Đặt vấn đề - Tự thu nhận và giải quyết vấn đề - Hướng dẫn giải quyết quyết vấn đề vấn đề - Đánh giá năng lực và kết quả - Theo vấn đề của học sinh - Trao đổi kinh nghiệm - Nhận dạng vấn đề - Giúp học sinh giải - Tự giải quyết vấn quyết vấn đề đề, đánh giá kết quả - Theo hoàn cảnh người - Giúp học sinh lựa chọn - Lựa chọn vấn đề học vấn đề - Giải quyết vấn đề - Đánh giá. Mỗi một thay đổi trong vai trò của người giáo viên dạy nghề đòi hỏi họ cần có một năng lực mới để giải quyết công việc. Ngày nay, khi các tiến bộ về khoa học kỹ thuật và công nghệ thế giới hàng ngày được phổ cập ở Việt Nam, việc áp dụng nhanh chóng công nghệ thông tin, điện tử viễn thông trong mọi lĩnh vực cho phép mọi người tiếp cận, khai thác một khối lượng kiến thức khổng lồ và đa dạng trên các mạng thông tin (đặc biệt là mạng thông tin về Internet). Chính điều này đòi hỏi người giáo viên dạy nghề phải có tri thức mới về vị trí của mình: từ chỗ họ là trung tâm của quá trình dạy - học, là “độc tôn” của việc truyền thụ kiến thức sang vị trí “cố vấn” cho quá trình lĩnh hội tri thức của học sinh.
Rõ ràng, ở cương vị mới này, người giáo viên dạy nghề cần “chất xám” hơn là “sức lực”, khối lượng kiến thức đòi hỏi ở họ không chỉ dừng lại ở 19 một lĩnh vực chuyên môn hẹp mà cần có những hiểu biết sâu rộng về nhiều lĩnh vực khác nhau của khoa học giáo dục, khoa học xã hội, các lĩnh vực khoa học kỹ thuật khác như công nghệ thông tin, ngoại ngữ vv… Họ cần dạy cho học sinh cách học, cách sàng lọc thông tin bổ ích, loại bỏ thông tin không cần thiết, tạo tiềm năng cho học sinh “tự học suốt đời”, hơn là trang bị vài “miếng võ” nghề nghiệp cụ thể. Có như vậy học sinh khi ra trường mới thích ứng được sự thay đổi của công việc. Chính những thay đổi đó đòi hỏi phải nâng cao trình độ GVDN, đặc biệt cần coi trọng hình thức bồi dưỡng thường xuyên, tự bồi dưỡng, đa dạng hình thức bồi dưỡng nhằm đạt được hệ thống tri thức và kỹ năng cần thiết cho hoạt động nghề nghiệp của họ. UNESCO cũng chỉ ra “thầy giáo phải được đào tạo để trở thành nhà giáo dục nhiều hơn là người chuyên gia truyền đạt kiến thức” và “chương trình đào tạo bồi dưỡng giáo viên cần triệt để sử dụng các thiết bị và phương pháp dạy học tốt nhất”.
Có thể nói rằng trong bất cứ giai đoạn nào của quá trình phát triển xã hội nói chung và phát triển giáo dục nói riêng, vai trò, vị trí của người giáo viên luôn được coi trọng. Những thay đổi theo xu thế phát triển xã hội đã không giảm đi vai trò, vị trí mà ngược lại làm tăng thêm vị thế của họ cùng với sự phát triển xã hội Bảng 1.3: Vai trò và năng lực cần có đối với giáo viên dạy nghề Vai trò Năng lực - Là người phát triển Hiểu rõ các đặc trưng kinh tế - xã hội và văn hóa của cộng cộng đồng đồng và tham gia vào quá trình phát triển - Là người điều tra Tìm hiểu các vấn đề phát sinh trong cộng đồng nghiên cứu - Là người thúc đẩy học Tạo tình huống hoạt động có hiệu quả, lập kế hoạch và tổ tập chức hoạt động ngoài nhà trường, xác định các chủ đề thích hợp, sử dụng biểu đồ, đồ dùng học tập thích hợp. - Là người triển khai Diễn đạt mục tiêu và yêu cầu, các tài liệu giảng dạy. Nhận các trương trình giảng xét tài liệu giảng dạy, có liên hệ với thực tiễn, biết phân dạy tích, sửa đổi khi cần thiết.
