Tiến Trình Hợp Tác Kinh Tế Giữa Các Nước Thuộc Hành Lang Kinh Tế Đông Tây (1998 - 2010)

Hành lang Kinh tế Đông Tây (EWEC) ra đời từ sáng kiến Hợp tác Tiểu vùng sông Mekong mở rộng (GMS) năm 1992, do Ngân hàng Phát… 195 trang · Đại học Huế · 2014.

• Tác giả: Nguyễn Hoàng Huế
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Tận
• Trường học: Đại học Huế
• Chuyên ngành: Lịch sử thế giới
• Đề tài: Tiến Trình Hợp Tác Kinh Tế Giữa Các Nước Thuộc Hành Lang Kinh Tế Đông Tây (1998 - 2010)
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• 1. TRANG PHỤ BÌA
• 2. LỜI CAM ĐOAN
• 3. MỤC LỤC
• 4. BẢNG CHỮ CÁI VIẾT TẮT
• 5. DANH MỤC CÁC BẢNG
• 6. DANH MỤC CÁC HÌNH
• 7. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 8. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 8.1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài
• 8.2. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam
• 9. ĐỐI TƯỢNG VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
• 10. PHẠM VI NGHIÊN CỨU VÀ NGUỒN TƯ LIỆU
• 11. PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 12. ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN ÁN
• 13. BỐ CỤC CỦA LUẬN ÁN
• 14. CƠ SỞ CỦA HỢP TÁC KINH TẾ GIỮA CÁC NƯỚC THUỘC HÀNH LANG KINH TẾ ĐÔNG TÂY
• 14.1. Một số cơ sở lý thuyết về quan hệ kinh tế quốc tế
• 14.2. Khái niệm về hợp tác và hội nhập kinh tế khu vực
• 14.3. Lý thuyết về lợi thế so sánh
• 14.4. Lý thuyết về lợi thế cạnh tranh của quốc gia
• 14.5. Thuyết tự do thương mại
• 14.6. Thuyết bảo hộ mậu dịch
• 14.7. Khái niệm “hành lang kinh tế”
• 14.8. Khái niệm “Hành lang kinh tế Đông Tây”
• 14.9. Bối cảnh quốc tế và khu vực
• 14.10. Khái quát hợp tác kinh tế giữa Myanmar, Thái Lan, Lào và Việt Nam trước năm 1998
• 14.11. Sáng kiến của Ngân hàng Phát triển châu Á và Nhật Bản
• 14.12. Vai trò của Ngân hàng Phát triển châu Á
• 14.13. Vai trò của Nhật Bản
• 14.14. Đặc điểm của Hành lang kinh tế Đông Tây
• 15. SỰ TIẾN TRIỂN CỦA CÁC LĨNH VỰC HỢP TÁC KINH TẾ GIỮA CÁC NƯỚC THUỘC HÀNH LANG KINH TẾ ĐÔNG TÂY (1998 - 2010)
• 15.1. Nguyên tắc hợp tác và cơ chế hoạt động của Hành lang kinh tế Đông Tây
• 15.2. Hợp tác đầu tư giữa các nước thuộc Hành lang kinh tế Đông Tây
• 15.3. Đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng
• 15.4. Đầu tư xây dựng các khu kinh tế
• 15.5. Thu hút đầu tư của các nước và các địa phương thuộc Hành lang kinh tế Đông Tây
• 15.6. Hợp tác thương mại
• 15.7. Hợp tác trong lĩnh vực giao thông vận tải và du lịch
• 15.7.1. Hợp tác trong lĩnh vực giao thông vận tải
• 15.7.2. Hợp tác trong lĩnh vực du lịch
• 15.8. Hợp tác trong các lĩnh vực khác
• 15.8.1. Hợp tác nông và công nghiệp
• 15.8.2. Hợp tác năng lượng
• 15.9. Hợp tác xóa đói giảm nghèo và phát triển nông thôn
• 16. MỘT SỐ NHẬN XÉT VỀ TIẾN TRÌNH HỢP TÁC KINH TẾ GIỮA CÁC NƯỚC THUỘC HÀNH LANG KINH TẾ ĐÔNG TÂY (1998 - 2010)
• 16.1. Tác động của tiến trình hợp tác kinh tế giữa các nước thuộc Hành lang kinh tế Đông Tây
• 16.1.1. Tác động đối với các nước thành viên
• 16.1.2. Tác động đối với Myanmar
• 16.1.3. Tác động đối với Thái Lan
• 16.1.4. Tác động đối với Lào
• 16.1.5. Tác động đối với Việt Nam
• 16.1.6. Tác động đối với hợp tác Tiểu vùng Mekong mở rộng
• 16.1.7. Tác động đối với hợp tác ASEAN
• 16.2. Những thành tựu và hạn chế
• 16.2.1. Hạn chế và nguyên nhân
• 16.2.2. Một số giải pháp chủ yếu nhằm thúc đẩy hợp tác kinh tế giữa các nước thuộc Hành lang kinh tế Đông Tây
• 16.3. Các gợi mở chính sách tham gia của Việt Nam trong hợp tác kinh tế Hành lang kinh tế Đông Tây
• 16.3.1. Đóng góp của Việt Nam trong tiến trình hợp tác kinh tế giữa các nước thuộc Hành lang kinh tế Đông Tây (1998 - 2010)
• 16.3.2. Các gợi mở chính sách cho Việt Nam
• 16.4. Triển vọng của hợp tác kinh tế giữa các nước thuộc Hành lang kinh tế Đông Tây
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Hành Lang Kinh Tế Đông Tây Cơ Hội Hợp Tác EWEC

Hành lang Kinh tế Đông Tây (EWEC) ra đời từ sáng kiến Hợp tác Tiểu vùng sông Mekong mở rộng (GMS) năm 1992, do Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) đề xuất. Mục tiêu chính là phát triển liên vùng, giảm nghèo cho khu vực trải dài từ miền Trung Việt Nam qua Trung Hạ Lào, Đông Bắc Thái Lan đến Myanmar. EWEC mở ra cơ hội tiếp cận tài nguyên, thúc đẩy thương mại xuyên biên giới, thu hút đầu tư nước ngoài và phát triển các hoạt động kinh tế mới. Đây cũng là môi trường thử nghiệm các chính sách kinh tế mới, đặc biệt ở Myanmar, Việt Nam và Lào. Theo tài liệu gốc, sự ra đời của Hành lang kinh tế Đông Tây xuất phát từ nhu cầu phát triển của mỗi nước thành viên, tạo điều kiện phát huy lợi thế và tranh thủ điều kiện từ các nước láng giềng.

1.1. Bối Cảnh Hình Thành Hành Lang Kinh Tế Đông Tây EWEC

Sự hình thành EWEC diễn ra trong bối cảnh toàn cầu hóa và khu vực hóa mạnh mẽ. Các nước đang phát triển nhận thức được tầm quan trọng của hợp tác kinh tế quốc tế để sử dụng hiệu quả nguồn lực. Hoạt động mậu dịch và đầu tư vượt ra ngoài biên giới quốc gia, đòi hỏi hợp tác khu vực và tiểu vùng. ADB đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sáng kiến GMS, bao gồm cả EWEC, nhằm tạo môi trường thuận lợi cho kinh doanh và phát triển. Việt Nam, Lào, Thái Lan và Myanmar đều ủng hộ sáng kiến này.

