Thu Hút Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài Hướng Đến Tăng Trưởng Kinh Tế Bền Vững Tại Việt Nam

Nghiên cứu về đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tại Việt Nam, tập trung vào tác động đối với tăng trưởng kinh tế bền vững. Phân tích thực trạng và giải pháp.

• Tác giả: Nguyễn Minh Thúy
• Người hướng dẫn: TS. Trần Ngọc Mai
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Kinh Doanh Quốc Tế
• Đề tài: Đầu tư trực tiếp nước ngoài hướng đến tăng trưởng kinh tế bền vững tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI HƯỚNG ĐẾN TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ BỀN VỮNG
• 1.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI (FDI)
• 1.1.1. Khái niệm đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 1.1.2. Đặc điểm đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 1.1.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến việc thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 1.2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ BỀN VỮNG
• 1.2.1. Khái niệm về tăng trưởng kinh tế bền vững
• 1.2.2. Nội dung của tăng trưởng kinh tế bền vững
• 1.3. ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI HƯỚNG ĐẾN TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ BỀN VỮNG
• 1.3.1. Các lý thuyết về vai trò của FDI đối với tăng trưởng kinh tế bền vững
• 1.3.2. Các chỉ tiêu đo lường thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài hướng đến tăng trưởng kinh tế bền vững
• 1.3.3. Tác động của đầu tư trực tiếp nước ngoài đến tăng trưởng kinh tế bền vững
• 1.4. TÓM TẮT CHƯƠNG I
• 2. CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI HƯỚNG ĐẾN TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ BỀN VỮNG TẠI VIỆT NAM
• 2.1. THỰC TRẠNG DÒNG VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI VÀO VIỆT NAM
• 2.1.1. Số lượng vốn đăng ký và vốn thực hiện
• 2.1.2. Cơ cấu vốn đầu tư
• 2.2. THỰC TRẠNG TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ BỀN VỮNG TẠI VIỆT NAM
• 2.2.1. Tăng trưởng kinh tế về quy mô
• 2.2.2. Tăng trưởng kinh tế Việt Nam về chất lượng
• 2.3. THỰC TRẠNG THU HÚT ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI HƯỚNG ĐẾN TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ BỀN VỮNG TẠI VIỆT NAM
• 2.3.1. Một số chính sách thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài hướng đến tăng trưởng kinh tế bền vững tại Việt Nam
• 2.3.2. Các chỉ tiêu thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài hướng đến tăng trưởng kinh tế bền vững tại Việt Nam
• 2.3.3. Tác động của đầu tư trực tiếp nước ngoài tới tăng trưởng kinh tế bền vững tại Việt Nam
• 2.4. ĐÁNH GIÁ VIỆC THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH THU HÚT FDI HƯỚNG ĐẾN TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ BỀN VỮNG TẠI VIỆT NAM
• 2.4.1. Những thành tựu đạt được
• 2.4.2. Hạn chế và nguyên nhân
• 2.5. TÓM TẮT CHƯƠNG II
• 3. CHƯƠNG III: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH THU HÚT ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI HƯỚNG ĐẾN TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ BỀN VỮNG TẠI VIỆT NAM ĐẾN NĂM 2030
• 3.1. BỐI CẢNH VÀ ĐỊNH HƯỚNG CHÍNH SÁCH TRONG VIỆC THU HÚT ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI HƯỚNG TỚI TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ BỀN VỮNG TẠI VIỆT NAM
• 3.1.1. Bối cảnh quốc tế và trong nước
• 3.1.2. Định hướng thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài hướng đến tăng trưởng kinh tế bền vững tại Việt Nam đến năm 2030
• 3.2. MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH THU HÚT ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI HƯỚNG ĐẾN TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ BỀN VỮNG TẠI VIỆT NAM ĐẾN NĂM 2030
• 3.2.1. Hoàn thiện hệ thống pháp luật về chuyển giá, cải thiện các chính sách ưu đãi thuế, tăng cường giám sát, kiểm tra các doanh nghiệp đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 3.2.2. Tập trung vào các ngành có khả năng tăng cường giá trị gia tăng
• 3.2.3. Tăng cường chuyển giao công nghệ, hình thành liên kết theo chuỗi giá trị giữa doanh nghiệp đầu tư trực tiếp nước ngoài với doanh nghiệp trong nước
• 3.2.4. Hoàn thiện pháp lý về bảo vệ môi trường và thực thi các biện pháp để hạn chế ô nhiễm môi trường
• 3.3. ĐỀ XUẤT MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM THU HÚT ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI HƯỚNG ĐẾN TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ BỀN VỮNG ĐẾN NĂM 2030
• 3.3.1. Đối với chính phủ
• 3.3.2. Đối với doanh nghiệp
• 3.4. TÓM TẮT CHƯƠNG III
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. FDI và Tăng Trưởng Bền Vững Tổng Quan Quan Trọng 55 ký tự

Thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), gắn liền với tăng trưởng kinh tế bền vững, là mục tiêu then chốt của Việt Nam. Trong bối cảnh cạnh tranh nguồn lực và biến đổi khí hậu gia tăng, tăng trưởng bền vững trở thành ưu tiên hàng đầu. Kể từ Đổi mới 1986 và Luật Đầu tư nước ngoài 1987, kinh tế Việt Nam đã có những bước tiến vượt bậc (Hà Thành Công, 2019). FDI thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, mở rộng thị trường, tăng xuất khẩu, tạo động lực tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng lực cạnh tranh. Đóng góp vào tăng trưởng, ngân sách, công nghệ, việc làm, và phát triển nguồn nhân lực chứng minh tầm quan trọng của đầu tư trực tiếp nước ngoài.

1.1. Vai trò của FDI trong quá trình hội nhập kinh tế Việt Nam

Việt Nam, với đặc điểm của một nước đang phát triển, cần tận dụng lợi thế đi sau để khai thác vốn, công nghệ, và kỹ năng quản lý từ FDI, nhanh chóng đạt mục tiêu tăng trưởng bền vững. FDI đóng vai trò quan trọng trong quá trình hội nhập kinh tế của Việt Nam. Nó thúc đẩy chuyển giao công nghệ, nâng cao năng lực cạnh tranh, và tạo ra các chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, Việt Nam cần chú trọng thu hút FDI vào các ngành công nghiệp có giá trị gia tăng cao và có tiềm năng phát triển bền vững.

1.2. Thực trạng thu hút FDI Cơ hội và thách thức cho Việt Nam

Thực tiễn cho thấy, thu hút FDI vẫn còn nhiều bất cập. Ban đầu, Việt Nam chú trọng phát triển kinh tế mà bỏ qua các vấn đề xã hội và môi trường, dẫn đến chính sách ưu đãi đi kèm lỏng lẻo trong thực hiện. Điều này dẫn đến các dòng vốn FDI chất lượng kém, quy mô nhỏ, ít giá trị gia tăng. Thu hút FDI thiếu chọn lọc gây ra các dự án “đem con bỏ chợ”, chuyển giao công nghệ lạc hậu, ô nhiễm môi trường, cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên (Phú Ngân, 2021). Các dự án FDI thiếu tính bền vững, chưa tạo được sản phẩm cạnh tranh cao, có khả năng tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu.