20 - Là người học Thu thập và trình bày thông tin thích hợp cho học sinh và cộng đồng, sử dụng các nguồn tài liệu, thực hiện học tập suốt đời. - Là người đánh giá Chỉ định phân tích và áp dụng các kỹ năng đánh giá, xác định các hành vi mong muốn. - Là người giới thiệu Giúp đỡ cộng đồng trong việc thực hiện công nghệ mới. công nghệ Tìm hiểu công nghệ đang phổ biến.
Giới thiệu cho học sinh và cộng đồng, phổ biến các tài liệu công nghệ, liên hệ các cơ sở kỹ thuật sản xuất. Chính những sự thay đổi ấy đòi hỏi phải nâng cao trình độ giáo viên. Đặc biệt coi trọng hình thức bồi dưỡng thường xuyên đa dạng và hệ thống những tri thức, kỹ năng cần thiết cho hoạt động nghề nghiệp của họ. Nhiệm vụ của giáo viên trong các trường dạy nghề Trong cấp học phổ thông và dạy nghề, giáo viên và học sinh gắn bó rất gần gũi với nhau.
Vì vậy học sinh coi người thầy như một tấm gương soi chung ở một góc độ, người thầy có đạo đức chuẩn mực, sự tận tụy, yêu nghề, am hiểu kiến thức sâu cả lý thuyết chuyên môn và tay nghề thực hành, có hiểu biết về xã hội sẽ tạo ra thế hệ học trò có chất lượng toàn diện. Thực tế cho thấy muốn đánh giá chất lượng của nhà trường trước hết phải nhìn vào đội ngũ giáo viên. Chính vì thế biện pháp hàng đầu để nâng cao chất lượng đào tạo là nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên. Một số nhiệm vụ trọng tâm của giáo viên dạy nghề: a.
Truyền thụ kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo và kinh nghiệm nghề nghiệp - Truyền thụ kiến thức về lý thuyết chuyên môn: Đây là công việc đầu tiên mà người giáo viên dạy nghề cần truyền thụ để học sinh có thể lĩnh hội những kiến thức hiểu biết cần thiết liên quan đến công việc thực hành. Vốn hiểu biết về lý thuyết chuyên môn của học sinh càng sâu càng tạo điều kiện tốt cho họ ứng dụng vào công việc cụ thể khi thực hành và tạo tư duy kỹ thuật sáng tạo 21 trong quá trình hành nghề, nâng cao năng lực “đọc sách” tự bồi dưỡng khi ra trường (một điều kiện không thể thiếu đối với công nhân kỹ thuật ngày nay) Đặc điểm chung của học sinh học nghề hiện nay là khả năng tiếp thu lý thuyết thấp, bởi vì phần lớn họ là những học sinh kém ở bậc phổ thông, qua khảo sát thực tế cho thấy phần lớn học sinh học nghề không thể thi đậu đại học và cao đẳng mới chấp nhận vào học nghề. Vì vậy việc giảng dạy lý thuyết trong các trường dạy nghề gặp nhiều khó khăn khi phải lựa chọn nội dung sao cho vừa sức với học sinh. Bởi vì, việc tham khảo tài liệu nước ngoài của giáo viên dạy nghề hiện nay rất hạn chế (do trình độ ngoại ngữ yếu), các tài liệu trong nước thường do những người nghiên cứu lý thuyết biên soạn, do đó nội dung nặng về lý thuyết khó hiểu và không thích hợp với cấp dạy nghề.