1.2. Mục Tiêu Phát Triển Tổng Thể Của Hành Lang Kinh Tế Đông Tây

Mục tiêu của EWEC là phát triển liên vùng nghèo, tạo điều kiện tiếp cận tài nguyên, thúc đẩy thương mại xuyên biên giới và thu hút đầu tư nước ngoài. EWEC còn tạo điều kiện phát triển các thành phố, thị trấn nhỏ dọc hành lang, hình thành khu vực kinh tế xuyên quốc gia. Hàng hóa từ Myanmar, Thái Lan, Lào, Việt Nam và Trung Quốc có thể thâm nhập vào thị trường Nam Á, Đông Á, châu Âu và châu Mỹ. EWEC cũng là môi trường thử nghiệm các chính sách kinh tế mới, đặc biệt là ở Myanmar, Việt Nam và Lào.

1.3. Ý Nghĩa Chiến Lược Của EWEC Đối Với Việt Nam Và Khu Vực Mekong

Đối với Việt Nam, lưu vực sông Mekong có ý nghĩa chiến lược về kinh tế - xã hội, môi trường, sinh thái và an ninh, quốc phòng. Việt Nam nằm ở vị trí địa lý thuận lợi, là cửa ngõ của các tuyến giao thông quan trọng trong lưu vực sông Mekong. Việt Nam ủng hộ và tham gia tích cực vào các chương trình hợp tác tiểu vùng Mekong, bao gồm cả EWEC. Việt Nam đã và đang xúc tiến việc lập kế hoạch tổng thể tham gia tiến trình hợp tác phát triển lưu vực sông Mekong nhằm khai thác cao nhất lợi thế của mình trong khu vực.

II. Thách Thức Rào Cản Hợp Tác Kinh Tế Hành Lang Đông Tây

Mặc dù EWEC mang lại nhiều cơ hội, nhưng cũng đối mặt với không ít thách thức. Sự khác biệt về thể chế, chính sách, trình độ phát triển giữa các nước thành viên tạo ra rào cản trong quá trình hợp tác. Cơ sở hạ tầng còn hạn chế, đặc biệt là giao thông vận tải, gây khó khăn cho lưu thông hàng hóa và người. Thủ tục hành chính phức tạp, thiếu đồng bộ cũng làm giảm hiệu quả hợp tác. Theo nghiên cứu, cần có giải pháp đồng bộ để khắc phục những hạn chế này, thúc đẩy hợp tác kinh tế giữa các nước Hành lang kinh tế Đông Tây lên tầm cao mới.

2.1. Sự Khác Biệt Về Thể Chế Và Chính Sách Giữa Các Nước Thành Viên

Sự khác biệt về thể chế và chính sách kinh tế giữa Myanmar, Thái Lan, Lào và Việt Nam tạo ra rào cản trong quá trình hợp tác kinh tế. Mỗi nước có hệ thống pháp luật, quy định và thủ tục hành chính riêng, gây khó khăn cho việc hài hòa hóa và đồng bộ hóa các hoạt động kinh tế. Điều này ảnh hưởng đến đầu tư nước ngoài, thương mại quốc tế và các hoạt động kinh doanh khác trên EWEC.

2.2. Hạn Chế Về Cơ Sở Hạ Tầng Giao Thông Vận Tải Trên EWEC

Cơ sở hạ tầng giao thông vận tải còn hạn chế là một trong những thách thức lớn nhất đối với hợp tác kinh tế trên EWEC. Đường xá, cầu cống và các công trình giao thông khác chưa đáp ứng được nhu cầu vận chuyển hàng hóa và người. Điều này làm tăng chi phí vận tải, giảm tính cạnh tranh của hàng hóa và dịch vụ, và hạn chế tiềm năng phát triển của EWEC.

2.3. Thủ Tục Hành Chính Phức Tạp Và Thiếu Đồng Bộ

Thủ tục hành chính phức tạp và thiếu đồng bộ cũng là một rào cản đối với hợp tác kinh tế trên EWEC. Các quy định về hải quan, kiểm dịch, xuất nhập cảnh và các thủ tục khác còn rườm rà, tốn thời gian và chi phí. Điều này gây khó khăn cho các doanh nghiệp và nhà đầu tư, làm giảm tính hấp dẫn của EWEC.

III. Hợp Tác Đầu Tư Thương Mại Động Lực Phát Triển Hành Lang EWEC

Hợp tác đầu tư và thương mại quốc tế đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển Hành lang kinh tế Đông Tây. Đầu tư vào cơ sở hạ tầng, khu kinh tế và các lĩnh vực khác tạo nền tảng cho tăng trưởng kinh tế. Hợp tác thương mại giúp mở rộng thị trường, tăng cường xuất nhập khẩu và tạo việc làm. Các nước thành viên cần tạo điều kiện thuận lợi cho đầu tư nước ngoài và thương mại quốc tế để khai thác tối đa tiềm năng của EWEC. Theo số liệu thống kê, đầu tư nước ngoài vào các khu kinh tế trên EWEC đã tăng đáng kể trong giai đoạn 1998-2010.

3.1. Đầu Tư Xây Dựng Cơ Sở Hạ Tầng Giao Thông Vận Tải

Đầu tư vào cơ sở hạ tầng giao thông vận tải là ưu tiên hàng đầu trong hợp tác kinh tế trên EWEC. Các dự án xây dựng đường xá, cầu cống, cảng biển và sân bay giúp cải thiện khả năng kết nối giữa các nước thành viên, giảm chi phí vận tải và thúc đẩy thương mại quốc tế. ADB và các tổ chức quốc tế khác đã cung cấp nguồn vốn lớn cho các dự án này.

3.2. Phát Triển Các Khu Kinh Tế Đặc Biệt Dọc Hành Lang EWEC

Phát triển các khu kinh tế đặc biệt (SEZ) dọc Hành lang kinh tế Đông Tây là một chiến lược quan trọng để thu hút đầu tư nước ngoài, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và tạo việc làm. Các SEZ cung cấp các ưu đãi về thuế, đất đai và thủ tục hành chính, tạo môi trường thuận lợi cho các doanh nghiệp hoạt động. Các khu kinh tế thương mại đặc biệt (KKTTMĐB) như Lao Bảo là một ví dụ.

3.3. Thúc Đẩy Thương Mại Biên Giới Giữa Các Nước Thành Viên

Thương mại biên giới đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy hợp tác kinh tế trên EWEC. Các hoạt động mua bán, trao đổi hàng hóa và dịch vụ giữa các nước láng giềng giúp tăng cường giao lưu kinh tế, tạo việc làm và cải thiện đời sống của người dân. Cần có các biện pháp để giảm thiểu các rào cản thương mại, tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại biên giới phát triển.

IV. Giao Thông Du Lịch Liên Kết Vùng Phát Triển Bền Vững EWEC

Hợp tác trong lĩnh vực giao thông vận tải và du lịch có vai trò quan trọng trong việc liên kết vùng và thúc đẩy phát triển bền vững trên Hành lang kinh tế Đông Tây. Cải thiện cơ sở hạ tầng giao thông giúp tăng cường khả năng kết nối, giảm chi phí vận tải và thúc đẩy thương mại. Phát triển du lịch giúp tạo việc làm, tăng thu nhập và bảo tồn các giá trị văn hóa và tự nhiên. Theo báo cáo, lượng khách du lịch quốc tế đến các nước EWEC đã tăng đáng kể trong giai đoạn 1998-2010.

4.1. Nâng Cấp Hạ Tầng Giao Thông Vận Tải Đa Phương Thức

Nâng cấp hạ tầng giao thông vận tải đa phương thức là yếu tố then chốt để thúc đẩy hợp tác kinh tế trên EWEC. Cần có các dự án đầu tư vào đường bộ, đường sắt, đường thủy và đường hàng không để tạo ra một hệ thống giao thông liên hoàn, hiệu quả. Điều này giúp giảm chi phí vận tải, tăng tính cạnh tranh của hàng hóa và dịch vụ, và thu hút đầu tư nước ngoài.

