MỞ ĐẦU I. Đất đai đóng vai trò quan trọng của một quốc gia, một lãnh thổ và gắn liền với sự phát triển của xã hội loài người. Chính vì thế, Karl Mark đã nói “đất đai là tư liệu sản xuất quan trọng” trong quá tr ình phát triển loài người. Cho dù ở bất cứ chế độ nhà nước nào, đất đai luôn là một nguồn tài nguyên không thể thiếu trong sự nghiệp phát triển kinh tế, x ã hội.
Đất đai là nơi cư ngụ của con người và là một thành phần môi trường sống của con người và thiên nhiên chính vì lẽ đó đất đai vừa mang tính chất của tự nhi ên nhưng đồng thời cũng chứa đựng nhiều yếu tố xã hội, con người. Sử dụng hiệu quả nguồn t ài nguyên đất theo hướng phát triển bền vững vừ a là mục tiêu vừa là động lực của khoa học quản lý đất đai hiện đại. Chính vì tầm quan trọng của đất đai như vậy, từ thời xa xưa các nhà khoa học, học giả, toán học đã nghiên cứu và phát triển các công cụ nhằm để đo đạc và quản lý lãnh thổ. Cùng với sự phát triển của lịch sử, ng ành khoa học quản lý đất đai đã ra đời mà trong đó Hệ thống bản đồ địa chính và hồ sơ địa chính là một trong những công cụ hữu ích, không thể thiếu để quản lý nguồn t ài nguyên đất một cách hiệu quả và chính xác.
Hệ thống quản lý đất đại này bao gồm một hệ thống bản đồ địa chính đ ược xây dựng trên nền tảng của khoa học đo đạc bản đồ và hệ thống hồ sơ địa chính bao gồm thông tin liên quan đến về quyền sở hữu kèm theo cho từng thửa đất. Hệ thống quản lý đất đai đóng vai trò quan trọng trong việc giải quyết các h ành vi trong xã hội liên quan đến quyền sở hữu, sử dụng đất; là cơ sở để hoạch định các chính sách phát triển x ã hội, kinh tế,… Hệ thống quản lý đất đai Thành phố Hồ Chí Minh trải qua nhiều giai đoạn phát triển khác nhau, từ thời là thuộc địa của Pháp đến Mỹ v à sau này là giai đoạn thống nhất Tổ quốc. Cùng với sự phát triển của công nghệ, đặc biệt là công nghệ đo đạc bản đồ, công nghệ thông tin và sự biến động về mặt chính trị, xã hội,…hệ thống quản lý đất đai qua các thời kỳ đã được xây dựng và hình thành trên cơ sở pháp lý, quan điểm quản lý v à kỹ thuật công nghệ khác nhau. Chính vì vậy việc thống nhất, kế thừa v à phát triển các thành quả quản lý đất Đại học Bách khoa Thành phố Hồ Chí Minh - 2008 4 Nâng cao hiệu quả sử dụng bản đồ địa chính tr ên địa bàn TP.HCM GVHD :PGS.
Lê Văn Trung Học viên: Văn Hùng Tiến đai trước đây và khả năng chuyển đổi giữa các hệ thống bản đồ đ ược thành lập theo các cơ sở toán học, công nghệ khác nhau,. là một thách thức và khó khăn rất lớn đối với chúng ta. Thành phố Hồ Chí Minh là một đô thị phát triển thuộc loại nhanh nhất nước, sự biến động về đất đai, nh à cửa diễn ra với tốc độ rất lớn, do đó khả năng quản lý đô thị chưa theo kịp tốc độ đô thị hoá. Mặt khác, với tốc độ tăng trưởng nhanh về kinh tế, nhất là trong thời kỳ "Đổi mới" thành phố Hồ Chí Minh đã thu hút nhiều nguồn vốn cho đầu tư, đặc biệt là đầu tư vào lĩnh vực nhà-đất.
