Chương I, Luật du lịch Việt Nam năm 2005, ban hành ngày 14/6/2005 có định nghĩa “Du lịch là các hoạt động có liên quan đến chuyến đi của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên của mình nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, tìm hiểu, giải trí, nghỉ dưỡng trong một khoảng thời gian nhất định” [16, tr. Đặc điểm của du lịch: - Nhìn từ góc độ thay đổi về không gian của du khách: Du lịch là một trong những hình thức di chuyển tạm thời từ một vùng này sang một vùng khác, từ một nước này sang một nước khác mà không thay đổi nơi cư trú hay nơi làm việc. Sự khác nhau cơ bản giữa việc tiêu dùng sản phẩm du lịch với việc tiêu dùng sản phẩm khác đó là tiêu dùng các sản phẩm du lịch hình thành cùng lúc, cùng nơi với việc sản xuất ra chúng. Do vậy sản phẩm mang tính đặc thù riêng biệt, không thể tùy tiện so sánh giá của sản phẩm du lịch này với sản phẩm du lịch khác.
- Nhìn từ góc độ kinh tế: Du lịch là một ngành dịch vụ có nhiệm vụ phục vụ cho nhu cầu tham quan giải trí nghỉ ngơi, có hoặc không kết hợp với các hoạt động chữa bệnh, thể thao, nghiên cứu khoa học và các nhu cầu khác. 12 Sự phát triển của du lịch kéo theo sự phát triển của các ngành kinh tế khác vì sản phẩm du lịch mang tính liên ngành, có quan hệ chặt chẽ với nhiều ngành nghề khác trong nền kinh tế. Khi một địa phương nào, khu vực nào phát triển du lịch, du khách khắp nơi sẽ đổ về kéo theo nhu cầu về các dịch vụ, hàng hóa tăng theo, làm phát sinh các giá trị gia tăng khác. Như vậy, chúng ta thấy được du lịch là một hoạt động có nhiều đặc thù, bao gồm nhiều thành phần tham gia, tạo thành một tổng thể hết sức phức tạp.
Như vậy, du lịch vừa mang đặc điểm của ngành kinh tế vừa có đặc điểm của ngành văn hóa – xã hội, liên quan đến rất nhiều các lĩnh vực của đời sống xã hội. - Nhìn từ nhu cầu thực tiễn của du khách: Dịch vụ, hàng hóa phục vụ du lịch phải luôn đảm bảo chất lượng cao, phong phú về chủng loại, đa dạng về hình thức, luôn mới mẻ nhằm hấp dẫn du khách. Điều này đòi hỏi các địa phương, các doanh nghiệp, các thành phần kinh tế có liên quan phải không ngừng sáng tạo, tìm tòi, phát triển các sản phẩm mới, không ngừng nâng cấp chất lượng dịch vụ, không ngừng nâng cao tay nghề, kỹ năng của đội ngũ phục vụ nhằm đáp ứng ứng nhu cầu càng ngày cao của du khách. Như vậy du lịch luôn mang tính đổi mới, sáng tạo theo hướng không ngừng nâng cao chất lượng dịch vụ.
Khái niệm tổ chức thực hiện phát luật về du lịch Quan hệ trong du lịch là quan hệ giữa các các chủ thể liên quan, giữa người sử dụng và nhà cùng cấp các sản phẩm, dịch vụ du lịch, quan hệ ấy được điều chỉnh bởi các quy phạm pháp luật. Theo đó, các quan hệ pháp luật dân sự được xây dựng dựa trên nguyên tắc bình đẳng. Tuy nhiên, trong quan hệ giữa người sử dụng và nhà cung cấp các sản phẩm, dịch vụ du lịch sẽ dễ xảy ra các mâu thuẫn, xung đột về lợi ích của các bên. Hệ quả là nhiều quyền 13 và lợi ích hợp pháp của các bên bị xâm hại và những quy phạm pháp luật chính là những công cụ hiệu quả của nhà nước nhằm điều chỉnh những hành vi không phù hợp trong mối quan hệ ấy, đảm bảo quyền và lợi ích chính đáng của các bên [08, tr.12] Pháp luật về du lịch có mối liên quan với nhiều ngành luật khác nhau và nằm trong nhiều văn bản quy phạm pháp luật khác nhau.
