Luận văn xác định tỷ lệ mang hbsag hbeag và kiến thức thực hành về phòng chống viêm gan vi rút b ở phụ nữ có thai tại quận cầu giấy hà nội 2002

Tài liệu nghiên cứu Luận văn xác định tỷ lệ mang hbsag hbeag và kiến thức thực hành về phòng chống viêm gan vi rút b ở, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Chu Thị Thu Hà
• Người hướng dẫn: Ts. Nguyễn Văn Mạn
• Trường học: Trường Đại Học Y Tế Công Cộng
• Chuyên ngành: Y Tế Công Cộng
• Đề tài: Tỷ Lệ HBsAg, HBeAg Và Kiến Thức Phòng Chống Viêm Gan B Ở Phụ Nữ Mang Thai Tại Cầu Giấy, Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2002
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.2. Thiết kế nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp chọn mẫu
• 2.4. Nội dung nghiên cứu và phương pháp thu thập số liệu
• 2.5. Vấn đề đạo đức
• 2.6. Những đóng góp của đề tài
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN
• 6. CHƯƠNG 6: KHUYẾN NGHỊ
• PHỤ LỤC
• Phụ lục 1: Bộ câu hỏi phỏng vấn
• Phụ lục 2: Các bước vận động đối tượng
• Phụ lục 3: Giấy đồng ý kiểm tra sức khoẻ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Tỷ lệ HBsAg và HBeAg ở Phụ Nữ Mang Thai

Viêm gan B là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, đặc biệt là ở phụ nữ mang thai. Tỷ lệ nhiễm HBsAg và HBeAg ở nhóm đối tượng này có thể ảnh hưởng lớn đến sức khỏe của cả mẹ và con. Theo nghiên cứu, tỷ lệ HBsAg ở phụ nữ mang thai tại Cầu Giấy, Hà Nội dao động từ 12-16%. Điều này cho thấy sự cần thiết phải nâng cao nhận thức và kiến thức về phòng chống viêm gan B trong cộng đồng.

1.1. Định nghĩa và Ý nghĩa của HBsAg và HBeAg

HBsAg và HBeAg là các kháng nguyên quan trọng trong chẩn đoán viêm gan B. HBsAg cho biết sự hiện diện của virus trong cơ thể, trong khi HBeAg chỉ ra mức độ hoạt động của virus. Việc hiểu rõ về các kháng nguyên này giúp phụ nữ mang thai nhận thức được nguy cơ lây truyền cho con.

1.2. Tình hình Nhiễm HBsAg và HBeAg tại Cầu Giấy

Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhiễm HBsAg ở phụ nữ mang thai tại Cầu Giấy là 12,7%. Trong số đó, 36,3% phụ nữ mang HBsAg cũng có HBeAg dương tính. Điều này cho thấy nguy cơ lây truyền từ mẹ sang con là rất cao, đặc biệt trong giai đoạn sinh nở.

II. Vấn đề và Thách thức trong Phòng Chống Viêm Gan B

Mặc dù có nhiều biện pháp phòng ngừa, nhưng tỷ lệ nhiễm viêm gan B vẫn cao ở phụ nữ mang thai. Một trong những thách thức lớn là thiếu kiến thức về bệnh và các biện pháp phòng ngừa. Nhiều phụ nữ không biết rằng viêm gan B có thể lây truyền từ mẹ sang con, dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe của trẻ sơ sinh.

2.1. Thiếu Kiến Thức về Viêm Gan B

Nhiều phụ nữ mang thai không có kiến thức đầy đủ về viêm gan B, bao gồm cách lây truyền và các biện pháp phòng ngừa. Điều này dẫn đến việc họ không thực hiện các biện pháp cần thiết để bảo vệ sức khỏe của mình và con cái.

2.2. Khó Khăn trong Tiếp Cận Dịch Vụ Y Tế

Việc tiếp cận dịch vụ y tế để xét nghiệm và tiêm phòng viêm gan B còn hạn chế. Nhiều phụ nữ không biết đến các dịch vụ này hoặc không có điều kiện để tham gia, dẫn đến tỷ lệ nhiễm bệnh cao.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Tỷ Lệ Nhiễm HBsAg và HBeAg

Nghiên cứu được thực hiện thông qua việc khảo sát và thu thập dữ liệu từ phụ nữ mang thai tại quận Cầu Giấy. Các phương pháp xét nghiệm HBsAg và HBeAg được áp dụng để xác định tỷ lệ nhiễm trong nhóm đối tượng này. Kết quả sẽ giúp đưa ra các giải pháp phù hợp nhằm nâng cao nhận thức và phòng ngừa viêm gan B.

3.1. Thiết Kế Nghiên Cứu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp mô tả cắt ngang, thu thập dữ liệu từ các phụ nữ mang thai tại các trạm y tế. Điều này giúp đảm bảo tính đại diện và chính xác của kết quả.

