CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG Ở VIỆT NAM. Một số khái niệm liên quan: 1. Khái niệm chung về sản phẩm gốm Sản phẩm gốm cơ bản được hiểu là những sản phẩm được làm từ những loại đất sét khác nhau, do những người thợ thủ công làm ra và nung trong lò với nhiệt độ trên 1100oC. Hầu hết các đồ gốm đều được sản xuất theo lối thủ công, thể hiện rõ tài năng sáng tạo của người thợ được lưu truyền qua nhiều thế hệ.
Mỗi một làng nghề có những đặc trưng riêng cho sản phẩm tiêu biểu là màu men của mỗi một vùng đều không giống nhau. Dựa vào ý nghĩa sử dụng, có thể phân chia các loại hình gốm sứ như sau [16]: Gốm mỹ nghệ: Tranh gốm, gạch trang trí, lọ hoa, tượng, đèn ngủ, chậu cây cảnh… Gốm gia dụng: Chum, vại, chậu, bát, đĩa, âu, lọ, vò, ấm, chén… Gốm tín ngưỡng: Bát hương, bình hương, tiêu quách… Gốm xây dựng: Ống nước, gạch men, ngói… 1. Khái niệm làng nghề truyền thống Làng nghề là một cụm dân cư sinh sống trong một thôn (làng) có một số nghề được tách ra khỏi nông nghiệp để sản xuất kinh doanh độc lập. Có số hộ từ 35% trở lên trong làng tham gia hoạt động sản xuất trong các ngành nghề.
Thu nhập của họ từ các ngành nghề này chiếm trên 50% tổng thu nhập của họ và thu nhập từ các nghề đó chiếm tỷ trọng trên 50% trong tổng giá trị sản phẩm của toàn làng. 7 Có thể hiểu làng nghề “là làng nông thôn Việt Nam có ngành nghề tiểu thủ công nghiệp, phi nông nghiệp chiếm ưu thế về số lao động và thu nhập so với nghề nông”[8] Theo Báo cáo môi trường quốc gia năm 2008 của Bộ Tài nguyên và môi trường, tiêu chí công nhận làng nghề gồm có 3 tiêu chí sau: Có tối thiểu 30% tổng số hộ trên địa bàn tham gia các hoạt động ngành nghề nông thôn. Hoạt động sản xuất kinh doanh ổn định tối thiểu 2 năm tính đến thời điểm đề nghị công nhận. Chấp hành tốt chính sách Pháp luật của Nhà nước 1.
Khái niệm ngành nghề truyền thống, Ngành nghề truyền thống là những ngành nghề tiêu thủ công nghiệp đã xuất hiện từ lâu trong lịch sử phát triển kinh tế nước ta, có tuổi đời trên 100 năm, còn tồn tại đến ngày nay, bao gồm cả ngành nghề mà phương pháp sản xuất được cải tiến hoặc sử dụng máy móc hiện đại để hỗ trợ sản xuất nhưng vẫn tuân thủ công nghệ truyền thống. Vì thế, những ngành nghề được gọi là ngành nghề truyền thống khi bao gồm những yếu tố sau [13]: Đã hình thành, tồn tại và phát triển lâu đời ở nước ta (trên 100 năm) Sản xuất tập trung tài hoa và đội ngũ thợ lành nghề đông đảo Kỹ thuật và công nghệ khá ổn định Sử dụng nguyên liệu tại chỗ, trong nước Sản phẩm mang tính truyển thống và độc đáo của Việt Nam, có giá trị và chất lượng cao, vừa là hàng hóa, vừa là sản phẩm văn hóa, nghệ thuật thậm chí là di sản văn hóa Việt Nam Là nghề nghiệp nuôi sống một bộ phận dân của cộng đồng, đóng góp đáng kể và ngân sách nhà nước. Khái niệm về làng nghề truyền thống, Khái niệm làng nghề truyền thống bao gồm hai khái niệm làng nghề và ngành nghề truyền thống nêu trên. Làng nghề truyền thống là một thực thể kinh tế - văn hóa - xã hội, tồn tại và phát triển tương đối bền vững về một hoặc nhiều nghề thủ công truyền thống lâu đời.
