Đặt vấn đề Cây Trầm hương hay cây Gió bầu không còn quá xa lạ với những lợi ích mà Trầm hương mang lại để phục vụ cho cuộc sống. Trầm hương là một cây đặc sản cho trầm và tinh dầu trầm, hạt giống được tác giả thu hái tại Thôn Phú Cang 2 – Xã Vạn Phú – Huyện Vạn Ninh – Tỉnh Khánh Hòa. Tại Khánh Hòa nếu có dịp đi ngang qua sẽ biết rằng đây là vùng đất của những phu Trầm. Theo tìm hiểu của tác giả được biết hiện nay tại Khánh Hòa có hơn 400 hộ gia đình có thành viên là người hành nghề khai thác Trầm hương tại rừng tự nhiên.
Trầm hương đã đem lại công việc cũng như kinh tế chính giúp cải thiện sinh kế của họ. Cây Trầm hương ngày càng được nhắc đến như một loài cây được trồng để đem lại lợi ích kinh tế cao do sự thích nghi với điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm, thêm vào đó cây Trầm hương cũng mang đến nguồn lợi ích kinh tế lớn cho các công ty cây giống tạo ra giống khỏe mạnh cung cấp ra thị trường. Cây khỏe mạnh, giá trị về gỗ cũng như tinh dầu cao là một trong những tiêu chí để người dân chọn lựa giúp đem lại lợi ích kinh tế của người dân. Cho nên, mặt hàng Trầm hương ngày càng khan hiếm, số lượng cây Trầm ở tự nhiên đang giảm dần.
vì vậy để đáp ứng nhu cầu đó việc nhân giống trồng Trầm hương là cần thiết. [19] Để đáp ứng nhu cầu về số lượng cây giống cung cấp cho người dân thì nhiều nhà vườn đã sử dụng phương pháp nhân giống hữu tính áp dụng vô nhân giống cây Trầm hương mà không phải bằng biện pháp giâm hom hay chiết cành. Bởi vì, nhân giống hữu tính cho ra số lượng cây còn nhiều, khỏe mạnh và đặc biệt hơn là nguồn hạt giống trong miền Nam dồi dào không bị hạn chế như một số giống cây khác. Mặt khác, nhân giống hữu tính còn rút ngắn thời gian sản xuất cây con để cung cấp.
1 Nhưng khi gieo ươm thường không biết loại giá thể nào phù hợp giúp hạt nảy mầm nhanh, cây Trầm hương con ưa bóng hay ưa sáng hay cả những vấn đề về loại phân vào hay giá thể trồng cây con nào là thích hợp với cây Trầm hương giống để cho ra cây con đạt chuẩn. Trước tình hình đó, cũng như để giải quyết vấn đề cấp thiết về giống cây trồng, đồng thời kế thừa những nghiên cứu khoa học của các tác giả khác và được sự phân công của bộ môn Lâm sinh, dưới sự hướng dẫn của ThS. Nguyễn Thị Minh Hải tác giả tiến hành thực hiện đề tài “Nghiên cứu ảnh hưởng của giá thể đến tỷ lệ nảy mầm và ảnh hưởng một số nhân tố sinh thái đến sinh trưởng của cây Trầm hương (Aquilaria crassna Pierre ex Lecomte) trong giai đoạn vườn ươm” 1.2 Đối tượng nghiên cứu 1.1 Đối tượng nghiên cứu Nhân tố sinh thái : ánh sáng (tỷ lệ che bóng); dinh dưỡng khoáng (phân vi sinh, thành phần hỗn hợp ruột bầu). Chỉ tiêu theo dõi sinh trưởng: Đường kính gốc (Doo); chiều cao vút ngọn (Hvn); tỉ lệ sống và phẩm chất cây.2 Thời gian nghiên cứu Thời gian nghiên cứu đề tài “Nghiên cứu ảnh hưởng của giá thể đến tỷ lệ nảy mầm và ảnh hưởng một số nhân tố sinh thái đến sinh trưởng của cây Trầm hương trong giai đoạn vườn ươm được bắt đầu từ tháng 03/2021 đến tháng 06/2021.2 Địa điểm nghiên cứu Địa điểm nghiên cứu đề tài “Nghiên cứu ảnh hưởng của giá thể đến tỷ lệ nảy mầm và ảnh hưởng một số nhân tố sinh thái đến sinh trưởng của cây Trầm hương trong giai đoạn vườn ươm được tiến hành ở vườn ươm Thảo Nguyên Xanh tại thành phố Dĩ An, tỉnh Bình Dương.3 Ý nghĩa của đề tài Kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần làm rõ một số nhân tố sinh thái ảnh hưởng đến sinh trưởng của loài Trầm hương 3 tháng tuổi.
