Luận án tiến sĩ chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống từ thực tiễn vùng đồng bằng sông hồng

Tài liệu chuyên sâu Chính sách phát triển bền vững cho làng nghề truyền thống vùng đồng bằng sông Hồng, phân tích đa chiều, cung cấp kiến thức nền

• Tác giả: Trần Kim Bá
• Người hướng dẫn: Hoàng Vũ Quang
• Trường học: Học viện Khoa học xã hội
• Chuyên ngành: Chính sách công
• Đề tài: Chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống từ thực tiễn vùng đồng bằng sông Hồng
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Những đóng góp mới của luận án
• 0.6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
• 0.7. Kết cấu của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• 1.1. Nhóm các công trình khoa học đã công bố liên quan đến phát triển bền vững
• 1.2. Nhóm các công trình khoa học đã công bố liên quan đến chính sách công và đánh giá chính sách công
• 1.3. Nhóm các công trình khoa học đã công bố liên quan đến làng nghề truyền thống
• 1.4. Nhóm các công trình khoa học đã công bố liên quan đến chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống
• 1.5. Khoảng trống và những vấn đề tiếp tục nghiên cứu
• 1.6. Đánh giá chung về các công trình đã công bố
• 1.7. Những vấn đề tiếp tục nghiên cứu
• 1.8. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG
• 2.1. Một số khái niệm
• 2.1.1. Làng nghề và làng nghề truyền thống
• 2.1.2. Phát triển bền vững và tăng trưởng xanh
• 2.1.3. Chính sách và chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống
• 2.2. Các đặc điểm phát triển bền vững làng nghề truyền thống gắn với đặc thù vùng
• 2.2.1. Đặc điểm phát triển bền vững làng nghề truyền thống gắn với đặc thù vùng về kinh tế
• 2.2.2. Đặc điểm phát triển bền vững làng nghề truyền thống gắn với đặc thù vùng về xã hội
• 2.2.3. Mục tiêu, vai trò và nội dung của chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống
• 2.2.3.1. Mục tiêu của chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống
• 2.2.3.2. Vai trò của chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống
• 2.2.3.3. Nội dung chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống
• 2.2.4. Chủ thể chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống
• 2.2.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống
• 2.2.6. Kinh nghiệm và bài học rút ra về chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống tại một số vùng, một số địa phương của nước ta
• 2.2.6.1. Kinh nghiệm về chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống tại Vùng Đông Nam bộ
• 2.2.6.2. Kinh nghiệm về chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống tại Vùng Đồng bằng sông Cửu Long
• 2.2.6.3. Bài học rút ra cho Vùng Đồng bằng sông Hồng về chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống
• 2.3. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG Ở VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG
• 3.1. Khái quát về làng nghề truyền thống ở Vùng Đồng bằng sông Hồng
• 3.2. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội Vùng Đồng bằng sông Hồng
• 3.3. Kết quả phát triển làng nghề truyền thống ở Vùng Đồng bằng sông Hồng
• 3.4. Một số thách thức trong phát triển bền vững làng nghề truyền thống ở Vùng Đồng bằng sông Hồng
• 3.5. Thực trạng về chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống ở Vùng Đồng bằng sông Hồng
• 3.5.1. Phân tích thực trạng nội dung các chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống ở Vùng Đồng bằng sông Hồng
• 3.5.2. Thực trạng hoạt động của các chủ thể trong triển khai thực hiện chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống ở Vùng Đồng bằng sông Hồng
• 3.5.3. Kết quả thực hiện mục tiêu của chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống ở Vùng Đồng bằng sông Hồng
• 3.5.4. Đánh giá chung về thực trạng chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống ở Vùng Đồng bằng sông Hồng
• 3.5.5. Những hạn chế
• 3.6. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: MỘT SỐ QUAN ĐIỂM, ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG TỪ THỰC TIỄN VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG
• 4.1. Bối cảnh mới trong phát triển bền vững làng nghề truyền thống ở Vùng Đồng bằng sông Hồng
• 4.1.1. Quá trình hội nhập kinh tế quốc tế và hiện thực hóa các cam kết
• 4.1.2. Sự thay đổi của thị hiếu người tiêu dùng và nhu cầu của thị trường đối với sản phẩm làng nghề truyền thống
• 4.1.3. Sự phát triển nhanh chóng của khoa học công nghệ và yêu cầu ứng dụng thành tựu khoa học công nghệ vào hoạt động sản xuất của làng nghề truyền thống
• 4.1.4. Chủ trương đẩy mạnh công cuộc công nghiệp hóa - hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn và thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới
• 4.2. Quan điểm, định hướng hoàn thiện chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống
• 4.2.1. Quan điểm hoàn thiện chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống ở Vùng Đồng bằng sông Hồng
• 4.2.2. Định hướng hoàn thiện chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống ở Vùng Đồng bằng sông Hồng
• 4.2.3. Giải pháp hoàn thiện chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống ở Vùng Đồng bằng sông Hồng
• 4.2.4. Hoàn thiện các nội dung chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống ở Vùng Đồng bằng sông Hồng
• 4.2.5. Tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống ở Vùng Đồng bằng sông Hồng
• 4.2.6. Tăng cường sự tham gia và phối hợp của các chủ thể trong tổ chức thực hiện chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống ở Vùng Đồng bằng sông Hồng
• 4.2.7. Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra thực hiện chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống ở Vùng Đồng bằng sông Hồng
• 4.3. Tiểu kết chương 4
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống

Chính sách phát triển bền vững cho làng nghề truyền thống ở vùng đồng bằng sông Hồng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn và phát triển các giá trị văn hóa, kinh tế và xã hội. Chính sách này không chỉ nhằm mục đích bảo tồn văn hóa mà còn tạo ra cơ hội việc làm và tăng thu nhập cho người dân. Theo Nghị định số 52/NĐ-CP, chính phủ đã xác định rõ các mục tiêu và phương thức triển khai nhằm hỗ trợ làng nghề phát triển bền vững. Việc phát triển bền vững không chỉ dừng lại ở khía cạnh kinh tế mà còn bao gồm các yếu tố xã hội và môi trường, tạo ra một mô hình phát triển toàn diện và hài hòa.

