Khóa luận tốt nghiệp luật học tội chế tạo tàng trữ vận chuyển sử dụng mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt súng săn vũ khí thô sơ vũ khí thể thao hoặc công cụ hỗ trợ theo quy định của bộ luật hình sự năm 2015

Khóa luận phân tích tội chế tạo, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng, mua bán trái phép súng săn, vũ khí thô sơ, công cụ hỗ trợ theo Bộ luật hình sự 2015.

• Tác giả: Võ Thị Hồng Nhung
• Người hướng dẫn: TS. Mai Thị Thanh Nhung
• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật hình sự
• Đề tài: TỘI CHẾ TẠO, TÀNG TRỮ, VẬN CHUYỂN, SỬ DỤNG, MUA BÁN TRÁI PHÉP HOẶC CHIẾM ĐOẠT SÚNG SĂN, VŨ KHÍ THÔ SƠ, VŨ KHÍ THỂ THAO HOẶC CÔNG CỤ HỖ TRỢ THEO QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 2015
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái niệm và đặc điểm của tội chế tạo tàng trữ sử dụng vũ khí trái phép

Tội chế tạo, tàng trữ, sử dụng vũ khí trái phép là một trong những tội phạm nguy hiểm đe dọa an ninh trật tự công cộng tại Việt Nam. Theo Bộ Luật Hình Sự năm 2015, tội này được quy định chi tiết với các hành vi cụ thể bao gồm chế tạo, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt súng săn, vũ khí thô sơ, vũ khí thể thao hoặc công cụ hỗ trợ. Đặc điểm nổi bật của tội này là tính nguy hiểm cao, khả năng gây tổn hại đến an toàn cộng đồng và có khả năng kích hoạt các hành vi phạm pháp khác. Việc xác định rõ ràng các dấu hiệu pháp lý của tội này là cơ sở quan trọng để các cơ quan chức năng áp dụng pháp luật một cách chính xác và công bằng.

1.1. Định nghĩa và phạm vi đối tượng vũ khí trái phép

Vũ khí trái phép bao gồm súng săn, vũ khí thô sơ (gậy sắt, kiếm tự chế), vũ khí thể thao (súng nước, cung bắn), và các công cụ hỗ trợ không được cấp phép. Phạm vi đối tượng được Luật Quản lý, sử dụng vũ khí năm 2024 xác định cụ thể, nhằm bảo vệ toàn bộ cộng đồng xã hội khỏi những mối đe dọa tiềm ẩn từ các vũ khí không được phép sở hữu hoặc sử dụng.

1.2. Các hành vi cấu thành tội chế tạo tàng trữ sử dụng vũ khí trái phép

Các hành vi cấu thành tội phạm này bao gồm: chế tạo hoặc sửa chữa vũ khí trái phép, tàng trữ hoặc giữ dữ vũ khí không được cấp phép, vận chuyển vũ khí trái phép, sử dụng vũ khí ngoài phạm vi được phép, mua bán hoặc trao đổi vũ khí trái phép. Mỗi hành vi này đều bị xử lý theo quy định của Bộ Luật Hình Sự 2015 với mức hình phạt khác nhau tùy theo tính chất và mức độ nguy hiểm.

II. Quy định của Bộ Luật Hình Sự năm 2015 về tội này

Bộ Luật Hình Sự năm 2015 đã quy định chi tiết về tội chế tạo, tàng trữ, sử dụng vũ khí trái phép với các điều luật cụ thể, đặc biệt là những điều luật liên quan đến an ninh quốc gia và an toàn xã hội. Các quy định này được xây dựng dựa trên lý thuyết pháp luật hình sự vững chắc, đảm bảo tính khách quan, công bằng trong xét xử. Bộ luật này không chỉ quy định hành vi phạm pháp mà còn quy định rõ ràng về cấu thành tội phạm, các tình tiết tăng nặng, tình tiết giảm nhẹ, và mức hình phạt cụ thể. Những quy định này được ban hành sau khi Đảng và Chính phủ thúc đẩy cải cách hành chính và hội nhập quốc tế, nhằm tạo ra một hệ thống pháp luật hiện đại và bảo vệ an ninh quốc gia.