II. Thách Thức Thu Hút FDI Bền Vững tại Việt Nam 59 ký tự

Nhà đầu tư nước ngoài thường quan tâm đến lợi ích của mình hơn là lợi ích của Chính phủ, dẫn đến mâu thuẫn giữa mục tiêu của nước đi đầu tư và nước nhận đầu tư. Trong khi Chính phủ Việt Nam mong muốn tăng cường thu hút FDI vào nông, lâm, thủy sản, công nghiệp nhẹ, và công nghiệp hỗ trợ, thì nhà đầu tư nước ngoài lại chỉ muốn rót vốn vào các lĩnh vực sinh lợi cao như bất động sản, sân golf, vui chơi giải trí, khai thác khoáng sản, công nghiệp nặng. Trong thời kỳ hậu COVID-19, thu hút FDI được đánh giá là giải pháp quan trọng nhất giúp phục hồi nền kinh tế. Tuy nhiên, để FDI đạt hiệu quả lâu dài và hướng tới tăng trưởng kinh tế bền vững, Việt Nam cần đổi mới trong cơ chế hoạt động, chiến lược, và chính sách.

2.1. Mâu thuẫn lợi ích giữa nhà đầu tư và chính phủ sở tại

Mâu thuẫn lợi ích giữa nhà đầu tư nước ngoài và chính phủ sở tại là một thách thức lớn. Các nhà đầu tư nước ngoài thường tập trung vào các ngành có lợi nhuận cao, trong khi chính phủ muốn FDI đóng góp vào sự phát triển toàn diện của nền kinh tế. Điều này đòi hỏi Việt Nam phải có các chính sách điều tiết và khuyến khích hợp lý để đảm bảo sự hài hòa giữa lợi ích của nhà đầu tư nước ngoài và lợi ích quốc gia. Sự minh bạch trong chính sách và quy định pháp luật là yếu tố then chốt để tạo lòng tin và thu hút các nhà đầu tư nước ngoài dài hạn.

2.2. Hậu quả của việc thu hút FDI thiếu chọn lọc Bài học kinh nghiệm

Việc thu hút FDI thiếu chọn lọc có thể gây ra những hậu quả tiêu cực như ô nhiễm môi trường, khai thác tài nguyên quá mức, và chuyển giao công nghệ lạc hậu. Bài học kinh nghiệm từ quá khứ cho thấy rằng Việt Nam cần tập trung vào thu hút FDI vào các ngành công nghiệp có giá trị gia tăng cao, thân thiện với môi trường, và có khả năng chuyển giao công nghệ. Chính phủ cần tăng cường kiểm soát và giám sát các dự án FDI để đảm bảo tuân thủ các quy định về bảo vệ môi trường và lao động.

2.3. Tác động của đại dịch COVID 19 đến dòng vốn FDI vào Việt Nam

Đại dịch COVID-19 đã gây ra những tác động tiêu cực đến dòng vốn FDI vào Việt Nam. Các chuỗi cung ứng bị gián đoạn, các dự án FDI bị đình trệ, và các nhà đầu tư nước ngoài trở nên thận trọng hơn. Tuy nhiên, Việt Nam vẫn được đánh giá là một điểm đến FDI hấp dẫn nhờ vào sự ổn định chính trị, môi trường kinh doanh ngày càng cải thiện, và các hiệp định thương mại tự do đã ký kết. Việt Nam cần tận dụng cơ hội này để thu hút FDI vào các ngành công nghiệp có tiềm năng phát triển sau đại dịch như công nghệ thông tin, y tế, và năng lượng tái tạo.

III. Chính Sách Thu Hút FDI Hiệu Quả và Bền Vững 57 ký tự

Các nghiên cứu trong nước và ngoài nước đều quan tâm đến việc thu hút FDI hướng tới tăng trưởng kinh tế bền vững. Mặc dù có nhiều tài liệu nghiên cứu về mối liên hệ giữa FDI và môi trường kinh doanh, nhưng ít tài liệu đề cập đến yếu tố bền vững trong nghiên cứu. Các bài viết nước ngoài chưa thực sự đi sâu phân tích mối liên hệ giữa FDI và tăng trưởng kinh tế bền vững, cũng như chưa có nghiên cứu trực tiếp nào về đề tài này xét riêng trường hợp Việt Nam. Các bài nghiên cứu trong nước đã nêu rõ thực trạng tăng trưởng kinh tế, các yếu tố tác động đến dòng vốn FDI, và các chính sách thu hút FDI đến phát triển bền vững.

3.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu về FDI và tăng trưởng bền vững

Nghiên cứu của Cao Thị Hồng Vinh (2017) đã nêu ra sự tác động lẫn nhau giữa FDI và phát triển bền vững. Nguyễn Thanh Nhã (2017) đã tập trung làm rõ khoảng cách giữa chính sách và thực thi trong quá trình thu hút dòng vốn FDI tại Việt Nam. Bài báo của Nguyễn Thị Liên Hoa, Trần Phương Hạnh, và Bùi Anh Chính (2019) đã đưa ra được quan điểm FDI “sạch”, nêu ra những tác động tích cực và tiêu cực của FDI tới kinh tế. TSKH Nguyễn Mại (2011) đã đưa ra những đánh giá tổng quan về môi trường đầu tư của Việt Nam, định hướng phát triển bền vững giai đoạn 2011-2020. Nguyễn Thị Ngọc Loan (2018) đã nêu ra được thực trạng thu hút FDI “xanh” và các giải pháp thu hút FDI chất lượng cao.

3.2. Những khoảng trống nghiên cứu và hướng đi mới

Tuy nhiên, chưa có đề tài nào tập trung nghiên cứu về vấn đề thu hút FDI hướng đến tăng trưởng kinh tế bền vững giai đoạn hậu COVID-19, nên các bài viết này phần nào chưa bắt kịp được xu thế phát triển thời kỳ mới cũng như chưa thể hiện được quá nhiều thành tựu của Việt Nam trong thời gian gần đây. Bài nghiên cứu “Đầu tư trực tiếp nước ngoài hướng đến tăng trưởng kinh tế bền vững tại Việt Nam” được thực hiện nhằm mục đích củng cố cơ sở lý luận về FDI và tăng trưởng kinh tế bền vững, đồng thời đưa ra những cơ hội, thách thức và giải pháp cho việc thu hút FDI hướng tới tăng trưởng kinh tế bền vững.

IV. Giải Pháp Hoàn Thiện Chính Sách Thu Hút FDI 58 ký tự

Trên cơ sở phân tích thực trạng dòng vốn FDI vào Việt Nam, thực trạng tăng trưởng kinh tế giai đoạn mới, và chính sách thu hút FDI hướng đến tăng trưởng kinh tế, bài viết nhìn nhận các cơ hội và thách thức trong việc thu hút FDI giai đoạn hậu COVID-19, đồng thời đề xuất các giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện chính sách thu hút FDI hướng tới tăng trưởng kinh tế bền vững tại Việt Nam trong những năm tới. Đầu tiên, cần tham khảo các nghiên cứu trước đây liên quan đến đề tài, kế thừa kết quả nghiên cứu của một số tác giả có tên tuổi trong và ngoài nước về các vấn đề liên quan.

4.1. Các phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu sử dụng

Bài viết sử dụng các phương pháp tổng hợp, phân tích, liệt kê, so sánh, đối chiếu, diễn giải, quy nạp và tư duy biện chứng kết hợp lý thuyết với thực tiễn. Thông tin trong đề tài được xây dựng từ nguồn thông tin thứ cấp, các số liệu đáng tin cậy được công bố chính thức từ các tổ chức uy tín của Việt Nam cũng như trên thế giới. Từ các phương pháp nghiên cứu, người viết đã đóng góp vào việc nghiên cứu FDI trong thời điểm kinh tế đang thay đổi nhanh chóng trong khoảng thời gian đại dịch COVID- 19, khi nền kinh tế và xã hội có nhiều thay đổi.