1.1. Tầm quan trọng của chính sách phát triển bền vững

Chính sách phát triển bền vững cho làng nghề truyền thống là một phần không thể thiếu trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của vùng đồng bằng sông Hồng. Chính sách này giúp bảo tồn các giá trị văn hóa, đồng thời tạo ra cơ hội cho người dân tham gia vào các hoạt động sản xuất, từ đó nâng cao đời sống. Việc phát triển kinh tế địa phương thông qua các làng nghề không chỉ giúp tăng trưởng kinh tế mà còn góp phần vào việc bảo vệ môi trường. Các sản phẩm từ làng nghề thường mang tính chất thân thiện với môi trường, giúp giảm thiểu ô nhiễm và bảo tồn tài nguyên thiên nhiên.

II. Thực trạng chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống

Thực trạng chính sách phát triển bền vững cho làng nghề truyền thống ở vùng đồng bằng sông Hồng hiện nay cho thấy nhiều thách thức. Mặc dù có nhiều chính sách được ban hành, nhưng việc thực hiện còn gặp nhiều khó khăn. Các sản phẩm từ làng nghề thường có giá thành cao và chưa đáp ứng được nhu cầu thị trường. Hơn nữa, việc bảo tồn và phát triển văn hóa làng nghề cũng gặp nhiều trở ngại do sự thay đổi trong thói quen tiêu dùng và sự cạnh tranh từ các sản phẩm công nghiệp. Đặc biệt, vấn đề ô nhiễm môi trường từ các hoạt động sản xuất cũng cần được chú trọng hơn.

2.1. Những thách thức trong phát triển bền vững

Một trong những thách thức lớn nhất đối với làng nghề truyền thống là khả năng cạnh tranh với các sản phẩm công nghiệp hiện đại. Sản phẩm từ làng nghề thường có giá thành cao hơn, trong khi chất lượng và mẫu mã chưa đa dạng. Điều này khiến cho người tiêu dùng có xu hướng lựa chọn sản phẩm công nghiệp hơn. Hơn nữa, việc bảo tồn văn hóa và truyền nghề cũng gặp khó khăn do thiếu nguồn lực và sự quan tâm từ các cấp chính quyền. Các chính sách hiện tại chưa đủ mạnh để khuyến khích sự phát triển bền vững của làng nghề.

III. Giải pháp hoàn thiện chính sách phát triển bền vững

Để hoàn thiện chính sách phát triển bền vững cho làng nghề truyền thống, cần có những giải pháp cụ thể và khả thi. Trước hết, cần tăng cường công tác tuyên truyền về giá trị của làng nghề và sản phẩm của họ. Đồng thời, cần có các chương trình đào tạo nghề nhằm nâng cao tay nghề cho người lao động. Việc hỗ trợ về mặt tài chính và kỹ thuật cũng rất quan trọng để giúp các làng nghề cải thiện quy trình sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm. Hơn nữa, cần có các chính sách bảo vệ môi trường để đảm bảo rằng các hoạt động sản xuất không gây hại đến môi trường xung quanh.

3.1. Tăng cường hỗ trợ và đào tạo

Việc tăng cường hỗ trợ cho làng nghề truyền thống thông qua các chương trình đào tạo nghề là rất cần thiết. Các cơ sở đào tạo cần được đầu tư để nâng cao chất lượng đào tạo, từ đó tạo ra nguồn nhân lực chất lượng cao cho làng nghề. Bên cạnh đó, cần có các chính sách khuyến khích đầu tư vào công nghệ mới để cải thiện quy trình sản xuất, giúp sản phẩm từ làng nghề có thể cạnh tranh hơn trên thị trường. Các chính sách này không chỉ giúp bảo tồn văn hóa mà còn tạo ra cơ hội việc làm và tăng thu nhập cho người dân.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Chính sách công (Mã số: 934.02) của nghiên cứu sinh Trần Kim Bá với đề tài "Chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống từ thực tiễn Vùng Đồng bằng sông Hồng", thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Hoàng Vũ Quang tại Học viện Khoa học Xã hội - Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam (2023), đặt nền móng nghiên cứu toàn diện về sự tương tác giữa can thiệp chính sách nhà nước và tính bền vững của các thực thể kinh tế - văn hóa nông thôn.

Trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, làng nghề truyền thống (LNTT) không chỉ đóng vai trò bảo tồn di sản văn hóa hơn 4.000 năm của dân tộc mà còn là động lực cốt lõi trong Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới. Vùng Đồng bằng sông Hồng (ĐBSH) với 11 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, quy mô dân số trên 20 triệu người (chiếm 22% dân số cả nước), sở hữu mật độ di sản làng nghề đậm đặc nhất quốc gia với 657 LNTT, trên 200 loại nhóm sản phẩm đặc thù, giải quyết việc làm cho hơn 0,35 triệu lao động thường xuyên với mức thu nhập bình quân 45 - 50 triệu đồng/người/năm.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) trọng tâm mà luận án nhận diện xuất phát từ sự thiếu đồng bộ và "điểm chênh" sâu sắc giữa khung khổ pháp lý vĩ mô (như Nghị định số 52/2018/NĐ-CP, Quyết định số 2636/QĐ-BNN-CB, Quyết định số 801/QĐ-TTg) với năng lực thích ứng thực tế tại địa phương. Các nghiên cứu trước đây thường tiếp cận đơn ngành: hoặc thuần túy kinh tế học tiểu thủ công nghiệp (Vũ Quốc Tuấn, 2011; Nguyễn Thị Thu Hường, 2014), hoặc kỹ thuật xử lý môi trường cục bộ (Hoàng Đình Ngân, 2011; Hans Schnitzer et al., 2016), mà thiếu vắng khung đánh giá chính sách công đa chiều tích hợp đồng thời 3 trụ cột: Kinh tế - Xã hội - Môi trường trên quy mô không gian kinh tế vùng.

Hệ thống câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu được xác lập tường minh:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Cơ sở lý luận, mục tiêu và nội dung cốt lõi của hệ thống chính sách phát triển bền vững (PTBV) LNTT gồm những cấu phần nào?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Thực trạng hệ thống chính sách PTBV LNTT tại Vùng ĐBSH giai đoạn 2011 - 2020 được thiết kế và vận hành như thế nào?
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Những hạn chế, tồn tại, "điểm chênh" giữa nội dung chính sách và thực tiễn triển khai là gì, nguyên nhân bắt nguồn từ đâu?
• Câu hỏi nghiên cứu 4 (RQ4): Cần những quan điểm, định hướng và giải pháp đột phá nào để hoàn thiện chính sách PTBV LNTT ở Vùng ĐBSH tầm nhìn đến năm 2030?

