Tài liệu: Tìm hiểu một số đặc điểm cấu trúc rừng tự nhiên ở lâm trường chúc a

Nghiên cứu đặc điểm cấu trúc rừng tự nhiên tại lâm trường Chúc A, phân tích thành phần loài cây, tầng tán và mật độ để đánh giá tiềm năng sinh thái.

• Tác giả: Bùi Văn Cử
• Người hướng dẫn: Phạm Văn Điển
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm Học
• Đề tài: Tìm hiểu một số đặc điểm cấu trúc rừng tự nhiên ở Lâm trường Chúc A - Huyện Hương Khê - Tỉnh Hà Tĩnh
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 1998
• Địa điểm: Hà Tĩnh

Tóm tắt

I. Khái niệm về cấu trúc rừng tự nhiên

Cấu trúc rừng tự nhiên là một trong những yếu tố quan trọng nhất để hiểu biết về hệ sinh thái rừng. Cấu trúc này thể hiện mối quan hệ giữa các loài cây, tầng phân bố và mật độ thực vật trong một khu vực rừng nhất định. Việc nghiên cứu các đặc điểm cấu trúc rừng giúp chúng ta xác định tình trạng sức khỏe của rừng, khả năng tái sinh tự nhiên và tiềm năng sản xuất của nó. Ở Lâm trường Chúc A - Hương Khê - Hà Tĩnh, rừng tự nhiên đóng vai trò cực kỳ to lớn trong bảo vệ môi trường sinh thái, phòng hộ đất đai và cung cấp sản phẩm lâm nghiệp. Tuy nhiên, do khai thác bất hợp lý, rừng tự nhiên đã bị cạn kiệt đáng kể, làm suy giảm cả về số lượng lẫn chất lượng.

1.1. Định nghĩa cấu trúc quần xã thực vật rừng

Cấu trúc quần xã thực vật rừng được định nghĩa là tổng hợp các đặc điểm tổ chức của các loài cây trong một không gian sinh thái nhất định. Nó bao gồm các yếu tố như thành phần loài, mật độ cây, chiều cao, đường kính thân, và phân bố theo tầng. Việc xác định các chỉ tiêu cấu trúc cơ bản như tần số, mật độ, trội thế giúp ta hiểu rõ hơn về đặc điểm của rừng tự nhiên.

1.2. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu cấu trúc rừng

Nghiên cứu đặc điểm cấu trúc rừng tự nhiên là cơ sở khoa học để đề xuất các phương thức lâm sinh hợp lý. Điều này giúp chúng ta lập kế hoạch bảo vệ rừng, khoanh nuôi, tái sinh rừng một cách hiệu quả. Hiểu biết sâu sắc về cấu trúc rừng còn giúp xây dựng các hệ sinh thái bền vững, phát huy được chức năng kinh tế và sinh thái của rừng.

II. Cấu trúc tổ thành thực vật trong rừng tự nhiên

Cấu trúc tổ thành thực vật là một trong những đặc điểm cấu trúc rừng tự nhiên quan trọng nhất, thể hiện sự đa dạng và thành phần các loài cây có mặt trong rừng. Ở rừng tự nhiên Lâm trường Chúc A, tổ thành thực vật rất phong phú với nhiều loài cây gỗ có giá trị kinh tế cao như gỗ quý hiếm. Thành phần loài bao gồm các cây lâm nghiệp chính, cây phụ và cây dệm. Việc phân tích các thành phần loài giúp xác định mức độ đa dạng sinh học, khả năng tái sinh tự nhiên và sức khỏe tổng thể của hệ sinh thái rừng. Sự cân bằng giữa các loài cây là chỉ tiêu quan trọng để đánh giá chất lượng rừng.

2.1. Thành phần loài cây chính trong rừng

Thành phần loài cây chính trong rừng tự nhiên Hà Tĩnh bao gồm các loài cây gỗ cứng có giá trị cao. Những loài này thường có đường kính lớn, độ cao vượt trội so với các loài khác. Việc xác định tần số, mật độ và trội thế của các loài chính giúp đánh giá tiềm năng khai thác bền vững của rừng.