3.2. Phương Pháp Thu Thập Dữ Liệu

Dữ liệu được thu thập thông qua bảng hỏi và xét nghiệm máu để xác định tình trạng nhiễm HBsAg và HBeAg. Các thông tin về kiến thức và thực hành phòng chống viêm gan B cũng được ghi nhận.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu và Ứng Dụng Thực Tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhiễm HBsAg và HBeAg ở phụ nữ mang thai tại Cầu Giấy là đáng báo động. Những thông tin này sẽ được sử dụng để xây dựng các chương trình giáo dục sức khỏe và tiêm phòng viêm gan B cho phụ nữ mang thai, nhằm giảm thiểu nguy cơ lây truyền cho trẻ sơ sinh.

4.1. Tỷ Lệ Nhiễm HBsAg và HBeAg

Kết quả cho thấy 12,7% phụ nữ mang thai có HBsAg dương tính, trong đó 36,3% có HBeAg dương tính. Điều này cho thấy nguy cơ lây truyền từ mẹ sang con là rất cao.

4.2. Đề Xuất Giải Pháp Phòng Ngừa

Cần triển khai các chương trình giáo dục sức khỏe và tiêm phòng viêm gan B cho phụ nữ mang thai. Việc này không chỉ giúp nâng cao kiến thức mà còn giảm thiểu tỷ lệ nhiễm bệnh trong cộng đồng.

V. Kết Luận và Tương Lai của Nghiên Cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng tỷ lệ nhiễm HBsAg và HBeAg ở phụ nữ mang thai tại Cầu Giấy là cao. Cần có các biện pháp can thiệp kịp thời để nâng cao kiến thức và thực hành phòng chống viêm gan B. Tương lai, nghiên cứu này sẽ là cơ sở cho các chương trình sức khỏe cộng đồng nhằm giảm thiểu tỷ lệ nhiễm viêm gan B.

5.1. Tầm Quan Trọng của Nghiên Cứu

Nghiên cứu này cung cấp thông tin quan trọng về tình trạng nhiễm viêm gan B ở phụ nữ mang thai, từ đó giúp các nhà hoạch định chính sách có cơ sở để xây dựng các chương trình can thiệp hiệu quả.

5.2. Hướng Đi Tương Lai

Cần tiếp tục nghiên cứu và theo dõi tình trạng nhiễm viêm gan B trong cộng đồng, đồng thời triển khai các chương trình giáo dục sức khỏe để nâng cao nhận thức và phòng ngừa bệnh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Viêm gan virus B (HBV) là một trong những thách thức y tế công cộng nghiêm trọng nhất trên phạm vi toàn cầu. Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới, khoảng 2 tỷ người (gần 30% dân số thế giới) có bằng chứng huyết thanh từng nhiễm HBV, trong đó có 350 triệu người mang virus mạn tính và cướp đi sinh mạng của khoảng 1 triệu người mỗi năm do biến chứng xơ gan và ung thư gan nguyên phát. Việt Nam thuộc vùng dịch tễ lưu hành cao với tỷ lệ nhiễm HBV trong quần thể dao động từ 11,3% đến 25,5%, trong đó tỷ lệ phụ nữ mang thai mang kháng nguyên bề mặt HBsAg duy trì ở mức 12% đến 16%.

Vấn đề cốt lõi của dịch tễ học HBV nằm ở phương thức lây truyền dọc từ mẹ sang con trong giai đoạn chu sinh. Trẻ sơ sinh bị lây nhiễm từ mẹ có nguy cơ chuyển thành người mang virus mạn tính lên tới 90%, trong khi tỷ lệ này ở người trưởng thành chỉ từ 5% đến 10%. Đặc biệt, nếu người mẹ đồng thời mang kháng nguyên HBeAg dương tính, khả năng lây truyền sang con trong những tháng đầu đời lên tới 70% đến 90%, và 25% trong số những trẻ này có nguy cơ tử vong do các bệnh lý gan mạn tính khi bước vào độ tuổi trưởng thành.

Nghiên cứu được triển khai tại quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội trong năm 2002 — một địa bàn mới thành lập với quy mô dân số 142.848 người và khoảng 1.500 đến 2.000 phụ nữ mang thai mỗi năm. Mục tiêu trọng tâm của đề tài là xác định tỷ lệ mang HBsAg, tỷ lệ mang HBeAg ở nhóm HBsAg dương tính, đồng thời đánh giá toàn diện thực trạng kiến thức và thực hành phòng chống lây nhiễm HBV ở phụ nữ có thai. Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học thực chứng nhằm hỗ trợ các nhà hoạch định chính sách địa phương thiết lập chiến lược tiêm chủng vắc xin viêm gan B liều sơ sinh trong 24 giờ đầu sau sinh, hướng tới mục tiêu giảm tỷ lệ lây truyền dọc xuống dưới 5% và bảo vệ sức khỏe bà mẹ - trẻ em.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết Dịch tễ học bệnh truyền nhiễm của Tổ chức Y tế Thế giới kết hợp với Mô hình Niềm tin Sức khỏe (Health Belief Model) trong y tế công cộng. Cấu trúc lý thuyết tập trung phân tích mối quan hệ giữa nhận thức nguy cơ bệnh tật, mức độ hiểu biết với hành vi dự phòng thực tế của các cá nhân trong cộng đồng.