Hệ thống giả thuyết khoa học:

• Giả thuyết 1 (H1): LNTT giữ vị thế huyết mạch đối với chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn ĐBSH; PTBV LNTT là phương thức tất yếu để dung hòa bài toán tăng trưởng kinh tế, bảo tồn văn hóa và an ninh sinh thái.
• Giả thuyết 2 (H2): Hệ thống chính sách hiện hành đã tạo xung lực ban đầu nhưng bộc lộ nhiều điểm nghẽn về tính khả thi, phân bổ nguồn lực và phối hợp thể chế, chưa đáp ứng yêu cầu PTBV thực chất của Vùng.
• Giả thuyết 3 (H3): Việc tái cấu trúc chính sách theo tiếp cận liên kết vùng, phân hóa giải pháp theo nhóm ngành nghề và huy động đồng bộ các chủ thể sẽ thu hẹp khoảng cách thực thi, thúc đẩy LNTT phát triển bền vững đến năm 2030.

Khung lý thuyết của công trình tích hợp mô hình Lăng trụ phát triển bền vững (Prism of Sustainability - Valentin & Spangenberg, 1999), Lý thuyết Cụm đổi mới liên kết vùng (Regional Innovation Clusters - Lundvall, 1994; Cooke, 2001) và Chu trình chính sách công hiện đại (Howlett & Ramesh, 1995; Basir Chand, 2009). Luận án khảo sát diện rộng 11 địa phương vùng ĐBSH (theo Quyết định số 795/QĐ-TTg) và thu thập dữ liệu sơ cấp chuyên sâu tại Hà Nội và Bắc Ninh - hai cái nôi LNTT lớn nhất miền Bắc - trong giai đoạn 2011 - 2020, đề xuất giải pháp có giá trị thực tiễn đến năm 2030.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế và trong nước về chính sách PTBV LNTT phản ánh sự tiến triển từ tư duy quản lý đơn mục tiêu sang tiếp cận quản trị hệ thống phức hợp:

Nhánh nghiên cứu về lý thuyết phát triển bền vững và kinh tế xanh khởi nguồn từ Báo cáo Brundtland (WCED, 1987) với nguyên lý công bằng nội thế hệ và liên thế hệ, được Ledec (1987) và Giddings, Hopwood, O'Brien (2002) phát triển qua việc phê phán sự chia cắt cơ học giữa 3 trụ cột kinh tế, xã hội và sinh thái. Valentin & Spangenberg (1999) bổ sung trụ cột thứ tư là thể chế. Tại Việt Nam, Vũ Văn Nâm (2009), Lưu Đức Hải và cộng sự (2000), Đỗ Phú Hải (2018), Nguyễn Hoàng Nam và cộng sự (2020) đã định hình cơ sở lý luận về tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn và công cụ chính sách xanh trong nông nghiệp nông thôn.

Nhánh nghiên cứu về chu trình chính sách công và đánh giá chính sách ghi nhận các đóng góp của Howlett & Ramesh (1995), Michael Hill (1997), Basir Chand (2009), Elizabeth Eppel, David Turner & Amanda Wolf (2011) về mô hình thực thi chính sách từ trên xuống (top-down) đối trọng với mô hình từ dưới lên (bottom-up) và mô hình quản trị tương tác. Tại Việt Nam, Nguyễn Trọng Bình (2015), Lê Chi Mai (2013), Lê Văn Hương (2010), Trần Văn Huấn & Nguyễn Hữu Hoàng (2018), Đỗ Phú Hải (2019) đã hệ thống hóa các tiêu chí đánh giá chính sách công bao gồm tính phù hợp, tính hiệu lực, tính hiệu quả, tính tác động, tính công bằng và kiểm soát quyền lực thể chế.

Nhánh nghiên cứu về đặc thù kinh tế làng nghề và tác động ngoại ứng môi trường chứng kiến những khảo cứu sâu sắc của Trương Duy Bích, Trương Minh Hằng, Bùi Xuân Định (2012) về cấu trúc văn hóa xã hội làng nghề; Ngô Văn Đạt (2015), Đinh Xuân Nghiêm (2010, 2018), Hoàng Đình Ngân (2011), Lê Xuân Tâm (2014) về chuyển dịch cơ cấu và ô nhiễm môi trường làng nghề.

Các tranh luận khoa học đối thoại trực diện trong y văn bao gồm:

1. Bảo tồn nguyên trạng đối lập Hiện đại hóa - Công nghiệp hóa: Trường phái nhân học văn hóa (Daskon & Binns, 2009) nhấn mạnh sinh kế bền vững phải đặt trọng tâm vào giá trị bản địa; ngược lại, trường phái kinh tế công nghiệp (Nguyễn Thị Thu Hường, 2014) ủng hộ cơ giới hóa và mở rộng quy mô sản xuất hàng loạt.
2. Quản trị cưỡng chế môi trường đối lập Can thiệp sinh thái tự nguyện: Kaisorn (2009) tại Lào và nghiên cứu chế biến nông sản tại Trung Quốc (2011) chỉ ra tổn thất kinh tế do ô nhiễm lên tới 8,8 tỷ USD/năm đòi hỏi quy chuẩn xả thải cứng rắn; trong khi Hans Schnitzer và cộng sự (2016) chứng minh mô hình sinh thái khép kín (VAC-Biogas-tiểu thủ công nghiệp) dựa vào cộng đồng mới mang lại tính khả thi bền vững.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế điển hình:

• Trường hợp làng bạc Celuk, Bali, Indonesia (Ni Nyoman Sri Wisudawati & Maheswari, 2018): Phát triển bền vững thông qua chuỗi giá trị du lịch làng nghề (Celuk Jewelry Festival, homestay trải nghiệm thủ công mỹ nghệ), định vị giá trị cao từ dịch vụ văn hóa.
• Trường hợp nghiên cứu nhiễm độc kim loại nặng tại LNTT Nghĩa Lộ, ĐBSH (Sanders, Sloane K. Miller et al., 2014): Phơi bày mặt trái khốc liệt của hoạt động tái chế ắc quy chì đối với sức khỏe trẻ em, đòi hỏi công cụ kiểm soát chính sách công nghiêm ngặt.

