Luận văn tốt nghiệp: Chiến lược thu hút FDI xanh vào Thủ đô Hà Nội

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu Luận văn tốt nghiệp thu hút fdi xanh vào thủ đô hà nội, vận dụng lý thuyết vào thực tế, đề xuất giải pháp cụ thể cho vấn đề .

• Tác giả: Hồ Thu Trang
• Người hướng dẫn: Th.S Hoàng Kim Thu
• Trường học: Học viện Chính sách và Phát triển
• Chuyên ngành: Kinh tế
• Đề tài: Thu hút FDI xanh cho Hà Nội: Giải pháp và cơ hội
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 1.1. Tổng quan FDI
• 1.1.1. Khái niệm FDI
• 1.1.2. Các hình thức FDI
• 1.1.3. Phân loại FDI
• 1.1.4. Ý nghĩa của FDI đối với nước tiếp nhận đầu tư
• 2. CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG DÒNG VỐN FDI XANH VÀO HÀ NỘI (2008-2018)
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP THU HÚT FDI XANH VÀO HÀ NỘI

Tóm tắt

I. Giới thiệu về FDI xanh

FDI xanh, hay đầu tư trực tiếp nước ngoài xanh, là một khái niệm quan trọng trong bối cảnh phát triển bền vững. Hà Nội, với vai trò là thủ đô của Việt Nam, đang đối mặt với nhiều thách thức về môi trường do sự gia tăng của các dự án FDI truyền thống. Việc thu hút FDI xanh không chỉ giúp cải thiện chất lượng môi trường mà còn thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững. Theo báo cáo của Cục Đầu tư nước ngoài, dòng vốn FDI vào Hà Nội đã tăng trưởng mạnh mẽ trong những năm qua, tuy nhiên, chất lượng của dòng vốn này cần được cải thiện để phù hợp với mục tiêu phát triển xanh. Chính sách đầu tư cần được điều chỉnh để khuyến khích các dự án sử dụng công nghệ xanh, giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

1.1. Khái niệm và vai trò của FDI xanh

FDI xanh được định nghĩa là các khoản đầu tư nước ngoài nhằm mục đích bảo vệ môi trường và sử dụng tài nguyên một cách bền vững. Vai trò của FDI xanh trong phát triển kinh tế Hà Nội là rất quan trọng, không chỉ giúp cải thiện chất lượng cuộc sống của người dân mà còn tạo ra nhiều cơ hội việc làm mới. Các dự án FDI xanh thường liên quan đến công nghệ sạch, năng lượng tái tạo và quản lý chất thải hiệu quả. Điều này không chỉ giúp giảm thiểu ô nhiễm mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế địa phương. Hà Nội cần xây dựng các chính sách khuyến khích đầu tư vào các lĩnh vực này để thu hút dòng vốn FDI xanh.

II. Thực trạng thu hút FDI xanh tại Hà Nội

Trong giai đoạn 2008-2018, Hà Nội đã có những bước tiến đáng kể trong việc thu hút FDI xanh. Tuy nhiên, thực trạng cho thấy rằng dòng vốn này vẫn còn hạn chế. Các dự án FDI chủ yếu tập trung vào lĩnh vực sản xuất công nghiệp truyền thống, trong khi các lĩnh vực như năng lượng tái tạo và công nghệ xanh chưa được khai thác triệt để. Theo số liệu từ Tổng cục Thống kê, tỷ lệ FDI xanh trong tổng vốn FDI vào Hà Nội còn thấp, cho thấy cần có những giải pháp mạnh mẽ hơn để thu hút dòng vốn này. Các chính sách hiện tại chưa đủ hấp dẫn để thu hút các nhà đầu tư nước ngoài vào lĩnh vực xanh, điều này cần được cải thiện để đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của thành phố.

2.1. Những thách thức trong thu hút FDI xanh

Một trong những thách thức lớn nhất trong việc thu hút FDI xanh là sự thiếu hụt về chính sách và cơ chế hỗ trợ. Các nhà đầu tư nước ngoài thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận thông tin và thủ tục đầu tư phức tạp. Hơn nữa, sự cạnh tranh từ các tỉnh thành khác trong việc thu hút FDI cũng là một yếu tố cần xem xét. Hà Nội cần cải thiện môi trường đầu tư, đơn giản hóa thủ tục hành chính và cung cấp các ưu đãi hấp dẫn hơn cho các dự án xanh. Việc hợp tác với các tổ chức quốc tế và các nhà đầu tư lớn trong lĩnh vực công nghệ xanh cũng cần được thúc đẩy để tạo ra một hệ sinh thái đầu tư bền vững.