Hệ thống khái niệm và dấu ấn miễn dịch cốt lõi bao gồm:

• HBsAg (Hepatitis B surface Antigen): Kháng nguyên bề mặt, dấu ấn huyết thanh học xuất hiện sớm nhất (sau 1 đến 2 tuần tiếp xúc), chỉ điểm tình trạng đang nhiễm HBV cấp hoặc mạn tính nếu tồn tại trên 6 tháng.
• HBeAg (Hepatitis B e Antigen): Kháng nguyên hòa tan trong huyết tương, chỉ báo trực tiếp cho sự nhân lên mạnh mẽ của virus trong tế bào gan và mức độ lây nhiễm cao trong máu.
• Anti-HBs và Anti-HBe: Các kháng thể đặc hiệu tương ứng thể hiện khả năng bảo vệ miễn dịch hoặc dấu hiệu thoái lui của quá trình hoạt động virus.
• Dự phòng chu sinh chủ động và thụ động: Sự kết hợp giữa vắc xin viêm gan B tái tổ hợp hoặc huyết tương cùng kháng thể miễn dịch đặc hiệu (HBIG) nhằm tạo hàng rào miễn dịch sớm cho trẻ sơ sinh.

Phương pháp nghiên cứu

Đề tài áp dụng thiết kế nghiên cứu mô tả cắt ngang có phân tích (Analytical cross-sectional study). Cỡ mẫu được xác định theo công thức ước lượng một tỷ lệ trong quần thể với hệ số tin cậy 95% ($Z = 1,96$), tỷ lệ dự đoán nhiễm HBsAg ở phụ nữ có thai lấy $p = 0,13$ (13%) theo các nghiên cứu thực địa trước đó, độ chính xác tuyệt đối $d = 0,05$. Sau khi cộng thêm 10% mẫu dự phòng cho các trường hợp từ chối, cỡ mẫu chính thức đạt 190 phụ nữ mang thai.

Quy trình chọn mẫu sử dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên đơn (Simple Random Sampling) thông qua bảng số ngẫu nhiên của phần mềm EPI-INFO từ khung mẫu gồm 658 phụ nữ mang thai được quản lý bởi trạm y tế 7 phường trên địa bàn quận Cầu Giấy. Dữ liệu dịch tễ được thu thập thông qua hai kênh:

1. Xét nghiệm huyết thanh học: Lấy 2ml máu tĩnh mạch bằng bơm kim tiêm vô trùng, phân tích phát hiện HBsAg và HBeAg bằng kỹ thuật miễn dịch gắn men ELISA tại Khoa Miễn dịch - Bệnh viện Trung ương Quân đội 108.
2. Phỏng vấn trực tiếp: Sử dụng bộ câu hỏi cấu trúc chuẩn hóa để đo lường kiến thức (nguyên nhân, đường lây, cách phòng ngừa, hậu quả, thời điểm tiêm phòng) và thực hành cá nhân.

Số liệu được xử lý và phân tích bằng phần mềm thống kê chuyên dụng EPI-INFO 6.0. Các biến số định tính được so sánh bằng kiểm định Chi bình phương ($\chi^2$) với ngưỡng ý nghĩa thống kê xác định tại $p < 0,05$, đảm bảo độ tin cậy và tính khách quan cho các kết luận y tế công cộng. Toàn bộ quá trình nghiên cứu được triển khai chặt chẽ từ ngày 14/01/2002 đến ngày 30/08/2002.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu trên 190 thai phụ tại quận Cầu Giấy ghi nhận những chỉ số dịch tễ học và thực trạng nhận thức nổi bật:

• Tỷ lệ hiện mắc huyết thanh: Có 10,0% (19/190) phụ nữ mang thai dương tính với HBsAg. Trong số 19 thai phụ mang HBsAg, có tới 26,3% (5/19) đồng thời mang HBeAg dương tính, đại diện cho nhóm có nguy cơ lây truyền virus trực tiếp sang con ở mức cực kỳ cao.
• Phân bố tỷ lệ nhiễm: Nhóm tuổi dưới 25 có tỷ lệ mang HBsAg cao nhất với 15,4%, tiếp theo là nhóm 30-34 tuổi (12,2%) và 25-29 tuổi (8,8%). Về nghề nghiệp, nhóm làm nội trợ chiếm tỷ lệ nhiễm cao nhất (15,2%), buôn bán (11,5%) và làm ruộng (11,1%).
• Thực trạng kiến thức: Điểm kiến thức trung bình của thai phụ chỉ đạt 3,2/8 điểm. Tỷ lệ thai phụ có kiến thức kém chiếm tới 55,3%, mức trung bình là 20,0% và chỉ có 24,7% đạt mức kiến thức tốt. Mặc dù 83,2% từng nghe nói về bệnh, chỉ có 30,5% biết nguyên nhân do virus, 34,2% biết đường lây truyền từ mẹ sang con và chỉ 16,8% biết thời gian cần tiêm vắc xin cho con trong 24 giờ đầu sau sinh.
• Thực trạng thực hành phòng bệnh: Điểm thực hành trung bình chỉ đạt 1,65/4 điểm, trong đó tỷ lệ thực hành đạt chuẩn chỉ chiếm 11,1%, còn lại 88,9% không đạt. Tỷ lệ thai phụ từng chủ động tiêm phòng vắc xin viêm gan B chỉ đạt 6,3% (12/190) và tỷ lệ từng làm xét nghiệm kiểm tra viêm gan B trước đó chỉ là 3,2% (6/190). Có tới 57,9% thai phụ giải thích lý do không tiêm phòng là do hoàn toàn không biết phải tiêm chủng.