Giúp cho tác giả tiếp cận thực tiễn sản xuất. Đồng thời, tác giả có điều kiện áp dụng các kiến thức lý thuyết vào công việc thực tế nâng cao tay nghề và kỹ năng chuyên môn. Kết quả nghiên cứu có 2 thể được tìm hiểu và tham khảo để vận dụng vào quá trình sản xuất hạt giống bằng phương pháp nhân giống hữu tính nói chung và xây dựng quy trình nhân giống cây Trầm hương nói riêng. Thành công của đề tài có ý nghĩa quan trọng trong thực tế sản xuất cây giống hàng loạt.
3 Chương 2 TỔNG QUAN 2.1 Giới thiệu cây Trầm hương 2.1 Định danh Tên Việt Nam: Trầm hương, Kỳ nam, Gió bầu… Tên khoa học: Aquilaria crassna Pierre ex Lecomte. Họ khoa học (thuộc họ Trầm): Thymelaeaceae. [21] Hình 1: Hình ảnh thân, lá, hoa và quả của cây Trầm hương 4 2.2 Đặc điểm hình thái Cây Trầm Hương là cây thân gỗ lớn, xanh, cao từ 15 - 30 m, chăm sóc tốt có khi cao đến 40 m với đường kính trên 60 cm. Vỏ cây nhẵn có màu xám, có vết nhăn dọc theo thân cây, thịt vỏ màu trắng, có sơ hay tơ mịn dày, cành non phủ lông mềm màu vàng xám.
(Trầm hương Việt Nam) [19] Lá cây mỏng, hình bầu dục hoặc lưỡi mác, mọc cách. Mặt trên của lá có màu xanh bóng, mặt dưới của lá có xanh nhạt hơn và có lông mịn, lá cây Trầm hương có gân hình lông chim nổi rõ ở mặt dưới lá, hợp lại ở mép, cuống lá dài 2 - 5 mm. (Trầm hương Việt Nam) [19] Hoa Trầm hương dạng cụm hình tán hay chùm mang nhiều hoa mọc ở kẽ lá, hoa của cây Trầm hương có màu xanh, nhỏ nhìn rất thú vị. Hoa có cuống, đài hình chuông màu trắng tro có 5 thùy và 10 vày, bầu hình trứng có lông dày, và thường đậu hoa vào tháng 7 - 8.
(Trầm hương Việt Nam) [19] Qủa của Trầm hương là quả nang dẹp, dài khoảng 4 cm, dày 2 cm và rộng chừng 3 cm, mỗi quả có 2 hạt, quả thường chín vào tháng 9 - tháng 10. Quả của cây Trầm hương có lớp vỏ bên ngoài thì cứng còn bên trong thì mềm hơn.3 Đặc điểm sinh thái Cây Trầm hương là cây dễ trồng có tốc độ sinh trưởng chậm, thích hợp với đất feralit, lúc nhỏ cây ưa sáng trung bình nhưng khi trưởng thành là cây ưa sáng, nên cần trồng cây cách nhau 2 m. Cây Trầm hương thường cho hoa vào tháng 6 tới tháng 7 và quả chín vào tháng 9 - 10. Đây là thời điểm cuối mùa mưa nắng thường xuyên lên hạt của cây Trầm hương nếu được gieo ươm đúng cách thì sẽ cho tỷ lệ nảy mầm cao.
Do cấu trúc của qủa cây Trầm hương là quả nang lên khi khô thì cây thường bung ra để lộ các hạt có màu nâu đen.4 Công dụng Công dụng về kinh tế: hiện nay gỗ và nhựa cây Trầm hương được sử dụng để lấy gỗ quý dùng làm đồ nội thất, nhựa cây rất thơm nên được sử dụng làm hương liệu và dùng trong y học rất nhiều. Vỏ cây còn có thể dùng sản xuất sợi bông hoặc giấy 5 đặc biệt. Ngoài ra cây còn đem nguồn lợi về kinh tế khá lớn cho các nhà vườn sản xuất cây xanh. Tùy vào kích thước cây Trầm hương mà chúng có giá trị khác nhau.