4.2. Phát Triển Du Lịch Sinh Thái Và Văn Hóa Dọc Hành Lang EWEC

Phát triển du lịch sinh thái và văn hóa dọc Hành lang kinh tế Đông Tây là một cơ hội lớn để tạo việc làm, tăng thu nhập và bảo tồn các giá trị văn hóa và tự nhiên. Cần có các chính sách và chương trình để khuyến khích du lịch có trách nhiệm, bảo vệ môi trường và hỗ trợ cộng đồng địa phương. Các di sản văn hóa thế giới như cố đô Huế cần được khai thác hiệu quả.

4.3. Tạo Điều Kiện Thuận Lợi Cho Du Khách Và Vận Tải Hàng Hóa

Tạo điều kiện thuận lợi cho du khách và vận tải hàng hóa là một yếu tố quan trọng để thúc đẩy hợp tác kinh tế trên EWEC. Cần có các biện pháp để giảm thiểu các rào cản về visa, thủ tục hải quan và kiểm dịch, tạo điều kiện thuận lợi cho du khách và doanh nghiệp. Việc áp dụng công nghệ thông tin và truyền thông cũng giúp cải thiện hiệu quả quản lý và điều hành.

V. Tác Động Bài Học Kinh Nghiệm Từ Hợp Tác Kinh Tế EWEC

Tiến trình hợp tác kinh tế giữa các nước thuộc Hành lang kinh tế Đông Tây đã mang lại những tác động tích cực đến sự phát triển kinh tế - xã hội của các nước thành viên. Tuy nhiên, cũng còn nhiều hạn chế cần khắc phục. Việc đánh giá tác động và rút ra bài học kinh nghiệm là rất quan trọng để tiếp tục thúc đẩy hợp tác trên EWEC trong tương lai. Theo phân tích SWOT, EWEC có nhiều cơ hội nhưng cũng đối mặt với không ít thách thức.

5.1. Tác Động Kinh Tế Xã Hội Đến Các Nước Thành Viên EWEC

Hợp tác kinh tế trên EWEC đã có những tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm, giảm nghèo và cải thiện đời sống của người dân ở các nước thành viên. Tuy nhiên, tác động này không đồng đều giữa các nước và các địa phương. Cần có các chính sách và chương trình để đảm bảo rằng tất cả các bên đều được hưởng lợi từ hợp tác.

5.2. Thành Tựu Và Hạn Chế Trong Quá Trình Hợp Tác EWEC

Quá trình hợp tác kinh tế trên EWEC đã đạt được những thành tựu đáng kể, như xây dựng cơ sở hạ tầng, thúc đẩy thương mại quốc tế và thu hút đầu tư nước ngoài. Tuy nhiên, cũng còn nhiều hạn chế, như sự khác biệt về thể chế, chính sách, trình độ phát triển và cơ sở hạ tầng còn yếu kém. Cần có các giải pháp để khắc phục những hạn chế này.

5.3. Bài Học Kinh Nghiệm Để Thúc Đẩy Hợp Tác Kinh Tế EWEC

Từ quá trình hợp tác kinh tế trên EWEC, có thể rút ra một số bài học kinh nghiệm quan trọng. Đó là cần có sự cam kết chính trị mạnh mẽ, sự phối hợp chặt chẽ giữa các nước thành viên, sự tham gia tích cực của cộng đồng doanh nghiệp và sự hỗ trợ hiệu quả từ các tổ chức quốc tế. Cần có các chính sách và chương trình phù hợp với điều kiện cụ thể của từng nước và từng địa phương.

VI. Triển Vọng Giải Pháp Thúc Đẩy Hợp Tác Kinh Tế Hành Lang EWEC

Hợp tác kinh tế giữa các nước thuộc Hành lang kinh tế Đông Tây có nhiều triển vọng trong tương lai. Với sự hội nhập kinh tế ngày càng sâu rộng, EWEC sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững của khu vực. Cần có các giải pháp đồng bộ để khai thác tối đa tiềm năng của EWEC. Theo dự báo, thương mại quốc tế trên EWEC sẽ tiếp tục tăng trưởng mạnh mẽ trong những năm tới.

6.1. Các Gợi Mở Chính Sách Cho Việt Nam Trong Hợp Tác EWEC

Việt Nam cần có các chính sách và chiến lược phù hợp để tận dụng tối đa các cơ hội từ hợp tác kinh tế trên EWEC. Cần tập trung vào việc cải thiện cơ sở hạ tầng, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, phát triển nguồn nhân lực và bảo vệ môi trường. Việt Nam cần chủ động tham gia vào các hoạt động hợp tác trên EWEC và đóng góp vào sự phát triển chung của khu vực.

6.2. Đóng Góp Của Việt Nam Vào Tiến Trình Hợp Tác Kinh Tế EWEC

Việt Nam đã có những đóng góp quan trọng vào tiến trình hợp tác kinh tế trên EWEC. Việt Nam đã tích cực tham gia vào các dự án xây dựng cơ sở hạ tầng, thúc đẩy thương mại quốc tế và thu hút đầu tư nước ngoài. Việt Nam cũng đã chia sẻ kinh nghiệm và hỗ trợ các nước thành viên khác trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội.

6.3. Định Hướng Phát Triển Bền Vững Hành Lang Kinh Tế Đông Tây

Để đảm bảo phát triển bền vững trên Hành lang kinh tế Đông Tây, cần có sự kết hợp hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, bảo vệ môi trường và phát triển xã hội. Cần có các chính sách và chương trình để khuyến khích sử dụng năng lượng sạch, quản lý tài nguyên hiệu quả, bảo tồn đa dạng sinh học và giảm thiểu ô nhiễm môi trường. Cần đảm bảo rằng tất cả các bên đều được hưởng lợi từ phát triển và không ai bị bỏ lại phía sau.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ lịch sử với đề tài "Tiến trình hợp tác kinh tế giữa các nước thuộc Hành lang kinh tế Đông Tây (1998 - 2010)" do nghiên cứu sinh Nguyễn Hoàng Huế thực hiện tại Trường Đại học Khoa học - Đại học Huế (năm 2014), dưới sự hướng dẫn khoa học của TS Nguyễn Văn Tận và TS Trịnh Thị Định, thuộc chuyên ngành Lịch sử thế giới (Mã số: 62.22.03.11).

Trong thập niên đầu của thế kỷ XXI, xu thế toàn cầu hóa và khu vực hóa tiếp tục phát triển mạnh mẽ, thúc đẩy các quốc gia tăng cường liên kết nhằm sử dụng hiệu quả các nguồn lực tự nhiên, con người và vốn. Năm 1992, Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) đề xuất sáng kiến Hợp tác Tiểu vùng sông Mekong mở rộng (GMS) bao gồm 5 quốc gia (Campuchia, Lào, Myanmar, Thái Lan, Việt Nam) cùng hai tỉnh Vân Nam và Quảng Tây của Trung Quốc, trải rộng trên 10 lĩnh vực hợp tác. Đến tháng 10/1998, tại Hội nghị lần thứ 8 các Bộ trưởng GMS tổ chức tại Manila (Philippines), Hành lang kinh tế Đông Tây (EWEC) được thống nhất ưu tiên thực hiện đầu tiên trong số 5 hành lang được đưa ra thảo luận.