Thảo luận kết quả

Tỷ lệ nhiễm HBsAg 10,0% phản ánh quận Cầu Giấy nằm trong vùng dịch tễ lưu hành cao theo phân loại của Tổ chức Y tế Thế giới (tỷ lệ > 8%). Kết quả này tương đồng với các nghiên cứu tại cộng đồng Hà Nội (11,35%), Hải Phòng (12,59%) và Thành phố Hồ Chí Minh (12,0%), nhưng thấp hơn nhóm có hành vi nguy cơ cao như người tiêm chích ma túy (13,0% - 13,9%) hay bệnh nhân lọc máu chu kỳ (10,0% - 14,0%). Tỷ lệ mang HBeAg 26,3% ở phụ nữ mang thai có HBsAg khẳng định tính cấp thiết của việc can thiệp chu sinh, bởi nếu không được bảo vệ bằng vắc xin và globulin miễn dịch trong 24 giờ đầu, hầu hết trẻ sinh ra từ nhóm này sẽ trở thành nguồn mang virus mạn tính suốt đời.

Dữ liệu nghiên cứu cho thấy sự bất cập rõ nét giữa nhận thức nguy cơ và thực hành bảo vệ. Dù 74,7% nhận định viêm gan B là bệnh nguy hiểm và 48,9% biết bệnh có thể dẫn đến tử vong, tỷ lệ thực hành phòng ngừa đạt chuẩn chỉ dừng lại ở 11,1%. Kiểm định thống kê chứng minh mối liên quan có ý nghĩa giữa trình độ học vấn với tình trạng nhiễm HBsAg ($\chi^2 = 5,16; p < 0,05$), trong đó nhóm học vấn từ cấp 3 trở xuống có tỷ lệ nhiễm 14,04%, cao gấp hơn 3,5 lần so với nhóm có trình độ trung cấp, cao đẳng, đại học (3,95%). Đồng thời, điểm kiến thức tốt giúp tăng khả năng thực hành đúng lên 19,1% so với 8,4% ở nhóm kiến thức chưa tốt ($\chi^2 = 4,16; p < 0,05$).

Hạn chế lớn nhất trong truyền thông y tế tại thời điểm khảo sát là nguồn thông tin chủ yếu đến từ truyền hình (61,1%) và sách báo (35,3%), trong khi vai trò tư vấn trực tiếp từ cán bộ y tế chỉ chiếm 12,1%. Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua biểu đồ tròn thể hiện phân bố HBsAg (10%) và HBeAg (26,3%), kết hợp biểu đồ cột so sánh tương quan giữa các bậc học vấn với tỷ lệ nhiễm bệnh, cùng bảng phân tích chéo đa biến minh họa tác động của kiến thức tới hành vi bảo vệ sức khỏe.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng thực tiễn thu được từ nghiên cứu, 4 nhóm giải pháp can thiệp y tế công cộng trọng tâm được đề xuất:

1. Thiết lập quy trình xét nghiệm sàng lọc HBsAg thường quy cho 100% phụ nữ mang thai trong các lần khám thai định kỳ tại các trạm y tế phường và phòng khám khu vực thuộc Trung tâm Y tế quận Cầu Giấy, hoàn thành triển khai trong vòng 6 tháng tới.
2. Triển khai chiến dịch tiêm vắc xin viêm gan B liều sơ sinh trong 24 giờ đầu kết hợp tiêm phòng globulin miễn dịch (HBIG) cho toàn bộ trẻ sinh ra từ các bà mẹ có HBsAg dương tính, hướng tới mục tiêu bao phủ đạt trên 95% trẻ sơ sinh trên địa bàn trong giai đoạn 12 tháng tiếp theo, do Đội Y tế Dự phòng và các cơ sở đỡ đẻ chịu trách nhiệm thực hiện.
3. Đổi mới nội dung và phương thức truyền thông - giáo dục sức khỏe, tập trung nâng tỷ lệ thai phụ hiểu đúng về đường lây truyền mẹ - con từ 34,2% lên trên 80% và tỷ lệ hiểu biết về thời điểm tiêm phòng sớm sơ sinh từ 16,8% lên trên 75% trong vòng 1 năm, do mạng lưới cộng tác viên dân số phối hợp với Hội đồng Đội và Hội Phụ nữ phường chủ trì.
4. Tổ chức các khóa tập huấn chuyên môn định kỳ hàng quý về kỹ năng tư vấn tiền sản và quản lý dịch bệnh cho 100% cán bộ y tế tại 7 trạm y tế phường, nâng tỷ lệ phụ nữ mang thai nhận thông tin tư vấn trực tiếp từ nhân viên y tế từ mức 12,1% lên ít nhất 60% vào cuối năm đánh giá.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chuyên môn:

