Tìm Hiểu Tư Tưởng Của Phan Bội Châu Về Tôn Giáo và Tín Ngưỡng

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu tìm hiểu tư tưởng của phan bội châu về tôn giáo tín ngưỡng, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện thực tiễn.

• Tác giả: Nguyễn Khắc Sâm
• Người hướng dẫn: PGS, TS. Đỗ Thị Hòa Hới
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Tôn giáo học
• Đề tài: Tư Tưởng Tôn Giáo Của Phan Bội Châu: Khám Phá Giá Trị và Hạn Chế
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tư Tưởng Tôn Giáo Phan Bội Châu Tổng Quan Bối Cảnh

Phan Bội Châu là một nhà yêu nước vĩ đại, nhà tư tưởng hàng đầu của Việt Nam đầu thế kỷ 20. Tư tưởng Phan Bội Châu chịu ảnh hưởng sâu sắc từ bối cảnh lịch sử, văn hóa và tôn giáo đương thời. Nghiên cứu tư tưởng tôn giáo của Phan Bội Châu có ý nghĩa quan trọng trong việc hiểu rõ hơn về di sản tư tưởng của ông và đóng góp của ông cho sự nghiệp giải phóng dân tộc. Bài viết này sẽ khám phá những giá trị và hạn chế trong tư tưởng Phan Bội Châu về tôn giáo, tín ngưỡng, góp phần làm sáng tỏ thêm một khía cạnh quan trọng trong cuộc đời và sự nghiệp của ông. Chủ nghĩa yêu nước Phan Bội Châu được thể hiện rõ nét thông qua lăng kính tôn giáo.

1.1. Bối cảnh xã hội Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu XX

Cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, xã hội Việt Nam trải qua những biến động sâu sắc dưới ách đô hộ của thực dân Pháp. Chính sách khai thác thuộc địa của Pháp đã làm thay đổi cơ cấu kinh tế, chính trị, xã hội Việt Nam. Các phong trào yêu nước nổi lên mạnh mẽ, tìm kiếm con đường giải phóng dân tộc. Phan Bội Châu, với tinh thần dân tộc cao độ, đã sớm nhận ra yêu cầu cấp thiết của việc canh tân đất nước, đoàn kết toàn dân để chống lại ách đô hộ. Ông đã tiếp thu những tư tưởng mới từ bên ngoài, kết hợp với những giá trị truyền thống của dân tộc, để hình thành nên hệ tư tưởng cách mạng của mình. Chính bối cảnh này đã tác động mạnh mẽ đến tư tưởng tôn giáo của Phan Bội Châu, thúc đẩy ông tìm kiếm những yếu tố tiến bộ trong tôn giáo để phục vụ sự nghiệp cứu nước. Các hoạt động cách mạng Phan Bội Châu đều có sự kết hợp nhuần nhuyễn với các yếu tố tôn giáo.

1.2. Ảnh hưởng từ Nho giáo Phật giáo và các trào lưu mới

Tư tưởng Phan Bội Châu chịu ảnh hưởng sâu sắc từ Nho giáo, Phật giáo và các trào lưu tư tưởng mới từ phương Tây. Nho giáo đã ăn sâu vào tiềm thức của ông, hình thành nên những quan niệm về đạo đức, luân lý, trách nhiệm xã hội. Phật giáo với tinh thần từ bi, hỷ xả, cũng góp phần hình thành nên lòng yêu nước thương dân của Phan Bội Châu. Bên cạnh đó, ông cũng tiếp thu những tư tưởng tiến bộ từ phương Tây như chủ nghĩa dân chủ, chủ nghĩa quốc gia, để làm phong phú thêm hệ tư tưởng của mình. Sự kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại đã tạo nên một tư tưởng Phan Bội Châu độc đáo, có sức lan tỏa mạnh mẽ trong xã hội Việt Nam đương thời. Ông chịu ảnh hưởng lớn từ Khổng giáo và Nho giáo, song cũng không bỏ qua Phật giáo.

II. Phan Bội Châu và Tôn Giáo Vấn Đề Đoàn Kết Giải Phóng

Phan Bội Châu nhận thức rõ vai trò của tôn giáo trong đời sống xã hội Việt Nam. Ông chủ trương đoàn kết các tôn giáo, xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc để chống lại thực dân Pháp. Theo ông, các tôn giáo đều có những giá trị tốt đẹp, có thể góp phần vào sự nghiệp cứu nước. Tuy nhiên, ông cũng phê phán những biểu hiện tiêu cực, lạc hậu, mê tín dị đoan trong tôn giáo, cho rằng chúng cản trở sự tiến bộ của xã hội. Quan điểm của Phan Bội Châu về tôn giáo thể hiện rõ chủ nghĩa dân tộc và khát vọng canh tân đất nước.