Khoảng trống nghiên cứu được tác giả chỉ ra là: mặc dù EWEC nhận được sự quan tâm của nhiều cơ quan quốc tế (như ADB, JICA), chính phủ các nước thành viên và các chuyên gia kinh tế thông qua nhiều báo cáo đánh giá dự án hoặc bài tham luận hội thảo, nhưng các công trình nghiên cứu chuyên khảo dưới góc độ Sử học về tiến trình này còn rất ít. Phần lớn các công trình trước đây chỉ phân tích từng lát cắt thời gian ngắn, một địa phương đơn lẻ hoặc một quốc gia thành viên mà chưa tái hiện tiến trình hợp tác kinh tế một cách toàn diện, có hệ thống trong suốt giai đoạn 1998 - 2010.

Mục tiêu nghiên cứu của luận án là phản ánh tiến trình hợp tác kinh tế giữa 4 nước thuộc EWEC từ cơ sở hình thành, thực trạng triển khai đến tác động của tiến trình này đối với các chủ thể và dự báo triển vọng phát triển. Nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể được đánh số như sau:

1. Trình bày khái quát về những cơ sở của hợp tác kinh tế giữa các nước thuộc Hành lang kinh tế Đông Tây.
2. Phân tích khái niệm Hành lang kinh tế Đông Tây, sự tham gia của các nước thuộc hành lang và sự tiến triển hợp tác kinh tế giữa bốn nước Myanmar, Thái Lan, Lào và Việt Nam trong EWEC.
3. Trình bày có hệ thống tiến trình hợp tác kinh tế giữa các nước thuộc Hành lang kinh tế Đông Tây từ năm 1998 đến năm 2010.
4. Phân tích, đánh giá tiến trình hợp tác kinh tế và tác động của nó tới các nước thành viên EWEC cũng như các cơ chế hợp tác khu vực và toàn cầu, từ đó đề xuất những giải pháp thúc đẩy quá trình hợp tác kinh tế giữa các nước thuộc EWEC.
5. Dự báo triển vọng của quan hệ hợp tác kinh tế giữa các nước thuộc Hành lang kinh tế Đông Tây.

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là tiến trình hợp tác kinh tế giữa các nước thuộc Hành lang kinh tế Đông Tây từ năm 1998 đến năm 2010.

Phạm vi nghiên cứu được xác định rõ ràng:

• Về thời gian: Giai đoạn trọng tâm từ năm 1998 (thời điểm EWEC chính thức được thông qua tại Hội nghị Bộ trưởng GMS lần thứ 8) đến năm 2010 (kết thúc thập kỷ đầu tiên của thế kỷ XXI). Các giai đoạn trước 1998 và sau 2010 được đề cập ở mức độ làm nền tảng và liên hệ logic.
• Về không gian: Tập trung vào không gian địa lý của 13 tỉnh/thành phố thuộc 4 quốc gia thành viên nằm trên tuyến hành lang dài 1.450 km, bao gồm: Mawlamyine, Kayin (Myanmar); Tak, Sukhothai, Kalasin, Phitsanulok, Khon Kaen, Yasothon, Mukdahan (Thái Lan); Savannakhet (Lào); Quảng Trị, Thừa Thiên Huế và Đà Nẵng (Việt Nam).

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã hệ thống hóa và phân loại các công trình nghiên cứu liên quan thành các nhóm tài liệu chính ở cả trong và ngoài nước:

Nhóm nghiên cứu ở nước ngoài:

• Các báo cáo chiến lược của ADB: "East-West Economic Corridor (EWEC) Strategy and Action Plan, Development Study of the East-West Economic Corridor Greater Mekong Subregion" (2009) nghiên cứu cơ sở, tầm nhìn và thành tựu hợp tác giai đoạn 2001 - 2008 trên các lĩnh vực thương mại, đầu tư, tư nhân, giảm nghèo và môi trường; "Strategy and Action Plan for the Greater Mekong Subregion East - West Economic Corridor" (2010) đánh giá giá trị kinh tế - xã hội khi hành lang hoàn thành qua hai giai đoạn 1998 - 2001 và 2001 - 2008.
• Các công trình chuyên đề của học giả quốc tế: Công trình của Yaowalak Apichatvullop và Panadda Phucharoensilp (Đại học Khon Kaen, 2007) về kỳ vọng và nhận thức của các tổ chức, doanh nghiệp, người dân Thái Lan đối với EWEC; nghiên cứu của Lee Sheridan (2009) về chiến lược phát triển du lịch tại Savannakhet (Lào); nghiên cứu của Masami Ishida (2009) so sánh hành lang kinh tế và các khu kinh tế đặc biệt ở 4 nước Campuchia, Lào, Myanmar, Việt Nam; nghiên cứu của Toshinori Nemoto (Đại học Hitotsubashi, Nhật Bản, 2009) về khung kế hoạch hạ tầng vận tải hàng hóa quốc tế và logistics trên tuyến EWEC.

Nhóm nghiên cứu tại Việt Nam:

• Nhóm công trình về ASEAN và quan hệ song phương: Các ấn phẩm của Nguyễn Quốc Lộc, Nguyễn Công Khanh, Đoàn Thanh Hương (2004); Hoài Nguyên (2008); Ban Tuyên giáo Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam và Ban Tuyên huấn Đảng Nhân dân Cách mạng Lào (2012); Võ Thanh Thu (2008); Nguyễn Duy Dũng (chủ biên, 2010); Hoàng Thị Minh Hoa (chủ biên, 2010); Nguyễn Thị Thúy Hồng (2008).
• Nhóm công trình về Hợp tác Tiểu vùng Mekong mở rộng: Các công trình của Nguyễn Trần Quế (2001, 2007); Nguyễn Hồng Nhung (2007, 2011); Nguyễn Xuân Thắng (2005); Trần Cao Thành (2006); Phạm Thái Quốc (2006).
• Nhóm công trình và bài báo chuyên sâu về EWEC: Nghiên cứu lý luận và chính sách của Nguyễn Xuân Thắng (2006); vai trò địa phương của Lê Hữu Phúc (2008 về Quảng Trị), Trần Văn Minh (2008 về Đà Nẵng); quan điểm đối sách của Nguyễn Hoàng Giáp và Mai Hoàng Anh (2008); tác động đến Lào và quan hệ Việt - Lào của Trương Duy Hoà (2008).
• Nhóm kỷ yếu hội thảo khoa học: Kỷ yếu Hội thảo quốc tế "Du lịch Quảng Trị - hội nhập và phát triển" (Tổng cục Du lịch và UBND tỉnh Quảng Trị, 2007); Kỷ yếu Hội thảo "Nhu cầu khách du lịch trên tuyến hành lang Đông Tây - Cơ hội cho các địa phương" (Khoa Du lịch - Đại học Huế và Tổ chức SNV Hà Lan, 2008); Kỷ yếu Hội thảo "Hợp tác phát triển du lịch giữa các tỉnh Bắc miền Trung Việt Nam với Lào và Thái Lan" (Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thừa Thiên Huế, Quảng Trị, Quảng Bình phối hợp tổ chức, 2010).