2.1. Các dấu hiệu pháp lý của tội chế tạo tàng trữ vũ khí trái phép

Dấu hiệu pháp lý bao gồm: đối tượng là vũ khí chưa được cấp phép, hành vi tích cực (chế tạo, tàng trữ), ý thức vi phạm pháp luật, mục đích chiếm hữu hoặc sử dụng trái phép. Những dấu hiệu này cần được xác định rõ ràng để phân biệt tội này với các tội phạm khác liên quan đến an ninh quốc gia và trật tự công cộng.

2.2. Mức hình phạt và tình tiết tăng nặng

Mức hình phạt dao động từ 2-5 năm tù đối với hành vi cơ bản, lên đến 7-15 năm tù nếu có tình tiết tăng nặng. Tình tiết tăng nặng bao gồm: tàng trữ nhiều vũ khí, gây hậu quả nghiêm trọng, tái phạm, hoặc phục vụ cho các mục đích xấu. Các mức hình phạt này được quy định cụ thể từng tình huống trong Bộ Luật Hình Sự 2015.

III. Thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự đối với tội này

Thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự đối với tội chế tạo, tàng trữ, sử dụng vũ khí trái phép tại Việt Nam cho thấy những thách thức và cần thiết phải hoàn thiện quy định pháp luật. Theo thống kê từ Tòa Án Nhân Dân các cấp giai đoạn 2020-2024, số vụ án hình sự về tội này có xu hướng gia tăng, phản ánh tình hình tội phạm nguy hiểm đang diễn biến phức tạp tại Việt Nam. Các cơ quan tư pháp đã áp dụng quy định của Bộ Luật Hình Sự một cách khá nhất quán, nhưng vẫn tồn tại những khó khăn trong việc xác định chính xác các dấu hiệu pháp lý, đặc biệt là trong các trường hợp biên giới giữa vũ khí thể thao được phép và vũ khí trái phép. Nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan tư pháp, công an và các lực lượng chức năng khác.

3.1. Tình hình xét xử các vụ án liên quan tại các Tòa Án Nhân Dân

Dữ liệu từ Tòa Án Nhân Dân Tối Cao cho thấy số vụ án thụ lý và giải quyết về tội chế tạo, tàng trữ, sử dụng vũ khí trái phép tăng dần qua các năm. Mặc dù mức hình phạt áp dụng tương đối thống nhất, nhưng các quyết định của Tòa Án vẫn cần được theo dõi và đánh giá chặt chẽ để đảm bảo tính công bằng và nhất quán trong xét xử các tội phạm liên quan đến an ninh quốc gia.

3.1. Những khó khăn và vấn đề cần giải quyết trong thực tiễn

Những khó khăn bao gồm: khó phân biệt giữa vũ khí thể thao hợp pháp và vũ khí trái phép, thiếu sự thống nhất trong áp dụng quy định giữa các địa phương, thiếu nhân lực chuyên môn tại các cơ quan tư pháp. Cần thiết phải ban hành các hướng dẫn chi tiết và tổ chức đào tạo nâng cao năng lực cho lực lượng chức năng để cải thiện tình hình này.

IV. Đề xuất hoàn thiện quy định pháp luật hình sự

Để nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật hình sự đối với tội chế tạo, tàng trữ, sử dụng vũ khí trái phép, cần thiết phải hoàn thiện quy định pháp luật theo hướng cụ thể hóa các dấu hiệu pháp lý, đặc biệt là trong việc phân loại vũ khí. Các đề xuất hoàn thiện bao gồm: sửa đổi các quy định không còn phù hợp với tình hình thực tế, bổ sung các dấu hiệu pháp lý mới phù hợp với các loại vũ khí hiện đại, tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng, và nâng cao nhất quán trong áp dụng pháp luật. Cần ban hành các hướng dẫn cụ thể từ Tòa Án Nhân Dân Tối Cao và Viện Kiểm Sát Nhân Dân Tối Cao để đảm bảo an toàn xã hội và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân.