Việc quản lý nhà và đất hiện nay đòi hỏi ở một trình độ quản lý hiện đại, dùng các công nghệ mới, ở tầm vĩ mô Nhà nước phải có được các thông số chính xác cập nhật để hoạch định các chiến l ược chuyên ngành cho nhiều lĩnh vực, cho vùng và khu vực. Đứng trước các yêu cầu và hoàn cảnh phát triển kinh tế, xã hội tại địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh như vậy, năm 1997, Sở Địa chính TP.HCM (nay là Sở Tài nguyên và Môi trường TP.HCM) đã triển khai dự án “Xây dựng hệ thống lưới địa chính cấp I, II, đo vẽ bản đồ điạ chính và thành lập hồ sơ địa chính trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh” nhằm tăng cường độ chính xác và thống nhất hệ thống bản đồ địa chính trên toàn Thành phố theo quy định của Nhà nước. Thành quả của dự án này là hệ thống bản đồ địa chính phủ tr ùm tất cả lãnh thổ của Thành phố Hồ Chí Minh; Đây là cơ sở để tiến hành đăng ký và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất v à tiến tới xây dựng hoàn thiện hệ thống hồ sơ điạ chính trên địa bàn thành phố. Sản phẩm của dự án đã phục vụ đắc lực cho công tác quản lý Nhà nước về đất đai, và đóng vai trò quan trọng trong việc hoạch định các chính sách li ên quan đến tài nguyên đất.
Thành phố Hồ Chí Minh cũng là một trong những tỉnh thành trên cả nước áp dụng công nghệ thông tin trong công tác quản lý hồ sơ địa chính. Các Hệ thống thông tin đất đai LIS (Land Information System) d ựa trên nền tảng công nghệ GIS (Geographic Information System) từ nhiều tổ chức đã lần lượt triển khai thí điểm trên địa bàn các quận huyện của thành phố. Tuy nhiên, do một số lý do khách quan và chủ quan, hệ thống hồ sơ địa chính nêu trên còn mang nhiều sai sót và chưa được cập nhật thường xuyên. Mặt khác, với hiện trạng thể chế, bộ máy và Đại học Bách khoa Thành phố Hồ Chí Minh - 2008 5 Nâng cao hiệu quả sử dụng bản đồ địa chính tr ên địa bàn TP.HCM GVHD :PGS.
Lê Văn Trung Học viên: Văn Hùng Tiến nguồn lực quản lý Nhà nước về đất đai hiện nay, việc phát triển v à sử dụng hệ thống bản đồ điạ chính nói ri êng và hệ thống hồ sơ điạ chính nói chung tại Thành phố Hồ Chí Minh còn nhiều bất cập và chưa được hiệu quả như mong muốn. Vấn đề đặt ra là phải có một hệ thống bản đồ, hồ s ơ địa chính phản ảnh chính xác hiện trạng sử dụng đất hiện h ành, được quản lý tốt, có thể liên kết với các tài liệu địa chính trong quá khứ v à ghi được cập nhật liên tục, kịp thời các biến động trong tương lai, phục vụ hữu ích, có hiệu quả cho chính công tác quản lý đất đai và cho các lĩnh vực khác trong sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của Thành phố. Đây là một vấn đề rất bức xúc và không dễ thực hiện, để giải quyết được chúng ta cần có sự nghiên cứu kỹ về hiện trạng, đổi mới về các thể chế, tư duy quản lý và tổ chức, đồng thời áp dụng hiệu quả các công nghệ mới ti ên tiến của thế giới nhằm rút ngắn thời gian v à kinh phí triển khai thực hiện công tác cập nhật dữ liệu địa chính, trong đó có bản đồ địa chí nh. Với quan niệm như trên, đề tài cố gắng đưa ra một giải pháp tổng thể trong đó bao gồm một số giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hơn nữa hiệu quả sử dụng bản đồ địa chính trong công tác quản lý Nhà nước về đất đai nói riêng và các lĩnh vực khác nói chung.
TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ ĐÁNH GIÁ. CÁC NGHIÊN CỨU TRONG NƯỚC. Các đề tài khoa học liên quan đến quản lý đất đai và tài nguyên đất đã được nghiên cứu khá nhiều tại Việt Nam. Tại Việt Nam một số đề t ài/dự án nghiên cứu liên quan hệ thống thông tin hỗ trợ quản lý đô thị đã được thực hiện.
Các đề tài này tập trung vào việc xây dựng các phần mềm để xây dựng dữ liệu địa chính để hỗ trợ quản lý các mảng khác nhau của công tác quản lý đô thị, xây dựng dữ liệu nền địa hình và dữ liệu dùng chung bản đồ địa chính, làm nền tảng cho việc xây dựng các phần mềm quản lý đất đai giải quyết các lĩnh vực rất bức xúc hiện nay là quản lý đất đai; Có thể liệt k ê một số các đề tài sau: Đại học Bách khoa Thành phố Hồ Chí Minh - 2008 6 Nâng cao hiệu quả sử dụng bản đồ địa chính tr ên địa bàn TP.HCM GVHD :PGS. Lê Văn Trung Học viên: Văn Hùng Tiến Trong năm 2001, tỉnh Bình Dương đã hoàn thành bước đầu cơ sở bản đồ nền địa hình và địa chính ở định dạng ArcView. Đến nay, nhiều tỉnh đã có một số đề tài/dự án liên quan đến quản lý đất đai, ứng dung WEbGIS xây dựng bản đồ trực tuyến,.nh ưng đều trong giai đoạn thực hiện. Năm 2003 – 2004 Công ty tin học Dolsoft đã hoàn thành phần mềm quản lý đất đai xây dựng DolLand bằng công nghệ DolGIS, ứng dụng tại Phòng Quản lý đô thị Quận Hai Bà Trưng Hà nội, Huyện Nhà Bè Tp.
Điều đáng chú ý là Phần mềm DolLand xử lý khá tốt bản đồ địa chính để theo d õi chỉnh lý hầu hết các loại biến động đất đai. Năm 2004, Phòng Thí nghiệm GIS & cơ sở dữ liệu của Viện Nghiên cứu Địa chính đã xây dựng Hệ thống Kê khai đăng ký, lập Hồ sơ địa chính (ViLIS Registration System) d ựa trên nền tảng các thủ tục về kê khai đăng ký, lập Hồ sơ địa chính và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của tại thông t ư 1990/TT-TCĐC ngày 30 tháng 11 năm 2001 của Tổng cục Địa chính. Phần mềm đ ược xây dựng bằng ngôn ngữ lập trình Cơ sở dữ liệu Visual Basic 6.0, thao tác trên CSDL Địa chính xây dựng trên môi trường Microsoft Access 2000. Hiện nay ViLIS đã được ứng dụng tại một số Văn phòng đăng ký QSDĐ tại một số địa phương.
Năm 2007 Viện nghiên cứu địa chính cũng đã hoàn thành phần mềm viết giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (VIREG). ViReg có chức năng in giấy chứng nhận quyền sử dụng đất v à thành lập hồ sơ địa chính. Phần mềm liên kết dữ liệu bản đồ và hồ sơ địa chính trong cùng một môi trường để đảm bảo tính thống nhất giữa hai khối thông tin này. ViReg kết hợp với FAMIS và CADDB để thực hiện qui trình hoàn chỉnh trong việc thành lập và quản lý bản đồ, hồ sơ địa chính.
ViReg là phần mềm dùng chung, phục vụ trực tiếp công tác quản lý đất đai thông qua quản lý hồ s ơ địa chính; quản lý Đại học Bách khoa Thành phố Hồ Chí Minh - 2008 7 Nâng cao hiệu quả sử dụng bản đồ địa chính tr ên địa bàn TP.HCM GVHD :PGS.