Khoảng trống học thuật mà luận án lựa chọn giải quyết là: trước năm 2010, chưa có công trình khoa học nào tại Việt Nam nghiên cứu một cách tổng thể, toàn diện và có hệ thống tiến trình hợp tác kinh tế giữa các nước thuộc EWEC dưới góc độ chuyên ngành Lịch sử thế giới. Luận án kế thừa các tư liệu đi trước để tái hiện bức tranh lịch sử xuyên suốt từ năm 1998 đến năm 2010, phân tích bản chất quan hệ quốc tế và cung cấp luận cứ khoa học cho việc hoạch định chính sách.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án dựa trên các cơ sở lý thuyết kinh tế quốc tế và quan hệ quốc tế:

• Hợp tác và hội nhập kinh tế khu vực: Phân định 5 cấp độ hội nhập kinh tế gồm Khu vực thương mại ưu đãi, Khu vực thương mại tự do, Liên minh thuế quan, Thị trường chung và Liên minh kinh tế. Đồng thời làm rõ vai trò của hội nhập tiểu vùng như một khâu bổ trợ cho hội nhập khu vực và toàn cầu.
• Lý thuyết về lợi thế so sánh: Khẳng định các nước EWEC tuy nghèo nhưng sở hữu các lợi thế so sánh về nhân công rẻ, tài nguyên phong phú, chi phí sản xuất thấp, văn hóa đa dạng, đa dạng sinh thái. Hợp tác EWEC giúp các nước khai thác lợi thế này thông qua phân công lao động và mở rộng thị trường.
• Lý thuyết về lợi thế cạnh tranh của quốc gia (Michael E. Porter): Nhấn mạnh vai trò của chính sách chính phủ cấp trung ương và địa phương trong việc định hình các điều kiện nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp và vùng lãnh thổ.
• Thuyết tự do thương mại và Thuyết bảo hộ mậu dịch: Luận giải sự cần thiết của việc vừa dỡ bỏ các rào cản thuế quan, phi thuế quan để thúc đẩy lưu chuyển hàng hóa, vừa xây dựng chính sách bảo hộ hợp lý lợi ích kinh tế của các quốc gia đang phát triển trước sức ép cạnh tranh.
• Khái niệm "Hành lang kinh tế": Tiếp cận mô hình hành lang kinh tế như một cơ chế hợp tác phi chính thức với ba điểm khác biệt cơ bản: (1) là một khu vực địa lý xác định kết nối qua trục giao thông; (2) nhấn mạnh sáng kiến song phương kết hợp đa phương; (3) đòi hỏi quy hoạch không gian và hạ tầng vật lý cụ thể.

Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu:

• Phương pháp luận: Quán triệt quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối, chính sách đối ngoại của Đảng Cộng sản Việt Nam trong nghiên cứu lịch sử quan hệ quốc tế.
• Phương pháp nghiên cứu: Sử dụng phương pháp lịch sử và phương pháp logic làm chủ đạo, kết hợp liên ngành với các phương pháp thống kê, phân tích, tổng hợp, đối chiếu so sánh và dự báo khoa học.

Nguồn tư liệu sử dụng trong luận án:

• Hệ thống văn kiện gốc của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước và Chính phủ Việt Nam; các văn kiện chính thức của chính phủ các nước ASEAN; các hiệp ước, hiệp định song phương và đa phương (như Hiệp định khung GMS-CBTA, Hiệp định thương mại Việt - Lào).
• Số liệu thống kê từ các cơ quan chính phủ, địa phương trên tuyến hành lang, số liệu của Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB), Tổ chức Ngoại thương Nhật Bản (JETRO), Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA).
• Tuyên bố chung của các hội nghị thượng đỉnh, hội nghị bộ trưởng GMS và ASEAN; các công trình chuyên khảo, bài báo khoa học trên các tạp chí chuyên ngành Lịch sử, Kinh tế, Đông Nam Á và kỷ yếu hội thảo quốc tế.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở của hợp tác kinh tế giữa các nước thuộc Hành lang kinh tế Đông Tây

Chương 1 tập trung phân tích các nền tảng lý luận, bối cảnh lịch sử và vai trò của các đối tác khởi xướng EWEC:

Bối cảnh quốc tế và khu vực: Trật tự thế giới chuyển từ đối đầu sang đối thoại sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc; cục diện "nhất siêu đa cường" xuất hiện cùng làn sóng toàn cầu hóa. Tại Đông Nam Á, ASEAN mở rộng kết nạp Việt Nam (1995), Lào và Myanmar (1997), tạo điều kiện để cả 4 nước EWEC cùng thuộc một mái nhà chung ASEAN. Năm 1992, sáng kiến GMS ra đời. Đến năm 1998, EWEC được lựa chọn là dự án ưu tiên hàng đầu.

Khái quát quan hệ trước năm 1998: 4 quốc gia có sự gần gũi về địa lý và lịch sử văn hóa lâu đời. Quan hệ kinh tế song phương hình thành từ sớm, đặc biệt là quan hệ Việt Nam - Lào từ sau năm 1975 (Hiệp ước hữu nghị và hợp tác 1977, Hiệp định thương mại 1961, Hiệp định hợp tác kinh tế 1992 - 1995). Tuy nhiên, trước 1998, mức độ hợp tác nhìn chung vẫn còn nhỏ bé, chưa tương xứng với tiềm năng.

Sáng kiến của ADB và Nhật Bản:

• ADB đóng vai trò khởi xướng, điều phối và tài trợ tài chính. Năm 1999, ADB cấp khoản vay ưu đãi đầu tiên trị giá 57 triệu USD nhằm nâng cấp đường giao thông tại Việt Nam và Lào.
• Nhật Bản đóng vai trò chủ đạo thông qua sáng kiến Diễn đàn phát triển toàn diện Đông Dương (1993/1995) và Nhóm đặc nhiệm chiến lược phát triển lưu vực sông Mekong (1996). Nhật Bản hướng tới 3 mục tiêu: đảm bảo ổn định châu Á, tăng cường hội nhập khu vực, thúc đẩy thương mại - đầu tư; đồng thời thiết lập tuyến vận tải đường bộ nối Ấn Độ Dương với Thái Bình Dương nhằm giảm phụ thuộc vào eo biển Malacca và cạnh tranh ảnh hưởng với Trung Quốc. ADB và các cơ quan Nhật Bản (JBIC, JICA) đã tài trợ các công trình then chốt như Hầm đường bộ qua đèo Hải Vân và Cầu Hữu nghị 2 (Mukdahan - Savannakhet).

Thông tin cơ bản về tuyến Hành lang kinh tế Đông Tây (EWEC)	Chi tiết theo luận án
Chiều dài tuyến hành lang	1.450 km
Số quốc gia đi qua	4 quốc gia (Myanmar, Thái Lan, Lào, Việt Nam)
Điểm khởi đầu phía Tây	Thành phố cảng Mawlamyine (bang Mon, Myanmar)
Điểm kết thúc phía Đông	Thành phố Đà Nẵng (Việt Nam)
Số tỉnh, thành phố trực thuộc tuyến	13 địa phương (Mawlamyine, Kayin, Tak, Sukhothai, Kalasin, Phitsanulok, Khon Kaen, Yasothon, Mukdahan, Savannakhet, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế, Đà Nẵng)
6 đô thị thương mại trung tâm	Mawlamyine, Phitsanulok, Khon Kaen, Savannakhet, Huế, Đà Nẵng
Khoản vay ưu đãi đầu tiên của ADB (1999)	57 triệu USD (tài trợ hạ tầng giao thông Việt Nam - Lào)

Đặc điểm, ưu thế và thách thức của EWEC: Tuyến hành lang giao cắt với các trục giao thông huyết mạch Bắc - Nam (Quốc lộ 1A ở Việt Nam, Đường 13 ở Lào, tuyến Chiang Mai - Bangkok ở Thái Lan, Yangon - Dawei ở Myanmar). Tuy nhiên, EWEC mang bản chất là sự hợp tác giữa các "đối tác yếu - yếu"; 13 địa phương đa phần có kinh tế nông nghiệp là chủ đạo (chiếm 20 - 50% GDP, 60 - 80% lao động), dịch vụ kém phát triển, địa hình đồi núi phức tạp, tiềm ẩn nguy cơ bất ổn an ninh - sắc tộc tại khu vực biên giới.

