Tổng Quan Về Kinh Tế Chính Trị: Đối Tượng, Chức Năng và Phương Pháp

Tài liệu nghiên cứu Tài liệu tóm tắt môn ktct, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về ., phục vụ nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

• Tác giả: Nguyễn Thị Diễm Phúc
• Trường học: Trường Đại Học Kiểm Sát Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh Tế Chính Trị
• Đề tài: Tổng Quan Về Kinh Tế Chính Trị: Đối Tượng, Chức Năng và Phương Pháp
• Loại tài liệu: Đề Cương Tóm Tắt
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: ĐỐI TƯỢNG, CHỨC NĂNG VÀ PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU CHỈNH CỦA KINH TẾ CHÍNH TRỊ
• 1.1. Đối tượng của Kinh tế chính trị
• 1.2. Vị trí, chức năng và sự cần thiết nghiên cứu kinh tế chính trị
• 1.3. Phương pháp của kinh tế chính trị
• 2. CHƯƠNG 2: Sơ lược lịch sử hình thành và phát triển Kinh tế chính trị
• 2.1. Những tư tưởng kinh tế chủ yếu trong thời cổ đại và trung cổ - cơ sở cho sự ra đời kinh tế chính trị học
• 2.2. Sự phát sinh phát triển kinh tế chính trị học tư sản cổ điển
• 2.3. Những khuynh hướng và học thuyết kinh tế phê phán có kế thừa kinh tế chính trị học tư sản cổ điển
• 2.4. Một số trường phái kinh tế chính trị học tư sản hiện đại
• 3. CHƯƠNG 3: NỀN SẢN XUẤT XÃ HỘI
• 3.1. Vai trò của nền sản xuất xã hội và các yếu tố cơ bản của sản xuất
• 3.2. Phương thức sản xuất
• 3.3. Tính khách quan, đặc điểm và cơ chế vận dụng quy luật kinh tế
• 4. CHƯƠNG 4: SẢN XUẤT HÀNG HÓA VÀ CÁC QUY LUẬT SẢN XUẤT HÀNG HÓA
• 4.1. Sản xuất hàng hoá và điều kiện ra đời của nó
• 4.2. Thị trường và quy luật cung cầu
• 4.3. Quy luật cạnh tranh. Quy luật giá trị
• 5. CHƯƠNG 5: TÁI SẢN XUẤT XÃ HỘI
• 5.1. Các phạm trù của tái sản xuất
• 5.2. Các quy luật kinh tế của tái sản xuất xã hội
• 5.3. Tăng trưởng kinh tế
• 6. CHƯƠNG 6: TÁI SẢN XUẤT VỐN, GIÁ THÀNH, TIỀN LƯƠNG VÀ LỢI NHUẬN TRONG DOANH NGHIỆP
• 6.1. Tuần hoàn và chu chuyển vốn. Giá thành sản phẩm
• 6.2. Lợi nhuận, các hình thái vốn và các thu nhập
• 7. CHƯƠNG 7: QUAN HỆ KINH TẾ QUỐC TẾ
• 7.1. Mở rộng quan hệ kinh tế quốc tế là xu thế tất yếu của thời đại
• 7.2. Những nguyên tắc và các hình thức kinh tế đối ngoại
• 8. CHƯƠNG 8: NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA
• 8.1. Thực trạng và vai trò của nền kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay
• 8.2. Nội dung và xu hướng vận động của kinh tế thị trường ở nước ta
• 8.3. Điều kiện, khả năng và giải pháp phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta
• 9. CHƯƠNG 9: CƠ CẤU THÀNH PHẦN KINH TẾ VÀ XU HƯỚNG VẬN ĐỘNG CƠ BẢN CỦA NỀN KINH TẾ TRONG THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI
• 9.1. Cơ cấu thành phần kinh tế trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam
• 9.2. Xã hội hoá sản xuất- xu hướng vận động cơ bản của nền kinh tế trong thời kỳ quá độ
• 10. CHƯƠNG 10: XÂY DỰNG CƠ SỞ VẬT CHẤT- KỸ THUẬT TRONG THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Ở VIỆT NAM
• 10.1. Con đường xây dựng cơ sở vật chất- kỹ thuật cho chủ nghĩa xã hội
• 10.2. Nội dung của công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở nước ta trong thời kỳ quá độ
• 10.3. Những tiền đề cần thiết để xây dựng cơ sở vật chất- kỹ thuật ở nước ta
• 11. CHƯƠNG 11: HỆ THỐNG LỢI ÍCH KINH TẾ VÀ QUAN HỆ PHÂN PHỐI TRONG THỜI KỲ QUÁ ĐỘ
• 11.1. Vai trò và bản chất của lợi ích kinh tế
• 11.2. Quan hệ phân phối trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội
• 11.3. Các hình thức thu nhập. Một số quan điểm cần quán triệt trong phân phối
• 12. CHƯƠNG 12: CƠ CHẾ KINH TẾ TRONG THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI
• 12.1. Khái niệm cơ chế kinh tế
• 12.2. Sự cần thiết khách quan phải chuyển sang cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước ở nước ta
• 12.3. Cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước
• 12.4. Vai trò kinh tế của Nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta
• 13. CHƯƠNG 13: HẠCH TOÁN KINH TẾ
• 13.1. Bản chất và tác dụng của hạch toán kinh tế. Những nguyên tắc cơ bản của hạch toán kinh tế
• 13.2. Những điều kiện tiền đề của hạch toán kinh tế