4.1. Cụ thể hóa và làm rõ các khái niệm pháp luật

Cần sửa đổi, bổ sung các định nghĩa về vũ khí, công cụ hỗ trợ và các loại vũ khí thể thao để tránh nhầm lẫn trong thực tiễn. Các định nghĩa này phải rõ ràng, dễ áp dụng, và được cập nhật theo những thay đổi trong công nghệ hiện đại. Đồng thời cần ban hành các tiêu chuẩn kỹ thuật cụ thể để xác định chính xác đối tượng của tội này.

4.2. Tăng cường hợp tác giữa các cơ quan tư pháp

Cần tăng cường phối hợp giữa Viện Kiểm Sát, Tòa Án, Công An và các lực lượng chức năng khác trong việc điều tra, truy tố và xét xử các vụ án liên quan. Tổ chức đào tạo chuyên môn định kỳ cho các cán bộ tư pháp nhằm nâng cao kiến thức về luật hình sự và các quy định pháp luật mới, từ đó cải thiện hiệu quả áp dụng pháp luật trong thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ TỘI CHẾ TẠO, TÀNG TRỮ, VẬN CHUYỂN, SỬ DỤNG, MUA BÁN TRÁI PHÉP HOẶC CHIẾM ĐOẠT SÚNG SĂN, VŨ KHÍ THÔ SƠ, VŨ KHÍ THỂ THAO HOẶC CÔNG CỤ HỖ TRỢ 1.1 Một số vấn đề lý luận về tội chế tạo, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt súng săn, vũ khí thô sơ, vũ khí thể thao hoặc công cụ hỗ trợ 1. Định nghĩa các khái niệm có liên quan đến tội chế tạo, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt súng săn, vũ khí thô sơ, vũ khí thể thao hoặc công cụ hỗ trợ - Định nghĩa về vũ khí Trước hết cần phải quan tâm đến định nghĩa của vũ khí, vũ khí là những công cụ vật chất đặc biệt là một bộ phận đặc biệt quan trọng trong nền văn minh vật chất của loài người1. Có thể hiểu vũ khí gồm các phương tiện, thiết bị có tính sát thương đến sức khỏe tính mạng con người, tính phá hủy đối với các vật chất, và tính làm biến đổi các trạng thái bình thường của vật chất. Tính sát thương, phá hủy và tính làm biến đổi trạng thái bình thường của vũ khí được kích hoạt khi các thiết bị phương bị tác động nhằm kích hoạt hoạt động của nó.

Cần hiểu vũ khí dựa trên mục đích sử dụng đối với các phương tiện, thiết bị mà không phải dựa trên các liệt kê về chủng loại hay tên gọi của phương tiện, thiết bị đó. Bởi lẽ không phải phương tiện, thiết bị mang tính sát thương, tính phá hủy hay tính làm biến đổi trạng thái bình thường đều là vũ khí; chỉ khi nó được sử dụng với mục đích tất công nhằm gây sát thương, phá hủy và làm biến đổi trạng thái bình thường thì nó mới được coi là vũ khí. Ở phương diện pháp lý, vũ khí được định nghĩa dựa trên sự mô tả về công dụng đồng thời kết hợp liệt kê mang yếu tố bao quát: “Vũ khí là thiết bị, phương tiện hoặc tổ hợp những thiết bị, phương tiện được chế tạo, sản xuất 1 Almanach (1996), những nền văn minh thế giới. Nxb văn hóa – thông tin.

Hà Nội, tr.1982 10 có khả năng gây sát thương, nguy hại cho tính mạng, sức khỏe con người, phá hủy kết cấu vật chất, bao gồm: vũ khí quân dụng, vũ khí thô sơ, vũ khí thể thao, súng săn. Đây là định nghĩa của pháp luật hiện hành về vũ khí, có thể thấy rằng theo cách định nghĩa này bao gồm nhiều vật dụng “có khả năng gây sát thương, nguy hại cho tính mạng, sức khỏe của con người, phá hủy kết cấu vật chất” được xem là vũ khí mặc dù nó hoàn toàn dùng để thực hiện các công việc trong đời sống sản xuất. Đây cũng chính là băn khoăn của rất nhiều Đại biểu Quốc hội tại phiên thảo luận về Dự án Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ (sửa đổi)3. Do vậy, trong lần sửa đổi bổ sung án Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ năm 2024 các nhà làm đã làm rõ ràng hơn việc phân định vũ khí với các vật dụng khác tuy có khả năng sát thương, phá hủy bằng việc thêm mục đích sử dụng của các loại vũ khí để phân tách các đối tượng là vũ khí nhưng được sử dụng với mục đích phục vụ đời sống.

