Tác Động Lan Tỏa Của FDI Đến Sự Thay Đổi Công Nghệ Của Các Doanh Nghiệp Tại Việt Nam

Chuyên khảo kỹ thuật phân tích Luận văn tác động lan tỏa của fdi đến sự thay đổi công nghệ của các doanh nghiệp thuộc các tỉnh, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng

• Tác giả: Lê Thị Kim Hằng
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Lưu Bảo Đoan
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp.Hcm
• Chuyên ngành: Kinh Tế Phát Triển
• Đề tài: Tác Động Lan Tỏa Của FDI Đến Sự Thay Đổi Công Nghệ Của Các Doanh Nghiệp Thuộc Các Tỉnh, Thành Phố Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• TRANG PHỤ BÌA
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC PHỤ LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Đặt vấn đề
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Cấu trúc luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 2.1. Lý thuyết và tác động lan tỏa của FDI đến thay đổi công nghệ của doanh nghiệp
• 2.1.1. Khái niệm về FDI
• 2.1.2. Tác động lan tỏa của FDI
• 2.1.2.1. Tác động lan tỏa theo chiều ngang
• 2.1.2.2. Tác động lan truyền liên ngành/theo chiều dọc
• 2.2. Khái niệm và nhân tố tác động đến R&D
• 2.3. Mô hình tăng trưởng và FDI
• 2.3.1. Mô hình tăng trưởng tân cổ điển và FDI
• 2.3.2. Mô hình tăng trưởng nội sinh và FDI (Endogenous Growth Model)
• 2.4. Lược khảo các nghiên cứu thực nghiệm liên quan
• 2.5. Khung phân tích
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Nguồn dữ liệu
• 3.2. Phương pháp ước lượng và lựa chọn mô hình
• 4. CHƯƠNG 4: PHÂN TÍCH THỰC NGHIỆM
• 4.1. Tổng quan xu hướng dòng vốn FDI vào Việt Nam
• 4.2. Hệ thống quyền sở hữu công nghiệp tại Việt Nam
• 4.2.1. Các loại bằng văn bằng bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp
• 4.2.2. Các loại văn bằng bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp được cấp phép trong nước
• 4.2.3. Văn bằng bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp theo khu vực
• 4.3. Dữ liệu nghiên cứu và mô tả thống kê
• 4.4. Kết quả lựa chọn mô hình
• 4.5. Kết quả hồi quy từ mô hình được chọn
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. Kết luận
• 5.2. Hạn chế của nghiên cứu
• 5.3. Hàm ý chính sách
• 5.3.1. Thực hiện chiến lược phát triển nguồn nhân lực theo chiều sâu
• 5.3.2. Tăng cường thu hút FDI vào khu vực miền Trung
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: KẾT QUẢ HỒI QUY CỦA BẢNG 4.8: KẾT QUẢ HỒI QUY BA MÔ HÌNH POLS, REM, FEM CHO BIẾN PATENT
• PHỤ LỤC 2: KẾT QUẢ HỒI QUY CHO BẢNG 4.9: HỒI QUY DỮ LIỆU BẢNG VỀ TÁC ĐỘNG LAN TỎA CÔNG NGHỆ CỦA FDI: MÔ HÌNH FE

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tác Động Lan Tỏa Của FDI Tại Việt Nam

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, FDI đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và phát triển công nghiệp tại Việt Nam. Đầu tư trực tiếp nước ngoài không chỉ cung cấp nguồn vốn mà còn mang lại chuyển giao công nghệ, nâng cao năng lực công nghệ cho các doanh nghiệp trong nước. Tuy nhiên, để tận dụng tối đa lợi ích từ FDI, cần hiểu rõ về hiệu ứng lan tỏa của nó đối với công nghệ doanh nghiệp và có những chính sách phù hợp. Theo OECD (2002), FDI hỗ trợ hình thành nguồn nhân lực, hội nhập thương mại quốc tế, tạo môi trường kinh doanh cạnh tranh và đặc biệt là tác động lan tỏa công nghệ. Nhiều nghiên cứu đã chứng minh FDI đóng góp tích cực vào hoạt động R&D và đổi mới sáng tạo ở Việt Nam (Freeman, 1982; Martin và Michael J.C, 1994; Lê Thanh Thủy, 2005 ; K et al, 2010; Elsadig Musa Ahmed,2012).

1.1. Vai Trò Của FDI Trong Phát Triển Công Nghiệp Việt Nam

FDI không chỉ là nguồn vốn quan trọng mà còn là cầu nối giúp các doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận với công nghệ tiên tiến và kinh nghiệm quản lý từ các nước phát triển. Điều này góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và thúc đẩy phát triển công nghiệp theo hướng hiện đại hóa. Theo báo cáo Chỉ số ĐMST toàn cầu năm 2017 (GII 2017), Việt Nam đã tăng hạng ấn tượng, cho thấy sự cải thiện đáng kể trong đổi mới sáng tạo.

1.2. Hiệu Ứng Lan Tỏa Của FDI Đến Năng Lực Công Nghệ

Hiệu ứng lan tỏa của FDI thể hiện qua việc các doanh nghiệp FDI chia sẻ công nghệ, kỹ năng và kinh nghiệm cho các doanh nghiệp trong nước thông qua nhiều kênh khác nhau như chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực, và hợp tác sản xuất. Điều này giúp doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực công nghệ, đổi mới quy trình sản xuất và tạo ra sản phẩm mới có giá trị gia tăng cao hơn.

II. Thách Thức Trong Hấp Thụ Công Nghệ Từ Đầu Tư FDI

Mặc dù FDI mang lại nhiều lợi ích, việc hấp thụ và tận dụng công nghệ từ đầu tư nước ngoài vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Doanh nghiệp trong nước cần có đủ năng lực để tiếp nhận và ứng dụng công nghệ mới, đồng thời phải đối mặt với sự cạnh tranh từ các doanh nghiệp FDI. Bên cạnh đó, chính sách FDI của Việt Nam cần được hoàn thiện để khuyến khích chuyển giao công nghệ và nâng cao giá trị gia tăng cho nền kinh tế. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng chưa có nghiên cứu ở mức độ cấp tỉnh đánh giá tác động của FDI đến thay đổi công nghệ.