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Kinh Tế Chính Trị Đối Tượng và Chức Năng

Kinh tế chính trị là một môn khoa học xã hội quan trọng, nghiên cứu các cơ sở kinh tế của đời sống xã hội. Đối tượng nghiên cứu của nó bao gồm mối quan hệ kinh tế giữa con người trong sản xuất, phân phối, trao đổi và tiêu dùng. Chức năng của kinh tế chính trị không chỉ là nhận thức mà còn thực tiễn, giúp con người hiểu rõ hơn về các quy luật kinh tế chi phối xã hội. Việc nghiên cứu kinh tế chính trị giúp xác định đường lối, chính sách kinh tế của Nhà nước, từ đó nâng cao hiệu quả kinh tế xã hội.

1.1. Đối Tượng Nghiên Cứu Của Kinh Tế Chính Trị

Đối tượng của kinh tế chính trị bao gồm các quan hệ sản xuất và bốn nội dung của quá trình tái sản xuất. Nghiên cứu này giúp hiểu rõ hơn về sự tác động qua lại giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất trong các giai đoạn lịch sử khác nhau.

1.2. Chức Năng Của Kinh Tế Chính Trị Trong Xã Hội

Kinh tế chính trị có chức năng nhận thức, thực tiễn và phương pháp luận. Nó giúp phát hiện bản chất của các hiện tượng kinh tế, từ đó đưa ra các phương pháp và hình thức vận dụng hiệu quả trong thực tiễn.

II. Vấn Đề và Thách Thức Trong Nghiên Cứu Kinh Tế Chính Trị

Nghiên cứu kinh tế chính trị đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm sự thay đổi nhanh chóng của nền kinh tế toàn cầu và các vấn đề xã hội phức tạp. Những thách thức này đòi hỏi các nhà nghiên cứu phải cập nhật kiến thức và phương pháp nghiên cứu để đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Việc hiểu rõ các vấn đề này sẽ giúp xây dựng các chính sách kinh tế hiệu quả hơn.

2.1. Những Thách Thức Trong Nghiên Cứu Kinh Tế Chính Trị

Các thách thức bao gồm sự biến động của thị trường, sự thay đổi trong chính sách kinh tế và các yếu tố xã hội. Những yếu tố này ảnh hưởng đến khả năng áp dụng lý thuyết vào thực tiễn.