4.2. Đóng góp mới của nghiên cứu và kết cấu của đề tài

Nghiên cứu này hệ thống và cụ thể hóa các vấn đề lý luận và thực tiễn về thu hút FDI hướng đến tăng trưởng kinh tế bền vững. Đồng thời, đánh giá các chính sách thu hút FDI hướng tới tăng trưởng kinh tế bền vững tại Việt Nam. Từ đó, đưa ra các giải pháp và kiến nghị để khắc phục những hạn chế tồn tại và nâng cao khả năng thu hút FDI chất lượng cao trong giai đoạn mới. Đề tài được kết cấu làm 3 chương: (1) Cơ sở lý luận về Đầu tư trực tiếp nước ngoài hướng đến tăng trưởng kinh tế bền vững, (2) Thực trạng Đầu tư trực tiếp nước ngoài hướng đến tăng trưởng kinh tế bền vững tại Việt Nam, và (3) Giải pháp hoàn thiện chính sách thu hút Đầu tư trực tiếp nước ngoài hướng đến tăng trưởng kinh tế bền vững tại Việt Nam đến năm 2030.

V. Thực Trạng Thu Hút FDI hướng đến Tăng Trưởng Kinh Tế Bền Vững 58 ký tự

Đầu tư trực tiếp nước ngoài, thuật ngữ tiếng anh là Foreign direct investment – viết tắt là FDI, tuy ra đời muộn hơn các hình thức đầu tư khác, nhưng FDI lại có vai trò rất quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Đầu tư trực tiếp nước ngoài được xem là hình thức đầu tư quốc tế, mà các nhà đầu tư của nước này bỏ vốn đầu tư ra nước ngoài để trực tiếp điều hành, quản lý các hoạt động sản xuất kinh doanh trong phạm vi nước nhận đầu tư.

5.1. Khái niệm đầu tư trực tiếp nước ngoài

Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) là hình thức đầu tư quốc tế, trong đó nhà đầu tư của một nước bỏ vốn đầu tư ra nước ngoài để trực tiếp điều hành, quản lý các hoạt động sản xuất kinh doanh trong phạm vi nước nhận đầu tư. So với các hình thức đầu tư gián tiếp, FDI có tính ổn định cao hơn, do nhà đầu tư có quyền kiểm soát và can thiệp vào hoạt động của doanh nghiệp. FDI không chỉ mang lại vốn, công nghệ, kinh nghiệm quản lý mà còn tạo ra việc làm, tăng thu nhập cho người lao động, và đóng góp vào ngân sách nhà nước.

5.2. So sánh FDI và các hình thức đầu tư khác

Khác với đầu tư gián tiếp, FDI không chỉ đơn thuần là việc mua bán chứng khoán hay các công cụ tài chính khác mà còn bao gồm cả việc thành lập doanh nghiệp mới, mua lại hoặc sáp nhập doanh nghiệp hiện có, hoặc đầu tư vào các dự án cơ sở hạ tầng. Đầu tư gián tiếp thường mang tính ngắn hạn và dễ bị ảnh hưởng bởi các yếu tố thị trường, trong khi FDI thường mang tính dài hạn và ổn định hơn. FDI còn có tác động lan tỏa đến các ngành công nghiệp khác thông qua việc tạo ra chuỗi cung ứng, chuyển giao công nghệ, và nâng cao năng lực cạnh tranh.

5.3. Đặc điểm của FDI

FDI có các đặc điểm chính sau: Thứ nhất, FDI thường có quy mô lớn và mang tính dài hạn. Thứ hai, FDI không chỉ mang lại vốn mà còn mang lại công nghệ, kỹ năng quản lý, và kinh nghiệm quốc tế. Thứ ba, FDI thường tập trung vào các ngành công nghiệp có giá trị gia tăng cao và có tiềm năng xuất khẩu. Thứ tư, FDI thường được khuyến khích bởi các chính sách ưu đãi của chính phủ như giảm thuế, miễn thuế, và hỗ trợ chi phí đầu tư. Tuy nhiên, FDI cũng có thể gây ra những tác động tiêu cực như ô nhiễm môi trường, cạnh tranh không lành mạnh, và chuyển giá.

VI. Giải pháp thu hút FDI hướng đến tăng trưởng kinh tế bền vững 59 ký tự

Để thu hút FDI hướng đến tăng trưởng kinh tế bền vững, Việt Nam cần có một chiến lược rõ ràng, tập trung vào các ngành công nghiệp có giá trị gia tăng cao, thân thiện với môi trường, và có khả năng chuyển giao công nghệ. Đồng thời, Việt Nam cần cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, và tăng cường hợp tác quốc tế. Ngoài ra, cần phải luôn quan tâm đến vấn đề xã hội và bảo vệ môi trường.

6.1. Xây dựng môi trường đầu tư hấp dẫn và minh bạch

Để thu hút FDI hiệu quả, Việt Nam cần tiếp tục cải thiện môi trường kinh doanh thông qua việc đơn giản hóa thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ, và tăng cường tính minh bạch và tiên đoán của chính sách. Việc tạo ra một môi trường đầu tư ổn định và đáng tin cậy sẽ giúp thu hút các nhà đầu tư dài hạn và có chất lượng. Bên cạnh đó, cần tăng cường đối thoại và hợp tác với các nhà đầu tư để giải quyết các khó khăn và vướng mắc trong quá trình hoạt động.

6.2. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực

Nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố then chốt để thu hút FDI vào các ngành công nghiệp có giá trị gia tăng cao. Việt Nam cần đầu tư vào giáo dục và đào tạo, đặc biệt là các ngành công nghệ thông tin, kỹ thuật, và quản lý. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các trường đại học, cao đẳng, và doanh nghiệp để đảm bảo rằng chương trình đào tạo đáp ứng được nhu cầu thực tế của thị trường lao động. Bên cạnh đó, cần tạo điều kiện thuận lợi cho việc thu hút và sử dụng lao động nước ngoài có trình độ cao.

6.3. Phát triển cơ sở hạ tầng

Cơ sở hạ tầng là một trong những yếu tố quan trọng nhất để thu hút FDI. Chính phủ cần tăng cường đầu tư vào cơ sở hạ tầng giao thông, năng lượng, và viễn thông. Cần ưu tiên phát triển các dự án cơ sở hạ tầng trọng điểm như đường cao tốc, cảng biển, sân bay, và các khu công nghiệp. Đồng thời, cần khuyến khích sự tham gia của khu vực tư nhân vào các dự án cơ sở hạ tầng thông qua hình thức đối tác công tư (PPP).

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Minh Thúy tập trung nghiên cứu mối quan hệ tương hỗ giữa hoạt động thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và mục tiêu tăng trưởng kinh tế bền vững tại Việt Nam. Kể từ khi triển khai công cuộc Đổi mới năm 1986 gắn liền với sự ban hành của Luật Đầu tư nước ngoài năm 1987, dòng vốn FDI đã trở thành động lực quan trọng giúp Việt Nam chuyển dịch cơ cấu kinh tế, mở rộng thị trường quốc tế, thúc đẩy kim ngạch xuất khẩu, tạo việc làm và gia tăng nguồn thu ngân sách nhà nước. Là một quốc gia đang phát triển có xuất phát điểm hạn chế về thể chế, nguồn lực tài chính, cơ sở hạ tầng kỹ thuật và công nghệ, Việt Nam cần khai thác tối đa vai trò chuyển giao vốn, công nghệ và trình độ quản lý từ các tập đoàn đa quốc gia nhằm rút ngắn tiến trình công nghiệp hóa và hướng tới phát triển bền vững.