2.2. Sự đa dạng sinh học trong cấu trúc rừng

Đa dạng sinh học trong rừng tự nhiên được thể hiện qua sự tồn tại của nhiều loài cây khác nhau. Sự suy thoái rừng đã làm giảm đáng kể tính đa dạng sinh học, ảnh hưởng đến khả năng tồn tại của hệ động vật và thực vật rừng. Bảo vệ và phục hồi đa dạng sinh học là yêu cầu cấp bách.

III. Cấu trúc rừng theo phương diện thẳng đứng và nằm ngang

Cấu trúc rừng có thể được phân tích theo hai phương diện: phương diện thẳng đứng (vertical) và phương diện nằm ngang (horizontal). Cấu trúc quần xã thực vật rừng theo phương diện thẳng đứng được thể hiện qua sự phân lớp các tầng thực vật khác nhau, từ tầng trên cùng là tán cây, tầng giữa là cây con, cho đến tầng dưới là thảm thực vật. Cấu trúc nằm ngang biểu hiện sự phân bố không đều của các cây trong không gian địa lý của rừng. Ở Lâm trường Chúc A, rừng tự nhiên thường có cấu trúc phức tạp với nhiều tầng, phản ánh điều kiện môi trường sinh thái khác nhau.

3.1. Phân tầng thực vật trong rừng tự nhiên

Phân tầng thực vật là một đặc điểm nổi bật của rừng tự nhiên. Rừng thường được chia thành nhiều tầng: tầng cây gỗ cao, tầng cây gỗ trung bình, tầng cây bụi và tầng thảm tươi. Mỗi tầng có các loài cây và điều kiện sáng tối khác nhau. Cấu trúc theo phương diện thẳng đứng này là kết quả của quá trình cạnh tranh ánh sáng và tài nguyên giữa các cây.

3.2. Phân bố không gian của thực vật rừng

Cấu trúc nằm ngang thể hiện cách thức phân bố của các cây trong mặt phẳng ngang. Rừng tự nhiên thường có phân bố không đều, với những khu vực cây dày đặc và những khu vực thưa thớt. Điều này phụ thuộc vào địa hình, đất đai và điều kiện sinh thái của khu vực. Phân tích mối quan hệ giữa các đại lượng sinh trưởng giúp hiểu rõ hơn về động lực phân bố này.

IV. Đặc điểm tái sinh tự nhiên và quản lý rừng bền vững

Đặc điểm tái sinh tự nhiên là khía cạnh quan trọng trong việc đánh giá khả năng phục hồi và duy trì rừng tự nhiên. Tái sinh tự nhiên thể hiện qua sự xuất hiện và phát triển của cây non từ hạt lẫn vũ khi của cây mẹ. Ở rừng tự nhiên Lâm trường Chúc A - Hà Tĩnh, khả năng tái sinh bị ảnh hưởng đáng kể do khai thác bất hợp lý và suy thoái rừng. Đặc điểm cây bụi thảm tươi cũng là chỉ tiêu quan trọng để đánh giá tình trạng rừng. Việc bảo vệ rừng, khoanh nuôi phục hồi rừng và làm giàu rừng là những giải pháp hữu hiệu nhằm hạn chế suy thoái rừng.

4.1. Cơ chế tái sinh tự nhiên trong rừng

Tái sinh tự nhiên xảy ra thông qua hai cơ chế chính: sinh sản hữu tính (từ hạt) và sinh sản vô tính (từ cây mẹ). Trong rừng tự nhiên, cây con mọc từ hạt rơi xuống từ cây mẹ, cần điều kiện sáng tối, độ ẩm và dinh dưỡng phù hợp. Đặc điểm tái sinh tự nhiên của các loài khác nhau là khác nhau, phụ thuộc vào sinh lý loài và điều kiện môi trường.

