Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Đồ án tốt nghiệp cử nhân ngành Thiết kế thời trang của tác giả Nguyễn Phùng Anh Thư (Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2023, mã số SKL011434, người hướng dẫn: Th.S Nguyễn Thị Hạ Nguyên) tập trung khai thác đề tài: "Thiết kế trang phục ứng dụng phong cách Dramatic dành cho nữ từ 23 đến 28 tuổi lấy cảm hứng từ trò chơi cờ Caro".

Lý do chọn đề tài xuất phát từ trải nghiệm cá nhân của tác giả với trò chơi cờ Caro – một trò chơi dân gian, cổ điển gắn liền với ký ức gia đình và bạn bè. Tác giả nhận định trong thời đại công nghệ số 4.0, khi con người chủ yếu giao tiếp qua màn hình điện tử, cờ Caro vẫn giữ nguyên giá trị như một phương tiện kết nối trực tiếp, tiện lợi và không đòi hỏi sự chuẩn bị phức tạp. Dưới góc độ tư duy, cờ Caro không đơn thuần là trò tiêu khiển mà là một phản chiếu chiến lược: trên bàn cờ 3x3 cơ bản, nếu cả hai bên đối thủ cùng đưa ra những nước đi tối ưu nhất thì kết quả tất yếu sẽ dẫn đến một ván hòa (futile game). Ván cờ trở thành tấm gương phản ánh cách mỗi cá nhân thiết lập mục tiêu, xây dựng chiến lược, vượt qua rào cản và giải quyết các vấn đề trong đời sống.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đồ án bao gồm:

  1. Áp dụng hệ thống kiến thức chuyên ngành về đặc điểm chất liệu, các kỹ thuật xử lý bề mặt vải, tư duy thẩm mỹ và phương pháp cập nhật xu hướng thời trang quốc tế để chuyển hóa ý tưởng trò chơi cờ Caro vào trang phục.
  2. Xây dựng bộ sưu tập thời trang ứng dụng thể hiện hình ảnh người phụ nữ hiện đại: tự tin, độc lập, có mục tiêu rõ ràng và phóng khoáng.
  3. Đúc kết kinh nghiệm thực hành tạo mẫu, đánh giá ưu điểm và hạn chế trong quy trình thiết kế, dựng rập và xử lý kỹ thuật thực tế trên sản phẩm thời trang.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu: Trang phục ứng dụng cho nữ mang phong cách Dramatic, phát triển từ hệ thống ký hiệu (X, O), kết cấu bàn cờ và vật liệu chơi cờ Caro.
  • Khách hàng mục tiêu: Nữ giới trong độ tuổi từ 23 đến 28 tuổi (nhóm khách hàng trẻ tại các đô thị, có thu nhập trung bình khá trở lên, độc lập về tài chính, có hiểu biết về thời trang và mong muốn khẳng định bản sắc cá nhân).
  • Phạm vi không gian ứng dụng: Trang phục dạo phố, tham gia sự kiện nghệ thuật, hội thảo, triển lãm hoặc các buổi trình diễn thời trang.
  • Phạm vi thời gian và xu hướng: Định hướng theo dòng chảy xu hướng thời trang mùa Thu Đông 2024.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Đồ án thiết lập cơ sở nghiên cứu dựa trên việc giao thoa giữa lịch sử trò chơi cờ Caro, lý thuyết phong cách Dramatic trong thời trang ứng dụng và xu hướng thiết kế quốc tế.

