) do chấn thương năng lượng cao.
• Cộng hưởng từ là phương tiện chẩn đoán hình ảnh không xâm lấn có giá trị đặc biệt cao, cho phép đánh giá chính xác vị trí đứt (đoạn giữa chiếm đa số), mức độ đứt và các tổn thương phối hợp nội khớp.
• Dấu hiệu tăng đường kính trước sau từ 7 mm trở lên cùng các chỉ số gián tiếp như trượt mâm chày ra sau trên 3 mm và lồi sụn chêm trong trên 3,2 mm là các tiêu chuẩn định lượng có độ tin cậy vượt trội.
• Sự kết hợp chặt chẽ giữa chẩn đoán hình ảnh chất lượng cao và can thiệp phẫu thuật nội soi giúp hạn chế tối đa nguy cơ thoái hóa khớp và tổn thương sụn chêm thứ phát sau 1 năm.
• Các cơ sở y tế cần khẩn trương chuẩn hóa quy trình chụp chuỗi xung xoá mỡ lát mỏng và tăng cường đào tạo kỹ năng phân tích hình ảnh đa bình diện cho đội ngũ bác sĩ chuyên khoa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1.1 Tên đề án Ứng dụng cộng hưởng từ trong chẩn đoán tổn thương dây chằng chéo sau khớp gối do chấn thương.2 Người thực hiện - Thực hiện đề án: Lương Thị Mỹ Phụng - Người hướng dẫn khoa học: - HD1: PGS. Lê Văn Phước - HD2: TS. Đỗ Hải Thanh Anh - Đơn vị thực hiện: Bộ môn Chẩn đoán hình ảnh Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh.3 Lý do thực hiện đề án Trong các bệnh lý chấn thương cơ quan vận động thì chấn thương khớp gối là bệnh lý thường gặp. Trong đó, bộ phận dây chằng và sụn chêm đặc biệt quan trọng, có cấu trúc phức tạp và dễ bị tổn thương.

Dây chằng chéo sau (DCCS) là dây chằng khoẻ nhất ở khớp gối, cùng với các dây chằng khác góp phần đảm bảo sự vững chắc của khớp gối, chấn thương DCCS chiếm khoảng 23% các chấn thương dây chằng khớp gối nói chung.1 Tổn thương DCCS hiếm khi đơn thuần mà thường kèm theo các tổn thương dây chằng khác như dây chằng chéo trước (DCCT), dây chằng bên trong hay phức hợp góc sau ngoài.2,3 Trước đây, cấu trúc giải phẫu và chức năng của DCCS ít được quan tâm nghiên cứu và khi chỉ tổn thương DCCS đơn độc thì thường không có chỉ định điều trị can thiệp.4 Chính vì vậy, hiệu quả điều trị bảo tồn và phẫu thuật chấn thương DCCS thường thấp. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu cho thấy bệnh nhân (BN) tổn thương DCCS được điều trị bảo tồn có tỉ lệ mắc phải tổn thương sụn chêm và thoái hoá sụn khớp .5 Theo một báo cáo theo dõi diễn biến của tổn thương DCCS thì sau khoảng 1 năm tổn thương thứ phát sụn chêm tăng gấp 3 lần, tỉ lệ này càng gia tăng ở nhóm BN có các mức độ tổn thương DCCS khác nhau.3,6 Đối với những tổn thương hoàn toàn DCCS, đặc biệt khi có phối hợp thêm các dây chằng khác có thể dẫn đến mất vững trước sau, gây tăng áp lực lên khớp chày đùi trong và khớp chè đùi, khiến cho đau khớp mạn tính mới là vấn đề chính gây giảm chất lượng cuộc sống của người bệnh.7,8 Cùng với sự hiểu biết ngày càng sâu về chức năng cũng như cơ chế chấn thương và ảnh hưởng của đứt DCCS đến khả năng vận động của khớp gối, chỉ định phẫu thuật tái tạo DCCS ngày càng được mở rộng. Hơn nữa ở giai đoạn cấp việc khám lâm sàng có thể gặp khó khăn do đau, phù nề mô mềm và các tổn thương khác phối hợp nên việc bỏ sót tổn thương cũng không hiếm gặp.9 Do vậy, việc chụp cộng hưởng từ (CHT) khớp gối ngày càng phổ biến nhờ có các ưu điểm so với nội soi khớp là không xâm lấn, ít tốn thời gian, BN không phải nhập viện và không có biến chứng. CHT cho phép khảo sát các tổn thương cả xương và mô mềm như gân cơ, sụn khớp, sụn chêm, bao khớp, dây chằng, tuỷ xương cả giai đoạn cấp và mạn tính.

Nhiều nghiên cứu cho thấy CHT có độ nhạy và độ đặc hiệu cao từ 80% trở lên.10,11 Ở Việt Nam hiện các tài liệu tham khảo về hình ảnh tổn thương của DCCS trên CHT và tỉ lệ các tổn thương phối hợp còn chưa nhiều, điều này cũng có ảnh hưởng và quan trọng cho các bác sĩ lâm sàng lựa chọn hướng điều trị. Vì vậy, để góp phần làm phong phú thêm nguồn tài liệu, nhấn mạnh tầm quan trọng của CHT và bổ sung thêm các góc nhìn mới về tình hình tổn thương DCCS tại Việt Nam, chúng tôi tiến hành thực hiện đề án: “Ứng dụng cộng hưởng từ trong chẩn đoán tổn thương dây chằng chéo sau khớp gối do chấn thương”.4 Mục tiêu của đề án 1.