CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ XUẤT KHẨU TRONG TÌNH HÌNH MỚI 1. Tổng quan lý thuyết về xuất khẩu 1. Khái niệm về xuất khẩu Trong thời kỳ hội nhập kinh tế quốc tế, xuất khẩu luôn là hoạt động được quan tâm đặc biệt tại các doanh nghiệp, các quốc gia, các khu vực kinh tế. Khái niệm xuất khẩu vì thế đã được nhắc đến rộng khắp và cũng trở nên quen thuộc.
Xuất khẩu là một bộ phận của hoạt động ngoại thương, là việc buôn bán hàng hóa và dịch vụ cho một quốc gia khác trên cơ sở dùng tiền tệ làm phương tiện thanh toán với nguyên tắc ngang giá. Tiền tệ ở đây có thể là ngoại tệ đối với một quốc gia hay đồi với cả hai quốc gia. Theo Luật Thương mại 2005, “Xuất khẩu hàng hóa là việc hàng hóa được đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc đưa vào khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật”. Hoạt động xuất khẩu diễn ra trên mọi lĩnh vực, trong mọi điều kiện kinh tế, từ xất khẩu hàng hóa tiêu dùng đến hàng hóa sản xuất, từ máy móc thiết bị cho đến các công nghệ kỹ thuật cao, từ hàng hóa hữu hình cho đến hàng hóa vô hình.
Tất cả các hoạt động trao đổi này đều nhằm mục đích đem lại lợi ích cho các quốc gia tham gia. Hoạt động này còn diễn ra trong phạm vi rất rộng cả về không gian và thời gian. Nó có thể chỉ diễn ra trong phạm vi một ngày hay kéo dài hàng năm. Có thể diễn ra trên phạm vi lãnh thổ của một hay nhiều quốc gia.
Mục đích của hoạt động xuất khẩu là khai thác được lợi thế của từng quốc gia trong phân công lao động quốc tế. Việc trao đổi hàng hóa mang lại lợi ích cho từng quốc gia, do đó các quốc gia đều tích cực tham gia mở rộng hoạt động này. Hoạt động xuất khẩu là hình thức cơ bản của ngoại thương đã xuất hiện từ rất lâu và ngày càng phát triển. Nếu xem xét dưới góc độ các hình thức kinh doanh quốc tế thì xuất khẩu là hình thức cơ bản đầu tiên nà doanh nghiệp thường áp dụng khi bước vào lĩnh vực kinh doanh quốc tế.
Mọi Công tyluôn hướng tới xuất khẩu những sản phẩm và dịch vụ của mình ra nước ngoài. Do vậy mà xuất khẩu được xem như là chiến lược kinh doanh quan trọng của các công ty. 6 Có nhiều nguyên nhân khuyến khích các công ty thực hiện xuất khẩu, trong đó có thể là để sử dụng khả năng vượt trội (hoặc những lợi thế) của công ty, giảm được chi phí cho một đơn vị sản phẩm do nâng cao khối lượng sản xuất, nâng cao lợi nhuận của công ty, hoặc giảm được rủi ro tối thiểu hóa sự dao động của nhu cầu. Khi một thị trường chưa bị hạn chế bởi thuế quan, hạn ngạch, các quy định về tiêu chuẩn kỹ thuật, hay năng lực của các tổ chức kinh doanh quốc tế chưa đủ thực hiện các hình thức cao hơn thì hình thức xuất khẩu được lựa chọn vì ở xuất khẩu lượng vồn ít hơn, rủi ro thấp hơn và thu được hiệu quả kinh tế cao trong thời gian ngắn.