2.2. Vấn Đề Cần Giải Quyết Trong Kinh Tế Chính Trị

Cần giải quyết các vấn đề như sự bất bình đẳng trong phân phối tài nguyên, tác động của toàn cầu hóa đến nền kinh tế địa phương và sự phát triển bền vững. Những vấn đề này cần được nghiên cứu sâu hơn để tìm ra giải pháp hiệu quả.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Kinh Tế Chính Trị Hiệu Quả

Phương pháp nghiên cứu trong kinh tế chính trị bao gồm biện chứng duy vật, trừu tượng hóa khoa học và các phương pháp phân tích khác. Những phương pháp này giúp các nhà nghiên cứu hiểu rõ hơn về các quy luật kinh tế và mối quan hệ giữa các yếu tố trong nền kinh tế. Việc áp dụng đúng phương pháp sẽ nâng cao chất lượng nghiên cứu và tính ứng dụng của nó.

3.1. Phương Pháp Biện Chứng Duy Vật Trong Kinh Tế Chính Trị

Phương pháp biện chứng duy vật giúp xem xét các hiện tượng kinh tế trong mối liên hệ tác động qua lại. Nó nhấn mạnh sự phát triển không ngừng của các yếu tố kinh tế trong bối cảnh lịch sử cụ thể.

3.2. Phương Pháp Trừu Tượng Hóa Khoa Học

Phương pháp này yêu cầu loại bỏ các yếu tố ngẫu nhiên để nắm bắt bản chất của các hiện tượng kinh tế. Nó giúp xác định các mối quan hệ bản chất giữa các yếu tố trong nghiên cứu.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Kinh Tế Chính Trị Trong Xã Hội

Kinh tế chính trị không chỉ là lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong việc xây dựng chính sách kinh tế. Các nghiên cứu về kinh tế chính trị giúp các nhà hoạch định chính sách đưa ra các quyết định đúng đắn, từ đó nâng cao hiệu quả kinh tế xã hội. Việc áp dụng lý thuyết vào thực tiễn sẽ giúp giải quyết các vấn đề kinh tế hiện tại.

4.1. Ứng Dụng Kinh Tế Chính Trị Trong Chính Sách Kinh Tế

Các nghiên cứu về kinh tế chính trị cung cấp cơ sở lý luận cho việc xây dựng chính sách kinh tế. Những chính sách này cần phải dựa trên các quy luật kinh tế để đạt hiệu quả cao nhất.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Kinh Tế Chính Trị Trong Thực Tiễn

Kết quả nghiên cứu giúp cải thiện các chính sách kinh tế, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Việc áp dụng các lý thuyết vào thực tiễn đã chứng minh được tính hiệu quả của kinh tế chính trị.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Kinh Tế Chính Trị

Kinh tế chính trị sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc nghiên cứu và phát triển các chính sách kinh tế. Tương lai của kinh tế chính trị phụ thuộc vào khả năng thích ứng với các thay đổi trong môi trường kinh tế toàn cầu. Việc nghiên cứu sâu hơn về các vấn đề kinh tế hiện tại sẽ giúp xây dựng một nền kinh tế bền vững và phát triển.

5.1. Tương Lai Của Kinh Tế Chính Trị Trong Thế Giới Hiện Đại

Kinh tế chính trị cần phải thích ứng với các xu hướng mới trong nền kinh tế toàn cầu. Việc nghiên cứu các vấn đề mới sẽ giúp nâng cao tính ứng dụng của nó trong thực tiễn.

