Chương 1 TÌNH HÌNH KINH TẾ, CHÍNH TRỊ, XÃ HỘI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH VÀ VAI TRÒ, ĐẶC ĐIỂM CỦA ĐỘI NGŨ CÔNG NHÂN THÀNH PHỐ HIỆN NAY 1. Tình hình kinh tế, chính trị, xã hội Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay Địa danh Sài Gòn được ghi vào sử sách từ năm 1698. Từ năm 1975, thành phố này được mang tên TPHCM. Lịch sử hơn 300 năm của thành phố này in đậm đấu ấn sáng tạo của những người lao động phi nông nghiệp (thương nghiệp, thủ công nghiệp và công nghiệp).
Từ 1986 đến nay, cùng cả nước thực hiện đường lối đổi mới, trưng tâm công nghiệp và dịch vụ lớn nhất này của đất nước đã diễn ra nhiều biến đối to lớn, sâu sắc. Nơi đây, quá trình đổi mới đã diễn ra toàn diện, nhưng khâu đột phá trước tiên và chủ yếu diễn ra ở các khu vực kinh tế phi nông nghiệp. Đảng bộ và nhân dân Thành phố với bản lĩnh chính trị vững vàng đã có nhiều sáng tạo và thành công trong sự nghiệp đổi mới. Thực tế đã chỉ ra rằng, những đột phá, sáng tạo ấy đã từng bước góp phần tích cực làm sáng tỏ cách làm mới, tư duy mới, và qua đó đã góp nhiều luận cứ thực tiễn cho việc hình thành đường lối đổi mới của Đẳng.
Có thể đánh giá khái quát tình hình kinh tế, chính trị, xã hội của TPHCM thời kỳ đổi mới, chủ yếu là trong những năm gần đây, trên các phương điện sau: Thứ nhất, TPHCM là một trung tâm kinh tế công nghiệp - dịch vụ lớn nhất, nơi tập trung đông nhất lực lượng công nhân của nước ta, hiện có tốc độ tăng trưởng kinh tế cao và đang đẩy mạnh xây dựng, hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN. Đặc điểm này không chỉ xác định vị thế chiến lược của Thành phố với cả nước ở tỷ trọng lớn với GDP, ở vị thế là “đầu tàu” của một vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, mà còn thông qua thực tế vừa phong phú vừa điển hình của nó, Đảng và Nhà nước ta có thể sớm phát hiện, đặt ra và tìm tòi cách giải quyết các il Detai CNTPHCM — Tongquan NAN — 25807 vấn đề nảy sinh. Từ đó nó giúp cho sự nghiệp đổi mới vừa phát triển cả về thế và lực và cung cấp những luận cứ thực tiễn để Đảng và Nhà nước ta tiếp tục hoàn thiện đường lối, chính sách trong quá trình đẩy mạnh CNH, HĐH. TPHCM là một rung tâm kinh té-xã hội lớn nhất của đất nước và là đầu tàu của vàng kinh tế trọng điểm phía Nam.
Hàng năm, thành phố gần 7 triệu đân này đóng góp gần 40% kim ngạch xuất khâu, 30% thu ngân sách, 22% GDP của cả nước. Tốc độ tăng trưởng kinh tế của Thành phố nhiều năm liên đạt mức 2 con số (hơn 12%/ năm, cao hơn 1,5 lần so với mức bình quân chung của cả nước (1,5%/năm). Sự phát triển năng động của nó, đặc biệt là lĩnh vực công nghiệp và mô hình các KCN, KCX đã có tác động to lớn tới quá trình phát triển của các tỉnh của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. TPHCM là điển hình về số lượng và sự tập trung công nhân.