III. Giải pháp thu hút FDI xanh cho Hà Nội

Để thu hút FDI xanh, Hà Nội cần triển khai một loạt các giải pháp đồng bộ. Đầu tiên, cần xây dựng một khung pháp lý rõ ràng và minh bạch cho các dự án đầu tư xanh. Các chính sách ưu đãi thuế, hỗ trợ tài chính và giảm thiểu thủ tục hành chính sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư. Thứ hai, Hà Nội cần tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực công nghệ xanh, từ đó thu hút các nhà đầu tư có kinh nghiệm và công nghệ tiên tiến. Cuối cùng, việc nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của đầu tư xanh cũng là một yếu tố quan trọng để tạo ra một môi trường đầu tư tích cực và bền vững.

3.1. Tăng cường chính sách hỗ trợ đầu tư

Chính sách hỗ trợ đầu tư cần được điều chỉnh để phù hợp với xu hướng phát triển bền vững. Hà Nội nên xem xét việc áp dụng các chính sách ưu đãi thuế cho các dự án sử dụng công nghệ xanh và thân thiện với môi trường. Bên cạnh đó, việc tạo ra các quỹ hỗ trợ cho các dự án FDI xanh cũng cần được xem xét. Các chương trình đào tạo và hỗ trợ kỹ thuật cho các nhà đầu tư cũng sẽ giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của các dự án xanh tại Hà Nội. Điều này không chỉ giúp thu hút FDI xanh mà còn góp phần vào việc phát triển bền vững của thành phố.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển kinh tế toàn cầu, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, chuyển giao công nghệ và phát triển nguồn nhân lực. Tại Việt Nam, sau hơn 30 năm thu hút FDI, tổng vốn FDI cấp mới và tăng thêm năm 2018 đạt gần 35,46 tỷ USD, tăng 9,1% so với năm trước, trong đó Hà Nội là một trong những địa phương dẫn đầu về thu hút vốn này. Tuy nhiên, chất lượng FDI tại Hà Nội còn nhiều hạn chế, đặc biệt là vấn đề ô nhiễm môi trường do các dự án FDI truyền thống gây ra. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về thu hút FDI xanh – vốn đầu tư thân thiện với môi trường, góp phần phát triển bền vững.

Luận văn tập trung nghiên cứu thực trạng thu hút FDI xanh vào Thủ đô Hà Nội giai đoạn 2008-2018, nhằm đánh giá hiệu quả và đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng dòng vốn FDI, phù hợp với định hướng phát triển thành phố thông minh, xanh, văn minh và hiện đại. Nghiên cứu có phạm vi tập trung tại Hà Nội, dựa trên số liệu từ các cơ quan như Cục Đầu tư nước ngoài, Tổng cục Thống kê và các tổ chức quốc tế. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc góp phần hoàn thiện chính sách thu hút FDI xanh, thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống người dân thủ đô.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn sử dụng các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và FDI xanh. Khái niệm FDI được định nghĩa theo IMF, OECD và Luật Đầu tư Việt Nam, nhấn mạnh vào việc đầu tư nhằm giành quyền quản lý doanh nghiệp tại nước tiếp nhận. FDI xanh được hiểu là các khoản đầu tư trực tiếp nước ngoài vào các dự án, công nghệ và dịch vụ thân thiện với môi trường, giảm thiểu phát thải khí nhà kính và sử dụng hiệu quả tài nguyên, theo định nghĩa của OECD và UNCTAD.