5.2. Vai Trò Của Kinh Tế Chính Trị Trong Phát Triển Bền Vững

Kinh tế chính trị sẽ đóng góp vào việc xây dựng các chính sách phát triển bền vững. Những nghiên cứu này cần phải tập trung vào việc giải quyết các vấn đề xã hội và môi trường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I ĐỐI TƯỢNG, CHỨC NĂNG VÀ PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU CHỈNH CỦA KINH TẾ CHÍNH TRỊ. Đối tượng của Kinh tế chính trị: Kinh tế chính trị là môn khoa học xã hội, nghiên cứu những cơ sở kinh tế chung của đời sống xã hội, nghiên cứu mối quan hệ kinh tế giữa người với người trong sản xuất, phân phối, trao đổi và tiêu dùng qua các giai đoạn phát triển nhất định của xã hội loại người, tức là nghiên cứu quan hệ sản xuất Đặc điểm: - Kinh tế chính trị nghiên cứu quan hệ sản xuất một cách toàn diện các nội dung của quan hệ sản xuất và bốn nội dung của quá trình tái sản xuất - Kinh tế chính trị nghiên cứu quan hệ sản xuất trong sự tác động qua lại với LLSX, sự tác động này dẫn đến sự vận động của xã hội qua các giai đoạn lịch sử khác nhau - Kinh tế chính trị nghiên cứu QHSX nhưng gắn với việc nghiên cứu cơ sở kinh tế hạ tầng trong sự tác động qua lại với kiến trúc thượng tầng - Kinh tế chính trị đi sâu nghiên cưu bản chất của QHSX, tức nghiên cứu các phạm trù kinh tế và các quy luật kinh tế chi phối quá trình sản xuất, phân phối, trao đổi tiêu dùng. Vị trí, chức năng và sự cần thiết nghiên cứu kinh tế chính trị: 2. Vị trí, chức năng của kinh tế chính trị: a.

Vị trí: Kinh tế chính trị giữ vị trí là môn khoa học cơ bản, làm cơ sở co việc xác định đường lối, chính sách kih tế của Nhà nước, làm cơ sở cho các môn khoa học kinh tế ngành và quản lý kinh tế. Chức năng: - Chức năng nhận thức: Kinh tế chính trị nghiên cứu và giải thích các hiện tượngvà quá trình kinh tế của đời sống xã hội nhằm phát hiện bản chất của các hiện tượng, quá trình trên và các quy luật khách quan chi phối sự vận động của nó, để con người vận dụng vào các hoạt động kinh tế nhằm đạt hiệu quả kinh tế xã hội cao - Chức năng thực tiễn: + Kinh tế chính trị phục vụ hoạt động thực tiễn của con người, bảo đảm cho các quá trình kinh tế đạt hiệu quả cao + Vạch ra bản chất, phát hiện các quy luật kinh tế, chỉ ra các phương pháp và hình thức vận dụng chúng. + Kinh tế chính trị xuất phát từ thực tiễn, đi sâu nghiên cứu đời sống hiện thực để rút ra các luận điểm, kết luận có tính khái quát trở lại chỉ đạo thực tiễn, cung cấp cơ sở khoa học để Nhà nước xác định đường lối, chính sách, biện pháp thúc đẩy hoạt động thực tiễn mang lại hiệu quả cao hơn. 3 - Chức năng phương pháp luận: Các phạm trù, quy luật kinh tế chung là cơ sở phương pháp luận cho toàn bộ các khoa học kinh tế ngành (kinh tế công nghiệp, công nghiệp, xây dựng, giao thông) và các môn kinh tế chức năng (kinh tế lao động, kế hoạch, tài chính, tín dụng, thống kê…) và một số môn khoa học khác - Chức năng tư tưởng: Kinh tế chính trị xuất phát từ lợi ích và bảo vệ lợi ích của một giai cấp hoặc tầng lớp xã hội nhất định nên nó luôn mang tính giai cấp.

Nó xây dựng hệ thống quan điểm lý luận chung về sự phát triển của nền kinh tế và quản lý kinh tế.2 Sự cần thiết phải nghiên cứu kinh tế chính trị: - KTCT Mac-Lênin có vai trò quan trọng trong đời sống xã hội và trong công cuộc đổi mới đất nước hiện nay nhằm khắc phục sự lạc hậu về lý luận kinh tế, sự giáo điều, tách rời lý luận với cuộc sống, góp phần hình thành tư duy kinh tế mới. - KTCT Mac-Lênin cung cấp cơ sở lý luận và phương pháp luận nhằm học tốt các môn khoa học kinh tế ngành. Phương pháp của kinh tế chính trị: 3. Phương pháp biện chứng duy vật - Khi xem xét các hiện tượng và quá trình kinh tế phải đặt trong mối liên hệ tác động qua lại lẫn nhau, thường xuyên vận động, phát triển không ngừng, chứ không phải là bất biến.

