Chương 1 N NG N LA n Sơn La Để tổ chức nhà nước tại địa phương, Nhà nước ta cũng như mọi quốc gia khác đều phân chia lãnh thổ ra các đơn vị hành chính và tổ chức cơ quan quản lý ở đó để bảo đảm mối liên hệ giữa Trung ương và địa phương, thực hiện chính sách của Nhà nước tại địa phương và quản lý địa phương. Trên thế giới có nhiều cách tổ chức cơ quan quản lý địa phương và cũng có nhiều tên gọi khác nhau về các cơ quan đó. Ngay trong một nước cũng có nhiều mô hình tổ chức cơ quan quản lý khác nhau ở đơn vị hành chính khác nhau cùng tồn tại. Về cơ bản có những mô hình sau đây: - Cơ quan chính quyền địa phương là một bộ máy hành chính đứng đầu là một quan chức chủ đạo (Tỉnh trưởng, Quận trưởng) được bổ nhiệm từ trên.
Cơ quan mang tính cá nhân này (vì toàn bộ quyền hạn tập trung vào trong tay người đứng đầu, các bộ phận khác nhau trong bộ máy ấy chỉ là thừa hành và giúp việc) có toàn quyền thực hiện mọi công việc quản lý hành chính nhà nước ở địa phương, thực hiện việc "cai trị". Mô hình này tồn tại phổ biến ở thời kỳ phong kiến trước đây ở một số đơn vị hành chính gọi là "trung gian" ở một số nước châu Âu, châu Mỹ và châu Á,. - Chính quyền địa phương là cơ quan hành chính do cấp trên bổ nhiệm (hoặc được bầu ra) kết hợp với một Hội đồng tự quản do dân cư bầu ra. Ở đây vai trò chủ đạo thuộc về cơ quan hành chính, còn Hội đồng tự quản chỉ đóng vai trò tư vấn, nằm dưới sự giám hộ của cơ quan hành chính và chỉ được bàn 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com định những vấn đề thuần túy địa phương không được tham gia vào những vấn đề chung của quốc gia trừ các vấn đề có tính chất chính trị.
Hình thức quản lý này phổ biến ở các đơn vị hành chính "trung gian" các nước tư bản (nhất là ở Pháp trước cải cách hành chính năm 1982). - Mô hình quản lý địa phương bởi một Ủy ban hành chính do dân cư hay các Hội đồng tự quản cấp dưới trực tiếp bầu ra. Ủy ban cũng có người đứng đầu song hoạt động chủ yếu mang tính tập thể. Ủy ban quyết định tập thể các vấn đề quản lý địa phương, các thành viên phân công phụ trách từng mảng công việc.
Hình thức này phổ biến ở đơn vị hành chính cấp huyện, quận ở Anh, Mỹ, Bắc Âu và cả ở cấp huyện của ta trước năm 1960 - Mô hình chính quyền địa phương là một Hội đồng - cơ quan đại diện quyền tự quản hoặc quyền lực nhà nước - do nhân dân bầu ra, chịu trách nhiệm trước nhân dân và chính quyền cấp trên. Hội đồng là cơ quan có toàn quyền quyết định và thực hiện các vấn đề địa phương theo qui định của pháp luật. Hội đồng có cơ quan chấp hành - hành chính của mình dưới dạng Ủy ban chấp hành hay Ủy ban hành chính hoặc cơ quan cá nhân như Thị trưởng, Chủ tịch. Mô hình này phổ biến ở các đơn vị hành chính "tự quản" ở các nước tư bản và ở tất cả các cấp đơn vị hành chính các nước XHCN trong đó có nước ta.
Các hình thức tổ chức cơ quan quản lý địa phương trên đây mặc dù có tên gọi khác nhau, cơ cấu và địa vị pháp lý của mỗi bộ phận không giống nhau nhưng tựu chung lại đều mang một tính chất là cơ quan chính quyền Nhà nước ở địa phương, được lập ra để thực hiện các chức năng quản lý nhà nước, thực hiện quyền lực Nhà nước trên địa bàn lãnh thổ. Ngay mô hình chính quyền kiểu "tự quả a phương" ở nhiều nước, tuy thường được đặt ngoài hệ thống Nhà nước nhưng chúng vẫn là hình thức thực hiện quyền lực Nhà nước. Về nguyên tắc, cơ quan chính quyền địa phương dù là một bộ phận hay nhiều bộ phận (một cơ quan hay nhiều cơ quan) song là một cơ cấu thống 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhất, trong đó quyền hạn thực sự trong việc quản lý địa phương thuộc về một cơ quan - gọi là "cơ quan quyết định". Cơ quan này là Hội đồng hay Ủy ban hoặc Quận trưởng, Tỉnh trưởng phụ thuộc vào tính chất của từng đơn vị hành chính và nguyên tắc tổ chức bộ máy Nhà nước của các chế độ Nhà nước.
Các cơ quan khác còn lại - cơ quan chấp hành - thừa hành hoặc tư vấn - giám sát được lập ra để thực hiện phần công việc được phân giao hoặc để giám sát. ở đây không có việc vận dụng chế độ phân quyền giữa các cơ quan chính quyền địa phương (tức là chia chính quyền địa phương ra hai cơ quan độc lập nhau, chế ước lẫn nhau giống như cách tổ chức các cơ quan nhà nước cấp cao ở Trung ương) như một số người quan niệm. Theo pháp luật hiện hành thì cơ quan chính quyền địa phương nước ta ở tất cả các cấp đơn vị hành chính là Hội đồng nhân dân và UBND với các bộ phận cấu thành khác như Thường trực Hội đồng nhân dân, các Ban của Hội đồng nhân dân, các sở, phòng, ban của UBND. Trong các cấp chính quyền địa phương, chính quyền cấp tỉnh chiếm vị trí rất quan trọng, là c chính quyền sau cấp Trung ương và là cấp chính quyền đầu tiên trong hệ thống chính quyền địa phương.