Luận án định vị khoảng trống tri thức: Các nghiên cứu trước đây chưa lượng hóa được "điểm chênh" (policy gap) giữa chính sách ban hành và thực tiễn cơ sở tại Vùng ĐBSH thông qua một khung đánh giá tiêu chí tích hợp liên ngành dưới lăng kính chuyên sâu của khoa học chính sách công.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng lý thuyết chính sách công trong bối cảnh nền kinh tế chuyển đổi đặc thù của Việt Nam:

1. Hoàn thiện khái niệm "Chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống": Khẳng định chính sách PTBV LNTT không phải là một đạo luật đơn lẻ mà là hệ thống các quyết định chính trị - pháp lý gắn kết của Nhà nước nhằm điều tiết, phân bổ nguồn lực và hài hòa ba mục tiêu tăng trưởng kinh tế, công bằng văn hóa - xã hội và cân bằng sinh thái tại không gian làng nghề.
2. Thiết lập hệ thống 12 tiêu chí đánh giá chính sách PTBV LNTT đa chiều:
   • Nhóm tiêu chí kinh tế: Tăng trưởng doanh thu, thu nhập bình quân lao động, tỷ trọng đóng góp công nghiệp nông thôn, kim ngạch xuất khẩu.
   • Nhóm tiêu chí xã hội: Tỷ lệ tạo việc làm tại chỗ, tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề, số lượng nghệ nhân được tôn vinh, sản phẩm đăng ký nhãn hiệu/OCOP, khôi phục nghề có nguy cơ mai một.
   • Nhóm tiêu chí môi trường: Tỷ lệ chuyển đổi công nghệ sạch, tỷ lệ cơ sở/CCN có hệ thống xử lý nước thải - khí thải đạt chuẩn, tỷ lệ giảm thiểu công nghệ phát thải độc hại.
3. Luận giải quy luật vận động của mô hình cụm liên kết ngành (cluster) trong làng nghề nông thôn, chỉ ra rằng việc thiếu thể chế liên kết vùng dẫn đến cạnh tranh triệt tiêu và phá vỡ cân bằng sinh thái chung.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp 3 lý thuyết nền tảng:

• Lý thuyết Lăng trụ PTBV (Valentin & Spangenberg, 1999): Đặt thể chế quản lý nhà nước làm bệ đỡ liên kết ba khía cạnh kinh tế, xã hội và môi trường.
• Lý thuyết Cụm ngành (Cluster Theory - Cooke, 2001; Sternberg, 2001): Tiếp cận không gian kinh tế vùng ĐBSH như một mạng lưới các cực tăng trưởng tiểu thủ công nghiệp có tính lan tỏa và chia sẻ tài nguyên.
• Lý thuyết Chu trình chính sách (Howlett & Ramesh, 1995; Đỗ Phú Hải, 2019): Xem xét động thái kiểm soát quyền lực, sự tham gia của các bên liên quan (chính quyền, doanh nghiệp, hộ sản xuất, nghệ nhân, hiệp hội, viện nghiên cứu).

Điều kiện biên (boundary conditions) của khung phân tích: Áp dụng đối với các thực thể LNTT tại các vùng nông thôn có mật độ dân số cao, quỹ đất hạn chế, cấu trúc sản xuất chủ yếu dựa trên kinh tế hộ gia đình cá thể trong giai đoạn chuyển đổi số và hội nhập các hiệp định thương mại tự do (EVFTA, CPTPP).

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án xác định lập trường triết học dựa trên phép biện chứng của chủ nghĩa duy vật lịch sử kết hợp với chủ nghĩa hiện thực phê phán (critical realism) và phương pháp luận thực dụng (pragmatism) của khoa học chính sách. Thiết kế nghiên cứu hỗn hợp kết hợp đồng thời (concurrent triangulation mixed-methods design):

                       THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU HỖN HỢP

Thiết kế đa cấp độ (multi-level design):

• Cấp độ vĩ mô (Macro-level): Phân tích hệ thống chính sách của Đảng, Chính phủ, Bộ Nông nghiệp & PTNT, Bộ Công Thương, Bộ Tài nguyên & Môi trường và bức tranh toàn cảnh 11 tỉnh ĐBSH.
• Cấp độ trung mô (Meso-level): Đánh giá hiệu lực thực thi của UBND các cấp, Sở Nông nghiệp & PTNT, Sở TN&MT tại Hà Nội và Bắc Ninh.
• Cấp độ vi mô (Micro-level): Khảo sát hành vi, nhận thức và mức độ thụ hưởng chính sách của các hộ gia đình, hợp tác xã, doanh nghiệp làng nghề và nghệ nhân.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập dữ liệu thứ cấp (Sơ đồ 1) và sơ cấp (Sơ đồ 2) được chuẩn hóa:

1. Dữ liệu thứ cấp: Tổng hợp các văn bản quy phạm pháp luật (Nghị định số 52/2018/NĐ-CP, Quyết định số 795/QĐ-TTg, Quyết định số 801/QĐ-TTg), niên giám thống kê giai đoạn 2011 - 2020 của 11 tỉnh/thành vùng ĐBSH.
2. Dữ liệu sơ cấp: Thực hiện điều tra xã hội học từ ngày 01/5/2021 đến ngày 30/8/2021 tại TP. Hà Nội (tập trung các LNTT như gốm sứ Bát Tràng, lụa Vạn Phúc, mây tre đan Phú Vinh) và tỉnh Bắc Ninh (gỗ mỹ nghệ Đồng Kỵ, giấy Phong Khê, đúc đồng Đại Bái).
3. Quy mô mẫu và chọn mẫu: Áp dụng công thức xác định cỡ mẫu tối thiểu của Hoàng Trọng và Chu Nguyễn Mộng Ngọc (2011) với tiêu chuẩn $N \ge 5 \times m$ (với $m$ là số biến quan sát/tiêu chí đánh giá). Tổng số 200 phiếu phát ra, thu về 186 phiếu hợp lệ (đạt tỷ lệ phản hồi 93%), bao gồm 2 nhóm chủ thể: Cán bộ quản lý nhà nước các cấp và Chủ thể sản xuất kinh doanh/nghệ nhân tại LNTT.
4. Tam giác hóa dữ liệu (Triangulation): Kiểm định chéo giữa dữ liệu thống kê nhà nước, kết quả khảo sát bảng hỏi định lượng và phỏng vấn sâu chuyên gia/nghệ nhân nhằm triệt tiêu thiên kiến chủ quan.

Data và phân tích

Đặc điểm mẫu nghiên cứu phản ánh sát cơ cấu thực tế: Khối quản lý chiếm tỷ trọng cân đối đại diện cho các lĩnh vực kinh tế, tài nguyên môi trường, khuyến công; khối sản xuất kinh doanh bao quát đầy đủ các loại hình doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ cá thể.