Về nguồn gốc trò chơi, nghiên cứu trích xuất dữ liệu lịch sử từ các dấu tích cổ xưa nhất: vết tích trên tấm ngói đền thờ tại Kurna (Ai Cập) khoảng năm 1.300 TCN; phiên bản "Terni Lapilli" (hoặc "Rota" – Ba viên sỏi) tại La Mã cổ đại; trò chơi "Three Men’s Morris" thế kỷ 14 tại các tu viện châu Âu lan sang Trung Quốc và Philippines; trò chơi "Picaria" của người Puebloans (Tây Nam Hoa Kỳ); quan niệm toán học thời Trung cổ qua "The Magic Square" (Hình vuông Ma thuật lưới 3x3); bản in hiện đại "Noughts and Crosses" giữa thế kỷ 19 tại Anh; và bước chuyển kỹ thuật số đầu tiên với trò chơi máy tính "OXO" do Sandy Douglas lập trình năm 1952. Trò chơi được xác định có bản chất toán học là một "futile game" ở lưới 3x3 khi hai đối thủ đạt trình độ chiến thuật tối ưu.

Về mặt lý thuyết tạo hình thời trang, tác giả tiếp cận hệ thống khái niệm:

  • Phong cách Dramatic: Phong cách tạo thị giác mạnh mẽ thông qua phom dáng ngoại cỡ (oversized), chi tiết bất đối xứng, đường nét kiến trúc sắc sảo, cấu trúc vai rộng, tương phản màu sắc cao độ (trọng tâm là đen, trắng, xám) cùng bề mặt chất liệu xử lý công phu.
  • Trang phục ứng dụng (Ready-to-wear): Hướng đến tính tiện dụng, dễ mặc, phục vụ đời sống thường nhật và các hoạt động xã hội, không quá rườm rà như trang phục biểu diễn sân khấu hay dạ hội.
  • Xu hướng Thu Đông 2024: Tích hợp 3 xu hướng chính gồm: xu hướng "Dang dở" (unfinished look - tôn vinh vẻ đẹp của sự không hoàn hảo qua mép vải tưa, cấu trúc lộ chi tiết); xu hướng "Đệm vai" (shoulder pads - nhấn mạnh sức mạnh và quyền lực nữ giới); và xu hướng "Micro bra" (áo ngực siêu nhỏ - tôn vinh hình thể phụ nữ theo góc nhìn nữ quyền hiện đại, trích dẫn từ chuyên gia dự báo Yiannakou).

Về nghiên cứu tiền lệ, đồ án phân tích phương pháp khai thác đồ họa từ Tuần lễ thời trang Mercedes-Benz Xuân 2012, phương pháp xử lý bề mặt của thương hiệu Blikvanger Thu Đông 2019, và ngôn ngữ kiến trúc, phom dáng quyền lực của nhà thiết kế Thierry Mugler (thương hiệu Mugler sáng lập thập niên 1970).

Phương pháp nghiên cứu thực tế bao gồm:

  • Phương pháp sưu tập, phân tích và tổng hợp tài liệu từ sách chuyên khảo, internet và khảo sát thực địa tại các chợ vải, phụ liệu may mặc.
  • Phương pháp tư duy động não (brainstorming) và cụ thể hóa ý tưởng qua bảng nghiên cứu ý tưởng (Mood board, Concept board).
  • Phương pháp thực nghiệm tạo hình 3D (moulage/draping) trực tiếp trên mannequin bằng vải mộc để tìm tỉ lệ phom dáng và phát triển rập phẳng.
  • Phương pháp thực nghiệm công nghệ xử lý bề mặt vải (textile manipulation): đánh xù sợi denim, thêu tay kết hợp cắt hàn nhiệt, chần bông tạo phồng và đan cài dây vải.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Dẫn nhập

Chương mở đầu trình bày hoàn cảnh hình thành ý tưởng, mục đích nghiên cứu và các giới hạn về đối tượng sản phẩm, kỹ thuật thực hiện cũng như chân dung khách hàng. Tác giả xác định quy trình thực hiện đồ án qua 3 giai đoạn: sưu tập tài liệu, phân tích tài liệu (ghi nhớ đặc điểm cốt lõi, brainstorming, thử mẫu vật liệu) và giai đoạn sáng tạo thiết kế. Đồng thời, chương 1 chuẩn hóa các thuật ngữ chuyên ngành được sử dụng xuyên suốt văn bản: phong cách Dramatic, kỹ thuật đánh xù denim, kỹ thuật đắp vải (applique), kỹ thuật viền vải (piping), phương pháp brainstorming và khái niệm kiểu bóng trang phục (silhouette: A, T, S, X, hình học).