4.2. Chiến lược quản lý rừng bền vững

Để bảo vệ rừng tự nhiên và duy trì chức năng của nó, cần có chiến lược quản lý bền vững. Điều này bao gồm khoanh nuôi phục hồi rừng, tái sinh rừng một cách hợp lý và khai thác hợp pháp. Phương thức lâm sinh hợp lý phải dựa trên hiểu biết sâu sắc về đặc điểm cấu trúc rừng tự nhiên, từ đó xây dựng được hệ sinh thái rừng phát huy được chức năng kinh tế và sinh thái.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Hệ sinh thái rừng ở Lâm trường Chúc A - Hương Khê - Hà Tĩnh nằm sát biên giới Việt- Lào, có diện tích tự nhiên chiếm tỉ trọng lớn. Trong thời gian qua Lâm trường đã cung cấp Cho nền kinh tế quốc dân với khối lượng sản phẩm đáng kể (gần 60 vạn m3 gỗ, củi và các loại lâm sản khác ) đã xây dựng được một cơ sở vật chất phục vụ xản suất Lâm nghiệp và kinh tế xã hội nghề rừng. Ngoài ra rừng ở đây còn có vai trò cực kỳ to lớn trong việc bảo vệ, phòng hộ đâu nguồn đảm bảo môi trường sinh thái, chống gió bão. Tuy nhiên do khai thác gỗ bất hợp lý dẫn đến tình trạng rừng tự nhiên bị cạn kiệt.

Diện tích rừng bị mất, chất lượng rừng còn bị suy giảm cả về tổ thành các loài cây đuf hiếm có giá trị kinh tế cũng như tổng trữ lượng gỗ của rừng. Suy thoái rừng Làm suy thoái tính đa dang sinh hoc, hệ sinh thái rừng bị huỷ boại trong những vùng rộng lớn, ảnh hưởng đến khả năng tồn tại của hệ đọng vật và thực vật rừng. Vì vậy vấn để bảo vệ rừng, khoanh nuôi phục hồi rừng, làm giàu rừng, khai thác, tái sinh rừng là những giải pháp hữu hiệu nhằm hạn chế tốc độ suy thoái cả về số lượng và chất lượng rừng, nó cũng là giải pháp kỹ thuật quan trọng để điều chỉnh hiệu quả kinh tế sinh thái tổng hợp của rừng. Việc để xuất các phương thức lâm sinh hợp lý là vấn đẻ sống còn trong sử dụng tài nguyên rừng và đất rừng một cách ổn định và bền vững.

Muốn để xuất được phương thức nuôi dưỡng, khai thác hợp lý, trồng rừng và tái sinh rừng có hiệu quả. Cân có sự hiểu biết về rừng và đất rừng một cách đây đủ và sâu sắc. Việc định lượng các qui luật cấu trúc rừng tự. Rhode uậm 6É sgÁújjm - 7208 nhiên để từ đó xây dựng cấu trúc rừng một cách hợp lý, đề xuất biện pháp tác động vào rừng là việc làm quan trọng và cấp bách nhằm thiết lập và duy trì hệ sinh thái rừng phát huy được chức năng sản xuất và phòng hộ bảo vệ môi trường sinh thái tại vùng Lâm trường Chúc A.

Với ý nghĩa trên chúng tôi mạnh đạn thực hiện chuyên đề: "Tìm hiểu một số đặc điểm cấu trúc rừng tự nhiên ở Lâm trường Chúc A - Hương Khê - Hà Tĩnh" Mục tiêu của chuyên đề : Mô phỏng và định lượng những chỉ chỉ tiêu cấu trúc cơ bản nhất của quần xã thực vật rừng. Triệt để vận dụng thống kê toán học nhằm phát hiện mối quan hệ bẩn chất giữa các nhân tố cấu trúc. Bước đầu phân tích ý nghĩa của từng nhân tố cấu trúc trong Việc đảm bảo chức năng kinh rế và sinh thái của rừng ở khu vực nghiên cứu. PHAN LƯỢC SỬ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU VA PHAM VI NGHIÊN CỨU.

Lược sử vấn đề nghiên cứu 2.Ở ngoài nước Nghiên cứu cấu trúc rừng được nhiều nhà khoa học trên thế giới quan tâm từ những năm đầu của thế kỷ 20 theo hướng từ mô tả định tính chuyển sang định lượng ngày càng được phát triển. _ Về mô tả cấu trúc định lượng rừng mưa các tác giả Richards (1952), Catinot (1965), đã đi sâu vào biểu diễn cấu trúc rừng theo các khái niệm dạng sống, tâng phiến. _ David Richards (1936, 1938) là người để xuất phương pháp xác định cấu trúc tầng thứ của rừng thông qua phẫu đồ đứng trên dải rừng điển hình. Đây cũng là tác giả của công trình phân chia rừng tự nhiên ít bị tác động, theo họ thì cấu trúc tầng thứ được chia làm ba tâng chính: Tâng cây cao (Tàng A), tầng cây bụi (tầng B), và ting thảm tươi (tảng C).