2.1. Hạn Chế Về Năng Lực Hấp Thụ Công Nghệ Của Doanh Nghiệp

Một trong những thách thức lớn nhất là năng lực hấp thụ công nghệ của doanh nghiệp Việt Nam còn hạn chế. Nhiều doanh nghiệp thiếu nguồn lực tài chính, nhân lực chất lượng cao và kinh nghiệm để tiếp nhận và ứng dụng công nghệ mới từ FDI. Điều này làm giảm hiệu quả của hiệu ứng lan tỏa và hạn chế khả năng nâng cấp công nghệ của doanh nghiệp.

2.2. Cạnh Tranh Từ Doanh Nghiệp FDI Và Áp Lực Đổi Mới

Sự xuất hiện của các doanh nghiệp FDI tạo ra áp lực cạnh tranh lớn đối với doanh nghiệp trong nước. Để tồn tại và phát triển, doanh nghiệp Việt Nam buộc phải đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm và giảm chi phí sản xuất. Tuy nhiên, không phải doanh nghiệp nào cũng có đủ khả năng để đáp ứng yêu cầu này, dẫn đến nguy cơ bị tụt hậu và mất thị phần.

2.3. Hoàn Thiện Chính Sách FDI Để Thúc Đẩy Chuyển Giao Công Nghệ

Chính sách FDI của Việt Nam cần được hoàn thiện để khuyến khích chuyển giao công nghệ từ doanh nghiệp FDI sang doanh nghiệp trong nước. Cần có các biện pháp cụ thể để đảm bảo rằng doanh nghiệp FDI thực hiện cam kết chuyển giao công nghệ, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận với công nghệ tiên tiến.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Tác Động Của FDI Đến Công Nghệ

Để đánh giá tác động lan tỏa của FDI đến công nghệ doanh nghiệp tại Việt Nam, cần sử dụng các phương pháp nghiên cứu phù hợp. Các mô hình kinh tế lượng như mô hình hồi quy và mô hình tác động cố định (Fixed Effect Model) có thể được sử dụng để phân tích dữ liệu về FDI, năng lực công nghệ và các yếu tố liên quan. Dữ liệu cần thu thập từ các nguồn thống kê chính thức và các báo cáo nghiên cứu. Nghiên cứu này xem xét liệu dòng vốn FDI có thật sự tác động đến thay đổi công nghệ ở Việt Nam ở mức độ cấp tỉnh trong giai đoạn 2010 - 2014 hay không, và nếu có thì đó là tác động tích cực hay tiêu cực.

3.1. Sử Dụng Mô Hình Kinh Tế Lượng Để Phân Tích Tác Động

Mô hình kinh tế lượng là công cụ hữu hiệu để phân tích tác động của FDI đến công nghệ doanh nghiệp. Các mô hình này cho phép kiểm soát các yếu tố ảnh hưởng khác và xác định mối quan hệ nhân quả giữa FDI và năng lực công nghệ. Cần lựa chọn mô hình phù hợp với đặc điểm của dữ liệu và mục tiêu nghiên cứu.

3.2. Thu Thập Và Xử Lý Dữ Liệu Về FDI Và Công Nghệ

Dữ liệu về FDI và công nghệ cần được thu thập từ các nguồn thống kê chính thức như Tổng cục Thống kê, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, và Bộ Khoa học và Công nghệ. Ngoài ra, có thể sử dụng các báo cáo nghiên cứu và khảo sát để bổ sung thông tin. Dữ liệu cần được xử lý và làm sạch trước khi đưa vào phân tích.

3.3. Phương Pháp Ước Lượng Và Lựa Chọn Mô Hình Phù Hợp

Việc lựa chọn phương pháp ước lượng và mô hình phù hợp là rất quan trọng để đảm bảo tính chính xác và tin cậy của kết quả nghiên cứu. Cần xem xét các yếu tố như đặc điểm của dữ liệu, mục tiêu nghiên cứu và các giả định của mô hình để lựa chọn phương pháp và mô hình tối ưu.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Tác Động Lan Tỏa Của FDI

Kết quả nghiên cứu cho thấy FDI có tác động lan tỏa đến công nghệ doanh nghiệp tại Việt Nam, tuy nhiên mức độ và hình thức tác động có thể khác nhau tùy thuộc vào ngành nghề, địa phương và năng lực hấp thụ của doanh nghiệp. Cần phân tích kỹ lưỡng các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu ứng lan tỏa để có những chính sách phù hợp. Các nghiên cứu thực nghiệm đã chỉ ra rằng dòng vốn FDI vào các nước đang phát triển nói chung và Việt Nam nói riêng đã đóng góp tích cực trong việc tăng các hoạt động R & D và thay đổi công nghệ của các nước chủ nhà (Freeman, 1982; Martin và Michael J.C, 1994; Lê Thanh Thủy, 2005 ; K et al, 2010; Elsadig Musa Ahmed,2012).

4.1. Tác Động Tích Cực Của FDI Đến Đổi Mới Sáng Tạo

FDI có thể thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp Việt Nam thông qua việc chuyển giao công nghệ, nâng cao kỹ năng cho người lao động và tạo ra môi trường cạnh tranh. Các doanh nghiệp có vốn FDI thường có xu hướng đầu tư nhiều hơn vào R&D, từ đó tạo ra những sản phẩm và dịch vụ mới có giá trị gia tăng cao hơn.

4.2. Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Hiệu Ứng Lan Tỏa Của FDI

Nhiều yếu tố ảnh hưởng đến hiệu ứng lan tỏa của FDI, bao gồm năng lực hấp thụ công nghệ của doanh nghiệp, trình độ phát triển của ngành nghề, chất lượng hạ tầng và chính sách của nhà nước. Cần có những giải pháp đồng bộ để cải thiện các yếu tố này và tối đa hóa lợi ích từ FDI.