2.1. Quan điểm về đoàn kết tôn giáo trong cứu quốc

Trong bối cảnh đất nước bị xâm lược, Phan Bội Châu nhận thấy sự cần thiết phải đoàn kết toàn dân, không phân biệt tôn giáo, giai cấp, để tạo thành sức mạnh tổng hợp chống lại kẻ thù. Ông kêu gọi các tín đồ tôn giáo gạt bỏ những khác biệt về tín ngưỡng, chung tay góp sức vào sự nghiệp giải phóng dân tộc. Quan điểm này của ông thể hiện sự tiến bộ và tầm nhìn xa trông rộng, phù hợp với yêu cầu của lịch sử. Ông chủ trương sự đoàn kết tôn giáo vì mục tiêu giải phóng dân tộc, thể hiện trong nhiều tác phẩm của Phan Bội Châu.

2.2. Phê phán mê tín dị đoan lợi dụng tôn giáo

Phan Bội Châu kịch liệt phê phán những biểu hiện mê tín dị đoan, hủ tục lạc hậu trong tôn giáo, cho rằng chúng làm suy yếu tinh thần dân tộc và cản trở sự phát triển của đất nước. Ông cũng lên án những kẻ lợi dụng tôn giáo để trục lợi cá nhân, làm tổn hại đến uy tín của tôn giáo. Sự phê phán của ông thể hiện tinh thần duy tân, muốn xây dựng một xã hội văn minh, tiến bộ. Ông phân biệt rõ ràng giữa tôn giáo chân chính và mê tín dị đoan.

III. Giá Trị Tôn Giáo Trong Tư Tưởng Phan Bội Châu Khám Phá

Tư tưởng Phan Bội Châu về tôn giáo mang nhiều giá trị to lớn. Ông đã góp phần khẳng định vai trò của tôn giáo trong đời sống xã hội, thúc đẩy sự đoàn kết dân tộc, đề cao tinh thần yêu nước, chống ngoại xâm. Những quan điểm của ông vẫn còn nguyên giá trị trong bối cảnh hiện nay, khi đất nước đang đẩy mạnh công cuộc đổi mới và hội nhập quốc tế. Cần tiếp tục nghiên cứu di sản Phan Bội Châu để vận dụng sáng tạo vào thực tiễn xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

3.1. Tinh thần yêu nước và ý thức dân tộc cao độ

Chủ nghĩa yêu nước Phan Bội Châu thấm nhuần trong mọi khía cạnh của tư tưởng, bao gồm cả quan điểm về tôn giáo. Ông luôn đặt lợi ích của dân tộc lên trên hết, sử dụng tôn giáo như một công cụ để khơi dậy lòng yêu nước, tinh thần đấu tranh chống ngoại xâm trong quần chúng nhân dân. Tinh thần yêu nước và ý thức dân tộc cao độ là một trong những giá trị cốt lõi trong tư tưởng Phan Bội Châu.

3.2. Thúc đẩy tinh thần tự cường canh tân đất nước

Tư tưởng Phan Bội Châu về tôn giáo góp phần thúc đẩy tinh thần tự cường, canh tân đất nước. Ông khuyến khích mọi người học tập, tiếp thu những kiến thức mới, khoa học kỹ thuật tiên tiến để xây dựng một đất nước giàu mạnh. Ông cũng chủ trương cải cách giáo dục, xóa bỏ những hủ tục lạc hậu, xây dựng một nền văn hóa tiến bộ, đậm đà bản sắc dân tộc. Tư tưởng canh tân của ông có ảnh hưởng sâu rộng đến các phong trào yêu nước đầu thế kỷ 20.

IV. Hạn Chế Trong Tư Tưởng Tôn Giáo Phan Bội Châu Nhận Diện

Bên cạnh những giá trị to lớn, tư tưởng Phan Bội Châu về tôn giáo cũng có những hạn chế nhất định. Do chịu ảnh hưởng của thời đại, ông chưa có cái nhìn toàn diện, sâu sắc về vai trò của tôn giáo trong xã hội hiện đại. Một số quan điểm của ông còn mang tính duy tâm, chưa hoàn toàn phù hợp với quan điểm duy vật biện chứng. Tuy nhiên, những hạn chế này không làm giảm đi giá trị lịch sử to lớn của tư tưởng Phan Bội Châu. Cần có cái nhìn khách quan, toàn diện để đánh giá đúng công lao và đóng góp của ông.