- Định nghĩa súng săn: Súng là một dụng cụ điển hình khi nhắc đến vũ khí. Súng săn là một trong những loại vũ khí có nguy cơ gây sát thương, nguy hiểm cho sức khỏe, tính mạng con người, hay phá hủy kết cấu vật chất. Như chính tên gọi của nó, loại súng này thường được sử dụng với mục đích săn bắn. Hiện nay có chỉ còn súng kíp và các loại đạn dành cho súng này là loại súng được coi là súng săn4; súng hơi đã được loại bỏ do tính sát thương lớn, tính nguy hiểm cao và vượt ngoài mức độ cần thiết để dùng trong săn bắn.

- Định nghĩa về vũ khí thô sơ: Bất cứ phương tiện, thiết bị nào cũng đều có các cấu tạo dựa trên nguyên lý hoạt động của các bộ phận hợp thành chúng; về vũ khí thô sơ, có thể hình dung cấu tạo của loại vũ khí từ chính cụm từ “thô sơ” mà theo từ điển tiếng Việt giải nghĩa từ là “ Đơn giản, sơ sài, chưa được nâng cao về mặt 2 Khoản 1 Điều 3 Theo Điều 3, Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ năm 2024 3 https://vov.vn/chinh-tri/dai-bieu-quoc-hoi-ban-khoan-neu-coi-dao-la-vu-khi-post1097381.vov(truy cập ngày 2/01/2025) 4 Khoản 3 Điều 2 Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ 2024 11 kỹ thuật”5. Từ thời tiền sử đã tìm ra được những vũ khí thô sơ nhằm mục đích săn bắn hay giao tranh bằng các ngọn giáo bằng gỗ6; từ đó ta có thể hình dung các loại vũ khí này được làm ra với những bộ phận và cách làm vô cùng đơn giản mà người tinh khôn cũng có thể tự chế ra chúng từ thuở sơ khai. Các loại vũ khí thô sơ thường được chế tạo bằng cách tích hợp một vài bộ phận cơ bản lại với nhau và có cách sử dụng đơn giản. Để làm ra một loại vũ khí thô sơ thì không cần các hoạt động sản xuất phức tạp với nhiều công nghệ cao.

Ngoài vấn đề về mục đích sử dụng để nhận định một loại vũ khí thuộc vũ khí thô sơ cần tiếp cận theo tính năng khoa học, kỹ thuật của chúng7 bởi công nghệ khoa học ngày càng phát triển có thể tùy biến các các cấu tạo của các vật dụng làm chúng trở nên phức tạp và khả năng sát thương, phá hủy tăng cao. Pháp luật quy định về vũ khí thô sơ quy định: “Vũ khí thô sơ là vũ khí có cấu tạo, nguyên lý hoạt động đơn giản và được chế tạo, sản xuất thủ công hoặc công nghiệp, bao gồm: dao găm, kiếm, giáo, mác, thương, lưỡi lê, đao, mã tấu, côn, quả đấm, quả chùy, cung, nỏ, phi tiêu. Như vậy, Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ năm 2017 đã nêu được khái niệm của vũ khí thô sơ, nhưng vẫn xác định theo hướng mở đó là dựa trên cấu tạo, nguyên lý, tính năng và liệt kê tên các loại hình vũ khí. Tuy nhiên, như thế nào là “cấu tạo, nguyên lý hoạt động đơn giản” chưa được quy định tại văn bản quy phạm pháp luật nào điều này gây khó khăn cho việc đưa các loại hình vũ khí vào danh mục quản lý.