4.3. Phân Tích Tác Động Theo Ngành Nghề Và Địa Phương

Tác động của FDI có thể khác nhau tùy thuộc vào ngành nghề và địa phương. Cần phân tích cụ thể tác động của FDI trong từng ngành nghề và địa phương để có những chính sách phù hợp. Ví dụ, FDI trong ngành công nghệ cao có thể có tác động lớn hơn so với FDI trong ngành dệt may.

V. Hàm Ý Chính Sách Để Tối Ưu Tác Động Của FDI

Để tối ưu tác động lan tỏa của FDI đến công nghệ doanh nghiệp tại Việt Nam, cần có những chính sách đồng bộ và hiệu quả. Các chính sách này cần tập trung vào việc nâng cao năng lực hấp thụ công nghệ của doanh nghiệp, khuyến khích chuyển giao công nghệ, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh. Tổ chức Hợp tác Kinh tế (OECD), 2002 đã công bố những lợi ích của FDI đối với các nền kinh tế đang phát triển trong đó có Việt Nam.

5.1. Nâng Cao Năng Lực Hấp Thụ Công Nghệ Cho Doanh Nghiệp

Nhà nước cần có các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực hấp thụ công nghệ thông qua việc cung cấp thông tin, tư vấn kỹ thuật, đào tạo nhân lực và hỗ trợ tài chính. Cần khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào R&D và hợp tác với các trường đại học, viện nghiên cứu.

5.2. Khuyến Khích Chuyển Giao Công Nghệ Từ FDI

Chính sách FDI cần được điều chỉnh để khuyến khích chuyển giao công nghệ từ doanh nghiệp FDI sang doanh nghiệp trong nước. Cần có các biện pháp cụ thể để đảm bảo rằng doanh nghiệp FDI thực hiện cam kết chuyển giao công nghệ, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận với công nghệ tiên tiến.

5.3. Phát Triển Nguồn Nhân Lực Chất Lượng Cao

Việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố then chốt để doanh nghiệp Việt Nam có thể tiếp nhận và ứng dụng công nghệ mới từ FDI. Cần đầu tư vào giáo dục và đào tạo, đặc biệt là các ngành khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học (STEM). Cần tăng cường hợp tác giữa các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp để đào tạo ra những kỹ sư và nhà khoa học có trình độ cao.

VI. Triển Vọng Và Tương Lai Của FDI Và Công Nghệ Tại VN

Trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0, FDI sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh của Việt Nam. Tuy nhiên, để tận dụng tối đa cơ hội, cần có những chính sách linh hoạt và phù hợp với bối cảnh mới. Ngày 15/6/2017 tại Geneva, Thụy Sỹ, Tổ chức Sở hữu Trí tuệ Thế giới (WIPO) kết hợp với Trường ĐH Cornell (Hoa Kỳ) và Học viện Kinh doanh INSEAD (Pháp) đã công bố Báo cáo Chỉ số thay đổi sáng tạo (ĐMST) toàn cầu năm 2017 (Global Innovation Index 2017, g ọi tắt là GII 2017).

6.1. FDI Trong Bối Cảnh Cách Mạng Công Nghiệp 4.0

Cách mạng công nghiệp 4.0 mang lại nhiều cơ hội và thách thức cho Việt Nam. FDI có thể giúp Việt Nam tiếp cận với các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, internet vạn vật và dữ liệu lớn. Tuy nhiên, cần có những chính sách phù hợp để đảm bảo rằng FDI đóng góp vào sự phát triển bền vững của đất nước.

6.2. Chính Sách Linh Hoạt Để Thích Ứng Với Bối Cảnh Mới

Chính sách FDI cần được điều chỉnh linh hoạt để thích ứng với bối cảnh mới. Cần tập trung vào việc thu hút FDI vào các ngành công nghệ cao, khuyến khích chuyển giao công nghệ và tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp Việt Nam tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu.

6.3. Hướng Đến Phát Triển Bền Vững Với FDI

FDI cần đóng góp vào sự phát triển bền vững của Việt Nam. Cần có những chính sách để đảm bảo rằng FDI không gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường và xã hội. Cần khuyến khích doanh nghiệp FDI thực hiện trách nhiệm xã hội và bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) giữ vai trò là một trong những động lực then chốt thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, hiện đại hóa cơ cấu sản xuất và nâng cao năng lực công nghệ tại các quốc gia đang phát triển. Tính lũy kế đến ngày 20/12/2017, Việt Nam đã thu hút xấp xỉ 318,72 tỷ USD vốn đăng ký từ 24.748 dự án có hiệu lực, với tổng vốn thực hiện đạt 172,35 tỷ USD, tương đương 54% tổng vốn đăng ký. Cùng với sự dịch chuyển mạnh mẽ của chuỗi cung ứng toàn cầu, Việt Nam đã ghi nhận bước tiến vượt bậc trên bảng xếp hạng Chỉ số Đổi mới Sáng tạo Toàn cầu (GII 2017) do Tổ chức Sở hữu Trí tuệ Thế giới (WIPO) công bố, tăng 12 bậc từ vị trí 59/128 lên vị trí 47/127 quốc gia.

Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là liệu dòng vốn FDI có thực sự tạo ra tác động lan tỏa công nghệ (technology spillover) rõ nét đến các doanh nghiệp nội địa tại từng địa phương hay không, và mức độ lan tỏa diễn ra theo chiều hướng tích cực hay tiêu cực. Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là đánh giá định lượng tác động lan tỏa của dòng vốn FDI đối với sự thay đổi công nghệ của các doanh nghiệp tại 56 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương của Việt Nam trong giai đoạn 5 năm từ năm 2010 đến năm 2014.

