CHƯƠNG 1: MOT S6 VÁN ĐẺ LÝ LUẬN VẺ TỰ DO. HOA DAU TU THEO QUY ĐỊNH TẠI HIỆP ĐỊNH DAU TƯ TOÀN DIỆN ASEAN (ACTA) 1. Khái niệm tự do hoá đầu tư theo quy định của Hiệp định đầu or tàn điện ASEAN LLL Định nghia Trong giai đoạn này, việc hội nhập kinh tế quốc tế luôn gắn liên với qua trình tự do hóa. Trong đó, tự do hóa đâu tư là một phân khôngthể thiếu của hội nhập kin tế khu vực.
Van để đặt ra đó chính là cân xác định mức độ, pham vị, tién trình hội nhập và tự do hóa như thế nào cho phù hợp với trình. đô phát triển kinh tế của từng quốc gia. Từ đó mới phát huy được các thé mạnh của đất nước, tận dụng được những wu điểm của hop tác quốc té, tạo ra sự pháttriển vượt bậc của nên kinh tế quốc gia, nâng cao vị thể của quốc gia.! Tu do hóa kinh tế là trong tâm của các chính sách điều chỉnh được đưa a ở các nước dang phát triển từ cuối những năm 19702 Trong đó, tw do hóa đầu tư là một xu hướng tắt yêu của quá tỉnh hội nhập kinh tế quốc tế, đã được các quốc gia tiến hành Dù đã được để cập đến trong nhiễu nghiên cửu khác nhau, song, định nghĩa tự do hóa đâu tư chung chưa được quan niệm một cách. 16 rang hay thửa nhận trong cäc văn ban có gia trị pháp lý.
‘Theo nha kinh tế học Adam Smith, ông đã để cao việc xây dựng hệ thống tự do phát triển tự nhiên được thiết lập một cách tư phát cho sự phân. công lao động, Trong hệ thống đỏ: “Méi người, chừng nào mà người đó hông vi pham pháp luật. đều được hoàn toàn te do rmuat câu lợi ích riêng của. mình theo cách của mình, và đem ngành nghề và vốn liễng cũa mình cạnh ranh với một người khắc hoặc một nhôm người Khác” > Dis Rằng Cường (2016) Lani un ý, edo JÓa ương mat mong Buôn Đổ cg đầy khi ASSN ABC) vate động tương ng ce của Pie Net Ea Nàt e3) ‘ON497 xem perm argh oc devel at, trợ ip ng 26710022 ân ác dan te Cự WeaBh of Nati), OB Gio de, 24 Nội, 10 Trong tuyến bé Bogor cia APEC năm 1994, tuy không trực tiếp đưa ra định ngiĩa nhưng đã dé cập đến các cách thức thực hiện tư do hỏa đầu tư, cụ thể “Đâu tư và thương mại mỡ và tự do được thực hiện bằng cách giảm dẫn các rào cẩn đối với thương mại và đâu te kiuyn khich sự hw chuyễn tự do về hằng hỏa.
dich vu và vẫn giữa các nằn kinh tổ thành viên" * ‘Theo Liên hợp quốc, tự do hóa kinh tế, theo cách hiểu chung nhất 1a qua trình chính phủ thực hiện các chính sách nhằm thúc day thương mại tự do, bãi bö các quy định, xóa ba trợ cấp, kiểm soát giá, hệ thông phân phối và giảm. dân hay từ nhân hóa khu vực công. Mục đích của tự do hóa kinh tế nhằm đổi lại sử tham gia tích cực hơn của các thảnh phan kinh tế tư nhân, kích thích phat triển kinh tế Š Tự do hóa dau tư theo các hiệp đính đầu tư hiến nay được định nghĩa theo ngia mỡ rộng định nghĩa đầu tư, mỡ réng phạm vi các van để phải tuân. theo các điêu khoản cơ bản và mỡ rộng phạm vi các van để phải giãi quyết tranh chấp (phạm vi của các nhà dau tư tiém năng và thiệt bại phải chịu trước các hoạt đồng thành lép).