Đồng thời việc liệt kê tên các loại hình vũ khí vào định nghĩa làm giới hạn phạm vi quy định có thể bỏ lọt các loại vũ khí thô sơ khác. Ví dụ các loại vật dụng riêng biệt như lưỡi liềm nối liền với gậy dài bằng dây cao cao su, các loại dao được hoán cải chỉ cần dùng các thao tác đơn giản như nối, buộc chúng lại với nhau đã tạo nên một loại vật dụng có tính sát thương tới tính mạng sức khỏe con người. Các vật dụng đó đều hoàn 5 Hoàng Phê (2021), Từ điển tiếng Việt , Nxb.Hồng Đức, Hà Nội, tr.1201 6 Vasil Teigens, Peter Skalfist, Daniel Mikelsten (2022), Lịch sử vũ khí và công nghệ quân sự kể từ khi ra đời, Nxb.Cambridge Stanford Books, tr.vn/can-thiet-sua-doi-luat-quan-ly-su-dung-vu-khi-vat-lieu-no-va-cong-cu-ho-tro-1706440065- a140530.html (truy cập ngày 02/01/2025) 8 Khoản 4 Điều 3 Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ năm 2017 12 toàn thỏa mãn về cấu tạo đơn giản bởi các mối nối và tính năng có thể làm sát thương như các loại vũ khí thô sơ được nêu trong luật; nhưng không được liệt kê tới. Việc đưa ra một loạt các liệt kệt đối với các vật dụng để phân nó và các nhóm vũ khí lại một lần nữa đưa khái niệm vũ khí thô sơ rút gọn một phần nhưng lặp lại hạn chế của luật cũ là làm giới hạn phạm vi quy định có thể bỏ lọt các loại vũ khí thô sơ khác.

- Định nghĩa về vũ khí thể thao: Nếu vũ khí thô sơ dùng nguyên lý để mô tả thì vũ khí thể thao sẽ giải thích dựa trên mục đích của loại vũ khí này. Có thể hiểu, đây là loại vũ khí dùng trong mục đích tập luyện, thi đấu thể thao; dùng trong môi trường tổ chức hoạt động thể thao và dành cho vận động viên, người luyện tập thể thao. Luật hiện hành đã bổ sung thêm chi tiết bộ phận của súng trường hơi, súng trường bắn đạn nổ, súng ngắn hơi, súng ngắn bắn đạn nổ, súng thể thao bắn đạn sơn, súng bắn đĩa bay nhằm giải quyết vấn đề lợi dụng kẽ hở của pháp luật tháo rời súng thành các bộ phận để mua bán, vận chuyển trái phép; sau khi các đối tượng đã mua đủ các bộ phận lắp ráp thành súng. - Định nghĩa về công cụ hỗ trợ: Trước hết phải khẳng định đây không phải là vũ khí.

Nó là phương tiện, động vật nghiệp vụ được sử dụng để thi hành công vụ, thực hiện nhiệm vụ bảo vệ nhằm hạn chế, ngăn chặn người có hành vi vi phạm pháp luật chống trả, trốn chạy; bảo vệ người thi hành công vụ, người thực hiện nhiệm vụ bảo vệ hoặc báo hiệu khẩn cấp. Đây là các dụng cụ hỗ trợ tính sát thương và phú hủy tuy có nhưng vai trò cụ thể, hỗ trợ nâng cao hiệu quả của vũ khí và hỗ trợ thực hiện của đối tượng được trang bị là người thi hành công vụ, người thực hiện nhiệm vụ bảo vệ. - Định nghĩa vũ khí khác có tính năng tác dụng tương tự: mỗi loại vũ khí đều có các thông số kỹ thuật hoặc quy chuẩn của nhà sản xuất các loại vật vũ khí khác cũng có tính sát thương tính phá huy nhưng được chế tạo sản xuất không theo quy chuẩn kỹ thuật đó sẽ được coi là vũ khí khác có tính năng tương tự. 13 Vào lần sửa đổi, bổ sung Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ đã định nghĩa lại các đối tượng là súng săn, vũ khí thô sơ, vũ khí thể thao, công cụ hỗ trợ và các vũ khí khác có tính năng tác dụng tương tự được sử dụng với mục đích xâm hại đến tính mạng, sức khỏe con người sẽ thuộc vào nhóm vũ khí quân dụng.

Xét về cả 2 mặt, là khái niệm “quân dụng”, và mục đích sử dụng được các nhà làm luật đưa ra là “xâm phạm tính mạng, sức khỏe con người” đều không có sự phù hợp với bản chất “quân dụng” như tên gọi của loại vũ khí này9.