Chương 2: Tổng quan nghiên cứu

Chương 2 cung cấp toàn bộ cứ liệu lịch sử, cơ sở thực tiễn và lý thuyết phục vụ việc định hình bộ sưu tập. Tác giả phân chia các đạo cụ chơi cờ Caro thành ba nhóm để làm tư liệu tạo hình: đạo cụ tự nhiên (đất cát, mặt đá, cành cây, sỏi – bề mặt gồ ghề, sần sùi), đạo cụ nhân tạo vật lý (bảng phấn, giấy bút, bảng marker, boardgame – bề mặt gọn gàng, sắc nét) và đạo cụ nhân tạo ảo (màn hình, ứng dụng máy tính).

Từ việc phân tích khách hàng nữ 23-28 tuổi và cập nhật xu hướng Thu Đông 2024, tác giả xây dựng bảng ý tưởng cho bộ sưu tập mang tên "Hòa":

  • Ý nghĩa tên gọi: Đại diện cho kết quả hòa tất yếu của hai đối thủ ngang tài ngang sức khi đưa ra các nước đi tối ưu trên bàn cờ 3x3; mang ý nghĩa biểu tượng về sự cân bằng và nội lực cá nhân.
  • Hệ thống kiểu bóng: Tập trung vào kiểu bóng chữ X, tam giác ngược và hình thang nhằm tôn vinh sự mạnh mẽ, độc lập nhưng vẫn giữ nét nữ tính.
  • Bảng màu: Đen giữ vai trò chủ đạo, phối hợp cùng trắng và xám nhằm tạo độ tương phản thị giác cao độ.
  • Chất liệu: Denim, da lì, cotton, tafta, vải xuyên thấu và các loại len.

Chương 3: Phương án thiết kế

Nội dung chương 3 chia tách quá trình phát triển thiết kế thành 3 nhóm ý tưởng cụ thể và tiến hành chuỗi thực nghiệm chế tác:

Nhóm ý tưởng Nguồn cảm hứng khai thác Kỹ thuật tạo hình và xử lý chất liệu
Nhóm 1 Thành phần cấu tạo ván cờ (khung lưới 3x3, ký tự X và O) Đường kẻ sọc ứng dụng qua thêu, in, đan vải; chữ O biến đổi thành các đường khoét cut-out tròn/cung; chữ X khai thác thành chi tiết dây đan và kết cấu trang phục.
Nhóm 2 Yếu tố tự nhiên (bàn cờ trên đất cát, đá) Tạo hiệu ứng thô ráp, gồ ghề, dang dở thông qua kỹ thuật đánh xù sợi denim, phối lớp tạo bề mặt nổi mộc mạc.
Nhóm 3 Yếu tố nhân tạo (giấy bút, bảng phấn) Thể hiện sự sắc nét bằng đường bọc viền, in vải, thêu chỉ nổi mô phỏng nét vẽ nguệch ngoạc trên bảng đen hoặc giấy ghi chú.

Từ 3 nhóm ý tưởng trên, tác giả phát triển 20 mẫu phác thảo màu hoàn chỉnh (Mẫu 1 đến 7 khai thác ký tự XO; Mẫu 8 đến 13 khai thác chất liệu tự nhiên; Mẫu 14 đến 20 khai thác hình ảnh nhân tạo).