Đặc biết, các hiệp định đâu tư và quy định vẻ đâu tw của các hiệp định thương mai tư do (FTA) và hiệp định đối tác kinh tế EPA) được ký kết trong những năm gin đây đã đạt được tiến bô trong việc zây dựng các quy tắc cơ bản nhằm hạ thấp các rào cân gia nhập cần trở tự do hóa đâu tư ching han như các hạn chế đổi với đầu tư nước ngoài Trong khu vực ASEAN, tự do hóa đâu tu hiện nay được diéu chỉnh bởi Hiệp định đâu tư toàn diện ASEAN (ACIA). Tuy nhiên, ACIA cũng không đưa ra bất kỳ một định nghĩa nao về "tự do hóa đầu tư". Hiệp định ACIA chỉ đưa ra 7 nguyên tắc hướng dẫn chung cho các thảnh viên, trong đó, yêu cẩu. Boga (1999, Leader Declartion of APEC ôn nn SON, Tad 87 ©hoïc Takamichi 2020), The Zoldim of esouent Liberation ier the recent bmestuert Treas, oly Research hutinte, Mnisty of Faunce, Japan, Public Poly Review, VoL16, No.5, October 2020, wl "1 các nước thành viên cén không ngửng tự do hóa đâu từ nhằm đạt được môi trường tự do và mỡ cửa trong khu vực.
Tư do hoá đâu tư tiến hành việc han. chế, cắt giảm và tiền tới xoá bö các rao cân đổi với các đổi tượng của tư do. Trong đó, rào can đối với đầu tư là các biện pháp cam dau tư, các biển. pháp hạn ché đâu từ và các biện pháp phân biết đối xử giữa các nhà đâu tư” Do vay, nội dung của tự do hoa đâu tự (nói chung trên thé giới) chính lá tiền hành mỡ cửa các lĩnh vực đâu tư, loại bỏ từng bước các biên pháp hạn chế đầu tư và áp dụng các nguyên tắc đãi ngô quốc gia va tối huệ quốc đối với nhà đầu tư và khoản đâu tư nước ngoài.
Như vậy, dù chưa có một định nghĩa thống nhất vé tự do hóa đầu tư, song có thể hiểu: Tự đo hoá đầu tư theo quy định của Hiệp đmh đầu tr toàn diện ASEAN là quá trinh tiễn hành việc hạn chế, cắt giãm và tién tới xóa bỗ các rào cán đối với hoạt động đầu te các biện pháp phân biệt đối xử trong đầu tư được từng bước đỡ bỏ và các tiên chuẩn đối xử tiễn bộ dẫn được thiết lập dé tao nên một nôi trường tự đo và nỡ cửa trong kim vực. Về cơ số pháp lÿ thực hiện te do hóa đầu te Việc triển khai tự do hóa dau tư đều được dựa trên các văn kiện pháp ly, các hiệp định có liên quan đã được các quốc gia thảnh viên tham gia thỏa thuận. Chẳng han, trong WTO, triển khai tự do hóa đầu tư phải dua trên các. văn bản như Hiệp định về các biện pháp đầu tư liên quan đến thương mai, Hiệp định chung về Thương mai Dịch vụ, Hiệp đính chung về Thuê quan và Thương mai.
Còn đối với việc triển khai tự do hóa đầu tư trong ASEANIAEC phải dua trên các văn kiện pháp lý như trong khu vực - Văn kiên pháp lý đầu tiên ở cấp đô khu vực điểu chỉnh các hoạt đông, "Trường Đọc Tuệ Hi Nội 2016), Giáo minh Php hút cổng đẳng ASEAN, NOB Tephip H Nội 2 hợp tác đầu tư trong khối được ra đời, đó lả Hiệp định khuyến khích và bão hộ đầu tư 1987. - Ngày 7 tháng 10 năm 1998, tại Hội nghị bộ trưởng kinh tế ASEAN lần thứ 3U tại Manila, Hiệp định khung vẻ Khu vực đầu tư ASEAN (Framework Agreement on the ASEAN Invesment Area) đã được ký kết, xác lập khung, phap lý cho sự ra đời của Khu vực dau tư ASEAN. - Để tăng cường hợp tác trong khu vực, tao ra một môi trường đầu tư. thuận lợi, thu hút dau tư nước ngoài vào ASEAN va cũng để phủ hợp hơn với tâm nhìn của một cộng đồng kinh tế ASEAN thống nhất, năng động doi hỏi phải có một văn bản hoàn chỉnh điều chỉnh toàn điện lĩnh vực đầu tư trong ASEAN.