Các khái niệm chính bao gồm:

• FDI truyền thống và FDI xanh
• Công nghệ cao và công nghệ thân thiện môi trường
• Phát triển bền vững và tăng trưởng xanh
• Các hình thức đầu tư FDI (doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài, liên doanh, hợp đồng hợp tác kinh doanh, PPP)
• Các loại FDI theo mục tiêu đầu tư và hình thức xâm nhập thị trường

Khung lý thuyết này giúp phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến thu hút FDI xanh, đánh giá tác động kinh tế - xã hội và môi trường của các dự án FDI tại Hà Nội.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích tổng hợp dựa trên dữ liệu thứ cấp thu thập từ các nguồn uy tín như Tổng cục Thống kê Việt Nam, Cục Đầu tư nước ngoài, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, OECD và UNCTAD. Phương pháp thống kê mô tả được áp dụng để phân tích số liệu về quy mô, cơ cấu và chất lượng FDI tại Hà Nội trong giai đoạn 2008-2018.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 3.237 dự án FDI được cấp phép tại Hà Nội trong giai đoạn này, với tổng vốn đăng ký trên 36 tỷ USD. Phương pháp chọn mẫu là toàn bộ dự án có liên quan nhằm đảm bảo tính toàn diện và chính xác. Các kỹ thuật phân tích bao gồm so sánh, đối chiếu số liệu theo ngành, đối tác đầu tư, hình thức và quy mô vốn, đồng thời đánh giá tác động môi trường và hiệu quả kinh tế.

Timeline nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2008-2018, phù hợp với thời điểm mở rộng địa giới hành chính Hà Nội và sự phát triển mạnh mẽ của dòng vốn FDI. Nghiên cứu cũng tham khảo các chính sách thu hút FDI xanh của các quốc gia như Trung Quốc và Ấn Độ để rút ra bài học kinh nghiệm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quy mô và cơ cấu FDI tại Hà Nội:

   • Tính đến năm 2018, Hà Nội thu hút 3.237 dự án FDI với tổng vốn đăng ký 19,1 tỷ USD, chiếm khoảng 59% tổng vốn FDI thu hút từ 1986-2015.
   • Ngành bất động sản chiếm tỷ trọng lớn nhất với 45,18% tổng vốn đăng ký (7,37 tỷ USD), tiếp theo là công nghiệp chế biến chế tạo với 18,85% (3,07 tỷ USD).
   • Các ngành liên quan đến môi trường như cấp nước và xử lý chất thải chỉ chiếm khoảng 6% tổng vốn đầu tư, cho thấy FDI xanh còn hạn chế.

2. Chất lượng công nghệ FDI:

   • Khoảng 55% doanh nghiệp FDI sử dụng công nghệ từ thập kỷ 90 trở về trước, chỉ 5% áp dụng công nghệ từ năm 2000 trở lại đây.
   • Khu công nghệ cao Hòa Lạc là điểm sáng với hơn 84 dự án, tổng vốn trên 72 triệu USD, góp phần thu hút FDI công nghệ cao và thân thiện môi trường.

3. Đối tác đầu tư chính:

   • Hàn Quốc chiếm 37,39% số lượng dự án nhưng chỉ chiếm 14,26% tổng vốn đăng ký.
   • Nhật Bản chiếm 21,45% số dự án nhưng chiếm tới 43,19% tổng vốn, thể hiện sự đầu tư quy mô lớn và chất lượng cao hơn.
   • Các quốc gia phát triển như Mỹ và EU chưa thu hút được nhiều dự án FDI công nghệ cao tại Hà Nội.

4. Tác động môi trường và phát triển bền vững:

   • Các dự án FDI hiện nay chủ yếu tập trung vào ngành công nghiệp chế biến, chế tạo và bất động sản, có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường cao.
   • Việc kiểm soát và đánh giá tác động môi trường của các dự án FDI còn hạn chế, chỉ khoảng 150 doanh nghiệp được kiểm tra trong tổng số hàng nghìn doanh nghiệp FDI.
   • Hà Nội chưa thu hút được nhiều dự án FDI xanh, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng tái tạo và dịch vụ môi trường.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của việc FDI xanh chưa phát triển mạnh tại Hà Nội là do cơ chế chính sách chưa hoàn thiện, thiếu các ưu đãi cụ thể cho các dự án thân thiện môi trường và công nghệ cao. So với các quốc gia như Trung Quốc và Ấn Độ, Hà Nội còn thiếu các khung pháp lý chặt chẽ và các chính sách hỗ trợ đồng bộ để thu hút FDI xanh.

