BOÄ GIAÙO DUÏC VAØ ÑAØO TAÏO TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC MÔÛ - BAÙN COÂNG TP. HCM KHOA COÂNG NGHEÄ SINH HOÏC Ñeà Taøi: THÖÛ NGHIEÄM SÖÛ DUÏNG HÔÏP CHAÁT CHIEÁT XUAÁT TÖØ THAÛO DÖÔÏC TRONG ÑIEÀU TRÒ BEÄNH NHIEÃM KHUAÅN Aeromonas hydrophila TREÂN CAÙ TRA (Pangasianodon hypophthalmus ) LUAÄN VAÊN TOÁT NGHIEÄP CÖÛ NHAÂN KHOA HOÏC CHUYEÂN NGAØNH COÂNG NGHEÄ SINH HOÏC GIAÛNG VIEÂN HÖÔÙNG DAÃN: TS. LYÙ THÒ THANH LOAN GVC. TOÂ MINH CHAÂU SINH VIEÂN THÖÏC HIEÄN : TRAÀN THÒ BÍCH NGAÂN MSSV : 30000614 Thaùng 7 - 2005 Lôøi caûm ôn Trong thôøi gian laøm khoùa luaän toâi ñaõ nhaän ñöôïc nhieàu tình caûm, söï quan taâm giuùp ñôõ cuûa thaày coâ, baïn beø vaø gia ñình.
Toâi xin göûi lôøi caùm ôn saâu saéc ñeán coâ TS. Lyù Thò Thanh Loan – ngöôøi ñaõ ñònh höôùng vaø taän tình dìu daét toâi trong suoát thôøi gian thöïc hieän khoùa luaän. Toâi xin caûm ôn coâ Toâ Minh Chaâu ñaõ ñoùng goùp nhieàu yù kieán quyù baùu ñeå toâi hoaøn thaønh toát luaän vaên toát nghieäp. Toâi caûm ôn caùc anh chò thuoäc Trung taâm Quan traéc - Vieän Nghieân cöùu Nuoâi troàng Thuûy saûn II ñaõ hoã trôï toâi raát nhieàu trong nghieân cöùu.
Toâi caûm ôn caùc baïn cuøng khoaù ñaõ an uûi, chia seõ vôùi toâi trong nhöõng luùc vui buoàn. Söï thaønh coâng cuûa toâi coù caû söï lo laéng, baûo boïc cuûa gia ñình. Toâi xin caûm ôn ba meï ñaõ nuoâi döôõng, daïy doã vaø cuøng toâi ñi treân moïi böôùc ñöôøng. Hoà Chí Minh, thaùng 7 naêm 2005 Traàn Thò Bích Ngaân.
MUÏC LUÏC DANH MUÏC BAÛNG DANH MUÏC HÌNH DANH MUÏC SÔ ÑOÀ VAØ ÑOÀ THÒ Phaàn 1: ÑAËT VAÁN ÑEÀ -------------------------------------------------------------- 1 Phaàn 2: TOÅNG QUAN TAØI LIEÄU ---------------------------------------------- 4 2. Ñaëc ñieåm sinh hoïc cuûa caù tra ------------------------------------------------- 5 2. Phaân loaïi vaø hình thaùi ---------------------------------------------------------- 5 2. Ñieàu kieän soáng ------------------------------------------------------------------ 7 2.
Hieän traïng ngheà nuoâi caù tra Vieät Nam -------------------------------------- 8 2. Moät soá beänh nhieãm khuaån thöôøng gaëp treân caù nöôùc ngoït ------ 8 2. Beänh nhieãm khuaån huyeát do Aeromonas ----------------------------------- 9 2. Beänh nhieãm khuaån do Pseudomonas ---------------------------------------- 9 2.
Beänh nhieãm khuaån huyeát do Edwardsiella -------------------------------- 10 2. Beänh do nhoùm caàu khuaån ---------------------------------------------------- 11 2. Beänh do vi khuaån A. Caùc thôøi kyø phaùt trieån beänh--------------------------------------------------- 12 2.
Thaûo döôïc söû duïng ñieàu trò beänh. Caùc thaønh phaàn coù trong caùc loaïi thaûo döôïc ----------------------------- 14 2. Moät soá thaûo döôïc duøng ñieàu trò beänh nhieãm khuaån----------------------- 17 2. Coû söõa laù nhoû (Euphorbia thymipholia) ------------------------------------ 17 2.