Làng nghề truyền thống là làng cổ truyền, mà ở đó có các hộ nghề, tộc nghề chuyên sản xuất, chế tác, sinh sống bằng nghề và sản phẩm thủ công truyền thống lâu đời. Đấy là nơi có những thế hệ nghệ nhân, thợ thủ công tài năng của địa phương và dân tộc, đã và đang tạo ra những sản phẩm tinh xảo, độc đáo, đậm nét bản sắc văn hóa, có giá trị kinh tế, tư tưởng và thẩm mỹ cao, đáp ứng nhu cầu thiết yếu của người tiêu dùng trong và ngoài nước. Tiến trình lịch sử hình thành và phát triển làng nghề truyền thống đã cho thấy các làng nghề ra đời xuất phát từ nhu cầu cần việc làm lúc nông nhàn của người dân ở nông thôn và làm ra sản phẩm đáp ứng yêu cầu tại chỗ (tự cấp tự túc) và sau đó là nhu cầu xã hội (sản phẩm hàng hóa), phục vụ đời sống hàng ngày và yêu cầu thờ cúng, thưởng ngoạn nghệ thuật, xây dựng nhà cửa, vũ khí và phương tiện quân sự để bảo vệ đất nước… đã dần dần xuất hiện. Làng nghề truyền thống thường cần có đặc trưng tiêu biểu: Lâu đời; Có vị Tổ nghề; Có nghệ nhân, đội ngũ thợ lành nghề; Có công nghệ truyền thống lâu đời ổn định; Có khả năng duy trì và phát triển bằng việc truyền nghề, lan tỏa nghề ; Sản phẩm ổn định, độc đáo có ý nghĩa kinh tế, văn hóa, xã hội, có thị trường tiêu thụ (trong nước và xuất khẩu).
9 Đến nay, trong các làng nghề đã hình thành nhiều loại hình doanh nghiệp (từ hộ gia đình, tổ sản xuất, hợp tác xã, đến các loại công ty) có đăng ký kinh doanh theo luật định. Sản phẩm thủ công mỹ nghệ trở thành một trong các ngành hàng xuất khẩu chủ lực. Việc phát triển làng nghề còn có ý nghĩa như là giải pháp để giải quyết các vấn đề an sinh xã hội và bảo tồn văn hóa dân tộc, có tính lâu dài, tính nhân văn cao và góp phần quan trọng cho sự phát triển bền vững. Khái niệm về chiến lược phát triển sản xuất kinh doanh “Chiến lược là phương hướng và quy mô của một tổ chức trong dài hạn: chiến lược sẽ mang lại lợi thế cho tổ chức thông qua việc sắp xếp tối ưu các nguồn lực trong một môi trường cạnh tranh nhằm đáp ứng nhu cầu thị trường và kỳ vọng của các nhà góp vốn”.
[24] Chiến lược được triển khai tại các cấp độ khác nhau: Trong bất kỳ tổ chức nào, các chiến lược đều tồn tại ở vài cấp độ khác nhau - trải dài từ toàn bộ doanh nghiệp (hoặc một nhóm doanh nghiệp) cho tới từng các nhân làm việc trong đó. Chiến lược doanh nghiệp – liên quan đến mục tiêu tổng thể và quy mô của doanh nghiệp để đáp ứng được những kỳ vọng của người góp vốn. Đây là một cấp độ quan trọng do nó chịu ảnh hưởng lớn từ các nhà đầu tư trong doanh nghiệp và đồng thời nó cũng hướng dẫn quá trình ra quyết định chiến lược trong toàn bộ doanh nghiệp. Chiến lược doanh nghiệp thường được trình bày rõ ràng trong “tuyên bố sứ mệnh”.