Trong đó có Luật Dân sự, Luật Hình sự, Luật Quảng cáo, Luật Cạnh tranh… Theo GS.TS Phạm Hồng Thái và PGS.TS Đinh Văn Mậu, hệ thống pháp luật là “Tổng thể các quy phạm pháp luật được quy định một cách khách quan bởi các điều kiện kinh tế - xã hội, được phân chia thành các bộ phận cấu thành khác nhau (các ngành luật, phân ngành luật, chế định pháp luật), phù hợp với đặc điểm, tính chất của các quan hệ xã hội mà nó điều chỉnh, nhưng các bộ phận khác nhau ấy có mối quan hệ tác động qua lại chặt chẽ và thống nhất với nhau” [12, tr 50]. Như vậy, có thể đưa ra khái niệm pháp luật về du lịch như sau: Pháp luật về du lịch là tổng thể các quy phạm pháp luật do Nhà nước ban hành và bảo đảm thực hiện, điều chỉnh các quan hệ phát sinh giữa các chủ thể liên quan trong hoạt động du lịch, bảo vệ quyền lợi, lợi ích hợp pháp của khách du lịch, các cá nhân, tổ chức kinh doanh du lịch và lợi ích của toàn xã hội. Pháp luật về du lịch ở Việt Nam hiện hành bao gồm những nội dung sau: các quy định về quy hoạch phát triển du lịch, khu du lịch, điểm du lịch, đô thị du lịch; trách nhiệm của các cá nhân, tổ chức trong hoạt động kinh doanh du lịch; trách nhiệm quản lý nhà nước về du lịch; chế tài xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về du lịch. 14 Tổ chức thực hiện pháp luật về du lịch là khái niệm được xây dựng dựa trên cơ sở khái niệm tổ chức thực hiện pháp luật nói chung.
Để có thể hiểu khái niệm tổ chức thực hiện pháp luật về du lịch trước hết cần tìm hiểu các khái niệm về tổ chức thực hiện pháp luật nói chung. Tổ chức thực hiện pháp luật là một nội dung nghiên cứu quan trọng của lý luận về Nhà nước và Pháp luật. Lý luận về Nhà nước và Pháp luật khẳng định pháp luật và tổ chức thực hiện pháp luật là hai quá trình hoạt động có mối liên quan chặt chẽ với nhau. Xây dựng pháp luật và tổ chức thực hiện pháp luật đều là những hoạt động có mục đích điều chỉnh các quan hệ xã hội và quản lý các quá trình xã hội.
Trong đó xây dựng pháp luật là hoạt động đầu tiên và có ý nghĩa quan trọng để đạt được mục đích điều chỉnh của pháp luật. Nhà nước ban hành các quy phạm pháp luật là để hướng các quan hệ xã hội phát triển theo những hướng nhất định, với những mục đích nhất định. Chính vì vậy phải xây dựng được một hệ thống pháp luật hoàn chỉnh, phản ánh đúng quy luật phát triển khách quan của xã hội. Thế nhưng, hệ thống các quy phạm pháp luật ít khi có tác động vào ý thức của công dân.
Pháp luật chỉ có thể có tác dụng điều chỉnh các quan hệ xã hội khi nó được áp dụng vào cuộc sống. Pháp luật như vậy là pháp luật trọng cuộc sống, trong hành động, được thể hiện thông qua hoạt động của các cơ quan nhà nước, các tổ chức và mọi công dân. Vai trò đó thuộc về tổ chức thực hiện pháp luật. Tổ chức thực hiện pháp luật có vai trò “đưa pháp luật” vào cuộc sống.