Tuy nhiên, tác giả chỉ ra ba bất cập mang tính cấu trúc trong thực tiễn thu hút FDI tại Việt Nam:

1. Trong giai đoạn đầu mở cửa, chính sách tập trung chủ yếu vào mục tiêu tăng trưởng quy mô kinh tế thuần túy mà xem nhẹ các yếu tố xã hội và môi trường. Sự áp dụng cơ chế ưu đãi dàn trải đi kèm kiểm soát thực thi lỏng lẻo đã dẫn tới làn sóng các dự án quy mô nhỏ, công nghệ lạc hậu, giá trị gia tăng thấp, gây cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên và phát sinh ô nhiễm môi trường nghiêm trọng.
2. Tồn tại xung đột lợi ích giữa nhà đầu tư nước ngoài và chính quyền sở tại: trong khi Chính phủ Việt Nam định hướng thu hút vốn vào nông - lâm - thủy sản, công nghiệp hỗ trợ và công nghệ cao, thì các nhà đầu tư quốc tế phần lớn tập trung vào các lĩnh vực sinh lời ngắn hạn như bất động sản, khai khoáng hoặc gia công thâm dụng lao động.
3. Giai đoạn hậu COVID-19 làm bộc lộ rõ nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng nguyên phụ liệu và thiết bị đầu vào, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tái cấu trúc chính sách thu hút FDI từ chiều rộng sang chiều sâu để đảm bảo tính tự chủ và khả năng chống chịu của nền kinh tế.

Từ bối cảnh thực tiễn trên, tác giả xác định mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

• Mục tiêu nghiên cứu: Phân tích thực trạng dòng vốn FDI, thực trạng tăng trưởng kinh tế bền vững và đánh giá hệ thống chính sách thu hút FDI tại Việt Nam; từ đó nhận diện cơ hội, thách thức trong giai đoạn hậu COVID-19 và đề xuất các nhóm giải pháp, kiến nghị nhằm hoàn thiện chính sách thu hút FDI hướng đến tăng trưởng kinh tế bền vững đến năm 2030.

• Nhiệm vụ nghiên cứu:

  1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về FDI, tăng trưởng kinh tế bền vững và các kênh tác động qua lại giữa FDI với ba trụ cột: kinh tế, xã hội và môi trường.
  2. Phân tích thực trạng dòng vốn FDI vào Việt Nam và đánh giá các chỉ tiêu phản ánh chất lượng tăng trưởng kinh tế bền vững theo các khung đo lường tiêu chuẩn.
  3. Đánh giá thành tựu, hạn chế và nguyên nhân cốt lõi trong việc thực thi chính sách thu hút FDI tại Việt Nam.
  4. Xác định bối cảnh mới và đề xuất các giải pháp hoàn thiện chính sách, kèm theo kiến nghị cụ thể đối với Chính phủ và cộng đồng doanh nghiệp đến năm 2030.

• Đối tượng nghiên cứu: Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, tăng trưởng kinh tế bền vững và các chính sách thu hút FDI hướng tới tăng trưởng kinh tế bền vững tại Việt Nam.

• Phạm vi nghiên cứu:

  • Phạm vi không gian: Lãnh thổ Việt Nam.
  • Phạm vi thời gian: Tập trung phân tích dữ liệu giai đoạn 2006 – 2021, có cập nhật số liệu quý I/2022 và định hướng giải pháp đến năm 2030.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Về mặt lý luận, khóa luận tiếp cận khái niệm FDI theo các chuẩn mực quốc tế từ Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD, 2008), Cẩm nang Cán cân thanh toán lần thứ 6 của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF BPM6, 2009), Báo cáo Đầu tư Thế giới của UNCTAD (1999) và Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), kết hợp với quy định tại Luật Đầu tư năm 2005 và Luật Đầu tư năm 2020 của Việt Nam. Khái niệm tăng trưởng bền vững được kế thừa từ Báo cáo Brundtland (WCED, 1987), Chương trình nghị sự 21 (Hội nghị Thượng đỉnh Rio de Janeiro, 1992) cùng các quan điểm của North và Thomas (1937), Perkins và cộng sự (2006), Chu Văn Cấp (2011).

Tác giả hệ thống hóa vai trò của FDI đối với tăng trưởng bền vững dựa trên 5 lý thuyết nền tảng:

• Lý thuyết lợi nhuận cận biên: Phản ánh sự dịch chuyển vốn quốc tế từ nơi có tỷ suất sinh lời thấp sang nơi có lãi suất cao hơn nhằm tối ưu hóa lợi nhuận.
• Lý thuyết thương mại tân cổ điển: Mô hình Heckscher - Ohlin và mô hình MacDougall - Kemp (được Aliber bổ sung năm 1970) luận giải sự di chuyển của dòng vốn dựa trên độ dồi dào tương đối của các yếu tố sản xuất và rủi ro tỷ giá.
• Lý thuyết tăng trưởng nội sinh (Romer, 1993; Blomstrom và cộng sự, 1996; Borensztein và cộng sự, 1998): Khẳng định FDI tác động đến tăng trưởng kinh tế thông qua tích lũy vốn nhân lực, nâng cao năng suất lao động và lan tỏa công nghệ.
• Mô hình tiến bộ công nghệ (Hermes & Lensink, 2003): Giải thích hiệu ứng lan tỏa tri thức quản trị và công nghệ sản xuất qua ba kênh: quan sát - bắt chước, áp lực cạnh tranh thị trường và các liên kết kinh tế dọc - ngang.
• Lý thuyết chiết trung OLI (John Dunning, 1979, 1988, 1993): Xác định ba lợi thế quyết định hoạt động đầu tư trực tiếp của doanh nghiệp đa quốc gia gồm lợi thế sở hữu (Ownership), lợi thế địa điểm (Location) và lợi thế nội hóa (Internalization).

Khóa luận vận dụng hệ thống chỉ tiêu đo lường tác động của FDI và mức độ bền vững, bao gồm: Môi trường kinh doanh thuận lợi (Ease of Doing Business - EDB), Chỉ số cấp phép xây dựng (Dealing with Construction Permits - CONSTR), Chỉ số khởi sự kinh doanh (Starting a Business - START), Chỉ số nộp thuế (Paying Taxes), Lượng phát thải khí nhà kính (CO2 emissions metric tons per capita) và Tốc độ tăng trưởng GDP thực tế (Real GDP growth rate).

Phương pháp nghiên cứu chủ đạo là nghiên cứu tại bàn (desk research), sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phân tích - tổng hợp, quy nạp, diễn giải và so sánh đối chiếu số liệu thứ cấp. Nguồn dữ liệu được trích xuất từ các báo cáo thống kê chính thức của Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Kế hoạch và Đầu tư), Tổng cục Thống kê, Ngân hàng Thế giới (WB), OECD, UNCTAD, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cùng các nghiên cứu thực nghiệm trong và ngoài nước (Cao Thị Hồng Vinh, 2017; Nguyễn Thanh Nhã, 2017; Sử Đình Thành và cộng sự, 2019; Manuel Fernandez và cộng sự, 2020).