Chương 2: Sự tiến triển của các lĩnh vực hợp tác kinh tế giữa các nước thuộc Hành lang kinh tế Đông Tây (1998 - 2010)

Chương 2 trình bày có hệ thống tiến trình hợp tác trên các lĩnh vực cụ thể trong giai đoạn 1998 - 2010:

• Cơ chế hoạt động và nguyên tắc hợp tác: Hoạt động dựa trên các hội nghị cấp cao GMS, Hội nghị Bộ trưởng, Hội nghị Quan chức cấp cao (SOM EWEC) và Diễn đàn Doanh nghiệp GMS (GMS BF). Sự kiện Tuần lễ EWEC 2007 tại Đà Nẵng với chủ đề "Hành lang hữu nghị và hợp tác kinh tế: Từ ý tưởng đến hiện thực" là dấu mốc nâng cao nhận thức của các đối tác.
• Hợp tác đầu tư cơ sở hạ tầng và khu kinh tế: Triển khai xây dựng hạ tầng cứng giao thông liên vùng; phát triển các khu kinh tế cửa khẩu và khu kinh tế đặc biệt dọc tuyến, tiêu biểu như Khu kinh tế - thương mại đặc biệt Lao Bảo (Quảng Trị) và Khu kinh tế Savan-Seno (Savannakhet).
• Hợp tác thương mại và dịch vụ: Thúc đẩy lưu chuyển hàng hóa qua biên giới, cắt giảm các rào cản phi thuế quan.
• Hợp tác giao thông vận tải và du lịch: Ký kết và triển khai từng bước Hiệp định vận tải qua biên giới (GMS-CBTA). Ngành du lịch khai thác các chuỗi di sản thế giới liên hoàn gồm Quần thể di tích Cố đô Huế, Thánh địa Mỹ Sơn (Việt Nam) và Di sản Sukhothai (Thái Lan), mở ra các tuyến du lịch xuyên quốc gia "Một ngày ăn cơm ba nước".
• Hợp tác các lĩnh vực khác: Hợp tác phát triển năng lượng (kết nối lưới điện khu vực), nông nghiệp, công nghiệp chế biến nông lâm sản và các chương trình phối hợp xóa đói giảm nghèo vùng nông thôn biên giới.

Chương 3: Một số nhận xét về tiến trình hợp tác kinh tế giữa các nước thuộc Hành lang kinh tế Đông Tây (1998 - 2010)

Chương 3 tổng kết, đánh giá tác động và đề xuất giải pháp chính sách:

• Đánh giá tác động: EWEC tạo động lực chuyển dịch cơ cấu kinh tế cho từng nước thành viên: mở lối ra biển cho Đông Bắc Thái Lan và Trung - Hạ Lào; giúp miền Trung Việt Nam thu hút đầu tư và mở rộng giao lưu thương mại; tạo tiềm năng kết nối cho vùng hạ Myanmar. Về tổng thể, EWEC thúc đẩy tiến trình hội nhập GMS và đóng góp vào mục tiêu xây dựng Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC).
• Hạn chế và nguyên nhân: Hạ tầng kết nối chưa đồng bộ (đường sắt, hàng không, đường thủy còn rất hạn chế); việc triển khai phần mềm thể chế (như cơ chế một cửa một điểm dừng theo CBTA) tại các cặp cửa khẩu còn chậm trễ; sự liên kết giữa các địa phương còn mang tính phân mảnh do các tỉnh có xu hướng hướng tới các thị trường phát triển bên ngoài hành lang hơn là bổ sung nội khối; năng lực vốn và công nghệ của các nước nội tại còn thấp.
• Đóng góp của Việt Nam và giải pháp chính sách: Việt Nam đóng vai trò tích cực ở cửa ngõ phía Đông thông qua việc nâng cấp cảng biển Đà Nẵng, Quốc lộ 9, KKTTMĐB Lao Bảo. Luận án đề xuất các nhóm giải pháp nhằm hoàn thiện hạ tầng, đẩy mạnh cải cách thủ tục hải quan, tăng cường liên kết công - tư và hoàn thiện khung chính sách để Việt Nam khai thác tối đa lợi thế cửa ngõ EWEC.

Kết quả và những đóng góp mới

Về phương diện khoa học:

• Luận án là công trình nghiên cứu lịch sử đầu tiên tại Việt Nam tái hiện một cách toàn diện, có hệ thống tiến trình hợp tác kinh tế giữa 4 nước Myanmar, Thái Lan, Lào và Việt Nam trong khuôn khổ EWEC giai đoạn 1998 - 2010.
• Tác giả phân tích, luận giải các vấn đề theo từng lĩnh vực chuyên biệt (hạ tầng, đầu tư, thương mại, giao thông, du lịch, giảm nghèo), đưa ra các nhận xét, đánh giá khách quan và độc lập về bản chất của mô hình hợp tác tiểu vùng.
• Cung cấp nguồn tư liệu lịch sử - kinh tế hoàn chỉnh, có giá trị học thuật cao về quá trình hình thành và phát triển của EWEC từ năm 1998 đến năm 2010.

Về phương diện thực tiễn:

• Luận án cung cấp luận cứ khoa học giúp hiểu rõ những tác động đa chiều của EWEC đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của các quốc gia thành viên và các cơ chế hợp tác ASEAN, GMS.
• Góp phần nâng cao nhận thức về liên kết kinh tế tiểu vùng cho nhân dân 4 nước, thúc đẩy tinh thần hữu nghị và hợp tác cùng phát triển.
• Đưa ra các gợi mở chính sách thiết thực phục vụ các cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền địa phương (nhất là Quảng Trị, Thừa Thiên Huế, Đà Nẵng) trong việc hoạch định chính sách thu hút đầu tư, khai thác hạ tầng và nâng cao hiệu quả tham gia EWEC.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế:

• Luận án bị giới hạn trong khung thời gian 1998 - 2010 và phạm vi không gian 13 địa phương trực tiếp trên tuyến hành lang. Các dữ liệu về phía Myanmar trong giai đoạn này còn hạn chế do mức độ mở cửa và tiến độ triển khai hạ tầng ở đoạn Mawlamyine - Myawaddy chậm hơn so với các đoạn tuyến còn lại.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Mở rộng nghiên cứu giai đoạn sau năm 2010, đặc biệt khi GMS điều chỉnh Chiến lược giao thông Tiểu vùng thành 9 hành lang kinh tế và mở thêm các cửa ngõ ra biển mới tại Việt Nam (Thanh Hóa, Quy Nhơn).
• Đánh giá thực trạng thực thi toàn diện Hiệp định GMS-CBTA tại tất cả các cặp cửa khẩu quốc tế và tác động của việc thành lập Cộng đồng ASEAN (AEC) sau năm 2015 đối với sự phát triển của EWEC.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo hữu ích cho nhiều nhóm đối tượng:

• Giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên cao học, sinh viên: Chuyên ngành Lịch sử thế giới, Quan hệ quốc tế, Kinh tế quốc tế, Đông Nam Á học có thể sử dụng làm chuyên đề giảng dạy hoặc tài liệu nghiên cứu chuyên sâu về lịch sử liên kết tiểu vùng.
• Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan đối ngoại: Cán bộ tại Bộ Ngoại giao, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Công Thương, Ban Quản lý các Khu kinh tế cửa khẩu tham khảo các phân tích về cơ chế hợp tác song phương và đa phương.
• Lãnh đạo và cơ quan quản lý địa phương: Chính quyền các tỉnh Quảng Trị, Thừa Thiên Huế, Đà Nẵng có thể tham khảo các đánh giá về hạ tầng, logistics, du lịch và liên kết vùng để tối ưu hóa chiến lược phát triển kinh tế địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Tuyến Hành lang kinh tế Đông Tây (EWEC) có chiều dài bao nhiêu và đi qua những địa phương nào? EWEC có chiều dài toàn tuyến 1.450 km, đi qua 13 tỉnh/thành phố của 4 quốc gia: Mawlamyine, Kayin (Myanmar); Tak, Sukhothai, Kalasin, Phitsanulok, Khon Kaen, Yasothon, Mukdahan (Thái Lan); Savannakhet (Lào); Quảng Trị, Thừa Thiên Huế, Đà Nẵng (Việt Nam).