UBND tỉnh là một bộ phận của chính quyền cấp tỉnh. UBND tỉnh là cơ quan chấp hành của HĐND tỉnh và cơ quan hành chính nhà nước tại địa phương, thực hiện hoạt động mang tính chất chấp hành - điều hành để quản lý các lĩnh vực khác nhau trong 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com địa bàn tỉnh. UBND tỉnh là một tổ chức có cơ cấu thống nhất, nằm trong hệ thống hành chính thống nhất có tỉnh thứ bậc từ Trung ương đến địa phương và được thành lập theo Hiến định. Các cơ quan quản lý nhà nước ở địa phương có một vị trí quan trọng trong bộ máy Nhà nước ta, là một bộ phận hợp thành không thể tách rời của bộ máy Nhà nước.
Vì vậy, xác định vị trí của UBND cấp tỉnh là một bước quan trọng trong việc nghiên cứu về tổ chức và hoạt động của cơ quan này. Nói đến vị trí của UBND tỉnh tức là nói đến mối quan hệ của UBND tỉnh trong hệ thống các cơ quan nhà nước, trong hệ thống các cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương, UBND tỉnh có một vị trí quan trọng, Vị trí pháp lý của UBND tỉnh được Hiến pháp 1992 và Luật tổ chức HĐND và UBND năm 2003 xác định là cơ quan chấp hành của HĐND cùng cấp, là cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương (Điều 123 Hiến pháp và Điều 2 Luật tổ chức HĐND và UBND năm 2003). Như vậy, trong quan hệ với HĐND tỉnh, UBND tỉnh là cơ quan do HĐND cùng cấp bầu ra, về nguyên tắc nó có thể bị HĐND tỉ , miễ. Với tư cách là cơ quan chấp hành của HĐND tỉnh, UBND tỉnh chịu trách nhiệm tổ chứ, chỉ đạo thực hiện các nghị quyết của HĐND trong phạm vi toàn tỉnh, chịu trách nhiệm trước HĐND, thực hiện chế độ báo cáo trước HĐND, chịu trách nhiệm trước HĐND, thực hiện chế độ báo cáo trước HĐND, mọi hoạt động của UBND đều nằm dưới sự kiểm tra, giám sát của HĐND, mọi hoạt động của UBND đều nằm dưới sự kiểm tra, giám sát của HĐND.
Với tư cách là cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương, xét trong mối quan hệ với toàn bộ hệ thống các cơ quan hành chính nhà nước, UBND cấp tỉnh là cấp thứ 2 sau cấp Trung ương, chịu trách nhiệm trước Chính phủ và cơ quan nhà nước cấp trên trong việc tổ chức, chỉ đạo thực hiện Hiến pháp, Luật, Pháp lệnh và các văn bản khác của Chính phủ, các bộ, ngành của Trung ương tại địa phương mình. Trên phương diện quản lý nhà nước, UBND tỉnh chịu sự đôn đốc, chỉ đạo, kiểm tra của Chính phủ, các bộ, ngành ở Trung ương và đồng thời chịu trách nhiệm báo cáo công tác 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trước Chính phủ và cơ quan nhà nước cấp trên về tình hình quản lý nhà nước trên các lĩnh vực. Thực chất hoạt động quản lý địa phương của UBND tỉnh là những hoạt động chấp hành và điều hành. Từ đó có thể thấy rằng, cũng như UBND các cấp, UBND tỉnh là một cơ quan được tổ chức theo nguyên tắc "song trùng trực thuộc".
Tính song trùng thể hiện ở chỗ UBND tỉnh do HĐND cùng cấp bầu ra, chịu trách nhiệm trước HĐND. Mặt khác, UBND tỉnh chịu trách nhiệm về hoạt động của mình trước cơ quan hành chính cấp trên trực tiếp. Trong Luật tổ chức HĐND và UBND năm 2003, nhiệm vụ và quyền hạn của UBND được quy định từ Điều 82 đến Điều 96. Với tư cách là cơ quan hành chính ở địa phương, hay nói cách khác là đại diện của Chính phủ ở địa phương, UBND thi hành việc quản lý nhà nước ở địa phương theo Hiến pháp luật, pháp lệnh và các văn bản của cơ quan quản lý nhà nước cấp trên trong các lĩnh vực: ế, nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp, thủy lợi và đất đai, công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, giao thông vận tải, xây dựng, quản lý và phát triển đô thị, thương mại, dịch vụ và du lịch.
Giáo dục và đào tạo, văn hóa, thông tin, thể dục thể thao, y tế và xã hội, khoa học, công nghệ, tài nguyên và môi trường. ốc phòng, an ninh và trật tự, an toàn xã hội, thực hiện chính sách dân tộc và chính sách tôn giáo, thi hành pháp luật Tóm lại, UBND cấp tỉnh là cơ quan thẩm quyền chung, thực hiện quản lý toàn diện các lĩnh vực đời sống xã hội trên địa bàn tỉnh. UBND tỉnh có thể hình dung như một "Chính phủ thu nhỏ", gắn với đơn vị hành chính- lãnh thổ cấp tỉnh. Hoạt động quản lý của UBND tỉnh phải tuân thủ theo những quy định của những văn bản pháp luật của các cơ quan nhà nước cấp trên, Nghị quyết của HĐND tỉnh và bảo đảm việc thi hành pháp luật và các văn bản, Nghị quyết đó ở địa phương.
Hoạt động của UBND tỉnh trong phạm vi 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.