Căn cứ vào chiều cao wu thế lại chia tầng cây cao thành ba tâng phụ là tầng ưu thế sinh thái (tầng A1), tầng ưu thế (tầng A2), và cây tầng dưới ( ting A3). Việc phân chia rừng theo mặt phẳng thẳng đứng như vậy là hợp lý và được áp dụng rộng rãi ở rừng nhiệt đới. _ Phương pháp thống kê sinh học: Việc định lượng hoá qui luật cấu trúc, ước lượng các nhân tố điều tra, mô phỏng qui luật cấu trúc theo từng. trường hợp, áp dụng thống kê toán học được để cập trong các công trình nghiên cứu của Rolet (1979).

_ Nghiên cứu vẻ tổ chức kinh doanh rừng, các phương pháp điều tra rừng được trình bày trong các sách của Bioley (1920), Mayer (1952). Rhode titmahiia bain = 1298 _ Nghiên cứu sâu sắc vẻ biện pháp kinh doanh rừng mưa ở nhiều vùng khác nhau trên thế giới phải kể đến Baur (1962), từ đó ông đưa ra những tổng kết hết sức phong phú vẻ biện pháp xử lý lâm sinh và cải thiện rừng mưa. Ở trong nước Nhiều tác giả trong nước đã tập trung nghiên cứu các đặc điểm cấu trúc rừng tự nhiên nhằm phục vụ kinh doanh, phòng hộ ổn định, sản xuất được lâu dài, liên tục. Tuy vậy với hệ sinh thái rừng nhiệt đới ẩm vẫn còn là những điều bí ẩn với các nhà nghiên cứu cấu trúc, có thiể điểm qua một số công trình sau: _ Đồng sĩ Hiển (1974), dùng hàm Mayer và hệ đường cong Poisson để nắn phân bố thực nghiệm số cây theo cỡ đường kính cho rừng tự nhiên làm cơ sở cho việc lập biểu độ thon cây đứng rừng Việt nam.

_ Nguyễn hải Tuất (1975 - 1982) đã sử dụng hàm phân bố giảm, phân bố khoảng cách để biểu diễn cấu trúc rừng thứ sinh, đồng thời áp dụng quá trình poisson vào nghiên cứu cấu trúc quản thể rừng. _ Vũ tiến Hình (1990) đã thử nghiệm một số phân bố lý thuyết. để nắn phân bổ số cây theo cỡ đường kính cho một số loài cây trồng ở nước ta và rút ra kết luận : Phân bố Weibull là phân bố thích hợp nhất. _ Nguyễn văn Trương (1983 ) đã góp phân giải đáp tốt bài toán có ý nghĩa về chiến lược nghề rừng ở nước ta.

Tác giả đã đưa ra phương pháp thống kê cây đứng, cấu trúc mẫu ba kiểu rừng gỗ lớn hỗn loài và để xuất mô hình mẫu bằng toán học, theo tác giả thì đây là mô hình cấu trúc hoàn thiện nhất có trong tự nhiên và có thể khắc phục những tồn tại rất lớn mà sự ngẫu nhiên của thiên nhiên đem lại.mahiéa= bain 1998 _ Vũ Nhâm (1988), Phạm ngọc Giao (1989), Trần văn Con (1991), đã áp dụng hàm Weibull để mô phỏngcấu trúc đường kính ở các kiểu rừng khác nhau. Thừa kế và vận dụng phương pháp của các tác giả di trước sẽ được chúng tôi quán triệt khi thực hiện chuyên để này. Pham vi nghién citu Chuyên đẻ chỉ nghiên cứu một số đặc điểm cấu trúc rừng tự nhiên của hai loại trạng thái rừng như sau : _ Trạng thái rừng HIA2 _ Trạng thái rừng HAI Địa điểm nghiên cứu được tiến hành tại Khoảnh 39, Tiểu khu 5 thuộc lâm trường Chúc A - Hương Khê - Hà Tĩnh. PHAN II QUAN DIEM PHƯƠNG PHÁP LUẬN - NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3.Quan điểm phương pháp luân Cấu trúc quần xã thực vật rừng là khái niệm dùng để chỉ qui luật sắp xếp và tổ hợp của các thành phần thực vật trong quần xã theo không gian và thời gian.