Kỹ thuật phân tích dữ liệu:

• Dữ liệu được làm sạch, mã hóa và xử lý trên phần mềm SPSS 20.0 và Microsoft Excel.
• Thống kê mô tả (tần số, tỷ lệ phần trăm, giá trị trung bình) để phân tích mức độ đồng thuận và đánh giá hiệu quả chính sách.
• Phân tích so sánh đa chiều đối chiếu giữa các nhóm ngành nghề (gốm sứ, đồ gỗ, kim khí, dệt may, mây tre đan).
• Phân tích ma trận điểm mạnh - điểm yếu - cơ hội - thách thức (SWOT) để định hình các đòn bẩy chính sách can thiệp.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Kết quả phân tích định lượng và định tính mang lại 4 phát hiện thực chứng có tính đột phá:

1. Điểm nghẽn thể chế tổ chức sản xuất (Structural Bottleneck): Mặc dù ĐBSH tập trung 657 LNTT, nhưng cấu trúc sản xuất tồn tại sự phân mảnh cực lớn: Hộ kinh doanh cá thể chiếm từ 93% đến 95%, trong khi hợp tác xã và tổ hợp tác chỉ chiếm 0,5% đến 1%, doanh nghiệp tư nhân chiếm tỷ lệ rất nhỏ (khoảng 4 - 6%). Thực trạng này tạo nên rào cản tiếp cận chính sách tín dụng chính thức và hạn chế năng lực đầu tư hạ tầng quy mô lớn.
2. Sự trì trệ về đổi mới sáng tạo và thị trường (Innovation Deficit): Khảo sát năm 2021 chứng minh sự bảo thủ trong danh mục sản phẩm: Có tới 72,5% số sản phẩm sản xuất là hàng truyền thống thuần túy, chỉ có 27,5% số sản phẩm là mặt hàng mới cải tiến mẫu mã. Điều này lý giải tại sao sản phẩm làng nghề Việt Nam gặp khó khăn khi tiếp cận các thị trường đòi hỏi tiêu chuẩn khắt khe như Mỹ, Anh, Pháp, Đức.
3. Nghịch lý "Tăng trưởng kinh tế - Suy thoái môi trường" (Environmental Trade-off): Hiệu quả chính sách bảo vệ môi trường làng nghề đạt mức thấp nhất trong 3 trụ cột. Ngoại trừ một số đột phá công nghệ như LNTT gốm sứ Bát Tràng (Hà Nội) chuyển đổi từ lò than sang 100% lò nung khí gas giúp giảm thiểu trên 90% phát thải khói bụi độc hại, các làng nghề đúc đồng Đại Bái, tái chế giấy Phong Khê, mạ kim khí vẫn gây ô nhiễm nước mặt và không khí nghiêm trọng do thiếu mặt bằng di dời ra cụm công nghiệp (CCN).
4. Đứt gãy chuỗi cung ứng nguyên vật liệu liên vùng: Hầu hết các LNTT tại ĐBSH phải nhập nguyên liệu từ các vùng khác hoặc nhập khẩu (gỗ từ Lào/Nam Phi, tơ tằm từ Lâm Đồng, tre nứa từ Tây Bắc). Chính sách phát triển vùng nguyên liệu chưa có cơ chế liên kết vùng hiệu quả, dẫn đến chi phí trung gian tăng cao và rủi ro đứt gãy nguồn cung.

Trích dẫn minh chứng dữ liệu từ văn bản luận án:

"Theo số liệu thống kê của một số tỉnh, thành phố vùng ĐBSH thì hộ kinh doanh cá thể chiếm khoảng 93-95%, hợp tác xã và tổ hợp tác chiếm khoảng 0,5-1%, còn lại là doanh nghiệp… trung bình 72,5% số sản phẩm là hàng truyền thống, chỉ có 27,5% số sản phẩm là mặt hàng mới" (Trần Kim Bá, 2023, tr. 2-3).

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Mở rộng lý thuyết chính sách công vào quản trị phi tập trung đối với khu vực kinh tế phi chính thức nông thôn, chứng minh rằng chính sách chỉ phát huy hiệu lực khi thiết kế tương thích với quy mô của đơn vị thụ hưởng (hộ gia đình).
• Về mặt phương pháp luận: Chuẩn hóa bộ công cụ đánh giá chính sách kết hợp điều tra xã hội học và ma trận tiêu chí định lượng hóa 3 trụ cột PTBV, có thể chuyển giao áp dụng cho các vùng kinh tế khác (Đồng bằng sông Cửu Long, Duyên hải miền Trung).
• Về thực tiễn và chính sách:
  1. Chính sách kinh tế: Tái cơ cấu từ hỗ trợ vốn nhỏ lẻ sang hỗ trợ hạ tầng cụm công nghiệp làng nghề tập trung; ưu đãi thuế đất cho các cơ sở di dời; chuẩn hóa sản phẩm theo Chương trình OCOP gắn với truy xuất nguồn gốc.
  2. Chính sách xã hội: Chuyển đổi mô hình truyền nghề gia đình khép kín sang đào tạo nghề gắn với chuẩn kỹ năng nghề quốc gia; tôn vinh, đãi ngộ nghệ nhân gắn với trao quyền sở hữu trí tuệ kiểu dáng công nghiệp.
  3. Chính sách môi trường: Thực thi chế tài nghiêm ngặt kết hợp quỹ hỗ trợ tín dụng xanh đổi mới công nghệ; áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn và di dời có phân loại (di dời toàn bộ cơ sở ô nhiễm nặng, giữ lại khâu thủ công tinh xảo trong làng để phát triển du lịch).

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn chỉ ra các giới hạn nghiên cứu khoa học:

1. Giới hạn không gian lấy mẫu sơ cấp: Mặc dù phân tích dữ liệu thứ cấp bao phủ 11 tỉnh ĐBSH, khảo sát sơ cấp bằng bảng hỏi chuyên sâu mới tập trung vào 2 địa phương trọng điểm là Hà Nội và Bắc Ninh. Mức độ khái quát hóa đối với các làng nghề vùng ven biển (Quảng Ninh, Thái Bình, Nam Định) cần được kiểm chứng thêm.
2. Giới hạn dữ liệu thời gian: Giai đoạn khảo sát 2021 chịu tác động gián đoạn của đại dịch COVID-19, ảnh hưởng nhất thời đến chuỗi cung ứng và doanh thu xuất khẩu của các LNTT.
3. Công cụ phân tích: Sử dụng thống kê mô tả và SWOT là chủ đạo, chưa triển khai mô hình kinh tế lượng hồi quy đa biến hoặc mô hình cấu trúc tuyến tính (SEM) để kiểm định cường độ tác động biên của từng công cụ chính sách.