4.1. Ảnh hưởng từ quan điểm chính trị và xã hội đương thời

Hạn chế tư tưởng Phan Bội Châu xuất phát từ ảnh hưởng của xã hội Việt Nam đầu thế kỷ 20, với nhiều quan điểm bảo thủ và hạn chế về tôn giáo. Ông chịu ảnh hưởng từ Nho giáo, với những tư tưởng về thứ bậc và trật tự xã hội, điều này ít nhiều ảnh hưởng đến cách nhìn nhận của ông về vai trò của tôn giáo trong xã hội. Do đó, một số quan điểm của ông có thể không phù hợp với các giá trị hiện đại về bình đẳng tôn giáo và tự do tín ngưỡng.

4.2. Thiếu phân tích sâu sắc về bản chất và vai trò tôn giáo

Tư tưởng Phan Bội Châu tập trung chủ yếu vào việc sử dụng tôn giáo như một công cụ để phục vụ sự nghiệp giải phóng dân tộc, mà chưa đi sâu vào phân tích bản chất và vai trò của tôn giáo trong đời sống tinh thần của con người. Điều này dẫn đến việc ông có thể bỏ qua một số khía cạnh quan trọng của tôn giáo, như nhu cầu tâm linh, đạo đức và văn hóa. Đây là một hạn chế cần được xem xét khi đánh giá toàn diện tư tưởng Phan Bội Châu về tôn giáo.

V. Tư Tưởng Phan Bội Châu Ứng Dụng và Bài Học Kinh Nghiệm

Nghiên cứu tư tưởng Phan Bội Châu về tôn giáo mang lại nhiều bài học kinh nghiệm quý giá cho công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay. Cần phát huy tinh thần đoàn kết dân tộc, tôn trọng tự do tín ngưỡng, đồng thời kiên quyết đấu tranh chống lại mọi hành vi lợi dụng tôn giáo để gây chia rẽ, phá hoại. Di sản Phan Bội Châu cần được kế thừa và phát triển sáng tạo, phù hợp với điều kiện lịch sử mới.

5.1. Vận dụng trong xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc

Tư tưởng về đoàn kết tôn giáo của Phan Bội Châu có giá trị lớn trong việc xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc hiện nay. Cần tôn trọng sự đa dạng về tín ngưỡng, tạo điều kiện để các tôn giáo hoạt động lành mạnh, đóng góp vào sự phát triển của đất nước. Đồng thời, cần tăng cường giáo dục, nâng cao nhận thức của người dân về quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo, tránh tình trạng kỳ thị, phân biệt đối xử.

5.2. Đấu tranh chống lợi dụng tôn giáo phá hoại đất nước

Cần kiên quyết đấu tranh chống lại mọi hành vi lợi dụng tôn giáo để gây chia rẽ, phá hoại sự ổn định chính trị, xã hội. Cần vạch trần âm mưu, thủ đoạn của các thế lực thù địch, đồng thời xử lý nghiêm minh các đối tượng vi phạm pháp luật. Cần nâng cao cảnh giác, chủ động phòng ngừa các nguy cơ tiềm ẩn, bảo vệ an ninh quốc gia và trật tự an toàn xã hội. Cần lên án mạnh mẽ các hành động lợi dụng tôn giáo để gây bất ổn.

VI. Tương Lai Tư Tưởng Phan Bội Châu Phát Huy Giá Trị

Tư tưởng Phan Bội Châu về tôn giáo vẫn còn nguyên giá trị trong bối cảnh hiện nay. Cần tiếp tục nghiên cứu, làm sáng tỏ những đóng góp của ông, đồng thời vận dụng sáng tạo vào thực tiễn xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Cần phát huy tinh thần yêu nước, tự cường, đoàn kết dân tộc, xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Cần bảo tồn và phát huy di sản văn hóa của dân tộc, trong đó có tư tưởng của Phan Bội Châu.

6.1. Nghiên cứu sâu rộng về tư tưởng tôn giáo của Phan Bội Châu

Cần đẩy mạnh công tác nghiên cứu về tư tưởng Phan Bội Châu, đặc biệt là về lĩnh vực tôn giáo. Cần tập hợp đội ngũ các nhà khoa học, chuyên gia để thực hiện các đề tài, dự án nghiên cứu, xuất bản các công trình khoa học có giá trị. Cần tăng cường hợp tác quốc tế để trao đổi kinh nghiệm, nâng cao chất lượng nghiên cứu.