Chính vì vậy, các nước thảnh viên ASEAN đã cùng thông nhất quan. điểm soạn thảo văn bản mới thay thé hai văn bản hiện hành - ACIA. Hiệp đính đầu tư toản diện ASEAN (ASEAN Comprehensive Investment ‘Agreement - ACIA) 2009 có hiệu lực sẽ thay thé Hiệp định khuyến khich vào ‘bao hộ đầu tư 1987 và Hiệp định khung vẻ Khu vực dau tưASEAN 1998, tao khuôn khổ pháp lý mới, điều chỉnh các hoạt đồng dau tư trong AIA, Bên cạnh những văn bản pháp lý, các thiết chế pháp lý cũng được xây dựng lên để thực hiện các chức năng, nhiệm vu. Ngoài Hội nghị cấp cao ASEAN, Hội đồng diéu phối ASEAN va Hội ding AEC còn có cơ quan chuyên ngành cấp bô trường là Hội đồng khu vực đâu tr ASEAN (AIA) giữ vai tro quan trong trong thúc đẩy tiên tình tự do hóa đầu tư trong AEC.
Hội đẳng khu vực đầu tư ASEAN (Hội đồng ALA) được thánh lập theo Hiệp định khung vẻ đầu tư ASEAN (AIA) năm 1998. Hội đồng AIA bao gồm các bộ trường phụ trách lĩnh vực đâu tw của các nước thành viên, có nhiệm vụ giám. sát, phối hợp và kiểm tra quá trình thực hiện Hiếp định. Cuộc hop của Hồi đồng AIA được tổ chức mỗi năm một lần.
Về chủ thể Chủ thétrong tự do hóa đâu từ là quốc gia thảnh viên nhận đâu tư va nhà đầu tư ASEAN ~ Quốc gia nhận đầu te Quốc gia nhân đâu tư là bất kÿ một quốc gia thành viên nào của ASEAN, - Nhà đầu tr ASEAN Theo điểm d Điểu 4 ACIA, Nhà đầu tư ASEAN được xác định iä thé nhân hoặc pháp nhân cha quée gia thành viên dang hoặc đã tiễn hành hoạt động đầu tư trên lãnh thd của bat kì quắc gia thành viên nào khác. Như vậy, so với IGA va AIA, Hiệp định ACIA sắc định “nha đâu tư" theo nghĩa rộng, có thé là thể nhân (cụ thể là một cá nhân) hoặc pháp nhân của “một nước. thành viên” thực hiện đầu tư trên lãnh thé của bat ké nước thành viên nao khác. Cụ thể, thể nhân được hiểu ia bất i người nào có quốc tịch của các quốc gia thành viên ASEAN hoặc có quyén thường trủ tại quốc gia thành viên theo quy ãinh pháp iuật hoặc chỉnh sách của quốc gia đó (điểm g Điều 4).
Sau d6 hiệp định nêu rố nước chủ nhà có nghĩa vụ công nhận tinh trạng của “nhà đâu tw” cho bat kể ai chứng minh rằng có quốc tịch, hoặc có quyển định. cư đải han tai một nước ASEAN khác. Trong cả hai hiệp định ASEAN IGA và AIA, chỉ công dân của nước tham gia hiệp định mới được coi lã "nhà đầu tơ", chứ không bao gồm người định cư dai han Tương tự, trong Chương về đầu tư của Hiệp định Thương mại Song phương Việt Nam - Mỹ, nhà đầu tư chi có thé la công dân Việt Nam hoäc công dén Mỹ. Đôi với pháp nhân, định nghĩa của ACIA vẻ “pháp nhân” bao gồm bat kế thực thể pháp lý nao thành lập theo luật pháp liên quan của nước thảnh.