Biểu đồ thể hiện sự phân bổ vốn FDI theo ngành và đối tác đầu tư cho thấy sự tập trung lớn vào các ngành truyền thống, ít chú trọng đến các ngành xanh. Bảng số liệu về công nghệ sử dụng trong các doanh nghiệp FDI cũng phản ánh sự lạc hậu trong áp dụng công nghệ thân thiện môi trường.

So sánh với Trung Quốc, nơi có các luật về năng lượng tái tạo và bảo vệ môi trường được ban hành từ những năm 1990, Hà Nội cần học hỏi để xây dựng hệ thống pháp luật đồng bộ, minh bạch và có các chính sách ưu đãi rõ ràng nhằm thu hút FDI xanh. Ấn Độ cũng là ví dụ điển hình với chính sách nới lỏng FDI và ưu tiên phát triển năng lượng tái tạo, đồng thời từ chối các dự án gây ô nhiễm môi trường.

Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu là giúp Hà Nội nhận diện rõ các điểm mạnh, điểm yếu trong thu hút FDI xanh, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp nhằm nâng cao chất lượng dòng vốn đầu tư, góp phần phát triển kinh tế bền vững và bảo vệ môi trường.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện hệ thống pháp luật và chính sách thu hút FDI xanh

   • Xây dựng và ban hành các văn bản pháp luật đồng bộ, minh bạch, nhất quán về đầu tư FDI xanh.
   • Thiết lập các tiêu chuẩn môi trường nghiêm ngặt cho các dự án FDI, đặc biệt trong lĩnh vực công nghiệp và bất động sản.
   • Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: UBND Thành phố Hà Nội phối hợp Bộ Kế hoạch và Đầu tư.

2. Ưu tiên thu hút FDI vào các ngành công nghệ cao và năng lượng tái tạo

   • Tăng cường hỗ trợ, ưu đãi thuế, đất đai cho các dự án FDI công nghệ cao, thân thiện môi trường tại Khu công nghệ cao Hòa Lạc và các khu công nghiệp xanh.
   • Khuyến khích đầu tư vào năng lượng mặt trời, gió và các dịch vụ môi trường.
   • Thời gian thực hiện: 3-5 năm; Chủ thể: Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Công Thương.

3. Nâng cao năng lực quản lý và kiểm soát tác động môi trường của các dự án FDI

   • Tăng cường kiểm tra, giám sát định kỳ các dự án FDI về tuân thủ quy định môi trường.
   • Xây dựng hệ thống báo cáo và đánh giá tác động môi trường toàn diện cho các dự án.
   • Thời gian thực hiện: liên tục; Chủ thể: Sở Tài nguyên và Môi trường, Thanh tra Thành phố.

4. Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ FDI xanh

   • Đẩy mạnh đào tạo, nâng cao trình độ kỹ thuật, quản lý cho lao động trong các ngành công nghệ cao và môi trường.
   • Hợp tác với các trường đại học, viện nghiên cứu để phát triển chương trình đào tạo phù hợp.
   • Thời gian thực hiện: 2-4 năm; Chủ thể: Sở Giáo dục và Đào tạo, các trường đại học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước

   • Lợi ích: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách thu hút FDI xanh hiệu quả, đồng bộ.
   • Use case: Xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế xanh, cải thiện môi trường đầu tư.

2. Các nhà đầu tư nước ngoài và doanh nghiệp FDI

   • Lợi ích: Hiểu rõ xu hướng và chính sách ưu tiên của Hà Nội về FDI xanh, từ đó lựa chọn dự án phù hợp.
   • Use case: Đánh giá tiềm năng đầu tư vào các ngành công nghệ cao, năng lượng tái tạo.

3. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực kinh tế, môi trường và phát triển bền vững

   • Lợi ích: Tham khảo dữ liệu thực tiễn và phân tích chuyên sâu về FDI xanh tại một đô thị lớn của Việt Nam.
   • Use case: Phát triển các nghiên cứu tiếp theo về chính sách đầu tư và phát triển bền vững.