1. Cán bộ quản lý y tế và nhà hoạch định chính sách: Cung cấp số liệu dịch tễ học thực địa chính xác làm căn cứ xây dựng kế hoạch mở rộng bao phủ tiêm chủng vắc xin viêm gan B sơ sinh và phân bổ ngân sách y tế dự phòng tuyến quận/huyện.
2. Bác sĩ sản phụ khoa, bác sĩ nhi khoa và nữ hộ sinh: Ứng dụng kết quả nghiên cứu để chuẩn hóa quy trình tư vấn xét nghiệm sàng lọc HBsAg/HBeAg trước sinh và thực hiện chỉ định tiêm vắc xin cùng kháng thể HBIG trong 24 giờ đầu sau sinh tại các phòng sinh.
3. Cán bộ truyền thông y tế và cộng tác viên dân số cơ sở: Sử dụng các phát hiện về lỗ hổng kiến thức để thiết kế tài liệu truyền thông trực quan, thông điệp phát thanh phù hợp với nhóm đối tượng có trình độ học vấn thấp và phụ nữ làm công việc nội trợ.
4. Học viên sau đại học, nghiên cứu sinh chuyên ngành Y tế Công cộng và Dịch tễ học: Tham khảo khung thiết kế nghiên cứu mô tả cắt ngang có phân tích, phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên đơn và quy trình xử lý dữ liệu dịch tễ học bằng phần mềm EPI-INFO.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao phụ nữ mang thai có HBsAg dương tính bắt buộc phải làm thêm xét nghiệm HBeAg?
Kháng nguyên HBeAg là chỉ dấu chứng minh virus đang nhân lên mạnh mẽ trong cơ thể mẹ. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng 26,3% thai phụ mang HBsAg có HBeAg dương tính. Nếu không được can thiệp dự phòng đặc hiệu, nguy cơ lây truyền virus sang con ở nhóm này lên tới 70% đến 90%.

2. Tỷ lệ nhiễm HBsAg 10% ở phụ nữ mang thai quận Cầu Giấy phản ánh điều gì?
Tỷ lệ 10,0% (19/190 người) khẳng định địa bàn nghiên cứu nằm trong vùng dịch tễ lưu hành cao theo phân loại của Tổ chức Y tế Thế giới (tỷ lệ lớn hơn 8%). Con số này tương đương với mức trung bình của phụ nữ mang thai tại Việt Nam (12% - 16%).

3. Vì sao tiêm vắc xin viêm gan B cho trẻ trong 24 giờ đầu sau sinh lại mang tính chất quyết định?
Tiêm vắc xin trong 24 giờ đầu sau sinh giúp cơ thể trẻ sơ sinh sớm tạo kháng thể ngăn chặn sự xâm nhập của virus lây truyền trong cuộc chuyển dạ. Biện pháp này kết hợp với HBIG giúp phòng ngừa hiệu quả trên 90% nguy cơ lây nhiễm mạn tính cho trẻ.

4. Nguyên nhân chính khiến 88,9% phụ nữ mang thai trong nghiên cứu thực hành phòng bệnh không đạt là gì?
Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc thiếu hụt thông tin định hướng. Có tới 57,9% thai phụ không biết phải tiêm vắc xin phòng bệnh, 23,6% cho rằng tiêm phòng là không cần thiết, cùng với việc chỉ có 12,1% thai phụ được cán bộ y tế cơ sở tư vấn trực tiếp.

5. Trình độ học vấn có mối liên hệ như thế nào đối với nguy cơ nhiễm viêm gan B ở thai phụ?
Phân tích thống kê cho thấy sự khác biệt có ý nghĩa với $p < 0,05$: nhóm thai phụ có trình độ học vấn từ cấp 3 trở xuống có tỷ lệ nhiễm HBsAg là 14,04%, trong khi nhóm có trình độ từ trung cấp trở lên chỉ ghi nhận tỷ lệ nhiễm 3,95%.