- Quá trình phát triển là quá trình tích luỹ những biến đổi về lượng dẫn đến những biến đổi về chất. Phép biện chứng duy vật coi nguồn gốc của sự phát triển là sự thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập. - Khi xem xét các hiện tượng và quá trình kinh tế phải gắn liền với những điều kiện và hoàn cảnh lịch sử cụ thể.2 Phương pháp trừu tượng hóa khoa học: đây là phương pháp quan trọng của kinh tế chính trị. Phương pháp trừu tượng hóa khoa học đòi hỏi phải gạt bỏ những yếu tố ngẫu nhiên xảy ra trong quá trình nghiên cứu, tách những cái điển hình, bền vững, ổn định trong những hiện tượng và quá trình đó, trên cơ sở đó nắm bản chất của các hiện tượng.

Yêu cầu của phương pháp: giới hạn của sự trừu tượng hóa. Việc loại bỏ các yếu tố bề mặt phải đảm bảo tìm ra mối quan hệ bản chất giữa các hiện tượng dưới dạng thuần túy nhất của nó; đồng thời phải đảm bảo không làm mất nội dung hiện thực của các quan hệ được nghiên cứu. Trừu tượng hóa khoa học gắn liền với quá trình nghiên cứu đi từ cụ thể đến trừu tượng và phải được bổ sung bằng 1 quá trình ngược lại: đi từ trừu tượng đến cụ thể. Ngoài ra, kinh tế chính trị còn sử dụng nhiều phương pháp khác như lôgíc và lịch sử, phân tích và tổng hợp, các phương pháp toán học, thống kê, mô hình hoá các quá trình kinh tế được nghiên cứu, v.

4 CHƯƠNG 2 Sơ lược lịch sử hình thành và phát triển Kinh tế chính trị I. Những tư tưởng kinh tế chủ yếu trong thời cổ đại và trung cổ - cơ sở cho sự ra đời kinh tế chính trị học 1. Tư tưởng kinh tế thời cổ đại a. Đặc trưng kinh tế - xã hội thời cổ đại: - Chiến hữu nô lệ giữ vai trò thống trị, nô lệ là đối tượng chủ yếu của sở hữu, có số lượng nhiều hơn dân tự do - Thương nghiệp và tiền tệ đã bắt đầu xuất hiện - Chiến tranh giữa các quốc gia nhằm chiếm đoạt nô lệ, đấu tranh giữa giai cấp nô lệ và chủ nô diễn ra khốc liệt Những đại biểu tiêu biểu cho tư tưởng kinh tế thời cổ đại: Platon (427 - 347 TCN) và Arixtốt (384 - 322 TCN) b.

Đặc điểm tư tưởng kinh tế thời cổ đại: - Coi xã hội nô lệ là tất yếu và duy nhất. Chiến tranh là nguồn bổ sung nô lệ. - Coi khinh lao động chân tay, xem lao động chân tay là điều hổ thẹn, làm hỏng con người. Công dân chỉ nên tham gia chiến trận và quản lý nhà nước.

- Lên án hoạt động thương nghiệp và cho vay nặng lãi. - Muốn tìm hiểu bản chất các hiện tượng kinh tế, như phân công lao động xã hội, trao đổi sản phẩm, phân biệt giá trị sử dụng với giá trị trao đổi hàng hóa, một số chức năng của tiền, ảnh hưởng của cung cầu tới giá cả hàng hóa, đặc điểm thương nghiệp và hoạt động cho vay… 1. Tư tưởng kinh tế thời trung cổ a. Đặc trưng kinh tế - xã hội: - Nền kinh tế căn bản còn là kinh tế tự nhiên, kinh tế hàng hóa giao lưu kinh tế kém phát triển.

