Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN • VỀ TÔ CHỨC VÀ HOẠT • ĐỘNG • CỦA cơ QUAN THI HÀNH ÁN DÂN sự CẤP TỈNH THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM 1. Lý luận về tổ chức cơ quan thi hành án dân sự cấp tỉnh theo pháp luật Việt Nam 1. Khái niệm - Khái niệm tổ chức: Theo Từ điển Tiếng Việt phổ thông cùa Viện Ngôn ngữ học năm 2002, “tổ chức” có thể được dùng dưới 2 dạng thức: động từ, danh từ. Tuy nhiên, trong phạm vi của đề tài này “tổ chức” được hiểu thống nhất dưới dạng thức là danh từ.
Dưới dạng thức danh từ, theo Từ điển tiếng Việt phổ thông thì “tổ chức” được hiểu là: “Tập hợp nhỏm người theo chức năng nhất định đê hoạt động vì lợi ích chung nào đó ” [46, tr. - Khái niệm THADS: Theo Từ điển Luật học của Viện Khoa học pháp lý năm 2005: “Thi hành án là giai đoạn kết thúc trình tự tổ tụng, là khâu cuối cùng kết thúc một vụ án được xét xử nhằm làm cho phán quyết của tòa án nhất định có hiệu lực pháp luật [45, tr. Khái niệm này đã xác định vị trí của giai đoạn THA trong quá trình tố tụng cũng như xác định được mục đích của THA. Tuy nhiên, khái niệm này chưa xác định chủ thể, đối tượng tham gia vào giai đoạn tố tụng này.
Vì vậy, theo học viên có thể hiểu khái niệm THA như sau: Thi hành án là giai đoạn kết thúc quá trình tố tụng do cơ quan, người cỏ thẩm quyền tổ chức thực hiện các hoạt động theo trình tự, thủ tục mà pháp luật quy định nhằm bảo đảm hiệu lực của bản án, quyết định. Hiện nay, trong Luật THADS sửa đổi, bổ sung năm 2014 không có điều luật nào giải thích về thuật ngữ THADS; song tại Điều 1 của Luật này có xác 9 định phạm vi điêu chỉnh: “Luật này quy định nguyên tăc, trình tự, thủ tục thi hành bản án, quyết định dân sự, hình phạt tiền, tịch thu tài sản, truy thu tiền, tài sản thu lọi bất chính, xử lỷ vật chứng, tài sản, án phí và quyết định dãn sự trong bản án, quyết định hĩnh sự, phần tài sản trong bản án, quyết định hành chỉnh của Toà án, quyết định xử lỷ vụ việc cạnh tranh có liên quan đến tài sản của bên phải thi hành ản của Hội đồng xử lỷ vụ việc cạnh tranh và quyết định của Trọng tài thương mại (sau dãy gọi chung là bản án, quyết định); hệ thổng tồ chức thi hành án dân sự và chấp hành viên; quyền, nghĩa vụ của người được thi hành án, người phải thi hành án, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan; nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, tô chức, cá nhân trong hoạt động thi hành án dân sự" [32]. Theo quy định này, hoạt động THADS phải do các chủ thể có thẩm quyền tiến hành theo nguyên tắc, trình tự, thủ tục quy định mà Luật này quy định đối với nguời được THA, người phải THA, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan. Kế thừa các khái niệm ở trên và căn cứ vào quy định của pháp luật THADS có thể hiểu: Thi hành ản dân sự là giai đoạn kết thủc quả trình tố tụng do cơ quan, người có thẩm quyền tổ chức thực hiện các hoạt động theo trình tự, thủ tục mà pháp luật thi hành án dân sự quy định nhằm bảo đảm hiệu lực của bản án, quyết định dân sự, hình phạt tiền, tịch thu tài sản, truy thu tiền, tài sản thu lọi bất chỉnh, xử lỷ vật chứng, tài sản, án phí và quyết định dân sự trong bản án, quyết định hình sự, phần tài sản trong bản án, quyết định hành chỉnh của Tòa án, quyết định của tòa án giải quyết phả sản, quyết định xử lý vụ việc cạnh tranh của Hội đồng xử lý vụ việc cạnh tranh có liên quan đến tài sản của bên phải thi hành án và phản quyết của Trọng tài thương mại (gọi chung là bản án, quyết định).