Kết luận

• Luận văn đã xác định chính xác tỷ lệ nhiễm HBsAg ở phụ nữ mang thai tại quận Cầu Giấy năm 2002 là 10,0% và tỷ lệ mang đồng thời HBeAg ở nhóm này là 26,3%.
• Đánh giá thực trạng cho thấy sự thiếu hụt nghiêm trọng về nhận thức và hành động với 55,3% thai phụ có kiến thức kém và 88,9% có thực hành phòng bệnh không đạt.
• Chứng minh mối liên quan có ý nghĩa thống kê giữa trình độ học vấn với tỷ lệ nhiễm HBsAg ($p < 0,05$) cũng như giữa mức độ hiểu biết với khả năng thực hành phòng bệnh đúng ($p < 0,05$).
• Cung cấp bằng chứng thực nghiệm đầu tiên về dịch tễ học và hành vi phòng chống viêm gan B tại một quận đô thị hóa nhanh của thủ đô Hà Nội.
• Khẳng định tiêm phòng vắc xin viêm gan B liều sơ sinh trong 24 giờ đầu là giải pháp y tế công cộng cốt lõi để ngăn chặn triệt để lây truyền từ mẹ sang con.

Để kiểm soát hiệu quả dịch bệnh và hướng tới mục tiêu loại trừ viêm gan virus B chu sinh, các cơ sở y tế và các nhà nghiên cứu cần ngay lập tức áp dụng quy trình sàng lọc tiền sản thường quy và đẩy mạnh truyền thông giáo dục sức khỏe tại tuyến cơ sở.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO - BỘYTẾ ■■■■ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG CỘNG CHU THỊ THU HÀ XÁC ĐỊNH TỶ LỆ MANG HBsAg, HBeAg VÀ KIẾN THỨC, THỰC HÀNH VỂ PHÒNG CHỐNG VIÊM GAN VI RÚT B Ở PHỤ NỮ CÓ THAI TẠI QUẬN CẦU GIẤY, HÀ NỘI - 2002 LUẬN VÀN THẠC SỲ Y TÊ CÔNG CỘNG Mã số: Hướng dẫn khoa học: Ts. Nguyễn Văn Mạn HÀ NỘI, 2002 r c£u (ĩ.,v Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới: Ban Giám hiệu, Phòng đào tạo, Ban điều phối, các khoa, bộ môn, các thầy cô giáo Trường Đại học Y tế Công cộng đã tạo mọi điều kiện thu ận l ợi cho tôi trong suốt quá trình học tập. Tiến sĩ Nguyễn Văn Mạn, người thầy đã trực liếp hướng dẫn, đóng góp nhiều ý kiến quí báu giúp tôi thực hiện và hoàn thành luận văn này. Ban Giám đốc Trung tám Y tê Dự phòng Hà Nội, các anh, các ch ị, b ạn bè đồng nghiệp đã giúp tôi rất nhiều trong công việc và học tập.

Tiên sĩ Lê Văn Don - Chủ nhiệm khoa Miễn Dịch, Bệnh vi ện Trung Ương Quân đội 108, thạc sĩ Nguyễn Văn Khanh, cử nhân Nguyễn Thị Bình, đã giúp tôi thực hiện các xét nghiệm viêm gan. Trung tâm Y tế quận Cầu Giấy, Đội Y tế Dự phòng, trạm y tế các phường đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong thời gian làm việc tại thực địa. Tôi xin cảm ơn các học viên lớp Cao học Y tê'Công cộng khoá 4, Trường Đại học Y tế Công cộng, gia đình, bạn bè và người thân đã động viên và giúp đ ỡ tôi trong suốt quá trình học tập. Một lần nữa tôi xin chăn thành cảm ơn ! Hà nội, ngày 10 tháng 9 năm 2002 Bác sĩ Chu Thị Thu Hà NHỮNG TỪ VIẾT TẮT AOP Immunization Practices Advisory Commitee ADN Desoxyribonucleic acid (axít desôxyribônuclêic) Anti-HBc Antibody against Hepatitis B core antigen (kháng thể kháng kháng nguyên lõi vi rút viêm gan B) Anti-HBe Antibody against Hepatitis B e antigen (kháng thể kháng kháng nguyên e vi rút viêm gan B) Anti-HBs Antibody against Hepatitis B surface antigen (kháng thể kháng kháng nguyên bề mặt vi rút viêm gan B) ARN Ribonucleic acid (axít ribônuclêic) ATTM An toàn truyền máu ĂUMVS Àn uống mất vệ sinh DPT Diphtheria - Tetanus - Acellular pertussis vaccine Văc xin bạch hầu - uốn ván - ho gà ELISA Enzyme Linked Immunosorbent Assay (Thử nghiêm liên kết miễn dịch hấp thụ men) HBcAg Hepatitis B core antigen (kháng nguyên lõi vi rút viêm gan B) HBeAg Hepatitis B e Antigen (Kháng nguyên e vi rút viêm gan B) HBIG Hepatitis B Immune Globulin (Globulin miên dịch phòng viêm gan B) HBsAg Hepatitis B surface antigen (Kháng nguyên bề mặt vi rút viêm ganB) HBsAg (+) HBsAg dương tính (Tình trạng mang HBsAg trong máu) HBV Hepatitis B virus ( Vi rút viêm gan B) IgG Immunoglobulin G IgM Immunoglobulin M KN Kháng nguyên KT Kháng thể SGPT(ALAT) Aỉamine aminotransferaza TCMR Tiêm chủng mở rộng TDAT Tình dục an toàn TP.