4. Các tổ chức phi chính phủ và cộng đồng xã hội quan tâm đến môi trường

   • Lợi ích: Nắm bắt thực trạng và tác động của FDI đến môi trường, từ đó đề xuất các hoạt động giám sát và vận động chính sách.
   • Use case: Tham gia vào các chương trình giám sát môi trường và thúc đẩy phát triển bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. FDI xanh là gì và tại sao Hà Nội cần thu hút loại hình này?
   FDI xanh là vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào các dự án thân thiện môi trường, sử dụng công nghệ sạch và năng lượng tái tạo. Hà Nội cần thu hút FDI xanh để phát triển kinh tế bền vững, giảm thiểu ô nhiễm và nâng cao chất lượng cuộc sống.

2. Hiện trạng thu hút FDI xanh tại Hà Nội như thế nào?
   Hà Nội đã thu hút nhiều dự án FDI nhưng phần lớn tập trung vào bất động sản và công nghiệp chế biến, chế tạo với công nghệ lạc hậu. FDI xanh chiếm tỷ trọng nhỏ, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng tái tạo và dịch vụ môi trường.

3. Những khó khăn chính trong việc thu hút FDI xanh tại Hà Nội là gì?
   Khó khăn gồm hệ thống pháp luật chưa đồng bộ, thiếu ưu đãi cụ thể cho FDI xanh, năng lực quản lý môi trường còn hạn chế và cơ sở hạ tầng chưa hoàn thiện cho các dự án công nghệ cao.

4. Hà Nội có thể học hỏi gì từ các quốc gia như Trung Quốc và Ấn Độ?
   Hà Nội có thể áp dụng các chính sách ưu đãi thu hút FDI xanh, xây dựng khung pháp lý chặt chẽ, tập trung phát triển năng lượng tái tạo và công nghệ cao, đồng thời tăng cường kiểm soát tác động môi trường.

5. Các giải pháp chính để nâng cao thu hút FDI xanh tại Hà Nội là gì?
   Hoàn thiện pháp luật, ưu tiên đầu tư công nghệ cao và năng lượng tái tạo, nâng cao năng lực quản lý môi trường, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và cải thiện thủ tục hành chính.

Kết luận

• Hà Nội đã thu hút được quy mô lớn vốn FDI nhưng chất lượng FDI xanh còn hạn chế, chủ yếu tập trung vào các ngành truyền thống có nguy cơ ô nhiễm cao.
• Công nghệ sử dụng trong các dự án FDI phần lớn lạc hậu, chỉ khoảng 5% áp dụng công nghệ hiện đại từ năm 2000 trở lại đây.
• Các đối tác đầu tư chính gồm Hàn Quốc, Nhật Bản, Singapore, trong đó Nhật Bản đầu tư quy mô lớn và công nghệ cao hơn.
• Hà Nội cần hoàn thiện hệ thống pháp luật, ưu tiên thu hút FDI xanh vào công nghệ cao và năng lượng tái tạo, đồng thời nâng cao năng lực quản lý môi trường.
• Các bước tiếp theo bao gồm xây dựng chính sách ưu đãi, phát triển nguồn nhân lực và tăng cường kiểm tra giám sát để đảm bảo phát triển bền vững.

Luận văn kêu gọi các nhà quản lý, nhà đầu tư và cộng đồng cùng chung tay thúc đẩy thu hút FDI xanh, góp phần xây dựng Thủ đô Hà Nội phát triển kinh tế - xã hội hài hòa với bảo vệ môi trường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT 1. Tổng quan FDI 1. Khái niệm FDI FDI (Foreign Direct Invesment) - Đầu Tƣ Trực Tiếp Nƣớc Ngoài là hoạt động lƣu chuyển vốn mạnh mẽ trên thế giới với hàng trăm triệu mỗi năm. Hiện nay, FDI có rất nhiều định nghĩa khác nhau trên thế giới, tuỳ thuộc vào mục đích, góc độ nghiên cứu, khái niệm về “Đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài” đƣợc khái quát dƣới những cách tiếp cận của mỗi ngƣời.