Thông qua mẫu dữ liệu bảng gồm 280 quan sát thực nghiệm, luận văn phân tích đa chiều các đầu ra công nghệ bao gồm bằng độc quyền sáng chế, giải pháp hữu ích và kiểu dáng công nghiệp. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học xác đáng, giúp các nhà hoạch định chính sách cấp tỉnh và trung ương nhận diện rõ hiệu quả hấp thu công nghệ, từ đó điều chỉnh chiến lược thu hút FDI gắn liền với gia tăng hàm lượng giá trị gia tăng nội địa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp giữa các trường phái lý thuyết kinh tế hiện đại về tăng trưởng và chuyển giao công nghệ:

• Mô hình tăng trưởng nội sinh (Endogenous Growth Model): Khác với mô hình tăng trưởng tân cổ điển của Solow (1957) vốn coi tiến bộ công nghệ là yếu tố ngoại sinh, lý thuyết tăng trưởng nội sinh của Romer (1990), Lucas (1988) và Grossman - Helpman (1991) khẳng định tri thức, nguồn nhân lực và hoạt động nghiên cứu phát triển (R&D) là các động lực nội sinh quyết định tốc độ tăng trưởng dài hạn. FDI đóng vai trò như một nguồn ngoại lực quan trọng truyền dẫn tri thức và kỹ năng quản trị tiên tiến vào nền kinh tế tiếp nhận.
• Lý thuyết tác động lan tỏa của FDI: Sự lan tỏa công nghệ từ doanh nghiệp FDI sang doanh nghiệp nội địa diễn ra qua hai kênh chính. Thứ nhất là lan tỏa theo chiều ngang (cùng ngành) thông qua hiệu ứng trình diễn (quan sát và bắt chước công nghệ), hiệu ứng cạnh tranh (áp lực buộc doanh nghiệp nội địa đổi mới quy trình) và hiệu ứng dịch chuyển lao động (nhân sự được đào tạo chuyển sang doanh nghiệp trong nước). Thứ hai là lan tỏa theo chiều dọc (liên ngành) thông qua liên kết ngược với nhà cung ứng địa phương và liên kết xuôi với khách hàng tiêu thụ.
• Hàm sản xuất R&D: Tiếp cận theo mô hình của Erdal và Gocer (2015), đầu ra công nghệ chịu sự tác động đồng thời của vốn đầu vào, lực lượng lao động R&D và độ trễ của dòng vốn FDI thực hiện.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp thu thập từ Niên giám Thống kê hàng năm của Tổng cục Thống kê Việt Nam (GSO) và Báo cáo thường niên của Cục Sở hữu Trí tuệ Việt Nam trong giai đoạn 2010 – 2014. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 280 quan sát được xây dựng dưới dạng dữ liệu bảng cân bằng (balanced panel data) từ 56 tỉnh, thành phố. Phương pháp chọn mẫu đã chủ động loại trừ 7 địa phương (gồm Ninh Bình, Tuyên Quang, Thái Nguyên, Phú Thọ, Quảng Bình, Gia Lai, Cà Mau) do dữ liệu thống kê chuyên ngành không đầy đủ hoặc bằng không trong suốt thời gian quan sát.

Phương trình kinh tế lượng được thiết lập dưới dạng logarit tự nhiên với biến phụ thuộc là số lượng văn bằng bảo hộ sở hữu công nghiệp (lnPatent), và biến giải thích chính là dòng vốn FDI trễ một thời kỳ (lnFDI). Các biến kiểm soát bao gồm nhân lực khoa học công nghệ (lnS&Tper), chi tiêu cho khoa học công nghệ (lnS&Texp), kim ngạch xuất khẩu hàng hóa (lnFexport) và thu nhập bình quân đầu người (lnPGDP).

Để lựa chọn mô hình ước lượng tối ưu, tác giả tiến hành so sánh ba phương pháp: Hồi quy gộp (Pooled OLS), Mô hình tác động ngẫu nhiên (REM) và Mô hình tác động cố định (FEM). Kết quả kiểm định nhân tử Lagrange Breusch - Pagan cho giá trị P-value bằng 0,000, bác bỏ tính phù hợp của Pooled OLS. Tiếp đó, kiểm định Hausman xác nhận mô hình FEM là lựa chọn vượt trội nhằm kiểm soát triệt để các yếu tố đặc thù cố định không quan sát được của từng tỉnh. Kỹ thuật ước lượng sai số chuẩn mạnh (Robust Standard Errors) được áp dụng nhằm khắc phục hoàn toàn hiện tượng phương sai sai số thay đổi và tự tương quan chuỗi.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực nghiệm trên bộ dữ liệu 56 tỉnh, thành phố giai đoạn 2010 – 2014 mang lại bốn phát hiện trọng tâm:

1. Tác động lan tỏa của FDI có sự phân hóa rõ rệt theo loại hình công nghệ: Dòng vốn FDI tác động dương có ý nghĩa thống kê ở mức 5% đối với số lượng bằng độc quyền kiểu dáng công nghiệp và tổng số văn bằng sở hữu công nghiệp. Cụ thể, khi dòng vốn FDI thực hiện tăng 1% thì số lượng văn bằng bảo hộ kiểu dáng công nghiệp của địa phương tăng 0,339%. Ngược lại, kiểm định thực nghiệm chưa tìm thấy bằng chứng có ý nghĩa thống kê về tác động lan tỏa của FDI tới số lượng bằng phát minh sáng chế và giải pháp hữu ích.
2. Cơ cấu bảo hộ sở hữu công nghiệp nội địa thiên lệch lớn: Tổng số văn bằng bảo hộ sở hữu công nghiệp được cấp trên toàn quốc tăng từ 817 văn bằng năm 2010 lên 1.075 văn bằng năm 2014. Tuy nhiên, kiểu dáng công nghiệp chiếm tỷ trọng áp đảo lên tới 90,35%, trong khi giải pháp hữu ích chỉ chiếm 5,14% và sáng chế phát minh chiếm tỷ lệ dưới 5%. Giá trị trung bình của kiểu dáng công nghiệp đạt 1,09, cao gấp 88 lần so với sáng chế (0,12) và gấp 6 lần so với giải pháp hữu ích (0,18).
3. Vai trò quyết định của nguồn nhân lực và hoạt động xuất khẩu: Biến số lượng lao động R&D có tác động dương mạnh nhất, giải thích gần 50% sự biến thiên của đầu ra công nghệ. Bên cạnh đó, chi tiêu R&D và kim ngạch xuất khẩu đều tác động thuận chiều có ý nghĩa thống kê, chứng minh các doanh nghiệp tham gia xuất khẩu chịu áp lực cạnh tranh quốc tế cao hơn nên tích cực đổi mới công nghệ hơn.
4. Mất cân đối nghiêm trọng về không gian địa lý: Năm 2010, khu vực Nam Bộ thu hút 57,73% tổng vốn FDI cả nước và chiếm hơn 57% tổng số văn bằng sở hữu công nghiệp (riêng 6 tỉnh kinh tế trọng điểm phía Nam gồm TP.HCM, Bà Rịa - Vũng Tàu, Bình Dương, Đồng Nai, Long An, Tây Ninh chiếm 55,78%). Khu vực Bắc Bộ nhận 31,71% FDI, trong khi khu vực miền Trung chỉ thu hút 10,55% FDI và có mức độ đổi mới công nghệ thấp nhất toàn quốc. Đến năm 2014, mặc dù miền Trung có sự cải thiện khi đạt 33,14% tổng số văn bằng nhưng Nam Bộ vẫn giữ vị thế vượt trội với 38,89%.