Chính vì thế, nhiệm vụ của giáo viên khi dạy lý thuyết chuyên môn nghề không hề đơn giản, họ cần có khả năng chuẩn bị lý thuyết sao cho vừa sức với học sinh, để học sinh dễ hiểu và điều quan trọng là có thể vận dụng lý thuyết đó vào thực hành. - Truyền thụ kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo và kinh nghiệm thực hành: Đây là nhiệm vụ quan trọng nhất của giáo viên trong các trường dạy nghề, bởi vì mục đích của học sinh khi vào các trường học là thành thạo một nghề để sau khi ra trường họ có thể kiếm sống bằng chính nghề đã học. Vì vậy họ cần luyện tập nhiều để hình thành kỹ năng, kỹ xảo thực hành, từ quy trình xử lý đến các động tác cơ bản (giáo viên dạy nghề phải hướng dẫn và làm mẫu thường xuyên), sự cố và quá trình tạo ra sự cố để học sinh thực hành quan sát với thực tế lao động ngoài thị trường, phải giải thích được các sự cố bằng lôgic lý thuyết để chuyển hóa thành kiến thức, kinh nghiệm của học sinh. Giáo dục phẩm chất, thái độ và hành vi cho học sinh Mục tiêu đào tạo là rèn luyện cho học sinh trở thành những con người có nhân cách, biết sống và làm việc theo pháp luật, biết làm giàu chính đáng cho bản thân và cộng đồng bằng chính kỹ năng nghề nghiệp của mình.
Việc giáo dục phẩm chất đạo đức, thái độ hành vi cho học sinh trong giai đoạn hiện nay rất khó khăn, do ảnh hưởng của nền kinh tế thị trường mà nhiều chuẩn mực đạo đức bị xói mòn. Để hoàn thành nhiệm vụ này, giáo viên phải là một nhà tâm lý và thực sự là một tấm gương sáng để học sinh noi theo. Tạo tiềm năng cho học sinh tiếp tục phát triển Đây cũng là một nhiệm vụ rất quan trọng, vì trong xã hội hiện nay việc học một vài năm để học ra một nghề, học sinh chỉ có thể trang bị được những kiến thức kỹ năng cơ bản nhất và hiện tại của nghề nghiệp. Để học sinh theo kịp với sự phát triển của nghề khi ra trường, phụ thuộc chủ yếu vào sự tự vận động của họ.
Chính vì vậy, giáo viên phải tạo cho học sinh khả năng tự nghiên cứu tìm tòi giải quyết những vấn đề kỹ thuật ngay từ khi họ còn học trong trường. Nghiên cứu công nghệ mới Giáo viên dạy nghề cần có sự chuẩn bị và nghiên cứu công nghệ mới trước khi đưa vào khai thác sử dụng, đặc biệt đối với nghề mà sự thay đổi công nghệ diễn ra thường xuyên như điện tử viễn thông… cải tiến công nghệ là điều không thể thiếu. Vì vậy giáo viên dạy nghề cần phải tiếp cận thông tin thường xuyên của nghề, để quá trình đào tạo có sự thu hút và hấp dẫn. Yêu cầu đối với giáo viên dạy nghề - Hoạt động của giáo viên dạy nghề được thể hiện như sau: Mô hình hoạt động của nghề nghiệp Giảng dạy (lý thuyết Sản xuất dịch Học tập bồi Xã hội + thực hành) vụ dưỡng Sơ đồ 1.1: Mô hình hoạt động nghề nghiệp của giáo viên dạy nghề Để người giáo viên dạy nghề đảm bảo được hoạt động nghề nghiệp và hoàn thành tốt được nhiệm vụ là “cố vấn” cho việc hướng dẫn, truyền thụ những kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo cho học sinh trong điều kiện kinh tế - xã hội mới, hiện nay yêu cầu của nhà trường và xã hội về nhân cách của giáo viên dạy nghề được thể hiện bằng mô hình sau: 23 Mô hình nhân cách giáo viên dạy nghề Năng lực Phẩm chất Năng Năng Hiểu Nhà Nhà Người lực sư lực biết sư kỹ công phạm chuyên chung phạm thuật dân môn Lý thuyết Thực hành Sơ đồ 1.2: Mô hình nhân cách của giáo viên dạy nghề a.