- Khái niệm về co quan THADS cấp tỉnh: Khoản 2 Điều 13 Luật thi hành án dân sự sửa đổi, bổ sung năm 2014 quy định cơ quan THADS gồm: 10 “a) Cơ quan thi hành án dãn sự tỉnh, thành phô trực thuộc trung ương (sau đây gọi chung là cơ quan thi hành án dân sự cấp tỉnh); b) Cơ quan thi hành ản dán sự huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (sau đây gọi chung là cơ quan thi hành án dân sự Cấp huyện); c) Cơ quan thi hành án quân khu và tương đương (sau đây gọi chung là cơ quan thi hành án cấp quân khu). Chỉnh phủ quy định nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan quản lỷ thi hành án dân sự; tên gọi, cơ cấu, tô chức cụ thê của cơ quan thi hành án dân sự” [32]. Căn cứ vào quy định của pháp luật, hệ thống cơ quan THADS bao gồm: cơ quan THADS cấp tỉnh, cơ quan THADS cấp huyện và cơ quan THA cấp quân khu. Cơ quan THADS chính là cơ quan có thẩm quyền và trực tiếp thực hiện các hoạt động THADS theo trình tự, thủ tục mà pháp luật.
Kế thừa khái niệm THADS và quy định của pháp luật về cơ quan THADS có thể hiểu: Cơ quan thi hành án dân sự là cơ quan nhà nước có thâm quyền thực hiện các hoạt động theo nguyên tắc, trình tự, thủ tục mà pháp luật về thi hành án dân sự quy định nhằm bào đảm hiệu lực của bản án, quyết định. Hiện nay, theo quy định của pháp luật THADS, cơ quan thi hành án dân sự được tổ chức theo ngành dọc gồm: cấp tỉnh, cấp huyện và ở cấp quân khu đối với tổ chức thi hành án trong quân đội. Ở Trung ương, không có cơ quan thi hành án dân sự mà chỉ có cơ quan quản lý thi hành án dân sự có tên gọi là Tổng cục THADS. Trên cơ sở khái niệm “tổ chức”, “Cơ quan THADS” và quy định của pháp luật THADS có thể đưa ra khái niệm: Tô chức cơ quan thi hành án dân sự cấp tỉnh là tập họp nhỏm người thuộc biên chế cơ quan thi hành án dãn sự cấp tinh hoạt động theo nguyên tắc, trình tự, thủ tục mà pháp luật về thi hành án dân sự quy định nhằm đảm bảo hiệu lực của bản án, quyết định.
Theo quy định của Luật THADS và Nghị định 62/2015/NĐ-CP thì cơ 11 quan THADS câp tỉnh có tên gọi chung là Cục THADS. Cục THADS câp tỉnh có tư cách pháp nhân, con dấu hình Quốc huy, trụ sở và tài khoản riêng; được Nhà nước bảo đảm biên chế, kinh phí, trụ sở làm việc, công cụ hỗ trợ thi hành án, ứng dụng công nghệ thông tin và trang thiết bị cần thiết khác. Tính chất, đặc điểm - Tổ chức Cơ quan THADS cấp tỉnh có tính chất hành chính - tư pháp. Cơ quan THADS cấp tỉnh mang tính chất hành chính.
Tính chất hành chính của cơ quan THADS cấp tỉnh thể hiện ở cơ cấu tổ chức. Theo quy định của pháp luật cơ quan THADS cấp tỉnh là Cục THADS cấp tỉnh thuộc Tổng cục THADS, Bộ Tư pháp. Theo đó, cơ quan THADS thuộc bộ máy hành chính. Tổ chức và hoạt động của cơ quan THADS đều tuân thủ theo sự chỉ đạo của cấp trên.