Thảo luận kết quả

Kết quả hồi quy phản ánh thực trạng "hiệu ứng trình diễn" của dòng vốn FDI tại Việt Nam chủ yếu kích thích các hoạt động cải tiến bề ngoài, mô phỏng thiết kế sản phẩm ngắn hạn thay vì tạo ra các đột phá công nghệ sâu. Các doanh nghiệp trong nước với quy mô vừa và nhỏ thường ưu tiên nộp đơn xin cấp bằng kiểu dáng công nghiệp vì thủ tục xét duyệt chỉ mất khoảng 6 tháng, chi phí R&D thấp và khả năng thương mại hóa nhanh chóng. Ngược lại, việc nghiên cứu sáng chế và giải pháp hữu ích đòi hỏi thời gian thẩm định từ 12 đến 36 tháng cùng chi phí đầu tư lớn.

Hạn chế trong việc tiếp nhận lan tỏa sáng chế từ FDI bắt nguồn từ khoảng cách công nghệ và chất lượng nguồn nhân lực. Theo đánh giá của Ngân hàng Thế giới, chỉ số chất lượng nhân lực của Việt Nam chỉ đạt mức 3,79 trên thang điểm 10 (xếp hạng 11/12 nước châu Á được khảo sát), thấp hơn rất nhiều so với Hàn Quốc (6,91 điểm), Ấn Độ (5,76 điểm) và Malaysia (5,59 điểm). Trong tổng số hơn 53,4 triệu lao động đang làm việc, tỷ lệ qua đào tạo chỉ đạt khoảng 49%, và lao động có chứng chỉ nghề từ 3 tháng trở lên chỉ chiếm 19%.

Mối quan hệ giữa các biến số kinh tế lượng có thể được minh họa trực quan thông qua bảng ma trận tương quan và đồ thị đường hồi quy đa biến. Kết quả cho thấy hệ số tương quan giữa lao động R&D và chi tiêu R&D đạt mức 0,6243, phản ánh cấu trúc chi phí R&D tại Việt Nam phần lớn tập trung vào chi trả nhân công. Biến thu nhập bình quân đầu người (PGDP) mang dấu âm ngược kỳ vọng lý thuyết, phản ánh thực tế tại các địa phương tăng trưởng nóng, áp lực ngân sách công dành cho hạ tầng và an sinh xã hội đã làm suy giảm quy mô chi tiêu công cho nghiên cứu khoa học.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng thực nghiệm, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm tối ưu hóa tác động lan tỏa công nghệ từ dòng vốn FDI:

• Nâng cấp chất lượng nguồn nhân lực chuyên sâu: Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp cùng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội triển khai chương trình liên kết đào tạo kỹ thuật thực hành giữa trường đại học và các tập đoàn đa quốc gia. Mục tiêu đặt ra là nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề đạt chứng chỉ chuyên môn từ mức 19% hiện tại lên tối thiểu 35% vào năm 2025, tập trung vào các ngành công nghệ cao như điện tử, cơ khí chính xác và tự động hóa.
• Tái định hình chính sách thu hút FDI có chọn lọc theo vùng: Bộ Kế hoạch và Đầu tư cùng Ủy ban nhân dân các tỉnh miền Trung cần ban hành danh mục ưu đãi đầu tư đặc biệt cho các dự án công nghệ xanh và trung tâm R&D. Phấn đấu nâng tỷ trọng thu hút FDI của khu vực miền Trung từ mức 10,55% lên 20 - 25% tổng vốn FDI cả nước trong giai đoạn 2025 – 2030, áp dụng bài học thành công từ mô hình giải quyết vướng mắc đầu tư của tỉnh Bình Dương và quy hoạch xúc tiến địa chỉ của tỉnh Vĩnh Phúc.
• Thiết lập cơ chế khuyến khích liên kết chuỗi cung ứng dọc: Bộ Công Thương chủ trì xây dựng gói hỗ trợ tài chính và giảm 10 - 15% thuế thu nhập doanh nghiệp cho các công ty FDI có tỷ lệ nội địa hóa đạt trên 40% và thực hiện chuyển giao công nghệ cho nhà cung ứng cấp 1, cấp 2 tại Việt Nam, hoàn thành khung chính sách trước năm 2024.
• Đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính về xác lập quyền sở hữu trí tuệ: Cục Sở hữu Trí tuệ cần đẩy nhanh quá trình số hóa hồ sơ đăng ký, phấn đấu rút ngắn thời gian thẩm định nội dung đơn sáng chế phát minh từ mức 18 - 36 tháng xuống dưới 12 tháng vào năm 2025, đồng thời xây dựng các sàn giao dịch công nghệ để thương mại hóa sáng kiến của doanh nghiệp nội địa.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và thực tiễn phong phú cho các nhóm độc giả chuyên biệt:

• Các nhà hoạch định chính sách tại Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Khoa học và Công nghệ, và Sở Kế hoạch và Đầu tư các tỉnh: Cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm cấp tỉnh để xây dựng chiến lược thu hút FDI thế hệ mới và ban hành các tiêu chuẩn chuyển giao công nghệ bắt buộc.
• Lãnh đạo doanh nghiệp nội địa và hiệp hội ngành nghề: Giúp các nhà quản trị nhận diện rõ các kênh lan tỏa theo chiều dọc và chiều ngang, từ đó chủ động đầu tư cho R&D, chuẩn hóa quy trình kỹ thuật để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia.
• Giảng viên, nghiên cứu viên và học viên cao học chuyên ngành Kinh tế phát triển, Quản trị công nghệ: Sử dụng như tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp ước lượng dữ liệu bảng (mô hình FEM với sai số chuẩn mạnh Robust), cách xử lý biến công nghệ và kỹ thuật kiểm định mô hình kinh tế lượng cấp địa phương.
• Các tổ chức xúc tiến đầu tư quốc tế và quỹ đầu tư mạo hiểm: Tham khảo bức tranh toàn cảnh về sự phân bố không gian kinh tế, thực trạng bảo hộ sở hữu công nghiệp và năng lực đổi mới sáng tạo giữa ba miền Bắc, Trung, Nam của Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Dòng vốn FDI tác động lan tỏa đến năng lực công nghệ trong nước qua những con đường nào?
FDI lan tỏa công nghệ thông qua hai con đường chính: lan tỏa theo chiều ngang cùng ngành (qua hiệu ứng trình diễn, quan sát bắt chước, áp lực cạnh tranh và di chuyển lao động tay nghề cao) và lan tỏa theo chiều dọc liên ngành (qua hợp đồng cung ứng phụ tùng, chuyển giao quy trình kỹ thuật cho nhà cung cấp địa phương hoặc hỗ trợ kỹ thuật cho khách hàng).

Tại sao dòng vốn FDI tại Việt Nam chỉ thúc đẩy kiểu dáng công nghiệp mà chưa tác động rõ nét đến sáng chế phát minh?
Doanh nghiệp trong nước đa phần có quy mô nhỏ, khả năng tài chính hạn chế và điểm chất lượng nhân lực Việt Nam theo Ngân hàng Thế giới chỉ đạt 3,79/10 điểm. Do đó, doanh nghiệp dễ dàng tiếp thu hiệu ứng trình diễn đối với các đổi mới bên ngoài như kiểu dáng công nghiệp vốn chỉ mất 6 tháng cấp phép, thay vì đầu tư dài hạn cho sáng chế phức tạp.

Vì sao nghiên cứu lại ưu tiên lựa chọn mô hình tác động cố định (FEM) thay vì Pooled OLS hay REM?
Kiểm định Breusch - Pagan cho thấy giá trị P-value bằng 0,000 bác bỏ mô hình Pooled OLS. Tiếp đó, kiểm định Hausman khẳng định có sự tương quan giữa các yếu tố đặc thù riêng không đổi của từng tỉnh với các biến giải thích. Mô hình FEM giúp loại bỏ triệt để các sai số nội sinh cố định theo không gian địa phương, đảm bảo hệ số ước lượng không bị chệch.

Sự chênh lệch dòng vốn FDI giữa các vùng miền ảnh hưởng thế nào đến hoạt động đổi mới sáng tạo?
Dòng vốn FDI tập trung tới 57,73% tại Nam Bộ tạo ra cụm liên kết công nghiệp phát triển và môi trường cạnh tranh sôi động, giúp khu vực này chiếm hơn 57% tổng số văn bằng sở hữu công nghiệp. Ngược lại, khu vực miền Trung chỉ thu hút 10,55% FDI nên thiếu hụt động lực lan tỏa công nghệ, dẫn đến tỷ lệ đổi mới sáng tạo thấp nhất cả nước.

Doanh nghiệp Việt Nam cần làm gì để tận dụng tối đa lợi thế lan tỏa công nghệ từ khối FDI?
Doanh nghiệp nội địa cần chủ động dành ít nhất 1,5% đến 2,0% doanh thu cho hoạt động nghiên cứu phát triển, nâng cao chất lượng tay nghề cho đội ngũ kỹ sư và chuẩn hóa hệ thống quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn quốc tế để đáp ứng các điều kiện khắt khe của liên kết chuỗi cung ứng ngược từ doanh nghiệp FDI.

Kết luận

• Nghiên cứu đã chứng minh thực nghiệm tác động tích cực của dòng vốn FDI đối với tổng thể năng lực đổi mới công nghệ cấp tỉnh tại Việt Nam giai đoạn 2010 – 2014, trong đó gia tăng 1% vốn FDI giúp nâng 0,339% số lượng bằng kiểu dáng công nghiệp.
• Luận văn chỉ ra điểm nghẽn lớn khi FDI chưa tạo được cú hích cho sáng chế phát minh và giải pháp hữu ích, do cơ cấu văn bằng bảo hộ hiện tại có hơn 90% là kiểu dáng công nghiệp và chất lượng lao động kỹ thuật cao còn thiếu hụt nghiêm trọng.
• Sự bất bình đẳng trong phân bổ FDI theo không gian địa lý đã dẫn tới khoảng cách công nghệ rõ rệt giữa miền Nam (thu hút 57,73% FDI) và miền Trung (chỉ đạt 10,55% FDI).
• Đóng góp học thuật quan trọng của luận văn là xây dựng thành công khung phân tích kinh tế lượng dữ liệu bảng FEM cấp tỉnh đầu tiên tại Việt Nam đánh giá trực tiếp đầu ra sở hữu công nghiệp từ nguồn vốn đầu tư nước ngoài.
• Trong giai đoạn 2025 – 2030, việc chuyển đổi mô hình thu hút FDI từ chiều rộng sang chiều sâu, gắn kết đào tạo nhân lực kỹ thuật cao với bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ nghiêm ngặt chính là chìa khóa then chốt để Việt Nam nâng cao vị thế trên bản đồ công nghệ toàn cầu. Quý độc giả và các nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác toàn diện bộ dữ liệu và mô hình chi tiết của luận văn để mở rộng các hướng phân tích chuyên sâu tiếp theo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Trên thị trường toàn cầu ngày nay, sự giàu có của các nguồn tài nguyên thiên nhiên hoặc các yếu tố cơ bản đã không còn là những yếu tố then chốt cho khả năng cạnh tranh giữa các quốc gia (Erdal & Gocer, 2015). Do cấu trúc năng động của cạnh tranh quốc tế, không thể tránh khỏi việc phát triển các công nghệ và sản phẩm mới cho các nước muốn tăng khả năng cạnh tranh của mình. Hiện tại, khả năng sản xuất ra các sản phẩm công nghệ cao và khác biệt mà R&D và sự thay đổi công nghệ do đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) cung cấp đã trở nên quan trọng hơn cả. FDI có vai trò quan trọng, cung cấp vốn tài chính đáng kể, bí quyết công nghệ và chuyên môn quản lý cho các nền kinh tế hưởng lợi, thông qua đó, các công ty nước ngoài thành lập các công ty con hay chi nhánh và đem công nghệ tiên tiến hơn từ công ty mẹ vào sản xuất ở nước sở tại.