Theo Quỹ tiền tệ quốc tế IMF: “FDI là một hoạt động đầu tƣ đƣợc thực hiện nhằm đạt đƣợc những lợi ích lâu dài trong một doanh nghiệp hoạt động trên lãnh thổ của một nền kinh tế khác nền kinh tế nƣớc chủ đầu tƣ, Múc đích của chủ đầu tƣ là giành quyền quản lý thực sự của doanh nghiệp”. Theo Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế OECD: Năm 1999, OECD đã đƣa ra khái niệm về FDI: “ Đầu tƣ trực tiếp là hoạt động đầu tƣ đƣợc thực hiện nhằm thiết lập các mối quan hệ kinh tế lâu dài với một doanh nghiệp đặc biệt là những khoản đầu tƣ mang lại khả năng tạo ảnh hƣởng đối với việc quản lý doanh nghiệp bằng cách: - Thành lập hoặc mở rộng một doanh nghiệp hoặc chi nhánh thuộc toàn quyền quản lý của chủ đầu tƣ - Mua lại toàn bộ doanh nghiệp đã có - Tham gia vào một doanh nghiệp mới - Cấp tín dụng dài hạn (>5năm) - Quyền kiểm soát: nắm giữ từ 10% cổ phần hoặc biểu quyết trở lên”. Hai khái niệm về FDI của IMF và OECD có ý nghĩa gần giống nhau, đều chỉ việc thiết lập các mối quan hệ lâu dài và tạo ảnh hƣởng đối với việc 5 Luan van quản lý doanh nghiệp. Khái niệm của OECD có điểm khác biệt khi chỉ ra cụ thể hơn các hình thức để nhà đầu tƣ tạo ảnh hƣởng đối với hoạt động quản lý doanh nghiệp.

Theo Tổ chức Thương mại Thế giới WTO: “ Đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài xảy ra khi một nhà đầu tƣ từ một nƣớc (nƣớc chủ đầu tƣ) có đƣợc một tài sản khác (nƣớc thu hút đầu tƣ) cùng với quyền quản lý tài sản đó”. Theo WTO, FDI đƣợc hiểu là quyền quản lý tài sản trên lãnh thổ nƣớc khác. Theo Luật Đầu tư 2005 của Việt Nam: “Đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài là hoạt động đầu tƣ do các tổ chức, cá nhân nƣớc ngoài tự mình hoặc kết hợp với các tổ chức kinh tế của nƣớc sở tại bỏ vốn bằng tiền hoặc tài sản vào một đối tƣợng nhất định, dƣới một hình thức đầu tƣ cụ thể. Họ tƣ mình hoặc cùng chịu trách nhiệm pháp lý trực tiếp và điều hành hoạt động sản xuất kinh doanh cũng nhƣ kết quả kinh doanh căn cứ vào tỷ lệ nắm giữ quyền kiểm soát và sở hữu vốn”.

Tóm lại, dù có nhiều định nghĩa khác nhau về khái niệm FDI nhƣng ta có hiểu đơn giản đây là dịch chuyển dòng tiền/tài sản từ nơi này sang nơi khác không cùng vùng lãnh thổ để quản lý một doanh nghiệp với trách nhiệm tƣơng ứng lƣợng tiền/tài sản đầu tƣ vào. Các hình thức FDI Theo Điều 21 Luật Đầu tƣ 2005 của nƣớc Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã chỉ rõ các nhà đầu tƣ nƣớc ngoài đƣợc đầu tƣ dƣới những hình thức sau: 1. Doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài Đây là loại hình thức doanh nghiệp thuộc sở hữu hoàn toàn của nhà đầu tƣ nƣớc ngoài. Doanh nghiệp nƣớc ngoài đứng ra thành lập và tự chịu toàn bộ trách nhiệm quản lý và hoạt động đầu tƣ, kinh doanh của mình.

Ở Việt Nam, các nhà đầu tƣ có thể thành lập doanh nghiệp dƣới hình thức công ty Trách nhiệm hữu hạn hoặc công ty Cổ phần. Doanh nghiệp liên doanh Doanh nghiệp liên doanh giữa nhà đầu tƣ trong nƣớc và nƣớc ngoài là doanh nghiệp đƣợc thành lập tại nƣớc sở tại trên cơ sở hợp đồng liên doanh đƣợc ký giữa Bên hoặc các Bên nƣớc chủ nhà với Bên hoặc các Bên nƣớc ngoài đầu tƣ kinh doanh tịa nƣớc sở tại. Pháp nhân mới đƣợc thành lập theo hình thức công ty TNHH trong đó phần vốn góp của nƣớc ngoài không hạn chế mức tối đa, nhƣng mức tối thiểu theo quy định của luật không dƣới 30% vốn pháp định. Hợp đồng hợp tác kinh doanh (Business Coopertion Contract - BCC) Đầu tƣ theo hình thức hợp đồng hợp tác kinh doanh (BCC) là hình thức đầu tƣ đƣợc ký giữa các nhà đầu tƣ nhằm hợp tác kinh doanh phân chia lợi nhuận, phân chia sản phẩm mà không thành lập pháp nhân.