2. Hai đối tác quốc tế đóng vai trò khởi xướng và tài trợ then chốt cho EWEC trong giai đoạn đầu là những tổ chức nào? Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) và Chính phủ Nhật Bản (thông qua JICA, JBIC). ADB đã cấp khoản vay ưu đãi 57 triệu USD vào năm 1999 để nâng cấp đường giao thông tại Việt Nam và Lào; Nhật Bản tài trợ xây dựng các công trình hạ tầng lớn như Hầm đường bộ qua đèo Hải Vân và Cầu Hữu nghị 2.

3. Theo cơ sở lý thuyết của luận án, hội nhập kinh tế khu vực gồm những cấp độ nào? Hội nhập kinh tế khu vực gồm 5 cấp độ: Khu vực thương mại ưu đãi, Khu vực thương mại tự do, Liên minh thuế quan, Thị trường chung và Liên minh kinh tế.

4. Vì sao luận án nhận định hợp tác trên EWEC thực chất là sự hợp tác giữa các "đối tác yếu - yếu"? Vì đa số các địa phương nằm dọc hành lang đều nghèo, kinh tế dựa chủ yếu vào nông nghiệp (chiếm 20 - 50% GDP, 60 - 80% dân số là nông dân), công nghiệp nhỏ bé, dịch vụ chưa phát triển, xa cách các trung tâm kinh tế lớn. Hai trung tâm phát triển nhất là Khon Kaen và Đà Nẵng vẫn ở mức phát triển thấp hơn nhiều so với các vùng kinh tế trọng điểm quốc gia.

5. Điểm nhấn lớn trong hợp tác du lịch giữa các nước dọc tuyến EWEC được luận án nêu ra là gì? EWEC kết nối chuỗi các di sản văn hóa thế giới và di tích lịch sử nổi tiếng gồm Quần thể Cố đô Huế, Thánh địa Mỹ Sơn (Việt Nam) và Di sản Sukhothai (Thái Lan), tạo điều kiện phát triển các tour du lịch xuyên quốc gia kết hợp văn hóa, lịch sử và sinh thái.

Kết luận

Luận án của tác giả Nguyễn Hoàng Huế đã tái hiện một cách hệ thống, toàn diện tiến trình hợp tác kinh tế giữa 4 nước Myanmar, Thái Lan, Lào và Việt Nam trong khuôn khổ Hành lang kinh tế Đông Tây giai đoạn 1998 - 2010. Dưới góc độ chuyên ngành Lịch sử thế giới, công trình đã làm sáng tỏ các cơ sở lý luận, vai trò của các đối tác quốc tế (ADB, Nhật Bản), thực trạng triển khai hạ tầng và các lĩnh vực hợp tác chuyên ngành. Luận án cung cấp nguồn tư liệu học thuật giá trị, đồng thời đưa ra những đánh giá khách quan về thành tựu, hạn chế và gợi mở chính sách cho sự tham gia của Việt Nam trong các liên kết tiểu vùng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở của hợp tác kinh tế giữa các nước thuộc Hành lang kinh tế Đông Tây Chương 2: Sự tiến triển của các lĩnh vực hợp tác kinh tế giữa các nước thuộc Hành lang kinh tế Đông Tây (1998 - 2010) Chương 3: Một số nhận xét về tiến trình hợp tác kinh tế giữa các nước thuộc Hành lang kinh tế Đông Tây (1998 - 2010). 14 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ CỦA HỢP TÁC KINH TẾ GIỮA CÁC NƢỚC THUỘC HÀNH LANG KINH TẾ ĐÔNG TÂY 1. Một số cơ sở lý thuyết về quan hệ kinh tế quốc tế 1. Khái niệm về hợp tác và hội nhập kinh tế khu vực Hợp tác kinh tế khu vực là quá trình thông qua đó hai hay nhiều nước theo đuổi mục đích hoặc mục tiêu phát triển chung thông qua các hoạt động chung, phối hợp chung và đồng bộ.

Hợp tác kinh tế vùng nói chung bao gồm các hoạt động hợp tác theo từng nội dung cụ thể với các chương trình và dự án hợp tác kinh tế trong vùng. Hội nhập kinh tế khu vực là quá trình các nước trong khu vực thực hiện mô hình kinh tế mở, tự nguyện tham gia vào các định chế kinh tế quốc tế, thực hiện thuận lợi hoá thương mại, đầu tư; các nền kinh tế khu vực được kết nối với nhau một cách chặt chẽ thông qua di chuyển các nguồn lực [59, tr8]. Hội nhập bao gồm 5 cấp độ: Khu vực thương mại ưu đãi (có chính sách thuế quan ưu đãi một phần cho nhau); Khu vực thương mại tự do (các thành viên dỡ bỏ tất cả các hàng rào thuế quan và phi thuế quan đối với nhau); Liên minh thuế quan (các khu vực thương mại tự do mà các thành viên áp dụng chung chính sách thuế quan đối với các nước không phải thành viên); Thị trường chung (tự do hóa dòng hàng hóa và các yếu tố sản xuất) và Liên minh kinh tế (thị trường chung với các chính sách hài hòa cao kết hợp với các thể chế chung toàn khu vực để điều phối và thực hiện các biện pháp chính sách kinh tế và hội nhập. Trong quá trình phát triển, bên cạnh hội nhập kinh tế toàn cầu và khu vực còn có xu thế hội nhập kinh tế tiểu vùng.

Hội nhập tiểu vùng không mâu thuẫn với hội nhập kinh tế toàn cầu và khu vực mà đây thực chất là một khâu trong quá trình hội nhập kinh tế toàn cầu và khu vực. Hội nhập tiểu vùng giúp bổ sung những gì còn thiếu, giúp giải quyết những gì mà hội nhập toàn cầu và khu vực chưa làm được. Hội nhập toàn cầu và khu vực là xu thế hiện thực khách quan, là quá trình mà hầu hết các khu vực, tiểu khu vực và các quốc gia trên thế giới đều tham gia. Do vậy, các nước GMS nói chung và EWEC nói riêng cần phải chủ động hội nhập toàn cầu và khu vực nhằm tận dụng các cơ hội to lớn để phát triển.

Lý thuyết về lợi thế so sánh Lợi thế so sánh là lợi thế có thể đạt được của mỗi nền kinh tế quốc gia thông qua sự phân công lao động quốc tế khi mà mỗi quốc gia biết lựa chọn mặt hàng có lợi ích nhiều hơn hoặc bất lợi ít hơn so với chi phí trung bình quốc tế để tập trung vào sản xuất, xuất khẩu hay nhập khẩu chúng. Trong trường hợp này, người ta so sánh mức chi phí ở từng quốc gia theo từng mặt hàng đối với mức chi phí trung bình quốc tế rồi sau đó so sánh các hệ số đó với nhau để tìm ra sản phẩm nào có lợi thế so sánh. Theo lý thuyết này, các quốc gia có thể chuyên môn hóa và xuất khẩu sản phẩm mà họ không có lợi thế tuyệt đối so với một nước khác, nhưng lại có lợi thế tuyệt đối hơn giữa hai sản phẩm và nhập khẩu những sản phẩm mà lợi thế tuyệt đối nhỏ hơn giữa hai sản phẩm trong nước [158, tr15]. Lý thuyết về lợi thế so sánh là lý thuyết đặc biệt quan trọng với các nước EWEC.