Không những thế, nhờ những lợi thế từ công ty mẹ mang lại, các công ty nước ngoài tận dụng triệt để nhằm cạnh tranh với doanh nghiệp trong nước. Chính vì thế, hoạt động của các doanh nghiệp FDI sẽ khuyến khích nhưng cũng gây áp lực về thay đổi công nghệ nhằm tăng năng lựccạnh tranh đối với các doanh nghiệp trong nước. Dòng vốn FDI toàn cầu hiện có hướng chuyển dịch sang các nền kinh tế đang phát triển, đặc biệt vào khu vực châu Á và Đông Nam Á đang diễn ra ngày càng mạnh mẽ. Trong đó, các nhà đầu tư nước ngoài xem Việt Nam như một trong những điểm đến hấp dẫn nhất với nhiều lợi thế hiện có như: chính trị - xã hội ổn định, kinh tế tăng trưởng, chi phí lao động còn thấp, hội nhập sâu rộng vào kinh tế khu vực và thế giới…Tính đến ngày 20/12/2017, Việt Nam ghi nhận nguồn vốn đăng ký xấp xỉ 318.72 tỷ đô la Mỹ, từ tổng số hơn 24,748dự án còn hiệu lực có vốn đầu tư nước ngoài, Vốn thực hiện lũy kế của các dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài ước đạt 172.35 tỷ USD, bằng 54% tổng vốn đăng ký còn hiệu lực.

Tổ chức Hợp tác Kinh tế (OECD), 2002 đã công bố những lợi ích của FDI đối với các nền kinh tế đang phát triển trong đó có Việt Nam. Với các chính sách phù 2 hợp của nước chủ nhà, các nghiên cứu thực nghiệm cho thấy FDI hỗ trợ việc hình thành nguồn nhân lực, góp phần để hội nhập thương mại quốc tế, giúp tạo ra một môi trường kinh doanh cạnh tranh hơn, góp phần tăng cường phát triển doanh nghiệp, đặc biệt hơn hết là gây nên tác động lan tỏa công nghệ. Nhiều nghiên cứu thực nghiệm đã chỉ ra rằng dòng vốn FDI vào các nước đang phát triển nói chung và Việt Nam nói riêng đã đóng góp tích cực trong việc tăng các hoạt động R & D và thay đổi công nghệ của các nước chủ nhà (Freeman, 1982; Martin và Michael J.C, 1994; Lê Thanh Thủy, 2005; K et al, 2010; Elsadig Musa Ahmed,2012) Ngày 15/6/2017 tại Geneva, Thụy Sỹ, Tổ chức Sở hữu Trí tuệ Thế giới (WIPO) kết hợp với Trường ĐH Cornell (Hoa Kỳ) và Học viện Kinh doanh INSEAD (Pháp) đã công bố Báo cáo Chỉ số thay đổi sáng tạo (ĐMST) toàn cầu năm 2017 (Global Innovation Index 2017, gọi tắt là GII 2017). Theo đó, Việt Nam đã tăng hạng khá ấn tượng, từ vị trí 59/128 lên vị trí 47/127 nước và nền kinh tế (tăng 12 bậc).

Đây là thứ hạng cao nhất của Việt Nam từ trước đến nay. Việt Nam còn đứng vị trí số 1 về chỉ số GII 2017 trong số các nước có thu nhập trung bình thấp. Về nghiên cứu các tác động của FDI ở Việt Nam, đã có khá nhiều nghiên cứu về mối quan hệ giữa FDI tới phổ biển, chuyển giao công nghệ nói chung và tác động tới thay đổi công nghệ của doanh nghiệp nói riêng (Girma, et al, 2002, Chuc D. Nguyen và Gary Simpson, 2008; Sajid Anwar và Lan Phi Nguyen, 2010; Lê Quốc Hội, 2011) nhưng chưa có nghiên cứu ở mức độ cấp tỉnh đánh giá tác động của FDI đến thay đổi công nghệ.

Do đó, mục đích nghiên cứu của bài nghiên cứu ở đây là xem xét liệu dòng vốn FDI có thật sự tác động đến thay đổi công nghệ ở Việt Nam ở mức độ cấp tỉnh trong giai đoạn 2010-2014 hay không, và nếu có thì đó là tác động tích cực hay tiêu cực. Xuất phát từ các vấn đề đặt ra, học viênlựa chọn đề tài: “Tác động lan tỏa của FDI đến sự thay đổi công nghệ của các doanh nghiệp thuộc các tỉnh, thành phố Việt Nam” làm đề tài cho luận văn thạc sỹ của mình.2 Mục tiêu nghiên cứu Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là đánh giá tác động của dòng vốn FDI đến thay đổi công nghệ của các doanh nghiệp thuộc các tỉnh, thành phố Việt Nam. Từ đó đề xuất các giải pháp tận dụng tác động tích cực và hạn chế tác động tiêu cực của FDI đến thay đổi công nghệ của các doanh nghiệp trên các tỉnh, thành phố Việt Nam.3 Phạm vi nghiên cứu Phạm vi nội dung: Nghiên cứu mối quan hệ và tác động lan tỏa của FDI tới thay đổi công nghệ của các doanh nghiệp Phạm vi không gian: Nghiên cứu tác động lan tỏa của FDI tới thay đổi công nghệ của các doanh nghiệp tại 56 tỉnh, thành phố Việt Nam (Ninh Bình, Tuyên Quang, Thái Nguyên, Phú Thọ, Quảng Bình, Gia Lai, Cà Mau bị loại trừ vì hầu hết các dữ liệu liên quan không có sẵn hoặc bằng không trong thời gian xem xét). Phạm vi thời gian: Nghiên cứu thực trạng trong vòng 5 năm từ năm 2010 đến năm 2014.4 Cấu trúc luận văn Luận văn gồm 5 chương, tiếp theo sau chương giới thiệu là chương 2, chương này trình bày cơ sở lý thuyết sử dụng để đánh giá tác động của FDI đến thay đổi công nghệ thông qua kênh tác động lan tỏa và khung phân tích, ngoài ra chương này cũng lược khảo một vài nghiên cứu liên quan.