Toàn bộ lực lượng lao động của thành phố, tính đến tháng 12- 2006, có 2.000 lao động thì 1.343 người là công nhân (chiếm hơn 50% lao động). Trong tổng số gần 7,7 triệu lao động công nghiệp cả nước thì TPHCM có chiếm gần 18%; trong tổng số 1.000 công nhân của các KCN, KCX cả nước thì 15% (khoảng 200.000 người) hiện đang làm việc tại đây. Thành phố này đấn đâu về cơ hội việc làm - chiếm 57% trong tổng số nhu cầu công việc toàn quốc (đứng thứ hai là Hà Nội cũng chỉ với 24%), vì vậy cũng là địa phương thu hút mạnh mế nhất nguồn nhân lực phổ thông và chất lượng cao cho công nghiệp. Đội ngũ công nhân và khu vực công nghiệp đã có đóng góp cho to lớn cho các thành tựu kinh tế - xã hội của Thành phố trong 20 năm đổi mới.
Khu vực công nghiệp chiếm tỷ trọng lớn trong GDP của Thành phố. Năm 2006, GDP của Thành phố đạt khoảng 196.046 nghìn tỷ đồng, tương đương 13 tỷ USD; trong đó giá trị do khu vực công nghiệp tạo ra là 115 nghìn tỷ đồng, chiếm khoảng 59%!. Đây cũng là nơi dẫn đầu và tạo ra 40% sản lượng ngành dệt may của đất nước. TPHCM đang hình thành và phát triển thị trường hàng hóa dịch vụ, đẩy mạnh cổ phân hóa doanh nghiệp nhà nước và hình thành một số tập đoàn kinh ! Báo cáo tình hình kinh tế - xã hội năm 2005, 2006 của Cục Thống kê TPHCM, ngày 10-12-2006, Website Cục Thống kê TPHCM.
12 Detai CNTPHCM - Tongquan NAN — 25807 tế lớn. Nơi đây đang phát triển nhiều loại hình thị trường. Con số hơn một triệu lao động nhập cư vào Thành phố những năm gần đây cho thấy quy mô lớn của thị trường sức lao động ở đây. Thành phố đã bước đầu hình thành thị trường công nghệ, kể cả công nghệ cao.
Sự liên kết giữa một số doanh nghiệp, với các viện nghiên cứu, trường đại học. chứng tỏ đã có sự gắn kết nhất định giữa khoa học, công nghệ với phát triển kinh tế - xã hội; thị trường vốn của thành phố cũng rất sôi động. Kinh tế tư nhân và khu vực có vốn đầu tư nước ngoài ở thành phố này đang phát triển mạnh mẽ. Khu vực kinh tế nhà nước đạt tốc độ tăng trưởng khá.
Nhiều doanh nghiệp nhà nước được cổ phần hóa và “ăn nên, làm ra” đã bước đầu đặt cơ sở cho việc hình thành những tập đoàn kinh tế lớn. Sự hình thành một số doanh nghiệp có sức cạnh tranh cao trên thị trường trong nước và trên thế giới đang tạo ra tiền đề cho sự hình thành một số tập đoàn kinh tế. Những biến đổi cơ bản trên đây cho thấy triển vọng tích cực của sự phát triển các thành phân kinh tế, các loại thị trường và các loại hình tổ chức sản xuất - kinh doanh.trong quá trình xây dựng, hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở TPHCM. Mặt khác, bên cạnh tốc độ tăng trưởng kinh tế cao và những đột phá mạnh mẽ trong quá trình xây dựng cơ chế thị trường định hướng XHCN, nhiều vấn đề đặt ra trong quá trình phát triển cũng xuất hiện ở thành phố này.