6.2. Truyền bá tư tưởng Phan Bội Châu trong cộng đồng

Cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục về tư tưởng Phan Bội Châu trong cộng đồng, đặc biệt là cho thế hệ trẻ. Cần sử dụng nhiều hình thức đa dạng, phong phú để truyền tải những thông điệp ý nghĩa của ông, như tổ chức hội thảo, triển lãm, xuất bản sách báo, sản xuất phim ảnh, dựng kịch. Cần phát huy vai trò của các phương tiện truyền thông đại chúng trong việc lan tỏa tư tưởng tiến bộ của Phan Bội Châu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn được chia làm: 2 chương và 9 tiết.nguong TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. NỘI DUNG CHƢƠNG 1. ĐIỀU KIỆN CHO SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN TƢ TƢỞNG VỀ TÔN GIÁO, TÍN NGƢỠNG CỦA PHAN BỘI CHÂU 1. Điều kiện chính trị, kinh tế, xã hội trong và ngoài nƣớc tác động đến tƣ tƣởng về tôn giáo, tín ngƣỡng của Phan Bội Châu 1.

Tình hình Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX Từ cuối thế kỷ XIX, phong trào vũ trang khởi nghĩa từ Nam chí Bắc sau khi Hàm Nghi xuất bôn và phát hịch Cần Vương đã lụi dần với sự thất bại của cuộc khởi nghĩa Hương sơn (1896), toàn bộ đất nước ta bị đặt dưới sự thống trị của thực dân pháp. Chúng bắt đầu thực hiện kế hoạch “khai thác thuộc địa lần thứ nhất”, kéo dài từ năm 1897 đến chiến tranh thế giới làn thứ nhất. Trước đó, xã hội Việt Nam từ tính chất thuần phong kiến tập quyền Á Đông vốn đình trệ lâu dài, vì trong lò ng nó không có mầm mống đủ mạnh cho sự ra đời của chủ nghĩa tư bản, giờ đây đã bị cuốn hút vào quỹ đạo của chủ nghĩa tư bản Pháp. Xã hội Việt Nam trở thành một xã hội thuộc địa - nửa phong kiến.

Về chính trị Nhằm khai thác thuộc địa với quy mô ngày càng lớn, thực dân pháp đã thiết lập và kiện toàn cơ cấu mọi mặt của bộ máy thống trị thực dân từ Trung ương đến địa phương. Nhà nước “bảo hộ” thi hành nhiều chính sách thực dân nhằm biến nước ta thành một “sân sau” của chính quốc, thị trường tiêu thụ hàng hóa và bóc lột nhân công để thu về lợi nhuận cao nhất cho tư bản Pháp, đồng thời vẫn kìm hãm xã hội Việt Nam trong tình trạng trì trệ của một nước công nghiệp lạc hậu để dễ bề thống trị. Thực dân Pháp nắm quyền điều khiển bộ máy thống trị và câu kết với giai cấp phong kiến phản động đầu hàng làm tay sai cho chúng. Cả bộ máy quan lại Nam triều từ trên xuống đến tỉnh, huyện, xã cùng với bè lũ thực dân xâm lược ra sức đàn áp bóc lột nhân dân ta.

Đồng chí Lê Duẩn đã viết: “Để bóc lột nhân dân lao động, chủ yếu là nông 11 (LUAN.nguong TIEU LUAN MOI download : [e-mail] dân nước ta, đế quốc Pháp không phá bỏ chế độ phong kiến, để cho chủ nghĩa tư bản phát triển tự do, trái lại chúng rất cần duy trì chế độ phong kiến đó. Chúng nuôi dưỡng chế độ phong kiến chính là để bóc lột theo lối tư bản chủ nghĩa nặng nề hơn, mạnh và nhiều hơn”[16, tr. Đứng đầu cai trị toàn Đông Dương có viên thực dân Pháp giữ chức toàn quyền, bên cạnh viên toàn quyền về phía Việt Nam có triều đình Huế làm bù nhìn. Đứng đầu các xứ, kỳ có các tên thực dân Pháp giữ chức thống đốc, thống sứ hoặc khâm sứ.