Nội dung chính theo từng chương

Chương I: Cơ sở lý luận về đầu tư trực tiếp nước ngoài hướng đến tăng trưởng kinh tế bền vững

Chương này trình bày các định nghĩa học thuật, phân tích 4 đặc điểm bản chất của FDI: (1) là hoạt động đầu tư tư nhân nhằm tối đa hóa lợi nhuận; (2) mang tính dài hạn và tính ổn định tương đối cao; (3) nhà đầu tư nắm quyền kiểm soát trực tiếp hoặc ảnh hưởng lớn đến quyết định vận hành; (4) thường gắn liền với chuyển giao máy móc, công nghệ và phương thức quản lý. Đồng thời, tác giả chỉ ra các nhân tố vĩ mô tác động tới thu hút FDI gồm: sự ổn định chính trị - xã hội, môi trường kinh tế vĩ mô, hệ thống chính sách và pháp luật, vị trí địa lý cùng chất lượng nguồn nhân lực và hạ tầng kỹ thuật.

Về nội dung tăng trưởng kinh tế bền vững, chương nghiên cứu phân định rõ ba trụ cột tương tác:

• Kinh tế: Yêu cầu tăng trưởng GDP/GNP ở mức hợp lý trong dài hạn, đi kèm hiệu quả sử dụng vốn cao và chuyển dịch cơ cấu tiến bộ.
• Xã hội: Đảm bảo công bằng cơ hội, giảm tỷ lệ nghèo, tạo việc làm và nâng cao phúc lợi con người.
• Môi trường: Sử dụng tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên, duy trì đa dạng sinh học và kiểm soát lượng khí thải công nghiệp.

Từ việc phân tích 5 lý thuyết kinh tế và các chỉ tiêu đánh giá (EDB, CONSTR, START, Thuế, CO2, GDP), chương I kết luận FDI tạo ra tác động hai chiều: hỗ trợ giải quyết sự thiếu hụt vốn tích lũy, cải thiện cán cân thương mại, nâng cao năng suất; nhưng nếu thiếu sàng lọc sẽ gây phụ thuộc kinh tế, nhập khẩu công nghệ lạc hậu và gia tăng áp lực ô nhiễm môi trường.

Chương II: Thực trạng đầu tư trực tiếp nước ngoài hướng đến tăng trưởng kinh tế bền vững tại Việt Nam

Chương II tập trung phân tích số liệu thực chứng về dòng vốn FDI và chất lượng tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam giai đoạn 2006 – 2021:

Chỉ tiêu thống kê	Dữ liệu ghi nhận	Ghi chú & Bối cảnh
Vốn đăng ký đỉnh điểm	64,0 – 64,5 tỷ USD (Năm 2008)	Ngay sau khi gia nhập WTO năm 2007
Vốn đăng ký năm 2019	38,02 tỷ USD	Tăng 7,2% so với năm 2018
Vốn thực hiện năm 2019	20,38 tỷ USD	Mức giải ngân cao trước đại dịch
Vốn đăng ký năm 2020	28,53 tỷ USD	Bằng 75% so với năm 2019 (do COVID-19)
Vốn đăng ký năm 2021	31,15 tỷ USD	Phục hồi tăng 9,2% so với năm 2020
Vốn thực hiện năm 2021	19,74 tỷ USD	Giảm nhẹ 1,2% so với năm 2020
Lũy kế dự án (đến 20/12/2021)	34.527 dự án còn hiệu lực	Tổng vốn đăng ký gần 408,1 tỷ USD
Vốn thực hiện lũy kế	251,6 tỷ USD	Đạt tỷ lệ giải ngân 61,7%
Số liệu quý I/2022 (đến 20/3/2022)	Vốn đăng ký > 8,9 tỷ USD; giải ngân 4,42 tỷ USD	Vốn thực hiện tăng 7,8% so với cùng kỳ

Về cơ cấu dòng vốn đầu tư, nghiên cứu chỉ ra những đặc điểm nổi bật:

• Theo hình thức đầu tư: Hình thức 100% vốn nước ngoài chiếm tỷ trọng áp đảo với 72,8%, hình thức liên doanh chiếm 21,4%; các hợp đồng BOT, BT, BTO và hợp tác kinh doanh chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ.
• Theo ngành/lĩnh vực: Đã thu hút FDI vào 19/21 ngành kinh tế quốc dân. Ngành công nghiệp chế biến, chế tạo chiếm vị trí dẫn đầu với quy mô trên 240,2 tỷ USD (chiếm 59,2% tổng vốn đăng ký lũy kế đến 20/11/2021). Lĩnh vực bất động sản xếp vị trí tiếp theo, trong khi nông - lâm - thủy sản chiếm tỷ trọng rất khiêm tốn.
• Theo địa bàn: Tập trung bất cân xứng vào các địa phương có hạ tầng phát triển. Top 5 địa phương lũy kế đến 20/11/2021 gồm: TP. Hồ Chí Minh (49,1 tỷ USD), Hà Nội (37,0 tỷ USD), Bà Rịa - Vũng Tàu (33,0 tỷ USD), Đồng Nai (32,7 tỷ USD) và Hải Phòng (23,7 tỷ USD).
• Theo đối tác: Có 141 quốc gia và vùng lãnh thổ đầu tư vào Việt Nam; trong đó 3 đối tác châu Á dẫn đầu là Hàn Quốc (74,5 tỷ USD), Nhật Bản và Singapore, chiếm tới 49,8% tổng vốn FDI lũy kế.

Về thực trạng tăng trưởng bền vững và khung chính sách:

• Quy mô và chất lượng: Tốc độ tăng trưởng GDP bình quân đạt 5,9%/năm (2011 - 2015), 6,8%/năm (2016 - 2019), đạt 2,91% năm 2020 và 2,58% năm 2021. Việt Nam trở thành nước xuất khẩu điện thoại thông minh lớn thứ hai thế giới, sản xuất trên 40% sản lượng điện thoại toàn cầu của Samsung.
• Xã hội và môi trường: Tỷ lệ nghèo giảm mạnh từ trên 32% (năm 2011) xuống dưới 2%; 87% dân số tham gia bảo hiểm y tế; chỉ số bao phủ y tế đạt 73 điểm. Tỷ lệ che phủ rừng tăng từ 43,6% (2011) lên 47,2% (2020); tỷ lệ xử lý và tái sử dụng nước thải lưu vực sông đạt trên 70%.
• Chỉ số môi trường kinh doanh: Điểm EDB của Việt Nam đạt 67,32 điểm vào năm 2020; chỉ số khởi sự kinh doanh (START) tăng lên 84,3 điểm; chỉ số nộp thuế dao động từ 40,4 đến 47,0 điểm. Ngược lại, lượng phát thải CO2 bình quân đầu người tăng liên tục do thâm dụng năng lượng hóa thạch trong các ngành công nghiệp nặng và nhiệt điện.
• Hạn chế chính sách: Các chính sách ưu đãi (thuế TNDN, thuế XNK, đất đai theo Luật Đầu tư 2020) còn thiếu cơ chế gắn kết với kết quả đầu ra; thiếu chính sách ràng buộc liên kết chuyển giao công nghệ giữa khối FDI và doanh nghiệp nội địa; tồn tại hiện tượng chuyển giá, trốn thuế và nguy cơ công nghệ trung bình biến Việt Nam thành điểm lắp ráp thâm dụng lao động.

