Chương 1 MỘT SỐ VÁN ĐÈ CHUNG VÈ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VÈ TỘI • • • • TỎ CHỨC SỬ DỤNG TRÁI PHÉP CHÁT MA TÚY THEO PHÁP LUẬT HÌNH sụ VIỆT NAM ♦ • • Đe xây dựng cơ sớ lý luận cho việc quy định về tội tố chức sử dụng trái phép chất ma túy trong luật hình sự Việt Nam, trong Chương này luận văn sẽ làm rõ một số vấn đề lý luận về tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy bao gồm: Nhận thức chung về tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy; nhận thức về ma túy. Đồng thời, phân tích các quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy qua các thời kỳ. Một số vấn đề lý luận về tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy 1. Nhận thức về ma túy Theo Công ước quốc tế về thống nhất các chất ma túy năm 1961, 1971, 1988 (Việt Nam tham gia năm 1997) thì ma túy là bất kỳ chất liệu nào được liệt kê trong bảng I, II, III, IV của Công ước, dù dưới dạng tự nhiên hay tống hợp.
Trong ba công ước này, các chất ma túy, chất hướng thần và tiền chất đều được liệt kê, không có định nghĩa dựa vào tính chất hay đặc điểm của chúng. Cụ thể chất ma túy và các chất hướng thần được xác định như sau: Công ước thống nhất về các chất ma túy năm 1961, được sửa đổi theo Nghị định thư năm 1972 định nghĩa về chất ma túy dựa vào danh sách các chất được liệt kê trong các bảng kèm theo phụ lục và một số thuật ngừ cho các loại cụ thể hơn: ““Ma tủy” nghĩa là bất kỳ chất liệu nào trong bảng ỉ và 11, dù dưới dạng tự nhiên hay tông hợp” [19], Kèm theo Công ước là 4 bảng là danh mục được đánh sổ tương ứng các chất ma túy hay các chế phẩm căn cứ vào mức độ gây nghiện của các chất này, yêu cầu sừ dụng trong y khoa và mức độ kiểm soát. Tại Công ước về các chất hướng thần năm 1971 định nghĩa: ““Chất 8 hướng thân ” nghĩa là bát kỳ chât nào, tự nhiên hay nhân tạo hoặc bât kỳ nguyên liệu tự nhiên nào trong các Bảng I, II, III hay IV” [20], Các bảng của Công ước này liệt kê các chất hướng thần theo các mức độ gây ảnh hưởng đến hoạt động thần kinh của con người. Tại Công ước về chống buôn lậu bất hợp pháp các chất gây nghiện và chất hướng thần năm 1988, các định nghĩa về chất ma túy, chất hướng thần được dẫn chiếu đến các quy định của hai Công ước nêu trên; đồng thời, bổ sung các tiền chất.
Danh mục các tiền chất là hai bảng phụ lục kèm theo Công ước. Theo đó, định nghĩa “ma túy", “chất hướng thần ” được hiếu như sau: n) “Ma tuý” có nghĩa là bất kỳ các chất tự nhiên hay tổng hợp quy định trong các phụ lục I và II của Công ước thống nhất về các chất ma tuý năm 1961 và trong Công ước 1961 đã sửa đối theo Nghị định thư 1972; r) “Các chất hưởng thần ” có nghĩa là bất kỳ chất tự nhiên hay tổng hợp nào hoặc bất kỳ nguyên liệu tự nhiên nào trong các Băng I, II, III và IV của Công ước về các chất hướng thần năm 1971 [21], Bên cạnh đó, theo quy định tại điểm t Điều 1; Điều 12 Công ước năm 1988 thì: “Các tiền chất" (Các chất thông dụng trong điều chế bất hợp pháp các chất ma tuý hoặc các chất hướng thần) là các chất được liệt kê trong phụ lục “Bảng I” và “Bảng II” phụ lục kèm theo Công ước này. Cũng theo Công ước quốc tế về thống nhất các chất ma túy năm 1961, 1971, 1988 thì danh mục các chất ma túy, chất hướng thần và tiền chất không phải tách bạch và cố định mà có sự chồng lấn giữa các danh mục, có sự sửa đổi, bổ sung thường xuyên theo quy định tại các Công ước. Nhìn chung, các chất ma túy có thể phân loại ra thành các nhóm như sau: - Theo đặc tính và mức độ tác động của chất gây nghiện, ma túy được chia thành ba nhóm: (1) Ma túy mạnh, (2) ma túy trung bình, (3) ma túy nhẹ.