HCM Thành phô' Hồ Chí Minh UTGNP Ung thư gan nguyên phát VGB Viêm gan B VSDT Vệ sinh dịch tễ WHO World Health Organization (Tổ chức Y tế Thế giới) DANH MUC CÁC BẢNG TRANG Bảng 3. Mối liên quan giữa trình độ học vấn với nhiễm HBsAg Bảng 3. Mối liên quan giữa lần có thai với tỷ lệ nhiễm HBsAg 31 Bảng 3. Mối liên quan giữa nạo, sảy thai với tỷ lệ nhiễm HBsAg 32 Bảng 3.

Số người cho rằng bệnh VGB có lây 32 Bảng 3. Hiểu biết về đường lây nhiễm VGB 35 Bảng 3. Bệnh có nguy hiểm 35 Bảng 3. Điểm trung bình của hiểu biết theo nhóm tuổi 36 Bảng 3.

Điểm trung bình của hiểu biết theo trình độ học vấn 38 Bảng 3. Môi liên quan giữa trình độ học vấn với hiểu biết 38 Bảng 3. Điểm trung bình của hiểu biết theo nghê nghiệp 39 Bảng 3. Mối liên quan giữa nghề nghiệp với hiểu biết 39 Bảng 3.

Thực hành về phòng chống VGB 40 Bảng 3. Lý do không đi tiêm phòng 40 Bảng 3. Nghề nghiệp với thực hành 41 Bảng 3. Mối liên quan giữa hiểu bết với thực hành 42 Bảng 3.

Mối liên quan giữa hiểu biết với tình trạng nhiễm HBsAg 43 Bảng 3. Môi liên quan giữa thực hành với tình trạng nhiễm HBsAg 43 Bảng 3. Mối liên quan giữa tiếp cận dịch vụ y tế với thực hành 44 Bảng 3. Mối liên quan giữa các nguồn thông tin với hiểu biết 44 Bảng 3.

Mối liên quan giữa các nguồn thông tin với thực hành 45 45 DANH MỤC CÁC BlỂU Đổ TRANG Biểu đồ 3. Phân bố tuổi 26 Biểu đồ 3. Phân bô' nghề nghiệp 26 Biểu đồ 3. Phán bố trình độ học vấn 27 Biểu đồ 3.

Phân bô' tuổi thai 27 Biểu đồ 3. Phân bô'lần có thai 28 Biểu đồ 3. Phân bô' mổ đẻ, đẻ khó 28 Biểu đồ 3. Tình hình nạo, sảy thai 29 Biểu đồ 3.

Tỷ lệ nhiễm HBsAg 29 Biểu đồ 3. Phán bô' tỷ lệ nhiễm HBsAg theo nhóm tuổi 30 Biểu đồ 3. Phán bố tỷ lệ nhiễm HBsAg theo trình độ học vấn 30 Biểu đồ 3. Phân bô' tỷ lệ nhiễm HBsAg theo nghê nghiệp 31 Biểu đồ 3.

Tỷ lệ nhiễm HBeAg ở phụ nữ có HBsAg(+) 33 Biểu đồ 3. Nghe về bệnh VGB 33 Biểu đồ 3. Nguồn thông tin 34 Biểu đồ 3. Hiểu biết về nguyên nhân 34 Biểu đồ 3.

Hiểu biết về phòng lây nhiễm 36 Biểu đồ 3. Hiểu biết vê hậu quả VGB 37 Biểu đồ 3. Hiểu biết về thời gian tiêm phòng cho con 37 Biểu đồ 3. Nhóm tuổi với thực hành 41 Biểu đồ 3.

Nhóm tuổi với thực hành 42 MỤC LỤC NỘI DUNG TRANG ĐẶT VẤN ĐỂ 1 MỤC TIÊU NGHIÊN cứu 3 CHUÔNG 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4 CHƯƠNG 2. ĐỐI TƯƠNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CŨƯ 24 2. Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu 24 2.

Thiết kế nghiên cứu 25 2. Phương pháp chọn mẫu 25 2. Nội dung nghiên cứu và phương pháp thu thập sô' liêu 26 2. Vấn đề đạo đức 27 2.

Những đóng góp của đề tài 27 CHƯƠNG 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 28 CHƯƠNG 4. BÀN LUẬN 52 CHƯƠNG 5. KẾT LUẬN 65 CHƯƠNG 6.