Chương III: Một số giải pháp nhằm hoàn thiện chính sách thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài hướng đến tăng trưởng kinh tế bền vững tại Việt Nam đến năm 2030

Dựa trên phân tích bối cảnh hội nhập thế hệ mới (thực thi các hiệp định EVFTA, CPTPP, RCEP) và định hướng thu hút FDI đến năm 2030, chương III đề xuất các nhóm giải pháp và kiến nghị trọng tâm:

1. Hoàn thiện khung pháp lý về chuyển giá và chính sách thuế: Sửa đổi hệ thống quản lý thuế, siết chặt quy định về giao dịch liên kết và định giá chuyển nhượng nhằm ngăn chặn tình trạng "lỗ giả, lãi thật"; thiết kế lại các gói ưu đãi thuế TNDN dựa trên hiệu quả thực tế của dự án thay vì áp dụng đại trà.
2. Chuyển dịch cơ cấu thu hút FDI vào các ngành có giá trị gia tăng cao: Ưu tiên các dự án công nghệ nguồn, công nghệ sinh học, năng lượng tái tạo và kinh tế số theo tinh thần Nghị định số 31/2021/NĐ-CP; giảm tỷ trọng cấp phép các dự án thâm dụng tài nguyên và lao động giản đơn.
3. Thúc đẩy chuyển giao công nghệ và xây dựng liên kết chuỗi giá trị: Hoàn thiện cơ chế giám sát thực thi Luật Chuyển giao công nghệ năm 2017; xây dựng chính sách ưu đãi tài chính và kỹ thuật để khuyến khích các tập đoàn đa quốc gia hỗ trợ, chuyển giao công nghệ cho doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ trong nước (mở rộng các mô hình tương tự như cách Samsung hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam).
4. Tăng cường pháp lý môi trường và thẩm định dự án: Vận dụng nghiêm ngặt các quy định của Luật Bảo vệ môi trường năm 2020; áp dụng công cụ cấp phép môi trường chặt chẽ ngay từ khâu phê duyệt đầu tư; kiên quyết từ chối hoặc đóng cửa các dự án sử dụng thiết bị tiêu hao năng lượng cao và phát thải vượt quy chuẩn.
5. Hệ thống kiến nghị thực thi:
   • Đối với Chính phủ: Đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, hoàn thiện cơ sở hạ tầng logistics đồng bộ, minh bạch hóa cơ chế thanh tra - giám sát dự án sau cấp phép, và phê duyệt các chương trình đào tạo nhân lực kỹ thuật chất lượng cao.
   • Đối với doanh nghiệp trong nước: Chủ động nâng cao năng lực quản trị, đầu tư cho hoạt động R&D, chuẩn hóa quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn quốc tế để đủ điều kiện tham gia mạng lưới cung ứng của các doanh nghiệp FDI.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp và lượng hóa bức tranh thu hút FDI tại Việt Nam trong mối tương quan với các chỉ số phát triển bền vững:

• Cung cấp số liệu chi tiết về dòng vốn FDI lũy kế (408,1 tỷ USD vốn đăng ký với 34.527 dự án tính đến 20/12/2021, vốn thực hiện đạt 251,6 tỷ USD) cùng cơ cấu phân bổ theo hình thức sở hữu (100% vốn ngoại chiếm 72,8%), theo lĩnh vực (chế biến chế tạo chiếm 59,2%), theo đối tác (Hàn Quốc chiếm 74,5 tỷ USD) và theo địa phương tiếp nhận (TP. Hồ Chí Minh đạt 49,1 tỷ USD).
• Đánh giá có hệ thống mối quan hệ giữa dòng vốn FDI với các chỉ số kinh tế - xã hội - môi trường dựa trên chuỗi số liệu thứ cấp giai đoạn 2006 – 2021: mức tăng trưởng GDP, tỷ lệ nghèo dưới 2%, tỷ lệ bao phủ BHYT 87%, độ che phủ rừng 47,2% và xu hướng gia tăng phát thải CO2 bình quân đầu người.
• Về mặt học thuật và thực tiễn, đề tài bổ sung góc nhìn đánh giá chính sách thu hút FDI trong giai đoạn nền kinh tế chịu tác động bởi đại dịch COVID-19, phân tích các rào cản về cơ chế chuyển giá, công nghệ lạc hậu và mối liên kết yếu giữa khối doanh nghiệp FDI với công nghiệp hỗ trợ nội địa. Các đề xuất chính sách được xây dựng theo định hướng hoàn thiện khung khổ pháp lý đến năm 2030, bám sát các mục tiêu phát triển bền vững của quốc gia.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận có những điểm hạn chế mang tính khách quan do phạm vi của một công trình tốt nghiệp đại học:

• Nguồn số liệu nghiên cứu hoàn toàn dựa trên dữ liệu thứ cấp từ các cơ quan nhà nước và tổ chức quốc tế; chưa thực hiện được điều tra khảo sát sơ cấp bằng bảng hỏi đối với mẫu doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp nội địa để đánh giá định lượng mức độ chuyển giao công nghệ hay hành vi tuân thủ môi trường.
• Đề tài tập trung phân tích ở cấp độ kinh tế vĩ mô toàn quốc, chưa đi sâu phân tích so sánh định lượng sự khác biệt theo từng vùng kinh tế trọng điểm hoặc các trường hợp điển cứu (case study) của từng tập đoàn cụ thể.

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng:

• Thực hiện các mô hình kinh tế lượng định lượng (như hồi quy VAR, ARDL hoặc dữ liệu bảng Panel Data) để kiểm định mức độ tác động của vốn FDI xanh đối với tốc độ tăng trưởng xanh tại Việt Nam.
• Khảo sát thực tế cơ chế liên kết chuỗi cung ứng giữa doanh nghiệp nội địa với các tập đoàn công nghệ cao trong bối cảnh Việt Nam thực hiện cam kết phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050 theo COP26.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên và học viên cao học: Thuộc các ngành Kinh doanh quốc tế, Kinh tế quốc tế, Quản lý kinh tế và Kinh tế phát triển; đặc biệt có giá trị trong việc tham khảo phương pháp tiếp cận các lý thuyết đầu tư quốc tế (OLI, tăng trưởng nội sinh, mô hình chuyển giao công nghệ) gắn với tiêu chí phát triển bền vững.
• Nhà nghiên cứu và cơ quan hoạch định chính sách: Tham khảo bức tranh tổng hợp số liệu thứ cấp giai đoạn 2006 – 2021 về cơ cấu vốn FDI, các phân tích về kẽ hở chính sách ưu đãi thuế, kiểm soát chuyển giá và rào cản môi trường được trình bày trong Chương II và Chương III.

Câu hỏi thường gặp

1. Tính đến cuối năm 2021, quy mô vốn FDI đăng ký và vốn FDI thực hiện lũy kế tại Việt Nam đạt bao nhiêu?
Tính lũy kế đến ngày 20/12/2021, cả nước có 34.527 dự án FDI còn hiệu lực với tổng vốn đăng ký đạt gần 408,1 tỷ USD. Tổng vốn thực hiện lũy kế ước đạt 251,6 tỷ USD, tương đương 61,7% tổng vốn đầu tư đăng ký.