- Nông nghiệp là lĩnh vực chủ yếu của nền kinh tế, lãnh chúa là người quyết định tất cả: đất đai, tư liệu sản xuất khác, lao động, tổ chức sản xuất và phân phối lao động. - Cuối thời kỳ trung cổ bắt đầu có sự giao lưu giữa các vùng. Các tiểu thương, tiểu chủ, thợ thủ công xuất thân từ nông nô sống trong các thị trấn. Đây là tiền thân của giai cấp tư sản sau này.

Đặc điểm tư tưởng kinh tế thời trung cổ: Tư tưởng thời kỳ trung cổ biểu hiện tập trung ở các luận điểm kinh tế của Xanh Tôma Đacanh (1225- 1274): - Về quyền tư hữu: được coi là quyền do tạo hóa giao phó trong việc quản lý tài vật. Người có quyền sở hữu là người giàu, có trách nhiệm phân chia lại tài sản của mình cho người nghèo. - Về các hoạt động kinh tế: 5 + Hoạt động trực tiếp tạo ra của cải vật chất được hoan nghênh. Lao động được coi là phương tiện để sống chân chính, tiền công lao động phải được trả sòng phẳng.

+ Hoạt động trung gian: buôn bán, cho vay lấy lãi, hưởng lợi dựa trên lao động của người khác đáng chê trách, phải bị trừng phạt. - Về tiền tệ: Vua là người độc quyền phát hành tiền đúc và ấn định lượng vàng bạc trong mỗi đơn vị tiền đúc. Giá trị của tiền gắn với đặc tính tự nhiên của nó, tức gắn với vật liệu làm ra tiền vì vậy các nhà kinh tế phản đối việc cắt xén khối lượng tiền làm cho tiền bị mất giá. - Về địa tô: Coi địa tô là điều hợp lý vì địa tô là một khoản thu nhập của ruộng đất do sự giúp đỡ của tự nhiên, khác với thu nhập từ tư bản là do sư lừa dối.

- Về tư bản và lợi nhuận: Nghiêm cấm việc cho vay nặng lãi làm cho lãi suất cho vay lên cao vì số người cho vay ít. Việc cấm cho vay ngày càng bớt khắt khe hơn do đòi hỏi của yêu cầu phát triển kinh tế. -Về dân số: Quan niệm chung cho rằng tăng dân số là có lợi cho sản xuất và an ninh bờ cõi, là hợp ý chúa. Sự phát sinh phát triển kinh tế chính trị học tư sản cổ điển 2.

Chủ nghĩa trọng thương a. Hoàn cảnh ra đời: Chủ nghĩa trọng thương là tư tưởng và chính sách kinh tế của giai cấp tư sản trong giai đoạn tan rã của chế độ phong kiến và thời kỳ tích lũy nguyên thủy tư bản. - Xuất hiện trong thời kỳ kinh tế hàng hóa đã phát triển mạnh, tầng lớp thương nhân dần trở thành bá chủ trong xã hội và là thời kỳ có nhiều phát kiến lớn về địa lý. - Tư bản thương nghiệp chiến ưu thế hơn tư bản công nghiệp - Khoa học tư nhiên phát triển mạnh mẽ - Xuất hiện phong trào phục hưng chống lại tư tưởng thời kỳ trung cổ và xuất hiện chủ nghĩa duy vật chống lại thuyết duy tâm của nhà thờ.

Những tư tưởng kinh tế chủ yếu của chủ nghĩa trọng thương: - Coi tiền là nội dung căn bản của của cải, biểu hiện sự giàu có của quốc gia. - Việc thu hút vàng bạc vào trong nước chỉ được thực hiện bằng con đường thương mại, đặc biệt là ngoại thương. Lợi nhuận thương nghiệp là kết quả của sự trao đổi không ngang giá - Phải sử dụng quyền lực nhà nước để phát triển kinh tế.