Như vậy có thể kết luận, xuất khẩu là hoạt động buôn bán hàng hóa, dịch vụ cho một quốc gia khác nhằm khai thác thế mạnh của quốc gia xuất khẩu và thu về lợi ích cho quốc gia này. Các hình thức xuất khẩu Trên thị trường thế giới, các nhà xuất khẩu giao dịch theo những cách thức nhất định. Ứng với mỗi phương thức xuất khẩu có đặc điểm riêng, kỹ thuật tiến hành riêng. Tuy nhiên trong thực tế xuất khẩu thường sử dụng một trong những phương thức chủ yếu sau đây: a) Xuất khẩu trực tiếp Đại đa số các doanh nghiệp sử dụng hình thức xuất khẩu trực tiếp khi tham gia thị trường quốc tế.
Trong hình thức này, các nhà xuất khẩu trực tiếp giao dịch và ký kết hợp đồng bán hàng cho các doanh nghiệp, các cá nhân nước ngoài được nhà nước và Pháp luật cho phép. Với hình thức này, không có sự tham gia của bất kỳ một tổ chức trung gian nào. Xuất khẩu trực tiếp mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Các doanh nghiệp có thể liên hệ trực tiếp và đều đặn với thị trường nước ngoài, nhờ đó nắm rõ yêu cầu của khách hàng và tình hình bán hàng ở đó nên có thể chủ động trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm.
Doanh nghiệp tận dụng được hết tiềm năng, lợi thế để sản xuất hàng xuất khẩu. Và lợi nhuận thu được không phải phân chia, giảm được chi phí trung gian. Nhưng hình thức xuất khẩu trực tiếp này đòi hỏi các doanh nghiệp phải đáp ứng được một số điều kiện như am hiểu thị trường, có bạn hàng, có bộ phận 7 marketing mạnh, am hiểu nghiệp vụ. Các hình thức xuất khẩu trực tiếp cụ thể là tham gia đấu thầu cung cấp hàng hóa, dịch vụ, đàm phán ký hợp đồng trực tiếp với bạn hàng, trao đổi hàng hóa.
b) Xuất khẩu ủy thác Trong hình thức này, các đơn vị xuất khẩu (bên nhận ủy thác) nhận xuất khẩu một lô hàng nhất định với danh nghĩa của mình và nhận được một khoản thù lao theo thỏa thuận với đơn vị có hàng xuất khẩu (bên ủy thác). Xuất khẩu ủy thác được áp dụng trong trường hợp một doanh nghiệp có hàng muốn xuất khẩu nhưng vì doanh nghiệp không được phép tham gia trực tiếp vào hoạt động xuất khẩu hoặc khong có điều kiện để tham gia. Theo hình thức này, quan hệ giữa người bán và người mua được thông qua người thứ ba gọi là trung gian (người trung gian phổ biến trên thị trường là đại lý và môi giới). Xuất khẩu ủy thác giúp các doanh nghiệp có thể xuất khẩu những mặt hàng mà họ có khả năng sản xuất nhưng không có điều kiện thực hiện xuất khẩu.
Đơn vị có hàng xuất khẩu (bên ủy thác) không phải bỏ ra một khoản vốn lớn để đầu tư trực tiếp ra nước ngoài, do đó rủi ro trong kinh doanh là không cao. Thêm vào đó, những người trung gian hiểu biết thị trường, pháp luật và tập quán địa phương nhờ đó họ có khả năng đẩy mạnh việc buôn bán và giảm bớt rủi ro cho người ủy thác. Tuy nhiên, trong hình thức xuất khẩu ủy thác, lợi nhuận sẽ bị phân chia, thông tin chậm hoặc đôi khi thiếu chính xác, bên ủy thác không trực tiếp liên hệ với khách hàng và thị trường nước ngoài nên không chủ động trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Do đó nên sử dụng các hình thức xuất khẩu ủy thác trong các trường hợp cần thiết như khi thâm nhập vào thị trường mới hoặc khi đưa ra thị trường mộ loại sản phẩm mới để tránh rủi ro.