2. Ngành kinh tế nào thu hút vốn FDI lớn nhất tại Việt Nam và quy mô cụ thể là bao nhiêu?
Ngành công nghiệp chế biến, chế tạo thu hút dòng vốn FDI lớn nhất trong 19 ngành tiếp nhận đầu tư, dẫn đầu với quy mô trên 240,2 tỷ USD, chiếm 59,2% tổng vốn đăng ký lũy kế tính đến ngày 20/11/2021.

3. Cơ cấu vốn FDI theo hình thức đầu tư tại Việt Nam có đặc điểm gì nổi bật?
Hình thức đầu tư 100% vốn nước ngoài chiếm tỷ trọng áp đảo với 72,8% tổng vốn, theo sau là hình thức liên doanh chiếm 21,4%. Các hình thức hợp đồng BOT, BT, BTO và hợp đồng hợp tác kinh doanh (BCC) chiếm tỷ trọng không đáng kể.

4. Ba quốc gia nào dẫn đầu về tổng vốn FDI đăng ký lũy kế vào Việt Nam?
Tính lũy kế đến ngày 20/11/2021, ba đối tác đầu tư lớn nhất đều thuộc khu vực châu Á, gồm Hàn Quốc (dẫn đầu với 74,5 tỷ USD), Nhật Bản và Singapore; tổng vốn đăng ký của 3 quốc gia này chiếm 49,8% tổng vốn FDI vào Việt Nam.

5. Khóa luận đề xuất những nhóm giải pháp trọng tâm nào để hoàn thiện chính sách FDI đến năm 2030?
Tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp cơ bản: (1) Hoàn thiện pháp luật về chuyển giá, cải thiện chính sách ưu đãi thuế có điều kiện ràng buộc; (2) Tập trung thu hút vào các ngành công nghệ cao, giá trị gia tăng lớn; (3) Tăng cường cơ chế chuyển giao công nghệ và xây dựng liên kết chuỗi giá trị với doanh nghiệp trong nước; (4) Hoàn thiện khung pháp lý môi trường và siết chặt thẩm định dự án theo Luật Bảo vệ môi trường năm 2020.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Minh Thúy đã hệ thống hóa toàn diện các lý thuyết kinh tế quốc tế và lượng hóa thực trạng thu hút dòng vốn FDI tại Việt Nam giai đoạn 2006 – 2021 dưới góc độ phát triển bền vững. Nghiên cứu chỉ ra sự dịch chuyển tích cực về quy mô vốn giải ngân và chuyển dịch cơ cấu ngành, đồng thời phân tích rõ các tồn tại về công nghệ gia công, liên kết nội địa hạn chế và rủi ro môi trường. Dựa trên phân tích bối cảnh hội nhập thế hệ mới và giai đoạn phục hồi hậu COVID-19, công trình đã đề xuất hệ thống giải pháp và kiến nghị có cơ sở khoa học nhằm hoàn thiện chính sách thu hút FDI có chọn lọc, hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế bền vững của Việt Nam đến năm 2030.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI HƯỚNG ĐẾN TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ BỀN VỮNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI (FDI) 1. Khái niệm đầu tư trực tiếp nước ngoài Đầu tư trực tiếp nước ngoài, thuật ngữ tiếng anh là Foreign direct investment – viết tắt là FDI, tuy ra đời muộn hơn các hoạt động kinh tế đối ngoại khác vài ba thập kỷ nhưng FDI đã nhanh chóng xác lập vị trí của mình trong quan hệ kinh tế quốc tế. Đây là hình thức đầu tư khá phổ biến bởi các nhà ĐTNN có thể nắm quyền kiểm soát, quản lý tài sản, cũng như hoạt động kinh doanh một cách toàn diện để đạt được tối đa hóa lợi nhuận trong dài hạn.

Hiện nay trên thế giới, quan điểm về thuật ngữ FDI của mỗi tổ chức, quốc gia cũng có những sự khác biệt Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế (OECD, 2008) định nghĩa FDI là một loại hình đầu tư xuyên biên giới được thực hiện bởi một chủ ĐTNN với mục tiêu thiết lập một lợi ích dài hạn tại một doanh nghiệp đặt tại một quốc gia khác bằng cách (i) Thành lập hoặc mở rộng một doanh nghiệp hoặc một chi nhánh thuộc toàn quyền quản lý của chủ đầu tư; (ii) Mua lại toàn bộ doanh nghiệp đã có; (iii) Tham gia vào một doanh nghiệp mới; (iv) Cấp tín dụng dài hạn (> 5 năm). "Lợi ích dài hạn" ngụ ý sự tồn tại của một mối quan hệ lâu dài giữa nhà đầu tư trực tiếp và doanh nghiệp đầu tư trực tiếp và sự ảnh hưởng đánh kể đến việc quản lý sau này. BPM6 (2009) của quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) đưa ra cách hiểu FDI là một loại hình đầu tư xuyên biên giới, trong đó nhà ĐTNN có quyền kiểm soát hoặc có ảnh hưởng đáng kể tới hoạt động quản lý doanh nghiệp đặt tại một quốc gia khác. Định nghĩa này nhấn mạnh đến khía cạnh hoạt động đầu tư của FDI nhưng chưa nêu được động cơ, mục đích đầu tư rõ ràng.

Trong Báo cáo Đầu tư Thế giới (World Investment Report) 1999 của Liên hiệp quốc (Hội nghị Liên hiệp quốc về Thương mại và Phát triển, UNCTAD, 1999) định nghĩa FDI là một loại hình đầu tư liên quan tới mối quan hệ dài hạn, phản ánh lợi ích và quyền kiểm soát lâu dài của một chủ thể cư trú tại một nền kinh tế đối với một doanh nghiệp cư trú tại một nền kinh tế khác. Trong định nghĩa này, cụm từ “dài hạn” được sử dụng để phân biệt FDI với đầu tư theo danh mục (hay đầu tư gián 7 tiếp), loại hình đầu tư trong ngắn hạn và liên quan tới doanh thu cao từ các loại chứng khoán. Theo Tổ chức thương mại thế giới (WTO), đầu tư trực tiếp nước ngoài xảy ra khi một nhà đầu tư từ một nước (nước chủ đầu tư) có được một tài sản ở một nước khác (nước nhận đầu tư) cùng với quyền quản lý tài sản đó. Phương diện quản lý là thứ để phân biệt FDI với các công cụ tài chính khác.

Trong phần lớn trường hợp, cả nhà đầu tư lẫn tài sản mà người đó quản lý ở nước ngoài là các cơ sở kinh doanh. Trong những trường hợp đó, nhà đầu tư thường hay được gọi là "công ty mẹ" và các tài sản được gọi là "công ty con" hay "chi nhánh công ty". Tại Việt Nam, theo khoản 2 điều 3 Luật đầu tư (2005) giải thích “Đầu tư trực tiếp là hình thức đầu tư do nhà đầu tư bỏ vốn đầu tư và tham gia quản lý hoạt động đầu tư” và theo khoản 12 điều 3 Luật đầu tư (2005) thì “Đầu tư nước ngoài là việc nhà đầu tư nước ngoài đưa vào Việt Nam vốn bằng tiền và các tài sản hợp pháp khác để tiến hành hoạt động đầu tư”. Mặc dù theo Luật đầu tư 2020 không có khái niệm về FDI, tuy nhiên, nhắc tới hai khái niệm liên quan đến đầu tư trực tiếp nước ngoài như sau: “Nhà ĐTNN là cá nhân có quốc tịch nước ngoài, tổ chức thành lập theo pháp luật nước ngoài thực hiện hoạt động đầu tư kinh doanh tại Việt Nam” và “Tổ chức kinh tế có vốn ĐTNN là tổ chức kinh tế có nhà ĐTNN là thành viên hoặc cổ đông”.