Đứng đầu các tỉnh có các tên công sứ người Pháp. Bên cạnh có các tên tuần phủ hoặc tổng đốc người Việt… Song song với việc củ ng cố bộ máy hành chính, thực dân Pháp còn tăng cường lực lượng quân đội và nắm hết quyền chỉ huy tất cả quân đội Pháp và Việt. Chúng còn ra sức củ ng cố các cơ quan tòa án, cảnh sát, mật thám, nhà tù…ở các địa phương để sẵn sàng đàn áp phong trào cách mạng và những người có hành động chống đối. Thủ đoạn thâm độc nhất của chính quyền thuộc địa là chính sách “chia để trị” “dùng người Việt trị người Việt” [53, tr.

Chúng thực hiện 3 chế độ chính trị cho 3 kỳ, gây chia rẽ người Nam với người Bắc, người Trung, gây chia rẽ thù hằn giữa dân tộc đa số với dân tộc thiểu số, giữa các tôn giáo với nhau. Ngoài ra, về mặt xã hội, chúng còn duy trì và phát triển những phong tục hủ bại thời phong kiến, khuyến khích cờ bạc, uống rượu, hút thuốc phiện, phát triển mê tín dị đoan trong nhân dân, khuyến khích việc thành lập và tuyên truyền các tôn giáo để âm mưu ru ngủ nhân dân ta. Tất nhiên, đối với những người đi ngược lại và đả phá sự hủ bại thối nát, mê tín, ngu dân ấy thì đều bị chúng ngăn cấm và trừng trị, như các phong trào của Đông Kinh Nghĩa Thục năm 1907, cuộc vận động Duy Tân 1904 - 1908 ở Trung kỳ, phong trào Đông Du 1905 - 1907. Trước tình hình đó, đã làm cho mâu thuẫn giữa toàn bộ dân tộc Việt Nam với thực dân Pháp xâm lược càng thêm gay gắt.

Để giải quyết mâu thuẫn 12 (LUAN.nguong TIEU LUAN MOI download : [e-mail] đó, đòi hỏi phải đoàn kết, hiệp lực mọi lực lươ ̣ng yêu nước, tiến bộ đứng dậy lật đổ ách thống trị của thực dân Pháp. Chính yêu cầu này đã ảnh hưởng và được phản ánh đậm nét trong tiến trình phát triển tư tưởng về tôn giáo của Phan Bội Châu trong quá trình đấu tranh giành độc lập cho dân tộc. Về kinh tế Trước khi Pháp xâm lược, kinh tế nước ta chỉ là một nền kinh tế nông nghiệp tự nhiên, tự cung, tự cấp. Thủ công nghiệp tuy có nhiều nghề nhưng quy mô nhỏ bé, phân tán khắp nơi, có nghề có kỹ thuật khá tinh xảo, nhưng do kinh tế hàng hóa chưa phát triển, nên còn ở mức phường bạn, chưa có công xưởng và chỉ bó gọn trong từng địa phương nhỏ hẹp.

Thương nghiệp chỉ là buôn bán nhỏ, làm nhiệm vụ trao đổi từng vùng, do giao thông không thuận lợi và thuế khóa nặng nề nên kém phát triển. Việc buôn bán với nước ngoài bị chính sách bế quan tỏa cảng của triều đình ngăn chặn. Thực dân Pháp đánh chiếm nước ta, giành lấy quyền thống trị về chính trị, sử dụng nó vào việc phát triển kinh tế theo lợi ích của chúng để thu lợi nhuận cao nhất và bù vào chỗ thua thiệt và chậm chạp vì phải sa lầy vào chiến tranh trước đây. Chính sách kinh tế của Pháp ở Việt Nam có thể nói gọn lại là: bán hàng hóa, khai thác nguyên liệu bằng cách bóc lột nhân công rẻ mạt và cho vay lãi “nền sản xuất chỉ được thu gọn trong việc cung cấp cho chính quốc nguyên liệu hay những vật phẩm gì mà nước Pháp không có.

Công nghiệp nếu cần được khuyến khích thì cũng chỉ trong giới hạn nhằm bổ sung cho công nghiệp chính quốc, không làm hại đến nền công nghiệp chính quốc”[39, tr. Trên cơ sở chính sách đó, thực dân Pháp đã thực hiện việc độc chiếm thị trường, độc quyền ngoại thương, mua rẻ hàng nông nghiệp và bán đắt hàng công nghiệp. Chúng cũng độc quyền thu mua, xuất khẩu nhiều mặt hàng quan trọng khác từ than đá, quặng mỏ, nông - lâm - hải sản…đến cả các sản phẩm thủ công. Đồng thời, thực dân Pháp sử dụng bộ máy thống trị đề ra những luật lệ, tô thuế hết sức nặng nề, nhằm bần cùng hóa nhân dân lao động, 13 (LUAN.nguong TIEU LUAN MOI download : [e-mail] tạo ra nguồn công nhân rẻ mạt, thừa thãi, cung cấp cho quá trình khai thác thuộc địa, dựa vào sức người, sức của sẵn có.