Nghiên cứu cấu trúc của lớp thảm thực vật bao gồm cấu trúc sinh thái, cấu trúc hình thái va cấu trúc tuổi. Ở thời điểm xác định, khi khoảng thời gian nghiên cứu không dài, hơn nữa_ việc xác định tuổi cây rừng tự nhiên gặp nhiều khó khăn nên ở chuyên để này việc nghiên cứu chỉ được thực hiện với hai loại cấu trúc là cấu trúc sinh thái và cấu trúc hình thái. Trong đó cấu trúc hình thái của lớp thảm thực vật bao gồm cấu trúc theo mặt phẳng thẳng đứng và cấu trúc theo mặt phẳng nằm ngang. Cấu trúc của lớp thảm thực vật là kết quả của quá trình chọn lọc tự nhiên, là sản phẩm của quá trình đấu tranh sinh tồn giữa thực vật với thực vật và giữa thực vật với môi trường.

Do đó cấu trúc rừng phản ánh mối quan hệ giữa sinh vật với nhau và sinh vật với môi trường. Trên quan điểm. sinh thái thì cấu trúc rừng chính là hình thức bên ngoài phản ánh nội dung sinh thái bên trong của hệ sinh thái rừng. Trên quan điểm sản lượng thì cấu trúc rừng phản ánh sức sản xuất của rừng theo điều kiện lập địa.

Nghiên cứu cấu trúc rừng luôn luôn nhằm mục tiêu phục vụ cho việc dé xuất các biện pháp kỹ thuật lâm sinh nhằm làm tăng sản lượng, chất lượng và hiệu năng phòng hộ rừng.Tất cả các biện pháp kỹ thuật lâm sinh đều nhằm vào. cấu trúc rừng. Noi dung nghién citu 3. Tìm hiểu cấu trúc sinh thái quân xã thực vật rừng.

+ Tổ thành thực vật 3. Cấu trúc hình thái quân xã thực vật rừng ị + Cấu trúc quần xã thực vật theo mặt phẳng thẳng đứng. _ Tầng thứ _ Phân bố số cây theo cỡ chiều cao (N-Hvn) | + Cấu trúc quần xã thực vật theo. mặt phẳng nằm ngang _ Mật độ cây /ha _ Độ tần che _ Phân bố số cây theo cỡ đường kính( N- DI.

Tìm hiểu mối quan hệ giữa các đại lượng sinh trưởng + Tuong quan Hyn - D1.3 + Tương quan Dt- DI. Tinh hình cây bụi thảm tươi 3. Đặc điểm tri sinh rừng 3. Khối Tượng nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu gồm hai trạng thái rừng với số lượng ô tiêu chuẩn như sau : + Trạng thái rừng HIA2 gồm 3 ô tiêu chuẩn( 1, 2, 3) + Trạng thái rừng IHA1 gồm 3 ô tiêu chuẩn ( 4, 5, 6) Với diện tích ô tiêu chuẩn 1000m2/6 3.Phương pháp nghiên cứu. 'Trên cơ sở hiện trạng rừng , căn cứ vào tiêu chuẩn phân loại trang thái rừng của Lochaus (1950), tiến hành xác định hai loại trạng thái rừng là , Rhead bain tit aahiin 1098 THAI và HIA2. Bước tiếp theo là xác lập ô tiêuchuẩn theo kiểu điển hình tạm thời. © tiêu chuẩn có diện tích 1000m”/ô ( 40 x 25 m).

Trên mỗi 6 tiêu chuẩn tiến hành điều tra một số chỉ tiêu sau: * Điều tra tầng cây cao Trong ô chúng tôi tiến hành đo tất cả cácgcó đường kính từ 6 cm trở lên, đo ở đường kính ngang ngực ( DI. Dụng cụ : Dùng thước kẹp kính chính xác đến mm, đo theo hai chiều đông tây- nam bắc. + Chiểu cao vút ngọn được đo bằng thước Blumley với độ chính xác tới dm. Cuối cùng đo đường kính tán lá thông qua hình chiếu tán lá trên mặt phẳng nằm ngang bằng thước dây với độ chính xác đến dm đo theo hai hướng đông tây - nam bắc.