Phần thực nghiệm kỹ thuật của chương 3 ghi nhận kết quả các thử nghiệm quan trọng:

  • Thực nghiệm phom dáng: May lộn ký tự XO bằng vải mộc ráp so le trên 1/4 hông mannequin để xác định tỉ lệ váy; dựng rập corset bodysuit bằng kỹ thuật dán keo định hình trên cốt mẫu; dựng thử nghiệm chi tiết cầu vai nhọn/độn vai đứng phom.
  • Thực nghiệm xử lý chất liệu: Thử nghiệm đánh xù denim kết hợp đính len xù (kết quả: loại bỏ phương án gắn len vì sợi len quá mềm, làm mất độ thô mộc cần thiết); thử nghiệm thêu tay họa tiết giấy note (sử dụng mũi hàn nhiệt cắt mép vải thay vì may lộn để giữ mép mỏng và phẳng); thử nghiệm chần bông ống tay phồng (gặp lỗi nhăn và xẹp phom khi nhồi quá nhiều bông; giải pháp khắc phục là chạy chỉ định hình trước rồi mới tiến hành nhồi bông); thử nghiệm kỹ thuật đan vải denim chéo canh trên mannequin tạo cúp ngực bra ôm sát cơ thể.

Từ 20 bản vẽ, tác giả sàng lọc và chốt 4 mẫu thiết kế tiêu biểu nhất để tiến hành cắt may thành sản phẩm thật (mẫu 1: corset bodysuit phối tay phồng chần chỉ XO và chân váy xuyên thấu; mẫu 2: áo bra đan denim kết hợp độn vai và chân váy dây XO; mẫu 3: áo shrug độn vai bất đối xứng phối khoen mắt cáo; mẫu 4: áo blazer cách điệu cấu trúc).

Chương 4: Vận dụng

Chương 4 ghi lại chi tiết quy trình chế tác thực tế từ bản vẽ phác thảo, bảng vẽ kỹ thuật đến sản phẩm may hoàn thiện. Trọng tâm tài liệu thể hiện chi tiết quá trình hiện thực hóa Mẫu số 1:

  • Thân áo sử dụng kết cấu corset dạng bodysuit may bằng chất liệu da lì nhằm tạo nét cá tính, sắc sảo.
  • Ống tay áo phóng đại (phom Dramatic) được xử lý bằng kỹ thuật chạy chỉ nổi tạo hình các ký tự X, O và các đường sọc ngang dọc tái hiện bàn cờ, sau đó độn bông tạo khối phồng 3D.
  • Chân váy sử dụng chất liệu vải xuyên thấu màu đen, bề mặt được điểm xuyết bằng kỹ thuật ghim và may đắp (applique) các họa tiết chữ XO màu trắng tương phản.

Kết quả và đóng góp

Đồ án đã hiện thực hóa thành công các giải pháp thiết kế từ ý tưởng trừu tượng thành sản phẩm thời trang ứng dụng:

Hạng mục sản phẩm Chi tiết cấu trúc và vật liệu Giải pháp kỹ thuật đạt được
Mẫu 1 Bodysuit da lì, tay phồng chần bông, chân váy xuyên thấu đắp vải. Khắc phục hiện tượng xẹp và nhăn vải bằng quy trình chạy đường chỉ trước khi độn bông; xử lý màng vải mỏng đắp chữ nổi sắc nét.
Mẫu 2 Áo bra đan dây denim hai tông màu (đen/xám), đệm vai, chân váy dây XO. Ứng dụng kỹ thuật đan vải chéo canh trực tiếp trên mannequin, linh hoạt độ căng sợi để ôm khít đường cong cơ thể.
Mẫu 3 Áo shrug độn vai bất đối xứng, phối khoen mắt cáo kim loại, chân váy denim. Khống chế độ đứng của cấu trúc cầu vai nhọn thông qua việc tạo rập đệm vai chuyên biệt; chia mảng đắp chữ đối kháng.
Mẫu 4 Áo blazer phom rộng xử lý chất liệu bề mặt, mang phong cách kiến trúc. Ứng dụng phom dáng oversized kết hợp kỹ thuật đánh xù sợi denim tạo bề mặt thô nhám mô phỏng địa hình tự nhiên.