Coû nhoï noài (Eclipta alba) ----------------------------------------------------- 18 2. Choù ñeû raêng cöa (Phyllanthus urinaria) ------------------------------------ 19 2. Caây sim (Rhodomystus tomentosa) ------------------------------------------ 20 PHAÀN 3: VAÄT LIEÄU THÍ NGHIEÄM - PHÖÔNG PHAÙP NGHIEÂN CÖÙU ------------------------------------------------------------------------------------ 21 3. Thôøi gian vaø ñòa ñieåm boá trí thí nghieäm ----------------------------- 22 3.
Duïng cuï – Hoùa chaát – Moâi tröôøng ------------------------------------ 22 3. Moâi tröôøng ---------------------------------------------------------------------- 23 3. Phöông phaùp nghieân cöùu ------------------------------------------------- 23 3. Phöông phaùp phaân laäp, ñònh danh vi khuaån A.
Phöông phaùp khaùng sinh ñoà-------------------------------------------------- 25 3. Phöông phaùp thu maãu -------------------------------------------------------- 26 3. Phöông phaùp thu maãu maùu ---------------------------------------------------- 26 3. Phöông phaùp thu maãu nöôùc --------------------------------------------------- 27 3.
Boá trí thí nghieäm -------------------------------------------------------------28 3. Boá trí phoøng thí nghieäm -------------------------------------------------------28 3. Boá trí thí nghieäm öôùt ----------------------------------------------------------- 29 3. Xaùc ñònh caùc yeáu toá thuûy hoùa ------------------------------------------------- 31 3.
Xöû lyù soá lieäu baèng SPSS ------------------------------------------------------ 31 PHAÀN 4: KEÁT QUAÛ - THAÛO LUAÄN------------------------------------------ 32 4. Keát quaû thöû nghieäm khaùng sinh ñoà cuûa hôïp chaát P chieát xuaát töø thaûo döôïc vôùi chuûng vi khuaån A. Keát quaû ñieàu trò beänh nhieãm khuaån A. hydrophila treân cô theå caù tra baèng hôïp chaát P chieát xuaát töø thaûo döôïc ---------------------------------- 37 4.
Kieåm tra caùc yeáu toá moâi tröôøng trong quaù trình thí nghieäm ------------- 37 4. Keát quaû gaây nhieãm A. Caùc daáu hieäu bieåu hieän beân ngoaøi cuûa caù ---------------------------------- 39 4. Keát quaû phaân laäp vi khuaån A hydrophila töø maãu maùu caù sau 3 ngaøy gaây nhieãm ------------------------------------------------------------------------------------ 40 4.
Keát quaû thöû nghieäm ñieàu trò -------------------------------------------------- 42 PHAÀN 5: KEÁT LUAÄN - ÑEÀ NGHÒ -------------------------------------------- 47 5. Ñeà nghò ------------------------------------------------------------------------- 48 TAØI LIEÄU THAM KHAÛO PHUÏ LUÏC DANH MUÏC BAÛNG Baûng 2.1: thaønh phaàn dinh döôõng cuûa caù tra (Thanh Hieàn, 2003) .1: caùc phaûn öùng sinh hoaù ñònh danh vi khuaån A.2: ñoä ñuïc chuaån cuûa MC Farland .1: keát quaû khaùng sinh ñoà cuûa hôïp chaát P ôû caùc noàng ñoä töø 0,1 – 0,75/5l/ñóa giaáy thöû nghieäm treân vi khuaån A.2: keát quaû xöû lyù thoáng keâ tìm söï sai khaùc cuûa hôïp chaát P ôû caùc khoaûng noàng ñoä töø 0,3 – 0,75mg/5l/ñóa giaáy ñoái vôùi vi khuaån A.3: keát quaû khaùng sinh ñoà cuûa hôïp chaát P vôùi noàng ñoä 0,65 mg/5l/ñóa giaáy ôû caùc khoaûng thôøi gian töø 4 giôø – 24 giôø .4: keát quaû sai khaùc thoáng keâ ôû noàng ñoä 0,65 mg/5l/ñóa giaáy vôùi caùc khoaûng thôøi gian khaùc nhau töø 4 giôø – 24 giôø .5: keát quaû theo doõi caùc yeáu toá moâi tröôøng .6: keát quaû kieåm tra sau 3 ngaøy gaây nhieãm .7: keát quaû thu maãu maùu trong quaù trình ñieàu trò .8: keát quaû theo doõi caù cheát trong quaù trình ñieàu trò. 44 DANH MUÏC HÌNH H ình 2.2: coû nhoï noài (Eclipta alba) .1: phöông phaùp thu maãu maùu .2: phöông phaùp traûi maãu nöôùc .1: keát quaû khaùng sinh ñoà cuûa hôïp chaát P ñoái vôùi chuûng vi khuaån A.2: bieåu hieän ñoám xuaát huyeát treân thaân caù tra. hydrophila phaân laäp treân moâi tröôøng thaïch maùu .4: teá baøo vi khuaån A.