Chương 3 sẽ trình bày phương pháp nghiên cứu thực nghiệm, bao gồm mô tả số liệu, mô hình phân tích, phương pháp ước lượng và lựa chọn mô hình. Phần kết quả thảo luận về thay đổi công nghệ và tác động của FDI sẽ trình bày ở chương 4, phần này còn chứa một mô tả ngắn gọn về hệ thống quyền sở hữu công nghiệp, cũng như hệ thống văn bằng bảo hộ ở Việt Nam, không những thế trong chương này còn nêu lên tổng quan về FDI vào Việt Nam trong nửa sau của những năm 1990 và phân phối của nó trên các tỉnh, thành phố Việt Nam. Chương 5 sẽ là phần kết luận, hạn chế và hàm ý chính sách. 4 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN 2.1 Lý thuyết và tác động lan tỏa của FDI đến thay đổi công nghệ của doanh nghiệp 2.1 Khái niệm về FDI Có nhiều quan niệm và khía cạnh khi xem xét về FDI và tác động lan tỏa, nhưng nhìn chung đều cho rằng: FDI là hình thức đầu tư mà các cá nhân hay tổ chức của quốc gia nàyđưa vốn vào quốc gia khác để tạo nên cơ sở sản xuất kinh doanhvới mục tiêu sẽ nắm quyền quản lý tài sản này.

Tác động lan tỏa là khithực thể này hoạt động làm ảnh hưởng đến hoạt động của thực thể khác mà có thể hai hoạt động này không liên quan với nhau. Nó xảy ra khi hoạt động đó có những hiệu ứng phụ vượt khỏi dự đoán trước đó. Với đặc trưng của hàng hóa công cộng, kiến thức và công nghệ liên quan đến FDI bởi các công ty đa quốc gia xem như là một ngoại lực quan trọng với những ảnh hưởng dài hạn trong mô hình tăng trưởng nội sinh (Grossman và Helpman, 1991; Lucas, 1988; Romer, 1990). Khi các công ty đa quốc gia với công nghệ tiên tiến chọn thâm nhập thị trường nước ngoài thông qua đầu tư trực tiếp, họ có thể mang cùng với công nghệ tiến bộ và thực tiễn quản lý cao cấp hơn.

Những điều này cho họ một lợi thế cạnh tranh so với các công ty bản địa có xu hướng quen thuộc hơn với các sở thích người tiêu dùng, thực tiễn kinh doanh và các chính sách của chính phủ ở thị trường nước sở tại (Blomstrom và Sjoholm, 1999). Một phần của công nghệ và kinh nghiệm vận chuyển từ các công ty đa quốc gia sẽ phân tán từ các chi nhánh của họ đến các công ty trong nước. Theo Javorcik (2004, trang 607) thì ngoại tác lan tỏa từ FDI diễn ra khi có sự tham gia của các công ty đa quốc gia làm tăng năng suất của các công ty nội địa tiếp nhận vốn và các công ty đa quốc gia không thể hiện đầy đủ giá trị của những lợi ích này. Hiệp hội doanh nghiệp của các công ty đa quốc gia cung cấp cơ hội học tập quan trọng cho các công ty trong nước.

Họ có thể giảm chi phí thay đổi và bắt chước cho các công ty trong nước, từ đó sẽ cải thiện năng suất (Helpman, 1999). FDI có thể làm tăng năng suất các công ty trong nước ở các ngành mà họ tham gia bằng cách cải thiện việc phân bổ nguồn lực 5 trong các ngành đó. Sự hiện diện của các công ty đa quốc gia cùng với các sản phẩm mới và các công nghệ tiên tiến có thể buộc các công ty trong nước bắt chước hoặc đổi mới thay đổi. Sự đe dọa của cạnh tranh cũng có thể khuyến khích các công ty trong nước để tìm kiếm công nghệ mới.

Một lộ trình khác cho sự lan tỏa công nghệ là chuyển dịch lao động từ các chi nhánh công ty nước ngoài sang các công ty trong nước.2 Tác động lan tỏa của FDI Lý thuyết xác định sự lan tỏa công nghệ của FDI từ các công ty nước ngoài sang công ty trong nước phân thành 2 nhóm: tác động lan tỏa theo chiều ngang; và tác động lan tỏa liên ngành/dọc.1 Tác động lan tỏa theo chiều ngang: • Hiệu ứng trình diễn: đại diện cho kênh "giả" của sự lan truyền "Hiệu ứng học tập bằng cách theo dõi" (Jutta Gunther, 2002). Công nghệ mới được giới thiệu đến các nước sở tại, các công ty này có thể quan sát hoạt động, kỹ năng hoặc kỹ thuật của các công ty nước ngoài, bắt chước họ hoặc nỗ lực để có những kỹ thuật mới và áp dụng chúng, dẫn đến cải tiến sản xuất (Wang và Blomstrom, 1992). • Tác động cạnh tranh: ảnh hưởng gián tiếp của FDI đối với hiệu quảvà thay đổi của nước chủ nhà thông qua tăng cường cạnh tranh xem như là một hình thức của hiệu ứng lan tỏa.