Mặt trái của kinh tế thị trường chưa được khống chế ở một số lĩnh vực; thiếu năng lượng; ô nhiễm môi trường; khủng hoảng thiếu nhân lực (cả nhân lực trình độ cao và nhân lực phổ thông); một số bất cập về năng lực quan lý trật tự, an toàn xã hội (ách tắc giao thông; khiếu kiện đài ngày của công dân, một số biểu hiện xuống cấp của đạo đức xã hội.); Nơi đây cũng xuất hiện nhiều vấn đề trong quan hệ lao động như đình công hàng loạt, đời sống của một bộ phận công nhân không được đảm bảo. Những vấn đề trong phát triển kể trên, đây đó trong cả nước, không là ngoại lệ. Từ thực tiễn này chúng ta có được những cảnh báo sớm về những tình huống không mong đợi và rất có thể là nhiều bài học kinh nghiệm mang tính tiêu biểu cho cả nước. Tính đặc thù của các vấn đề này ở TPHCM là ở chỗ: chúng 13 Detai CNTPHCM — Tongquan NAN — 25807 xuất hiện khá sớm, khá điển hình và những nỗ lực cùng sáng tạo đột phá khi tìm biện pháp giải quyết của Thành phố này lại có thể là những kinh nghiệm cân tham chiếu cho nhiều địa phương khác trong quá trình đẩy mạnh CNH, HĐH.
Thứ hai, quá trình phát triển kinh tế - xã hội TPHCM đang có dấu hiệu chuyển đổi về chất, từ phát triển theo “bề rộng "sang phát triển theo “chiêu sâu”. Phát triển ở nơi đây đang gắn CNH, HĐH với kinh tế tri thức và hội nhập kinh tế quốc tế trên cơ sở khai thác, phát triển các nguồn nội lực, nhất là nguồn lực con người. Đại hội Đảng bộ Thành phố lần thứ VHI (12-2005) xác định trọng tâm phát triển kinh tế hiện nay là: Thông qua các chương trình mục tiêu hỗ trợ chuyển dịch cơ cấu kinh tế để khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư chuyển dịch sang các ngành công nghiệp hiện đại, kỹ thuật cao, có giá trị tăng lớn phục vụ xuất khẩu, phát triển các ngành dịch vụ cao cấp, dịch vụ hỗ trợ sản xuất, nhằm tạo sự chuyển biến về chất cơ cấu kinh tế trên địa bàn thành phố. Chiến lược ấy đã và đang được hiện thực hóa bằng việc ứng dụng công nghệ mới và sử dụng nhân lực trình độ cao, đảm bảo phát triển bền vững về xã hội và sinh thái.
Trong lĩnh vực dịch vụ, để đạt tốc độ tăng trưởng bình quân 12%/năm trở lên, Thành phố đang tập trung phát triển có tính đột phá 9 nhóm ngành. Trong lĩnh vực công nghiệp, để đạt tốc độ tăng trưởng bình quân đạt khoảng 12- 13%/năm, Thành phố vừa củng cố các ngành công nghiệp truyền thống vừa tập trung hỗ trợ chuyển dịch cơ cấu 4 ngành công nghiệp sang các sản phẩm và ngành công nghiệp có hàm lượng khoa học - công nghệ cao, có giá trị gia tăng lớn, gồm: L) cơ khí chế tạo; 2) điện tử - viễn thông - tin học; 3) công nghiệp hóa chất và được phẩm: 4) chế biến lương thực, thực phẩm có giá trị gia tăng cao. Trong lĩnh vực nông nghiệp, để đạt tốc độ tăng trưởng bình quân 5%/năm trở lên, Thành phố đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ sinh học, xây dựng trung tâm cây - con giống cho cả khu vực Đông Nam Bộ; bảo tồn sinh thái, tăng tỷ lệ che phủ cây xanh, phát triển nông nghiệp sinh thái theo quy hoạch gắn với dịch vu du lịch; gắn với nông nghiệp đô thị, nhằm tiết kiệm quỹ đất, tang năng suất và sản xuất tập trung một cách bền vững. Cơ cấu kinh tế của Thành phố đang chuyển dịch theo hướng tăng dần tỷ 14 Detai CNTPHCM - Tongquan NAN — 25807 trọng sẵn phẩm hàng hóa, dịch vụ có lợi thế cạnh tranh cao.