c) Buôn bán đối lưu Đây là phương thức giao dịch mà trong đó xuất khẩu kết hợp chặt chẽ với nhập khẩu, người bán hàng đồng thời là người mua, lượng hàng hóa mang ra trao đổi có giá trị tương đương. Mục đích của hình thức này không nhằm thu về một 8 khoản ngoại tệ mà nhằm thu về một lượng hàng hóa có giá trị bằng giá trị lô hàng xuất khẩu. Hình thức xuất khẩu này giúp doanh nghiệp tránh được sự biến động của tỉ giá hối đoái trên thị trường ngoại hối, đồng thời có lợi khi các bên không có đủ ngoại tệ để thanh toán cho lô hàng nhập khẩu của mình. Tuy nhiên, nhược điểm của phương thức này là thời gian trao đổi (thanh toán trên thị trường) kéo dài, do vậy không kịp tiến độ sản xuất, có thể mất cơ hội kinh doanh và phương thức này không linh hoạt.
Có nhiều loại hình buôn bán đối lưu như hàng đổi hàng, trao đổi bù trừ, chuyển giao nghĩa vụ, mua lại sản phẩm. d) Gia công xuất khẩu (gia công quốc tế) Là hình thức xuất khẩu, trong đó một bên, (gọi là bên nhận gia công) nhập khẩu nguyên liệu hoặc bán thành phẩm của bên khác (gọi là bên đặt gia công) để chế tạo ra thành phẩm giao lại cho bên đặt gia công và qua đó thu được một khoản phí như thỏa thuận của cả hai bên. Hình thức này giúp bên nhận gia công tạo công ăn việc làm cho người lao động, nhận được các thiết bị công nghệ tiên tiến để phát triển sản xuất. Đây là hình thức được áp dụng phổ biến ở các nước đang phát triển có nguồn lao động dồi dào, có tài nguyên thiên nhiên phong phú.
Đối với nước đặt gia công cũng được hưởng lợi vì họ tận dụng được nguồn nhân công rất lớn với giá rẻ, tận dụng được nguyên vật liệu sẵn có của nước đặt gia công. e) Xuất khẩu theo nghị định thư Đây là hình thức trong đó doanh nghiệp xuất khẩu theo chỉ tiêu mà nhà nước giao cho để tiến hành xuất khẩu một hoặc một số loại hàng hóa nhất định cho chính phủ nước ngoài, trên cơ sở nghị định thư đã được ký kết giữa hai chính phủ. Hình thức này cho phép doanh nghiệp tiết kiệm được các khoản chi phí trong nghiên cứu thị trường và tìm kiếm bạn hàng. Mặt khắc, thực hiện hình thức này không có rủi ro trong thanh toán.
f) Xuất khẩu tại chỗ 9 Là hình thức kinh doanh mà hàng xuất khẩu không vượt qua biên giới quốc gia nhưng khách hàng vẫn có thể mua được. Ở hình thức này, doanh nghiệp không cần phải đích thân ra nước ngoài đàm phán trực tiếp với người mua mà chính người mua lại tìm đến với doanh nghiệp. Do vậy, doanh nghiệp tránh được những thủ tục rắc rối của hải quan, không phải thuê phương tiện vận chuyển, không phải mua bảo hiểm hàng hóa. Hình thức này thường được áp dụng với các nước có thế mạnh về du lịch, có nhiều tổ chức nước ngoài đóng tại quốc gia đó.
Ngày nay, hình thức xuất khẩu tại chỗ càng trở nên rộng rãi hơn. Có thể thấy, hiện nay các hình thức xuất khẩu hàng hóa vô cùng đa dạng. Căn cứ vào đặc tính của hàng hóa, năng lực thị trường, năng lực tài chính và nhu cầu của khách hàng mà nhà xuất khẩu lựa chọn hình thức phù hợp nhất để giao dịch. Quy trình tổ chức hoạt động xuất khẩu Hoạt động xuất khẩu là một quy trình kinh doanh gồm năm bước.
Mỗi bước có đặc điểm riêng biệt và được tiến hành theo cách thức nhất định (Sơ đồ 1.