Các nước này tuy có những nét tương đồng song cũng có nhiều nét đặc thù riêng về địa hình, đất đai, tài nguyên, điều kiện khí hậu, văn hóa, xã hội và lịch sử. do vậy, mỗi nước EWEC đều có những lợi thế so sánh riêng. Thực tế cho thấy, các nước EWEC là các nước nghèo nhưng có nhiều lợi thế so sánh như: nhân công rẻ, tài nguyên phong phú, chi phí sản xuất thấp, văn hóa đa dạng, lịch sử lâu đời, đa dạng sinh thái. Đó chính là những lợi thế so sánh mà các nước EWEC cần phát huy để phát triển kinh tế của mình.

Hợp tác kinh tế EWEC có vai trò quan trọng tạo ra sự hợp tác sâu, rộng, đa dạng và cũng tạo ra thị trường rộng lớn hơn, ít rào cản hơn, điều kiện tốt cho sự phát triển của các nước dọc theo EWEC. Các nước EWEC muốn tối đa hóa hiệu quả hợp tác EWEC thì phải vận dụng cơ sở của lý thuyết này để phát huy lợi thế so sánh của chính mình và của EWEC trong sản xuất, kinh doanh, thương mại và đầu tư góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh, phát triển kinh tế xã hội cho từng nước và cho cả EWEC. Lý thuyết về lợi thế cạnh tranh của quốc gia Lý thuyết về lợi thế cạnh tranh của quốc gia của Michael E. Porter là một lý thuyết mới về lợi thế cạnh tranh quốc gia.Lý thuyết chứa đựng quan điểm mới về lợi thế cạnh tranh quốc gia, giúp giải thích tại sao nhiều quốc gia thành công, nhiều công ty thành công trong một số ngành của nền kinh tế.

Quan niệm và ý tưởng của lý thuyết này có thể áp dụng cho các đơn vị, tổ chức hay lãnh thổ trong một quốc 16 gia. Lý thuyết này nhấn mạnh Chính sách của Chính phủ ở cấp quốc gia hay ở cấp địa phương chiếm vai trò quan trọng trong việc hình thành lợi thế của quốc gia đó [59, tr13]. Các nước GMS nói chung và EWEC nói riêng phải vận dụng lý thuyết này để hình thành các chính sách nâng cao lợi thế cạnh tranh của công ty, của quốc gia và của cả EWEC hoặc GMS. Thuyết tự do thƣơng mại Nội dung chính của lý thuyết này đề cập tới ý tưởng: Để cho thị trường vận hành theo cơ chế cạnh tranh tự do, nhà nước không can thiệp và có như vậy nền kinh tế mới có hiệu quả thực sự.

Thương mại quốc tế được hoạt động trong một hệ thống thương mại tự do không có hàng rào thuế quan, mỗi nước sẽ dành vốn và nguồn lực của mình vào việc sản xuất những mặt hàng có lợi thế hơn so với các nước khác. Điều này sẽ có lợi cho tất cả các quốc gia và sản xuất liên kết các nền kinh tế quốc gia với nhau dựa trên cơ sở phân công lao động và chuyên môn hoá [59, tr14]. Các nước GMS nói chung và EWEC nói riêng phải vận dụng lý thuyết này để hình thành các chính sách giảm bớt rào cản, tăng cường tự do hóa thương mại, thúc đẩy tăng trưởng, huy động vốn, công nghệ và kỹ thuật từ bên ngoài để thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế của các nước thành viên. Thuyết bảo hộ mậu dịch Thuyết bảo hộ mậu dịch chủ trương nhà nước áp dụng các biện pháp hạn chế nhập khẩu để bảo vệ thị trường trong nước và hạn chế sự cạnh tranh của hàng hoá nước ngoài nhằm hỗ trợ và thúc đẩy sự phát triển của các ngành sản xuất trong nước.

Bảo hộ mậu dịch là kết quả của sự phát triển không đồng đều của nền kinh tế giữa các nước, của sự cạnh tranh trên thị trường và quốc tế ngày càng gay gắt và việc nhà nước can thiệp vào kinh tế. Thuyết bảo hộ mậu dịch là cơ sở tư tưởng cho chính sách kinh tế mà nhiều nước đã và đang áp dụng. Ngay cả với các nước công nghiệp phát triển, lý thuyết này vẫn được vận dụng cùng với việc đặt ra hàng rào bảo hộ, các biện pháp thuế quan, phi thuế quan rất tinh vi [59, tr15]. Các nước GMS nói chung và EWEC nói riêng phải vận dụng lý thuyết này để hình thành các chính sách bảo hộ lợi ích hợp lý của các nước thành viên khi bản thân các nền kinh tế này còn nghèo nàn, lạc hậu và dễ bị các nước phát triển gây áp lực trong cạnh tranh không cân sức giữa các nước nghèo với các nước giàu.

Khái niệm “hành lang kinh tế” Để hiểu khái niệm hành lang kinh tế Đông Tây, trước hết chúng ta phải hiểu khái niệm “hành lang kinh tế”. Khái niệm hành lang kinh tế không phải là khái niệm mới trên thế giới. Trước khi Ngân hàng phát triển Châu Á đưa ra khái niệm này như là một sáng kiến để thúc đẩy hợp tác kinh tế ở tiểu vùng sông Mê Công mở rộng, người ta đã biết đến nhiều hành lang kinh tế ở Mỹ, Châu Âu, Châu Phi. như là một cách tiếp cận phát triển ở những khu vực địa lý liền kề, lấy các trục tuyến giao thông làm cơ sở để kết nối các vùng nhằm xây dựng các khuôn khổ hợp tác về phát triển kinh tế - xã hội.

Ví dụ, theo hệ thống phát triển đường cao tốc Appalachian ở West Virginia (Mỹ) người ta xây dựng 26 hành lang kinh tế của khu vực Appalachian [143, tr3]. Để hiểu khái niệm hành lang kinh tế cần hiểu sơ qua các cơ chế hợp tác khu vực. Có hai cơ chế hợp tác kinh tế khu vực chủ yếu: chính thức và không chính thức. Cơ chế chính thức bao gồm các hình thức như Khu vực mậu dịch tự do (AFTA), Liên minh thuế quan (kiểu liên minh Nga - Belarus.), Thị trường chung (kiểu EU).

Cơ chế phi chính thức gồm các hình thức như Tam giác phát triển, Khu vực tự do xuyên quốc gia, hành lang kinh tế. Trong đó cơ chế không chính thức có một số đặc thù như chỉ bao gồm các vùng (địa phương) thuộc các nước khác nhau chứ không bao gồm thực thể quốc gia; các thành viên duy trì quan hệ thương mại và đầu tư với thị trường bên ngoài khu vực; không có những chính sách chung đồng nhất, nhưng gián tiếp cắt giảm các biện pháp thuế quan và phi thuế quan tạo điều kiện thuận lợi cho sự tự do hoá thương mại, đầu tư, giao thông, nhập cư; thúc đẩy sự phát triển tại khu vực biên giới của các nước thành viên. Ở khu vực Tiểu vùng sông Mekong mở rộng, khái niệm hành lang kinh tế được đưa ra lần đầu tiên tại Hội nghị lần thứ VIII các Bộ trưởng GMS tổ chức tại trụ sở ADB, Manila tháng 10/1998.