Tựu trung lại, có thể hiểu FDI là hình thức đầu tư do nhà ĐTNN bỏ vốn và tham gia kiểm soát hoạt động đầu tư ở Việt Nam. Về bản chất, điều này hoàn toàn thống nhất với cách hiểu về FDI thông dụng trên thế giới. Như vậy, FDI chính là một loại hình di chuyển vốn quốc tế, trong đó chủ đầu tư của một nền kinh tế đóng góp một số vốn hoặc tài sản đủ lớn vào một nền kinh tế khác để sở hữu hoặc điều hành, kiểm soát đối tượng họ bỏ vốn đầu tư, nhằm đạt được lợi nhuận dài hạn hoặc các lợi ích kinh tế khác, trên cơ sở tuân thủ Luật Đầu tư của nước sở tại. Đặc điểm đầu tư trực tiếp nước ngoài 1.

FDI chủ yếu là đầu tư tư nhân với mục đích hàng đầu là tìm kiếm lợi nhuận Vấn đề cốt lõi mà nhà ĐTNN quan tâm chính là lợi nhuận về phía họ. Các nhà đầu tư thường tìm đến các quốc gia mà họ có thể tối thiểu hóa chi phí sản xuất, chi phí nhân công… để nâng cao lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp. Cũng chính 8 bởi vậy, các yếu tố liên quan đến kinh tế vĩ mô của nước chủ nhà thường bị xem nhẹ. Điều này dẫn đến sự mâu thuẫn giữa mục tiêu của nước đầu tư với mục tiêu của nước nhận đầu tư, gây ra ảnh hưởng xấu tới các lĩnh vực kinh tế, xã hội cũng như môi trường của nước chủ nhà (Nguyễn Thanh Nhã, 2017).

Nếu nước sở tại không có quy hoạch đầu tư cụ thể và khoa học tất yếu sẽ dẫn tới sự đầu tư tràn lan, kém hiệu quả và nạn ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Các nước đang phát triển cần hết sức lưu tâm vấn đề này trong quá trình thu hút và sử dụng FDI, để trang bị một hành lang pháp lý đủ mạnh, hướng FDI vào phục vụ cho các mục tiêu phát triển của nước mình, tránh tình trạng FDI chỉ đơn phương phục vụ cho lợi ích của chủ đầu tư. FDI là hình thức đầu tư dài hạn Chủ đầu tư trực tiếp nước ngoài thường tính chuyện làm ăn lâu dài chứ không mang tính đầu cơ như đầu tư gián tiếp, kể cả trong trường hợp không muốn tiếp tục dự án, họ cũng không dễ dàng thu hồi vốn trong thời gian ngắn bởi lúc này vốn đang nằm trực tiếp trong nhà xưởng, máy móc, thiết bị. tại quốc gia nhận đầu tư, cần phải chuyển đổi thành tiền bằng cách bán lại hoặc thanh lý nhà máy mới có thể mang về nước được.

Điều này tạo ra một ưu điểm đối với nước tiếp nhận FDI là mức độ ổn định của dòng vốn tương đối cao. Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, nền kinh tế của nước nhận đầu tư cũng sẽ vì thế mà bị phụ thuộc vào kinh tế khu vực FDI. Đặc biệt, nếu xét đến những dự án có ảnh hưởng tiêu cực đến kinh tế - xã hội – môi trường của nước sở tại thì đặc tính lâu dài, khó rút vốn sẽ càng làm trầm trọng thêm các hệ lụy. Chủ đầu tư nắm quyền kiểm soát hoặc có ảnh hưởng đáng kể đối với doanh nghiệp được đầu tư Chủ ĐTNN có quyền chủ động lựa chọn lĩnh vực, hình thức đầu tư cũng như thị trường và quy mô đầu tư trong khuôn khổ pháp luật; đồng thời phải trực tiếp chịu trách nhiệm về kết quả hoạt động của mình.

Do quyền lợi gắn chặt với dự án, họ buộc phải cố gắng đưa ra những quyết định đem lại hiệu quả kinh tế cao nhất. Đặc điểm đó khiến FDI vừa mang tính khả thi và hiệu quả sử dụng vốn cao, vừa không dính dáng đến những ràng buộc về chính trị (mặc dù vẫn chịu sự chi phối của Chính phủ) hay để lại gánh nặng nợ nần cho nước sở tại. FDI thường kèm theo chuyển giao công nghệ cho các nước tiếp nhận đầu tư thông qua máy móc thiết bị, phát minh, sáng chế… Hoạt động FDI không chỉ đơn thuần đưa vốn vào nước tiếp nhận đầu tư mà cùng với nó còn có cả công nghệ, kỹ thuật, bí quyết kinh doanh, sản xuất, trình độ quản lý. Đây là điểm hấp dẫn quan trọng của FDI, bởi hầu hết các nước đang phát triển có trình độ khoa học công nghệ còn non trẻ, trong khi phần lớn những kỹ thuật tiên tiến được phát minh trên thế giới xuất phát từ các nước công nghiệp phát triển.

Ngày nay, FDI đang dần trở thành kênh quan trọng nhất của việc chuyển giao công nghệ trên phạm vi quốc tế. Các nhân tố ảnh hưởng đến việc thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài 1. Sự ổn định chính trị- xã hội Dòng vốn FDI chịu sự chi phối của sự ổn định chính trị - xã hội. Bất kỳ sự xáo trộn, bất ổn nào trong đời sống chính trị - xã hội cũng đều gây tác động không nhỏ đến lợi ích của nhà đầu tư, dẫn đến tình trạng giảm sút lòng tin và xa hơn nữa là quyết định rút vốn, ngừng dự án với tâm lý e sợ rủi ro.

Điển hình là trường hợp của Trung Quốc, mặc dù là một thị trường rộng lớn, nhiều tiềm năng nhưng FDI vào quốc gia này những năm gần đây đã giảm do ảnh hưởng của cuộc chiến tranh thương mại Mỹ - Trung (Phạm Văn Thiện, 2019). Mặt khác, khi tình hình chính trị - xã hội không ổn định, Nhà nước không đủ khả năng kiểm soát hoạt động của các nhà ĐTNN thì họ sẽ mặc sức hoạt động nhằm tư lợi cá nhân, không theo định hướng, chiến lược phát triển của nước nhận đầu tư. Môi trường kinh tế vĩ mô Môi trường kinh tế vĩ mô ổn định là điều kiện tiên quyết của mọi ý định và hành vi đầu tư. Nguyên tắc này đặc biệt quan trọng trong hoạt động thu hút và sử dụng FDI.

Nền kinh tế bản địa càng ổn định thì sự an toàn và khả năng sinh lợi của đồng vốn càng được đảm bảo. Mức độ ổn định kinh tế vĩ mô được đánh giá dựa trên tiêu chí chống lạm phát và ổn định tiền tệ, được thực hiện thông qua các công cụ của chính sách tài chính tiền tệ như lãi suất, tỷ giá hối đoái, tỷ lệ dự trữ bắt buộc, độ mở cửa thị trường, đồng thời phải kiểm soát được mức thâm hụt ngân sách hoặc giữ cho ngân sách cân bằng.