Cây Trầm hương còn có giá trị về mặt y tế: trầm có vị đắng giúp bổ nguyên dương, bổ thận khí, trợ sức cho công năng của tỳ thận, ngoài ra còn có tác dụng trợ tim, mạch tim, lợi tiêu hóa, trị tiêu chảy, chống nôn… Cây Trầm hương còn có mùi thơm hơi hắc, đặc biệt khi đốt sẽ cho mùi thơm tinh dầu Trầm không thể lẫn lộn với một loại hương thơm nào khác. Những vật phẩm chế tác từ Trầm hương có hương thơm gần như là mãi mãi. Có những đồ trang sức người ta làm từ Trầm hương đeo vài chục năm vẫn còn tỏa hương thơm. Ngoài ra cây Trầm hương còn được sử dụng làm nước hoa.5 Phân bố cây Trầm hương Cây Trầm hương được trồng rộng rãi khắp cả nước đặc biệt tại Khánh Hòa có rất nhiều.
Các cây mọc tự nhiên thì thường phân bố ở vùng rừng núi Nghệ An, Hà Tĩnh, Thừa Thiên - Huế, Quảng Nam - Ðà Nẵng, Ninh Thuận, Bình Thuận, cho tới An Giang, Kiên Giang.2 Phương pháp nhân giống hữu tính 2.1 Khái niệm nhân giống hữu tính, ưu điểm và nhược điểm của phương pháp nhân giống hữu tính Nhân giống hữu tính là hình thức gieo hạt để được thế hệ sau. Cây con sinh trưởng và phát triển từ hạt mập khỏe, tuổi thọ dài, tính thích ứng mạnh, thích hợp với việc trồng hàng loạt và nó có nhiều nguồn gene lai đa dạng.1 Ưu điểm Chi phí lao động thấp, do đó giá thành cây con thấp. Tuổi thọ của cây trồng bằng hạt thường cao. Kỹ thuật đơn giản, dễ làm.
Cây trồng bằng hạt thường có khả năng thích ứng rộng với điều kiện ngoại cảnh. Hệ số nhân giống cao.2 Nhược điểm Cây giống trồng từ hạt thường khó giữ được những đặc tính của cây mẹ. Cây giống trồng từ hạt thường ra hoa kết quả muộn. Cây giống trồng từ hạt thường có 6 thân tán cao, gặp khó khăn trong việc chăm sóc cũng như thu hái sản phẩm.
(Bùi Việt Hải,2017) [04] Do những nhược điểm như vậy nên phương pháp nhân giống bằng hạt chỉ được sử dụng trong một số trường hợp: Gieo hạt lấy cây làm gốc ghép. Sử dụng gieo hạt đối với những loài cây chưa có phương pháp khác tốt hơn. Dùng trong công tác lai tạo chọn lọc giống.2 Cơ sở tế bào học, cơ sở di truyền học 2.1 Cơ sở tế bào học Là sự hợp nhất của giao tử đực và giao tử cái tạo thành hợp tử và sau đó phát triển thành cơ thể mới. Sinh trưởng và phát triển của cây luôn chịu ảnh hưởng tổng hợp của nhiều nhân tố sinh thái, trong đó có một số nhân tố giữ vai trò lớn hơn những nhân tố khác.
Trong điều kiện vườn ươm, nhân tố sinh thái chủ đạo là che bóng, thành phần hỗn hợp ruột bầu, phân bón.2 Cơ sở di truyền học Các thế hệ con mang đặc điểm di truyền của cả bố và mẹ, có thể xuất hiện tính trạng mới. Có sự đa dạng di truyền cao hơn. Quá trình sinh sản hữu tính diễn ra có sự trao đổi thông tin di truyền giữa hai có thể bố và mẹ để cuối cùng tạo ra cơ thể mới có bộ gene khác với cơ thể bố mẹ (là một tổ hợp mới từ gene bố mẹ).3 Các nhân tố ảnh hưởng tới tỷ lệ nảy mầm 2.1 Giá thể Giá thể có nhiệm vụ để giữ nước lại cho hạt giống, đồng thời tạo một sự thông thoáng, thoát nước tránh hư hạt giống.