Chiến lược kinh doanh - liên quan nhiều hơn tới việc làm thế nào một doanh nghiệp có thể cạnh tranh thành công trên một thị trường cụ thể. Nó liên quan đến các quyến định chiến lược về việc lựa chọn sản phẩm, đáp ứng nhu cầu khách hàng, giành lợi thế cạnh tranh so với các đối thủ, khai thác và tạo ra được các cơ hội mới. Chiến lược tác nghiệp - liên quan tới việc từng bộ phận trong doanh nghiệp sẽ được tổ chức như thế nào để thực hiện được phương hướng chiến lược ở cấp độ công ty và từng bộ phận trong doanh nghiệp. Bởi vậy, chiến lược tác nghiệp tập trung vào các vận đề về nguồn lực, quá trình xử lý và con người [24] 10 Vai trò của chiến lược: Chiến lược có vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế.
Các quốc gia trên thế giới từ lâu đã biết vận dụng chiến lược vào việc phát triển kinh tế và đã có những bước nhảy thần kỳ. Điển hình như Nhật Bản sử dụng chiến lược quản lý, kết hợp với yêu tố hiện đại và yếu tố truyền thống, kết hợp sức mạnh dân tộc để CNH – HĐH tầm vĩ mô và tạo ra kỳ tích vực dậy sau khi thua cuộc ở thế giới chiến thứ hai. Hay như Hàn Quốc, sau chiến tranh 1950-1953, đã thực hiện thành công chiến lược HĐH nông thôn, chiến lược khuyến khích các công ty trong nước mở rộng sản xuất kinh doanh, nhờ vậy Hàn Quốc trở thành quốc gia vững mạnh như ngày nay. Đối với Việt Nam, sau chiến tranh chống Pháp và chống Mỹ, thành công mà đất nước chúng ta đạt được đó là thực hiện chiến lược mở cửa kinh tế, đẩy mạnh xuất khẩu, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, và hơn hết đó là chúng ta thể hiện đường lối đúng đắn mà Đảng và Nhà nước đã đề ra.
Khái niệm chiến lược phát triển làng nghề truyền thống, Chiến lược phát triển có thể hiểu là một kế hoạch bao gồm quá trình tăng lên cả về lượng lẫn về chất trong một thời kỳ nhất định, hay chính là bao gồm cả sự tăng lên về quy mô, sản lượng và sự tiến bộ về cả cơ cấu kinh tế - xã hội. Với sự phát triển làng nghề truyền thống thì được hiểu là sự tăng lên về quy mô của các loại hình tham gia sản xuất ngành nghề truyền thống, sự tăng lên về số lượng các cơ sở sản xuất, các hộ sản xuất nghề, đồng thời là sự tăng lên về giá trị sản lượng, về thu nhập của người lao động, sự tăng lên về thu nhập của địa phương cũng như sự tăng lên về tổng thu nhập của các cơ sở và hộ sản xuất ngành nghề truyền thống. Hay cũng là chính sự thay đổi GDP của địa phương theo hướng tiến bộ là tăng dần tỷ trọng Công nghiệp và Dịch vụ, biểu hiện thông qua sự tăng trưởng kinh tế địa phương. Khái niệm về tầm nhìn Khái niệm: Tầm nhìn xác định những giá trị và mục đích cốt lõi nhất của doanh nghiệp, đồng thời định huớng phát triển trong tuơng lai của doanh nghiệp, nêu bật được khát vọng mà doanh nghiệp muốn đạt tới.
11 Các yếu tố tạo nên tầm nhìn doanh nghiệp Tầm nhìn bao gồm ba thành tố chính: giá trị cốt lõi, mục đích cốt lõi và tương lai rõ nét. Giá trị cốt lõi, mục đích cốt lõi tạo nên hệ tư tưởng cốt lõi của doanh nghiệp. Đây là tính chất căn bản nhất, lâu bền nhất của một doanh nghiệp, là chất kết dính toàn bộ doanh nghiệp. Tương lai rõ nét xác định những mục tiêu lớn đạt được trong tương lai, phải hướng tới giá trị và mục đích cốt lõi.
Giá trị cốt lõi: thể hiện niềm tin, khả năng hoặc khát vọng vươn tới của doanh nghiệp. Mục đích cốt lõi: phản ánh được động lực lý tưởng để mọi người trong doanh nghiệp làm việc và mong muốn đạt được.