Chương trình nghiên cứu tiếp theo (Future Research Agenda):

• Phát triển mô hình SEM đánh giá tác động của chính sách chuyển đổi số và thương mại điện tử xuyên biên giới đối với xuất khẩu sản phẩm LNTT.
• Nghiên cứu kinh tế lượng đánh giá hiệu quả chi phí - lợi ích (Cost-Benefit Analysis - CBA) của các dự án di dời làng nghề ô nhiễm ra cụm công nghiệp tập trung.
• Mở rộng phân tích so sánh liên vùng (Đồng bằng sông Hồng vs Đồng bằng sông Cửu Long vs Vùng Đông Nam Bộ).

Tác động và ảnh hưởng

Nghiên cứu mang lại những tác động đa tầng đối với khoa học và xã hội:

• Ảnh hưởng học thuật: Đóng góp nguồn tài liệu tham khảo chuẩn mực cho các cơ sở đào tạo sau đại học chuyên ngành Chính sách công, Quản lý công, Kinh tế phát triển; tiềm năng trích dẫn cao trong các nghiên cứu về kinh tế nông thôn Việt Nam.
• Tác động tới hoạch định chính sách: Cung cấp luận cứ khoa học thực chứng phục vụ trực tiếp cho Bộ Nông nghiệp & PTNT trong việc thực hiện Chương trình bảo tồn và phát triển làng nghề Việt Nam giai đoạn 2021 - 2030 (theo Quyết định số 801/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ) và Quy hoạch không gian vùng ĐBSH tầm nhìn 2030.
• Tác động ngành và kinh tế - xã hội: Gợi mở giải pháp chuyển đổi mô hình kinh doanh cho hơn 657 làng nghề, góp phần ổn định sinh kế cho 350.000 lao động nông thôn, bảo tồn các giá trị di sản văn hóa phi vật thể quốc gia gắn với phát triển du lịch bền vững.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học thuật: Tiếp cận khung phân tích chính sách công liên ngành tích hợp tiêu chí PTBV và bộ dữ liệu thực địa tin cậy.
• Cơ quan Hoạch định Chính sách (Trung ương và Địa phương): Sở Nông nghiệp & PTNT, Sở Công Thương, Sở TN&MT của 11 tỉnh ĐBSH sử dụng các hàm ý chính sách để hoàn thiện quy hoạch cụm công nghiệp làng nghề và chính sách khuyến công.
• Chủ cơ sở sản xuất, Hợp tác xã và Doanh nghiệp làng nghề: Nắm bắt định hướng chính sách, xu thế chuẩn hóa OCOP, chuyển đổi công nghệ xanh để tiếp cận các nguồn vốn vay ưu đãi và mở rộng thị trường.
• Cộng đồng cư dân làng nghề: Hưởng lợi từ môi trường sống trong lành hơn khi các chính sách giảm thiểu ô nhiễm và di dời xả thải độc hại được thực thi nghiêm túc.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Luận án đã bản địa hóa và tích hợp thành công lý thuyết Lăng trụ phát triển bền vững (Valentin & Spangenberg, 1999) vào khoa học Chính sách công tại Việt Nam, xây dựng một ma trận tiêu chí đánh giá đa chiều gồm 12 chỉ tiêu định lượng và định tính bao phủ toàn diện 3 trụ cột (Kinh tế - Xã hội - Môi trường), chỉ rõ cơ chế kiểm soát quyền lực và điểm chênh thể chế trong quản trị LNTT.

2. Điểm mới về phương pháp luận nghiên cứu so với các công trình trước đây? Khác với các nghiên cứu trước chỉ sử dụng thống kê mô tả định tính (Nguyễn Thị Thu Hường, 2014) hoặc đo lường kỹ thuật môi trường thuần túy (Hans Schnitzer et al., 2016), luận án áp dụng quy trình tam giác hóa dữ liệu hỗn hợp (mixed-methods triangulation), kết hợp phân tích thứ cấp 11 tỉnh thành với khảo sát xã hội học sơ cấp quy chuẩn ($N = 186$) xử lý qua SPSS 20.0, đối sánh đồng thời góc nhìn của nhà quản lý và chủ cơ sở sản xuất.

3. Phát hiện thực chứng nào gây bất ngờ và có ý nghĩa cảnh báo cao nhất? Đó là sự phân mảnh cực đoan của mô hình tổ chức sản xuất (93 - 95% là hộ cá thể, chỉ 0,5 - 1% là hợp tác xã) kết hợp với tính bảo thủ sản phẩm (72,5% sản phẩm không đổi mới mẫu mã). Con số này phơi bày nghịch lý: Dù có nhiều chính sách hỗ trợ tín dụng và công nghệ nhưng dòng vốn không thể giải ngân do các hộ cá thể thiếu tư cách pháp nhân và không có tài sản thế chấp đủ chuẩn.

4. Quy trình nghiên cứu có cung cấp giao thức nhân rộng (replication protocol) không? Có. Luận án mô tả chi tiết quy trình 5 bước thu thập dữ liệu thứ cấp (Sơ đồ 1), 5 bước thu thập dữ liệu sơ cấp (Sơ đồ 2), kèm theo 2 bộ phiếu khảo sát cấu trúc chuẩn hóa dành riêng cho cán bộ quản lý (Phụ lục 3) và chủ cơ sở sản xuất (Phụ lục 4), cho phép nhân rộng nghiên cứu tại bất kỳ vùng kinh tế nào khác.

5. Chương trình nghị sự nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo thế nào? Tập trung vào: (1) Đánh giá tác động của chuyển đổi số và kinh tế tuần hoàn trong LNTT; (2) Tích hợp chính sách LNTT vào quy hoạch carbon thấp và cam kết Net Zero 2050 của Việt Nam; (3) Nghiên cứu mô hình liên kết chuỗi giá trị toàn cầu cho sản phẩm thủ công mỹ nghệ xuất khẩu.