9 - Theo nguồn gốc, cách thức tạo ra chất ma túy, ma túy được chia thành ba nhóm: + Ma túy tự nhiên: Các loại ma túy có nguồn gốc tự nhiên, thu được bằng cách hái hoặc nuôi trồng như thuốc phiện (quả); lá, hoa, quả cây cần sa. + Ma túy bán tổng hợp: Các chất ma túy được điều chế từ sân phẩm tự nhiên bằng cách cho tác dụng với một số hóa chất để thu được chất ma túy có tác dụng mạnh hon chất ma túy ban đầu (Ví dụ: Hêrôin là chất ma túy bán tổng hợp từ morphine bang cách axetyl hóa morphine .); + Ma túy tổng hợp: Là các chất ma túy được điều chế bằng phương pháp tổng hợp hóa học toàn phần từ các chất (gọi là tiền chất). Các chất ma túy tổng hợp có tác dụng mạnh và nhanh hơn ma túy bán tổng hợp (methadone, dolargan, methamphetamine. - Theo tác dụng sinh lý trên cơ thể con người, ma túy được chia thành tám nhóm: (1) Các chất gây êm dịu, dam mê (các chất ma túy chính gốc) gồm thuốc phiện và các chế phẩm của thuốc phiện như morphine, hêrôin, methadone, dolargan, V.; (2) cần sa và các sản phẩm của cần sa; (3) Côca và các sản phẩm của coca; (4) Thuốc ngũ: Có tác dụng ức chế thần kinh (barbiturate, methaqualone, mecloqualone.); (5) Các chất an thần: Các chất thuộc dẫn xuất của benzodiazepine, meprobamate, hydroxyzin; (6) Các chất kích thích: Amphetamin và các dẫn xuất của nó; (7) Các chất gây ảo giác: LSD, mescalin, các dần xuất của tryptamin, V.; (8) Dung môi hữu cơ và các thuốc xông.
- Theo nguồn gốc và tác động dược lý, ma túy được chia thành năm loại: (1) Ma túy là các chất từ cây thuốc phiện (opiates); (2) Ma tủy là các chất từ cây cần sa (cannabis); (3) Ma túy là các chất kích thích (stimulants); (4) Ma túy là các chất ức chế (depressants); (5) Ma túy là các chất gây ào giác (hallucinorens). Việc phân chia các chất ma túy không chỉ có ý nghĩa trong công tác 10 nghiên cứu lý luận mà còn phục vụ đắc lực cho thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm về ma túy. Khi biết được ma túy có nguồn gốc ở đâu, đặc tính như thể nào thì có thể truy tìm đến tận gốc nguồn, giải quyết triệt để tội phạm và tệ nạn ma túy. Ớ nước ta, với tư cách là một thành viên cùa ba Công ước nêu trên, Quốc hội, Chính phủ đã nội luật hóa các yêu cầu của công ước trong Luật Phòng, chổng ma túy; BLHS; ban hành các danh mục chất ma túy và tiền chất; hướng dẫn các hoạt động liên quan đến thuốc hướng tâm thần và tiền chất dùng làm thuốc như: Nghị định 67/2001/NĐ-CP ngày 01/10/2001 ban hành các danh mục chất ma tuý và tiền chất; Nghị định 133/2003/NĐ-CP bổ sung một số chất vào danh mục các chất ma tuý và tiền chất ban hành kèm Nghị định 67/2001/NĐ-CP; Nghị định 163/2007/NĐ-CP sứa tên, bổ sung, chuyển, loại bỏ một số chất thuộc danh mục các chất ma tuý và tiền chất ban hành kèm theo Nghị định 67/2001/NĐ-CP; Nghị định 17/2011/NĐ-CP bổ sung, sửa tên chất, tên khoa học đối với chất thuộc danh mục chất ma túy và tiền chất kèm theo Nghị định 67/2001/NĐ-CP và Nghị định 163/2007/NĐ- CP; Nghị định số 82/2013/NĐ-CP ngày 19/7/2013 ban hành các danh mục chất ma túy và tiền chất; Nghị định số 126/2015/NĐ-CP ngày 09/2/2015 sửa đổi, bổ sung Danh mục các chất ma túy và tiền chất ban hành kèm theo Nghị định số 82/2013/NĐ-CP;.