Như vậy, thực dân Pháp một mặt, duy trì phương thức sản xuất phong kiến cũ lạc hậu, mặt khác, từng bước du nhập phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa tại thuộc địa. Vì thế, nền tảng và cơ cấu của xã hội Việt Nam lúc bấy giờ có nhiều biến chuyển mới, có cả hai phương thức sản xuất mới cùng song song tồn tại: phương thức sản xuất phong kiến và phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa. “Dưới sự tác động của hai phương thức sản xuất này đã làm cho nền tảng, cơ cấu kinh tế của xã hội Việt Nam biến đổi theo chiều hướng đi dần vào quỹ đạo mới, tiến bộ hơn - qũy đạo tư bản chủ nghĩa, nhưng là một thứ tư bản chủ nghĩa thuộc địa, phụ thuộc hoàn toàn vào chính quốc”[29, tr. Tuy vậy, do có sự mở rộng giao lưu hàng hóa và do nhu cầu của bè lũ thực dân muốn khai thác tài nguyên mà buộc chúng mở mang giao thông, xây dựng đường sá, cầu cống, các thương điếm, công trường, xí nghiệp… ra đời.

Sự chuyển biến trong cơ cấu kinh tế đã tạo điều kiện thuận lợi cho các luồng tư tưởng bên ngoài du nhập vào. Mặt khác, nó cũng làm phá sản chính sách bế quan tỏa cảng của triều đình nhà Nguyễn, làm cho Việt Nam tiếp xúc được với thế giới, nhất là với Châu Âu tư bản chủ nghĩa, mặc dù thực dân Pháp đã chặn một hàng rào thuế quan khá chặt chẽ và bắt buộc Việt Nam chỉ được sống với thân phận phụ thuộc, làm cái đuôi của tư bản Pháp và chỉ được phép có quan hệ với riêng nước Pháp mà thôi” [53, tr. Chính những điều kiện kinh tế này đã có tác động lớn làm cho tính chất cổ truyền của xã hội Việt Nam bị biến dạng và bị phá vỡ dần về mọi mặt cùng với sự phát triển của nền sản xuất tư bản chủ nghĩa. Chính điều này, đã có tác động đến toàn bộ đời sống tinh thần của xã hội Việt Nam nói chung và tư tưởng Phan Bội Châu nói riêng, mở rộng phạm vi nhận thức về tôn giáo của ông.nguong TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Về văn hóa - giáo dục - tôn giáo Để đào tạo những người giúp việc trực tiếp cho các tổ chức chính trị và kinh tế của chúng, thực dân Pháp phải tổ chức nền giáo dục. Tùy theo yêu cầu chính trị của từng giai đoạn mà chúng đưa ra những chủ trương cụ thể. Nhưng quán xuyến tất cả thời thuộc Pháp là xây dựng một nền giáo dục thực dân - nửa phong kiến với mục đích nhằm nô dịch và đồng hóa nhân dân Việt Nam. Phương châm của chúng là một mặt ra sức duy trì để lợi dụng nền Nho học với chế độ khoa cử lỗi thời, mặt khác chỉ mở tại các đô thị lớn một số ít trường tiểu học Pháp - Việt, trường thông ngôn trong phạm vi tối cần thiết mà thôi.Đume đọc trước Hội đồng tối cao Đông Dương có đoạn: “Những nguyên tắc đã làm cho trong xã hội người bản xứ, gia đình được vững mạnh, cha mẹ được kính trọng, chính quyền được tuân thủ đều được rút ra từ các sách Hán học ngay những nguyên tắc nền tảng của luân lý Nho giáo, họ khắc sâu vào lòng dạ những nguyên tắc sẽ hướng dẫn họ trong cả cuộc đời.

Chính các trường làng đã đem lại cho họ nền học vấn đó” [39, tr. Những tên toàn quyền thực dân tiếp theo sau như Xaro, Meclanh…đều thực hiện chính sách giáo dục “nhằm cổ súy cựu học”, mua chuộc Nho sĩ như vậy.