41 DANH MUÏC SÔ ÑOÀ VAØ ÑOÀ THÒ Sô ñoà 3.1: thöû nghieäm khaùng sinh ñoà ñoái vôùi vi khuaån A.2: boá trí thöû nghieäm lieàu ñieàu trò hieäu quaû .1: tyû leä (%) maãu caù nhieãm A. hydrophila trong quaù trình ñieàu trò .2: tyû leä (%) caù cheát trong quaù trình ñieàu trò. 45 Khoùa Luaän Toát Nghieäp Phaàn 1 ÑAËT VAÁN ÑEÀ SVTH: Traàn Thò Bích Ngaân Trang 1 Khoùa Luaän Toát Nghieäp ÑAËT VAÁN ÑEÀ ⮶ Ngheà nuoâi caù tra (Pangasianodon hypophthalmus) ñöôïc hình thaønh töø raát laâu ñôøi vaø trôû thaønh moät ngheà truyeàn thoáng cuûa ngö daân soáng doïc ven soâng Cöûu Long vuøng Chaâu Ñoác - An Giang vaø Hoàng Ngöï - Ñoàng Thaùp. Caù tra coù nhieàu ñaëc tính quyù nhö deã nuoâi, choùng lôùn vaø coù söùc chòu ñöïng ñaëc bieät vôùi moâi tröôøng nuoâi khoâng thuaän lôïi vì chuùng soáng toát trong ñieàu kieän nöôùc ao tuø, haøm löôïng vaät chaát höõu cô cao vaø haøm löôïng oxygen thaáp.
Caù tra Vieät Nam ñang ñöôïc nhieàu thò tröôøng theá giôùi öa chuoäng do thòt caù thôm ngon, caùc saûn phaåm cheá bieán töø caù tra ñeàu laø nhöõng saûn phaåm tieän duïng nhö caù phileâ, caù caét khuùc, v.v… Trong quaù trình nuoâi nhöõng khoù khaên maø ngöôøi nuoâi gaëp phaûi laø vaán ñeà kieåm soaùt, quaûn lyù nguoàn nöôùc, caùc maàm beänh trong moâi tröôøng nuoâi vaø thò tröôøng tieâu thuï khoâng oån ñònh; trong ñoù vaán ñeà maàm beänh ñöôïc caùc nhaø nuoâi troàng vaø nghieân cöùu thuûy saûn quan taâm haøng ñaàu. Moät soá maàm beänh gaëp treân caù tra chuû yeáu do vi khuaån vaø kyù sinh truøng. Caù bò nhieãm khuaån Aeromonas hydrophila ñöôïc xem laø taùc nhaân gaây beänh nhieãm khuaån chuû yeáu. Laø moät trong nhöõng nguyeân nhaân gaây cheát haøng loaït gaây thieät haïi nghieâm troïng cho ngöôøi nuoâi.
Ñoái phoù vôùi tình traïng treân, ngöôøi nuoâi ñaõ laïm duïng quaù möùc caùc loaïi khaùng sinh, hoùa chaát daãn ñeán dö löôïng khaùng sinh toàn ñoäng trong cô theå caù. Nhöõng saûn phaåm toàn ñoäng dö löôïng khaùng sinh gaây aûnh höôûng ñeán söùc khoûe, gaây ngoä ñoäc thöïc phaåm ñoái vôùi ngöôøi tieâu duøng vaø khoâng ñaït chæ tieâu xuaát khaåu. Beân caïnh ñoù ngaøy 20 thaùng 6 naêm 2002 theo coâng vaên 1535/TS – KHCN cuûa Boä Thuûy saûn ñaõ caám söû duïng moät soá chaát khaùng sinh trong nuoâi troàng thuûy saûn nhö Chloramphenicol, Nitrofurans, …. Ñeå goùp phaàn giaûi quyeát phaàn naøo khoù khaên treân chuùng toâi ñaõ tieán haønh thöû nghieäm ñieàu trò beänh ôû caù baèng hôïp chaát töï nhieân ñöôïc chieát xuaát töø thaûo döôïc.