Mọi cá nhân, gia đình, tổ chức được yêu cầu tham gia vào phòng, chống ma túy. Pháp luật Việt Nam đã thành công ở khía cạnh đơn giản hóa danh mục các chất bị kiểm soát, tạo điều kiện thuận lợi cho việc • • X • ••• • áp dụng trên thực tế. Hiện nay, khi cần xác định một chất có phải là ma túy hay không phải trưng cầu giám định để xác định loại, hàm lượng, trọng lượng chất ma túy, tiền chất và căn cứ vào Danh mục các chất ma túy quy định tại được Chính phủ quy định tại Nghị định số 73/2018/NĐ-CP ngày 15/5/2018 và Nghị định số 60/2020/NĐ-CP ngày 29/5/2020. Ở Việt Nam, hiện tại quy định có 540 11 chât ma túy chia thành 03 danh mục theo mức độ độc hại và yêu câu kiêm soát việc sử dụng các chất này và 57 hóa chất không thể thiếu trong quá trình sản xuất, điều chế ma túy; được liệt kê trong 4 danh mục với các mức độ kiểm soát giảm dần [9], [10]: Danh mục I: Các chất ma túy tuyệt đối cấm sử dụng trong y học và đời sống xã hội; việc sử dụng các chất này trong phân tích, kiểm nghiệm, nghiên cứu khoa học, điều tra tội phạm theo quy định đặc biệt của cơ quan có thẩm quyền; gồm 47 chất được liệt kê trong danh mục; Danh mục II: Các chất ma túy được dùng hạn chế trong phân tích, kiểm nghiệm, nghiên cứu khoa học, điều tra tội phạm hoặc trong lĩnh vực y tế theo quy định của cơ quan có thẩm quyền; gồm 420 chất được nêu tên chất (có kèm theo tên khoa học và mã thông tin CAS); Danh mục III: Các chất ma túy được dùng trong phân tích, kiểm nghiệm, nghiên cứu khoa học, điều tra tội phạm hoặc trong lĩnh vực y tế, thú y theo quy định của cơ quan có thẩm quyền; gồm 73 chất được nêu tên chất (có kèm theo tên khoa học và mã thông tin CAS); Danh mục IV: Các tiền chất; gồm 57 chất được nêu tên chất (có kèm theo tên khoa học; mã thông tin CAS và cơ quan cấp phép).
Tất cả các chất ma túy và tiền chất được ban hành trong các danh mục nêu trên được kiểm soát theo quy định của pháp luật, những hành vi vi phạm chế độ độc quyền quản lý của Nhà nước đối với các chất và tiền chất đều có thể bị xử lý theo quy định của pháp luật, trên cơ sở khối lượng hoặc thể tích của chất ma túy hoặc tiền chất ma túy và tính chất nguy hiếm của hành vi, trong đó có tội tố chức sử dụng trái phép chất ma túy. Hiện nay ở Việt Nam thường gặp một số chất ma túy là: - Thuốc phiện: Thuốc phiện là nhựa từ cây thuốc phiện, có mùi đặc trưng hơi hăng hắc, màu nâu đen hoặc cánh gián, dẻo hoặc nhão. Thuốc phiện đã nấu chín có màu đen, rắn chắc hơn (3kg thuốc phiện sống sẽ cho khoảng 12 lkg thuôc phiện chín).