Tổ chức thực hiện pháp luật là giai đoạn tiếp nối các giai đoạn xây dựng pháp luật trong cơ chế điều chỉnh pháp luật. 35-37] Với tư cách chủ thể quản lý, nhà nước đã sử dụng pháp luật làm phương tiện quan trọng nhất để tác động đến mọi mặt của đời sống xã hội. Khi ban hành các văn bản quy phạm pháp luật, nhà nước mong muốn các văn 15 bản đó phải được tôn trọng và thực thi có hiệu quả trong thực tế. Tổ chức thực hiện pháp luật là quá trình hoạt động có mục đích, định hướng nhằm hiện thực hóa nội dung các quy định của pháp luật bằng các hành vi thực tế của các chủ thể khi tham gia vào quan hệ pháp luật.
Có thể thấy, tổ chức thực hiện pháp luật đóng một vai trò hết sức quan trọng trong đời sống kinh tế, xã hội bởi bởi pháp luật dù có tốt, có ưu việt đến đâu đi chăng nữa mà không được thực thi trên thực tế, không đi vào đời sống nhân dân thì cũng không mang lại lợi ích gì cho nhân dân và cho xã hội. Vai trò của pháp luật chỉ phát huy được trên thực tế khi pháp luật được mọi chủ thể tuân thủ, chấp hành và sử dụng có hiệu quả cũng như các chủ thể được nhà nước trao quyền, các cơ quan nhà nước có thẩm quyền áp dụng đúng đắn pháp luật. Nói cách khác, là pháp luật đó phải được thực hiện nghiêm chỉnh trong thực tế cuộc sống. Tổ chức thực hiện pháp luật có thể được hiểu theo hai nghĩa cơ bản: - Tổ chức thực hiện pháp luật được hiểu theo nghĩa danh từ của từ “tổ chức”, nhằm chỉ về cơ cấu tổ chức của một thực thể.
- Tổ chức thực hiện pháp luật được hiểu theo nghĩa hành vi của từ “tổ chức”, là hoạt động lập kế hoạch, phân công thực hiện và kiểm tra đánh giá việc thực hiện nhiệm vụ phổ biến pháp luật của các cơ quan nhà nước. Từ những phân tích trên, có thể định nghĩa: Tổ chức thực hiện pháp luật về du lịch là hoạt động sắp xếp, định hướng một cách có tổ chức, có ý thức, có mục đích, có kế hoạch và thường xuyên, do cơ quan nhà nước có thẩm quyên thực hiện làm cho pháp luật về du lịch được triển khai trong thực tiễn nhằm bảo vệ quyền lợi, lợi ích hợp pháp của khách du lịch, các cá nhân, tổ chức kinh doanh du lịch và lợi ích của toàn xã hội. Đặc điểm, chủ thể, vai trò và nội dung tổ chức thực hiện pháp luật về du lịch 1. Đặc điểm của tổ chức thực hiện phát luật về du lịch 1.
Tổ chức thực hiện pháp luật về du lịch do nhiều chủ thể pháp luật phối hợp tiến hành Pháp luật về du lịch có phạm vi điều chỉnh rộng, liên quan đến nhiều lĩnh vực trong đời sống xã hội. Hệ thống quy phạm pháp luật về du lịch nằm trong nhiều văn bản pháp luật khác nhau. Chúng được quy định trong Luật Du lịch và các văn bản hướng dẫn thi hành; Luật Hình sự, Luật Dân sự, Luật Bảo vệ môi trường, Luật Quản lý xuất nhập cảnh…. Tổ chức thực hiện pháp luật về du lịch là thực hiện các quy phạm pháp luật được quy định trong nhiều lĩnh vực khác nhau, là trách nhiệm của nhiều chủ thể trong xã hội.
Chính vì vậy, muốn thực hiện có hiệu quả pháp luật về du lịch phải có sự kết hợp chặt chẽ giữa các chủ thể pháp luật.