Trong đó quy định trách nhiệm và phân chia kết quả kinh doanh theo nghĩa vụ trong hợp đồng mà không cần thành lập pháp nhân mới. Hợp đồng hợp tác kinh doanh có thể đƣợc kết thúc trƣớc thời hạn nếu thoả mãn đủ các điều kiện quy định trong hợp đồng, hợp đồng cũng có thể đƣợc kéo dài khi có sự đồng ý của Bộ Kế hoạch và Đầu tƣ. Đối tác công - tư (Public Private Partnership - PPP) PPP là việc Nhà nƣớc và Nhà đầu tƣ cùng phối hợp thực hiện Dự án phát triển kết cấu hạ tầng, cung cấp dịch vụ công trên cơ sở Hợp đồng dự án. Với mô hình PPP, Nhà nƣớc sẽ thiết lập các tiêu chuẩn về cung cấp dịch vụ và tƣ nhân đƣợc khuyến khích cung cấo bằng cơ chế thanh toán theo chất lƣợng dịch vụ.

Các mô hình PPP: - Mô hình nhu ợng quyền khai thác (Franchise) là hình thức mà theo đó co sở hạ tầng đu ợc nhà nu ớc xây dựng và sở hữu nhu ng giao (thu ờng là thông qua đấu giá) cho tu nhân vạ n hành và khai thác. - Mô hình thiết kế - xây dựng - tài trợ - vạ n hành DBFO (Design- 7 Luan van Build - Finance - Operate), khu vực tu nhân sẽ đứng ra xây dựng, tài trợ và vạ n hành công trình nhu ng nó vẫn thuọ c sở hữu nhà nu ớc. - Mô hình xây dựng - vạ n hành - chuyển giao BOT (Build - Operate - Transfer) là hình thức do công ty thực hi n dự án sẽ đứng ra xây dựng và vạ n hành công trình trong mọ t thời gian nhất định sau đó chuyển giao toàn bọ cho nhà nu ớc. - Mô hình BTO (xây dựng - chuyển giao - vạ n hành) là mô hình sau khi xây dựng xong thì chuyển giao ngay cho nhà nu ớc sở hữu nhu ng công ty thực hi n dự án vẫn giữ quyền khai thác công trình - Mô hình xây dựng - sở hữu - vạ n hành BOO (Build - Own - Operate) là hình thức công ty thực hi n dự án sẽ đứng ra xây dựng công trình, sở hữu và vạ n hành công trình.

Hiện nay, hình thức FDI chủ yếu là doanh nghiệp liên doanh do đƣợc các chủ đầu tƣ ƣu chuộng vì dễ dàng thâm nhập thị trƣờng hiệu quả, tận dụng đƣợc các mối quan hệ tại nƣớc tiếp nhận. Phân loại FDI 1. Theo hình thức xâm nhập Hình thức FDI này đƣợc chia làm 2 loại: - Đầu tƣ mới (Greenfield Investment): là hình thức chủ đầu tƣ sẽ đầu tƣ mới hoàn toàn từ xây dựng cơ sở vật chất, kinh doanh tại nƣớc tiếp nhận đầu tƣ. Thƣờng các nƣớc tiếp nhận đầu tƣ thích hình thức này vì tạo thêm việc làm, tăng thêm vốn và gia tăng giá trị cho nƣớc tiếp nhận.