SVTH: Traàn Thò Bích Ngaân Trang 2 Khoùa Luaän Toát Nghieäp Ñöôïc söï cho pheùp cuûa khoa Coâng ngheä Sinh hoïc – Tröôøng Ñaïi hoïc Môû Baùn Coâng TP. HCM vaø Trung taâm Quoác gia Quan traéc – Caûnh baùo Moâi tröôøng vaø Phoøng ngöøa Dòch beänh Thuûy saûn Khu vöïc Nam boä – Vieän Nghieân cöùu Nuoâi troàng Thuûy saûn II, chuùng toâi thöïc hieän ñeà taøi “Nghieân cöùu thöû nghieäm hôïp chaát P chieát xuaát töø thaûo döôïc trong ñieàu trò beänh nhieãm khuaån Aeromonas hydrophila treân caù tra (Pangasianodon hypophthalmus)”. Ñoái töôïng nghieân cöùu ⮚ Caù tra (Pagasianodon hypophthalmus) ⮚ Vi khuaån A. hydrophila ⮚ Hôïp chaát töï nhieân P chieát xuaát töø thaûo döôïc Noäi dung thöïc hieän ⮚ Thöû nghieäm hôïp chaát töï nhieân P chieát xuaát töø thaûo döôïc ñoái vôùi vi khuaån A.
⮚ Xaùc ñònh lieàu ñieàu trò hieäu quaû cuûa hôïp chaát töï nhieân P chieát xuaát töø thaûo döôïc treân caù tra. Muïc tieâu ñeà taøi Choïn loïc vaø thöû nghieäm loaïi thuoác coù nguoàn goác thaûo döôïc coù khaû naêng trò beänh nhieãm khuaån A. hydrophila treân caù tra ñeå töø ñoù öùng duïng thöïc teá. SVTH: Traàn Thò Bích Ngaân Trang 3 Khoùa Luaän Toát Nghieäp Phaàn 2 TOÅNG QUAN TAØI LIEÄU SVTH: Traàn Thò Bích Ngaân Trang 4 Khoùa Luaän Toát Nghieäp 2.
TOÅNG QUAN TAØI LIEÄU 2. Ñaëc ñieåm sinh hoïc cuûa caù tra Caù tra laø moät loaøi caù coù giaù trò kinh teá cao do ñaëc ñieåm deã nuoâi, taêng troïng nhanh vaø söùc sinh saûn maïnh … Töø laâu, caù tra ñaõ ñöôïc nhaân daân caùc tænh Nam Boä nuoâi trong ao, trong beø. Saûn phaåm caù tra chuû yeáu tieâu thuï trong gia ñình vaø caùc chôï noâng thoân. Vieäc nuoâi caù tra ñaõ taïo ra nguoàn thu nhaäp cho ngöôøi daân soáng ven soâng, ñaëc bieät ñoàng baøo soáng trong vuøng ngaäp luõ.
Nhöõng naêm gaàn ñaây, caù tra ñaõ trôû thaønh maët haøng öa chuoäng treân thò tröôøng Ñoâng Nam AÙ, Chaâu AÂu, Chaâu Myõ döôùi daïng phileâ ñoâng laïnh. Phaân loaïi vaø hình thaùi Theo taøi lieäu môùi nhaát cuûa taùc giaû Raiboth (1996), caù tra ñöôïc xaùc ñònh döïa theo taùc giaû Sauvage (1878) vaø ñöôïc phaân loaïi nhö sau: Lôùp: Pisces Boä: Siluriformes Hoï: caù tra Pangasiidae (Schilbeidae) SVTH: Traàn Thò Bích Ngaân Trang 5 Khoùa Luaän Toát Nghieäp Gioáng: caù tra Pangasius (Pangasianodon) Loaøi: Pangasianodon hypophthalmus Teân cuõ theo taøi lieäu phaân loaïi cuûa Lindberg (1974) laø Pangasius hypophthalmus. Caù tra thaân thon, deïp veà phía ñuoâi, ñaàu lôùn coù 4 raâu. Vaây löng cao coù moät gai cöùng coù raêng cöa, vaây ngöïc coù ngaïnh vaø coù ñoäc toá.
Löng maøu tro nhaït, buïng traéng. Caù tra coù kích thöôùc lôùn, treân soâng Meâ Koâng ñaõ gaëp caù coù chieàu daø i 1 – 1,2 m naëng 17 – 20 kg. Côû caù khai thaùc ñöôïc thöôøng laø 4 – 5 kg/con. Caù tra laø ñoäng vaät aên taïp ñöôïc nuoâi trong ao, beø.
Chuùng aên rau, cuû, thöùc aên hoãn hôïp. Caù tra deã nuoâi coù theå soáng trong ñieàu kieän haøm löôïng oxi thaáp, nôi chaät heïp [4].