KHUYẾN NGHỊ 67 TÀI LIÊU THAM KHẢO 68 PHỤ LỤC Phụ lục 1. Bộ câu hỏi phỏng vấn Phụ lục 2. Các bước vận động đối tượng Phụ lục 3. Giấy đổng ý kiểm tra sức khoẻ 1 ĐẶT VÂN ĐỂ Viêm gan do vi rút hiện nay là một trong những vấh đề quan tâm hàng đầu của công tác chăm sóc sức khoẻ cộng đồng trên phạm vi toàn thế giới.

Ngày nay các nhà khoa học đã xác định và đặt tên cho sáu loại vi rút chính gây viêm gan là A, B, c, D, E và G. Trong sáu loại vi rút viêm gan trên thì vi rút viêm gan B (HBV) được quan tâm đặc biệt bởi mức độ nguy hiểm và tính chất lây truyền của nó. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) gần 30% dân số thế giới (khoảng 2 tỷ người) có những dấu hiệu huyết thanh học chứng tỏ đã từng nhiễm vi rút viêm gan B (HBV). Trong đó có khoảng 350 triệu người nhiễm vi rút viôm gan B mạn tính và 3/4 số đó nằm ở Châu Á, (5-10% là người lớn, 70-90% là trẻ em [29], [46]), khoảng một triệu người chết vì xơ gan và ung thư gan mỗi năm [108].

Một trong những vấn đề quan trọng của dịch tễ nhiễm vi rút viêm gan B là tuổi bị nhiêm, có đến 90% trẻ sơ sinh khi bị nhiễm HBV trở thành người mang vi rút mạn lính, trong khi đó ở người lớn tỷ lệ này chỉ là 5-10% [29], [40], [46]. Hậu quả nặng nề mà HBV gây ra là tình trạng viêm gan mạn, xơ gan và ung thư gan nguyên phát dẫn đốn tử vong sau khi bị nhiễm từ 10 - 20 nãm. Bệnh viêm gan vi rút B có ba đường lây chính: Từ mẹ truyền cho con (lây truyền dọc); Truyền qua đường tình dục; Qua đường truyền máu và các sản phẩm từ máu, tiêm chích. Trong những vùng có tỷ lệ viêm gan B lưu hành cao (> 8%) [69], [108], phần lón nhiễm vi rút viêm gan B xảy ra trong thời kỳ thơ ấu do mẹ truyền cho con [60], [84], [102].

Nguy cơ lây truyền từ mẹ sang con càng cao nếu người mẹ mang HBsAg có HBeAg(+): 70-90% trẻ sinh ra từ những người mẹ này có nguy cơ bị nhiễm HBsAg trong những ngày tháng đầu tiên của cuộc đời và 85-90% trở thành người mang vi rút viêm gan B mạn tính [40], [73], Để khắc phục nguy cơ lây truyền cũng như hậu quả của nhiễm vi rút viêm gan B, tiêm chủng vắc xin viêm gan B là một biện pháp có hiệu quả nhất để phòng tránh nhiễm vi rút viêm gan B và các hâu quả của nó. Tiêm chủng viêm gan B có thể lồng ghép vào chương trình TCMR của Tổ chức Y tế Thế giới [16] và ở Việt Nam đã được thực hiên từ nãm 1997. 2 Việt Nam là một nước nằm trong khu vực có nguy cơ cao về nhiễm vi rút viôm gan B với tỷ lệ người mang vi rút viêm gan B trong cộng đổng dao động từ 11,3 - 25,5% [2], [5], [7], [32]. Tỷ lê người HBsAg(+) ở phụ nữ cố thai từ 12-16% [3], [5], [18], [31] và đường lây chủ yếu là đường mẹ - con [84].

Phạm Song và cộng sự đã tiến hành khảo sát sự hiện diện của HBsAg và HBeAg ở 1.865 cặp mẹ - con trong thời kỳ sinh đẻ cho kết quả như sau: 12,7% bà mẹ có HBsAg(+), trong đó 36,3% bà mẹ vừa có HBsAg(+) và HBeAg(+). Các bà mẹ có HBsAg(+) nhưng HBeAg(-) thì con của họ có HBsAg(+) là 44,7%, trong khi đó các bà mẹ vừa có HBsAg(+) và HBeAg(+) thì có tới 95,6% con của họ có HBsAg(+) [24]. Điều đó chứng tỏ sự lây nhiễm vi rút viêm gan B qua đường chu sinh rất quan trọng, đặc biệt ở các bà mẹ vừa có HBsAg(+) và HBeAg(+). Cho đến nay, ở Việt Nam có nhiều nghiên cứu về tỷ lẹ nhiễm HBV nhtmg chưa có một nghiên cứu nào đề cập đến kiến thức, thực hành của người dân nói chung và phụ nữ có thai nói riêng về phòng chống viôm gan vi rút B.

Cầu Giấy là một quận mới thành lập (7/1997), với dân số là 142.848 người, phụ nữ có thai hàng năm vào khoảng 2000. Tại đây, chưa có tác giả nào nghiên cứu về tình trạng nhiễm HBsAg, HBeAg và kiến thức, thực hành về phòng chống viêm gan vi rút B ở phụ nữ có thai.