- Mua bán và sát nhập (Cross-border Merger & Acquisition): là loại hình các chủ đầu tƣ nƣớc ngoài mua lại hoặc sát nhập một cơ sở sản xuất kinh doanh có sẵn ở nƣớc tiếp nhận đầu tƣ. Hình thức này đƣợc nhiều nhà đầu tƣ ƣa chuộng vì chi phí thấp, xâm nhập thị trƣờng nhanh. Theo mục tiêu đầu tư của chủ đầu tư FDI theo mục tiêu đầu tƣ đƣợc chia làm 4 loại: - FDI tìm kiếm nguồn lực (Resource-seeking): Các nhà đầu tƣ nhằm đạt đƣợc các lợi ích khác nhau nhƣ dây chuyền sản xuất, nguồn lao động rẻ hoặc tài nguyên thiên nhiên. Các nƣớc tiếp nhận đầu tƣ thƣờng là các nƣớc đang phát triển và có nguồn cung dồi dào và rẻ nhƣ Đông Nam Á, Châu Phi.

- FDI tìm kiếm thị trƣờng (Market-seeking): Hình thức này giúp nhà đầu tƣ duy trì thị trƣờng hiện có hoặc đầu tƣ vào thị trƣờng mới. - FDI tìm kiếm hiệu quả (Effficiency-seeking): Nhà đầu tƣ mong muốn tăng hiệu quả bằng việc tận dụng lợi thế của tính kinh tế theo quy mô hay phạm vi hoặc cả hai. - FDI tìm kiếm tài sản chiến lƣợc (Strategic-Asset-seeking): Để ngăn chặn đối thủ cạnh tranh có đƣợc lợi thế từ các nguồn lực tại nƣớc tiếp nhận đầu tƣ. Các nhà đầu tƣ thƣờng xem xét và chủ động chiếm lấy nguồn lực đấy.

Theo định hướng của nước tiếp nhận đầu tư Nƣớc tiếp nhận đầu tƣ thƣờng theo 3 kiểu định hƣớng sau: - FDI thay thế nhập khẩu: chủ yếu ở các nƣớc kém và đang phát triển. Nguyên nhân do dung lƣợng thị trƣờng nội địa, nguồn nguyên liệu và nhân công có sẵn, chịu các rào cản thƣơng mại về xuất nhập khẩu, chƣa đáp ứng các chi phí vận tải, bảo hiểm, tuy nhiên công nghệ, kỹ thuật còn lạc hậu nên cần hợp tác với nhà đầu tƣ nƣớc ngoài để khai thác thị trƣờng trong nƣớc. - FDI định hƣớng xuất khẩu: ngƣợc lại với nhập khẩu, hình thức xuất khẩu nhằm cân bằng cán cân thƣơng mại, không bị hạn chế về xuất khẩu và cơ lợi thế ƣu đãi trong sản xuất. - FDI theo các định hƣớng của Chính phủ: giúp phát triển các ngành còn yếu kém trong nƣớc tiếp nhân đầu tƣ, các ngành kinh tế khó khăn và cải thiện cán cân thanh toán.

Theo quan hệ của chủ đầu tư và nước tiếp nhận đầu tư Các chủ đầu tư và nước tiếp nhận đầu tư hợp tác theo 3 kiểu như sau: - FDI theo chiều dọc (Vertical FDI): các nƣớc đi đầu tƣ nhằm khai thác tài nguyên thiên nhiên, nguyên vật liệu, nguồn lao động, đất đai giá rẻ của nƣớc tiếp nhận đầu tƣ. - FDI theo chiều ngang (Horizontal FDI): hầu hết các nhà đầu tƣ sẽ đầu tƣ vào các nƣớc có cùng loại sản phẩm hoặc sản xuất tƣơng tự ở nƣớc tiếp nhận đầu tƣ mà họ có lợi thế cạnh tranh. - FDI hỗn hợp (Mixed FDI): là sự kết hợp giữa chiều ngang và chiều dọc, chủ đầu tƣ và nƣớc tiếp nhận đầu tƣ hoạt động trong các ngành nghề, lĩnh vực khác nhau. Ý nghĩa của FDI đối với nước tiếp nhận đầu tư FDI có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong việc phát triển nền kinh tế, xã hội, nhất là với các nƣớc đang phát triển nhƣ Việt Nam.

Thứ nhất, FDI góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế: Đối với các nƣớc đang phát triển, xuất khẩu là yếu tố quan trọng của tăng trƣởng.