Bên cạnh đỏ, tổ chức và hoạt động của Cơ quan THADS cấp tỉnh còn chịu sự chỉ đạo, điều hành của ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Cơ quan THADS cấp tỉnh mang tính chất tư pháp. Cơ quan THADS cấp tỉnh là cơ quan tổ chức thực hiện các hoạt động trong giai đoạn kết thúc của quá trình tố tụng. Các hoạt động của cơ quan THADS cấp tỉnh thực hiện theo quy định của pháp luật THA.
Do đó, hoạt động của cơ quan THADS cấp tỉnh mang tính chất tư pháp. - Đặc điểm tổ chức Cơ quan THADS cấp tỉnh: Cơ quan THADS cấp tỉnh được tổ chức và hoạt động theo quy định của Luật THADS và các văn bản hướng dẫn. Cơ cấu tố chức, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Cơ quan THADS cấp tỉnh tuân thủ theo quy định của pháp luật về THADS. Cơ quan THADS cấp tỉnh đều có CHV được Nhà nước giao nhiệm vụ tổ chức thi hành các bản án, quyết định.
Cơ quan THADS cấp tỉnh có quyền và có nghĩa vụ áp dụng tất cả các biện pháp do pháp luật THADS quy định để tổ chức thi hành bản án, quyết định. 12 Khi tô chức thi hành bản án, quyêt định, Cơ quan THADS câp tỉnh tuân thủ theo trình tự, thủ tục mà pháp luật THADS quy định. Cơ quan THADS cấp tỉnh vừa trực tiếp thực hiện các hoạt động quản lý, chỉ đạo về hoạt động THADS diễn ra trên địa bàn cấp tỉnh, vừa trực tiếp tổ chức thi hành bản án, quyết định. Cơ quan THADS cấp tỉnh thuộc Tổng cục THADS - Bộ Tư pháp, cỏ trụ sở trên địa bàn tỉnh.
Theo đó, cơ quan THADS cấp tỉnh chịu sự vừa chịu sự điều hành quản lý, chỉ đạo cùa Tổng cục THADS; vừa chịu sự điều hành quản lý về nhà nước của ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Cơ quan THADS cấp tỉnh bao gồm các Chi cục THADS cấp huyện trực thuộc. Theo đó, Cơ quan THADS cấp tỉnh còn thực hiện hoạt động quản lý, hướng dẫn, chỉ đạo đổi với Chi cục THADS cấp huyện. Vị trí, vai trò - Vị trí của tổ chức Cơ quan THADS cấp tỉnh: Cơ quan THADS cấp tỉnh là cơ quan nhà nước, thuộc Hệ thống tổ chức THADS, có chức năng tổ chức THADS, trực thuộc Tổng cục THADS - Bộ Tư pháp, chịu sự quản lý trực tiếp của Tổng cục THADS và quản lý nhà nước của ủy ban nhân dân cấp.
- Vai trò cùa tổ chức Cơ quan THADS cấp tỉnh: Thứ nhất, Cơ quan THADS cấp tỉnh trực tiếp tổ chức thi hành các bản án, quyết định nhằm bảo đảm kết quả có giá trị thực tế trong cuộc sống. Hoạt động tư pháp của Nhà nước ta gồm bốn loại hoạt động chính, đó là điều tra, truy tổ, xét xử và thi hành án. Bằng hoạt động của mình, Cơ quan THADS cấp tỉnh có vai trò không thể thiếu trong việc biến kết quả hoạt động của của các cơ quan tố tụng trước đó như điều tra, truy tố, xét xử trở nên hiệu quả hơn, đảm bảo quyền và nghĩa vụ của các bên trong bản án, quyết định được thực hiện trên thực tế. Bên cạnh đó, cơ quan THADS cấp tỉnh còn có vai trò kiến nghị người 13 cỏ thâm quyên xem xét lại bản án, quyêt định đâ có hiệu lực pháp luật theo thủ tục giám đốc thẩm hoặc tái thẩm nếu phán quyết của tòa án không đúng sự thật khách quan hoặc vi phạm pháp luật trong quá trình xét xử của Tòa án.