Kết luận

Công trình của nghiên cứu sinh Trần Kim Bá tạo nên dấu ấn học thuật quan trọng trong ngành Chính sách công thông qua các đóng góp cụ thể:

1. Hệ thống hóa và hoàn thiện khung lý luận về chính sách PTBV LNTT gắn với đặc thù không gian kinh tế vùng.
2. Phân tích thực chứng toàn diện hiện trạng 657 LNTT Vùng ĐBSH giai đoạn 2011 - 2020, làm rõ những thành tựu về việc làm, thu nhập và bảo tồn văn hóa.
3. Chỉ ra chính xác 4 "điểm chênh" cốt tử giữa chính sách và thực tiễn (quy mô hộ cá thể manh mún, mẫu mã thiếu đổi mới, ô nhiễm môi trường cục bộ nghiêm trọng và đứt gãy chuỗi nguyên liệu).
4. Xác lập bộ tiêu chí 12 chỉ tiêu đánh giá chính sách công đa chiều, tạo công cụ khoa học cho đánh giá chính sách định kỳ.
5. Đề xuất 4 nhóm giải pháp đột phá đến năm 2030: Hoàn thiện nội dung chính sách (vốn, đất đai, công nghệ); Đổi mới công tác thông tin tuyên truyền; Tăng cường liên kết các chủ thể theo chuỗi giá trị; Nâng cao hiệu lực thanh tra, kiểm tra môi trường.
6. Mở ra hướng tiếp cận quản trị sinh thái - văn hóa nông thôn mới, kết nối di sản truyền thống với dòng chảy phát triển kinh tế hiện đại bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến luận án Chương 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn về chính sách PTBV LNTT; Chương 3: Phân tích và đánh giá thực trạng chính sách PTBV LNTT ở Vùng ĐBSH; Chương 4: Một số quan điểm, định hướng và giải pháp hoàn thiện chính sách PTBV LNTT ở Vùng ĐBSH. 10 luan an Chƣơng 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 1. Nhóm các công trình khoa học đã công bố liên quan đến phát triển bền vững Quan niệm về PTBV được nhiều tác giả, nhà khoa học nghiên cứu, đưa ra nhằm xác định rõ nhu cầu của PTBV.

PTBV là một thuật ngữ ra đời trong bối cảnh sự phát triển kinh tế quá mức đã gây những tác động tiêu cực đến môi trường trên phạm vi toàn cầu. Hội nghị Liên hợp quốc (1972), đã xác định mối quan hệ giữa môi trường và phát triển. Theo đó, Tuyên bố Stockholm cho rằng “Bảo vệ và cải thiện môi trường con người là một vấn đề lớn có ảnh hưởng tới phúc lợi của mọi dân tộc và phát triển kinh tế trên toàn thế giới; đó là khao khát khẩn cấp của các dân tộc trên khắp thế giới và là nhiệm vụ của mọi Chính phủ”. Như vậy, theo Tuyên bố này, việc sử dụng các thuật ngữ “môi trường và phát triển”, “sự phát triển không gây hủy diệt”, “quản lý môi trường” tiến đến “PTBV về môi trường” hay “phát triển phù hợp với sinh thái” đã chứng tỏ vấn đề môi trường và phát triển, tuy không còn là những vấn đề mâu thuẫn, song PTBV mới chỉ là một vấn đề của môi trường, đặc biệt là của môi trường tự nhiên [55, tr.

Ủy ban Brundtland (1987), đưa ra định nghĩa về PTBV với nội dung chính “là sự phát triển hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường nhằm đáp ứng nhu cầu của hiện tại mà không làm tổn hại đến nhu cầu của thế hệ tương lai”. Báo cáo Brundtland đã góp phần tích cực vào việc phổ cập khái niệm PTBV trên quy mô toàn cầu. Chính báo cáo Brundtland là cội nguồn của thuật ngữ PTBV [134, tr.Ledec (1987) khẳng định PTBV là mô hình chuyển đổi KT-XH và cấu trúc nhằm tối ưu hóa các lợi ích có giá trị ở hiện tại mà không hủy hoại tiềm năng của các lợi ích trong tương lai [149, tr.Valentin, and Joachim H. Spangenberg (1999) đã đưa ra mô hình lăng trụ của PTBV được cấu thành từ 4 chiều cạnh: kinh tế, môi trường, xã hội và thể chế; trong đó, các chiều cạnh kinh tế, môi trường và xã hội tạo thành nền tảng của thể chế.

Mỗi chiều cạnh của lăng trụ PTBV đều có những điều đòi hòi cần được chú ý [157]. Bob Giddings, Bill Hopwood, Geoff O'Brien (2002), cho rằng PTBV là một khái niệm gây tranh cãi, với nhiều quan điểm khác nhau từ nhiều tổ chức và nhà nghiên cứu. PTBV thường được hiểu như là kết hợp hài hòa giữa môi trường, xã hội và kinh tế, được hình thành như là một thực thể riêng biệt mặc dù được kết nối. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng sự tách biệt trong chính sách về môi trường, xã hội và kinh tế thường dẫn đến một cách tiếp cận hẹp, trong khi các vấn đề liên quan đến xã hội có nhiều khả năng thách thức cơ cấu KT-XH hiện nay, đặc biệt là tính bền vững của cộng đồng và duy trì sự đa dạng văn hóa [148, tr.

Tại Việt Nam, nghiên cứu về vấn đề này có thể kể đến quan điểm của Vũ Văn Nâm (2009) cho rằng ở Việt Nam vấn đề PTBV trong sản xuất nông nghiệp vẫn còn là một vấn đề mới. Đặc biệt, sau hơn hai mươi năm đổi mới đất nước, bên cạnh những thành tựu đạt được thì thực tiễn cũng đang đặt ra rất nhiều thách thức khi xây dựng nền nông nghiệp theo hướng bền vững. Nội dung cuốn sách được kết cấu thành 3 chương, tập trung làm rõ các khái niệm về PTBV, nội dung PTBV và tìm hiểu kinh nghiệm quốc tế về phát triển nông nghiệp bền vững có thể tham khảo cho Việt Nam [63]. Lưu Đức Hải và cộng sự (2000) trình bày hệ thống quan điểm lý thuyết và hành động quản lý môi trường cho PTBV.

Công trình này đã xác định PTBV qua các tiêu chí: bền vững kinh tế, bền vững môi trường, bền vững văn hóa [42, tr. Đỗ Phú Hải (2018), trong bai viết Những vấn đề lý luận về phát triển bền vững và kinh tế xanh ở Việt Nam đã làm sáng tỏ sự tương đồng và sự khác biệt, tính phổ quát và đặc thù trong lý luận phát triển bền vững và tăng trưởng xanh, kinh tế xanh và ứng phó biến đổi khí hậu. Trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp và công cụ chính sách xanh trong quá trình hoạch định, xây dựng và thực hiện chính sách công để đạt được mục tiêu phát triển bền vững. Nghiên cứu về nhóm các công cụ chính sách xanh trong các ngành, lĩnh vực khác nhau là nhu cầu nghiên cứu mới phục vụ mục tiêu phát triển bền vững ở nước ta hiện nay [48].

Nguyễn Hoàng Nam và cộng sự (2020), cho rằng sự phát triển bền vững cần phải được nghiên cứu trong mối quan hệ với tăng trưởng xanh, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn. Theo nhóm tác giả sự xuất hiện của các thuật ngữ có vẻ tương đồng nhau như Tăng trưởng xanh, Kinh 12 luan an tế xanh, Kinh tế tuần hoàn có thể gây một số bối rối, khiến việc nghiên cứu và xây dựng, triển khai các chính sách liên quan trong thực tiễn gặp nhiều khó khăn. Bài viết đã làm rõ được bản chất của tăng trưởng xanh, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn qua đó xác định rõ được mối quan hệ giữa các thuật ngữ và sự thống nhất với phát triển bền vững [64]. Như vậy, Ủy ban Brundtland, tác giả Rachel, Tighe và Spangenberg cũng như các tác giả trong nước đều nhấn mạnh tầm quan trọng của thể chế và quá trình làm quyết định, trong đó thu hút sự tham gia của nhiều chủ thể khác nhau ở nhiều lĩnh vực khác nhau, có như vậy mới tạo ra một chính sách hoàn chỉnh trên tất cả các chiều cạnh của PTBV.

Theo đó, có thể xem 3 trụ cột về PTBV nêu trên là 3 mục tiêu cần đạt được, đồng thời là 3 nội dung hợp thành quá trình của sự phát triển trong điều kiện hiện đại. Tính bền vững được xem là một khái niệm đa phương tiện với nhiều khía cạnh có liên quan lẫn nhau, bao gồm các nhân tố sinh thái, môi trường kinh tế, công nghệ, xã hội, văn hoá, đạo đức và chính trị. Vì thế, từ mục tiêu của việc bảo vệ môi trường, PTBV đã trở thành mục tiêu thiên niên kỷ của toàn cầu và đang dần trở thành một nền “khoa học định hướng” trong các vấn đề khoa học xã hội. Nhóm các công trình khoa học đã công bố liên quan đến chính sách công và đánh giá chính sách công Chính sách công và đánh giá chính sách công là chủ đề nhận được sự quan tâm của nhiều tác giả, nhà khoa học: Elizabeth Eppel, David Tuner và Amanda Wolf (2011) cho rằng thực hiện chính sách vốn là rất phức tạp cho dù mục tiêu chính sách được tuyên bố là đơn giản hay phức tạp.

Có hai mô hình thiết kế và thực hiện chính sách trái ngược nhau, đó là mô hình thiết kế và thực hiện chính sách thể hiện vai trò trung tâm của cơ quan nhà nước và mô hình thiết kế và thực hiện chính sách thực nghiệm. Những đặc điểm của thực hiện chính sách, các nhân tố và vai trò trung tâm của cơ quan nhà nước trong thực hiện chính sách sẽ ảnh hưởng như thế nào đến kết quả của chính sách cũng đã được tác giả trình bày tương đối hệ thống trong nghiên cứu của mình [146, tr. Basir chand (2009) cho rằng trên cơ sở so sánh hai phương pháp tiếp cận thực hiện chính sách công là phương pháp từ trên xuống và phương pháp từ dưới lên, tác giả đã đề xuất vận dụng thêm các phương pháp khác nhau như: phương pháp cơ 13 luan an cấu, phương pháp thủ tục, phương pháp hành vi và phương pháp chính trị trong quá trình thực hiện chính sách trên cơ sở thấu hiểu bản chất của chính sách [143, tr. Michael Hill (1997) đã đề cập đến một số nội dung liên quan đến mô hình thực hiện chính sách và trách nhiệm giải trình trong thực hiện chính sách của các cơ quan công quyền trong quá trình tổ chức triển khai thực hiện chính sách [151, tr.

Michael owlet và M.Ramesh (1995) đã hướng tới việc nghiên cứu mang tính lý thuyết về thực hiện chính sách trên cơ sở đưa ra khái niệm thực hiện chính sách, những yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện chính sách và các phương pháp tiếp cận thực hiện chính sách [152, tr. Quan niệm về chính sách công được nhiều tác giả tại Việt Nam nghiên cứu và đề xuất, gắn với đặc thù của thể chế chính trị, đặc điểm kinh tế - xã hội tại Việt Nam. Nguyễn Trọng Bình (2015) đã phân tích vai trò của các tổ chức nghiên cứu, tư vấn chính sách như một chủ thể quan trọng góp phần nâng cao năng lực chính sách công của các chính phủ. Sự phát triển của các tổ chức tư vấn và việc phát huy đầy đủ chức năng của chúng có tác dụng quan trọng góp phần thúc đẩy quá trình hiện đại hóa quản trị công và nâng cao chất lượng thể chế và chính sách [3, tr.

Viện Khoa học chính trị, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (1999) có công trình đề cập đến những vấn đề cơ bản về khái niệm, cấu trúc và chu trình chính sách công - hoạch định, thực thi, đánh giá chính sách công. Tuy nhiên, cuốn sách cũng chỉ rõ: Chính sách công là lĩnh vực nghiên cứu tương đối mới, vì vậy đó chỉ là những nhận thức và cơ sở lý luận ban đầu cho những khảo sát cụ thể hơn về thực tế quy trình hoạch định chính sách ở nước ta [137, tr. Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội (2010) với nghiên cứu về chính sách công gồm 2 nội dung cơ bản: thứ nhất là cán cân thanh toán (mối liên hệ giữa cán cân thanh toán và sự phát triển kinh tế cũng như các vấn đề tỷ giá, lạm phát) và phát triển kinh tế ở các nước đang phát triển; thứ hai là đầu tư công và nợ công (các yếu tố tác động đến quy mô và chất lượng của đầu tư công, vấn đề nợ công, chi tiêu công và PTBV), tái cơ cấu nền kinh tế Việt Nam, cải cách thể chế và định vị lại vai trò của đầu tư công.