Đóng góp của tác giả qua đồ án tốt nghiệp:

  1. Xác lập quy trình thiết kế hoàn chỉnh từ việc nghiên cứu lịch sử văn hóa của một trò chơi cổ điển (cờ Caro) để chuyển dịch sang hệ thống ngôn ngữ thời trang hiện đại (phong cách Dramatic) mà không bị rơi vào lối mòn minh họa khiên cưỡng.
  2. Cung cấp các giải pháp xử lý chất liệu thủ công có giá trị thực nghiệm: tối ưu hóa kỹ thuật cắt mép bằng nhiệt đối với chi tiết vải thêu mỏng, giải quyết lỗi co kéo khi chần bông ống tay kích thước lớn, và thiết lập quy trình đan vải denim tạo hình cúp ngực.
  3. Chứng minh khả năng thương mại hóa và ứng dụng thực tế của phong cách Dramatic trong phân khúc thời trang dạo phố và sự kiện dành cho phụ nữ trẻ tại Việt Nam.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Văn bản đồ án thể hiện một số hạn chế cụ thể:

  • Do giới hạn về thời gian và nguồn lực thực hiện đồ án cá nhân, tác giả chỉ may mẫu hoàn chỉnh 4 mẫu trên tổng số 20 mẫu phác thảo màu trong bộ sưu tập.
  • Một số thử nghiệm vật liệu ban đầu chưa đạt kết quả mong muốn (như việc kết hợp sợi len xù lên bề mặt denim làm giảm độ thô cứng của ý tưởng thiên nhiên; lỗi biến dạng phom dáng khi nhồi bông ống tay), đòi hỏi phải thay đổi phương án kỹ thuật giữa chừng.
  • Phạm vi khách hàng mục tiêu tương đối hẹp (nữ 23-28 tuổi, khu vực thành thị, thu nhập khá), đòi hỏi người mặc phải có cá tính thời trang mạnh và phom dáng phù hợp với các đường cắt xẻ hoặc độn vai lớn.

Hướng mở nghiên cứu được xác định:

  • Tiếp tục hoàn thiện chế tác 16 mẫu thiết kế còn lại trong bộ sưu tập "Hòa" nhằm hình thành một dòng sản phẩm hoàn chỉnh trên sàn diễn.
  • Nghiên cứu quy chuẩn hóa các chi tiết đan dây và xử lý bề mặt thủ công sang công nghệ sản xuất công nghiệp để tối ưu chi phí giá thành.
  • Mở rộng bảng màu và nghiên cứu thêm các chất liệu thân thiện với môi trường nhằm thích ứng với xu hướng thời trang bền vững.

Giá trị tham khảo

Đồ án là tài liệu tham khảo chuyên ngành hữu ích cho sinh viên, giảng viên ngành Thiết kế thời trang, Công nghệ may và các nhà thiết kế thời trang độc lập:

  • Phương pháp chuyển hóa ý tưởng: Đồ án cung cấp mô hình mẫu về cách phân rã một đề tài văn hóa/trò chơi dân gian thành 3 nhóm thuộc tính (hình thái cấu trúc, chất liệu tự nhiên, chất liệu nhân tạo) để đưa vào trang phục.
  • Hồ sơ thực nghiệm vật liệu: Cung cấp minh chứng trực quan về các lỗi kỹ thuật thực tế (chần bông nhăn, dính len quá mềm, mép vải bị cộm) kèm giải pháp khắc phục cụ thể, giúp người làm đồ án sau này tiết kiệm thời gian thử nghiệm.
  • Kỹ thuật dựng rập và phom dáng: Hữu ích cho việc tham khảo quy trình phát triển corset bodysuit, áo shrug bất đối xứng và kỹ thuật dựng phom độn vai kiến trúc theo phong cách Dramatic.

Câu hỏi thường gặp

1. Ý nghĩa tên gọi bộ sưu tập "Hòa" trong đồ án là gì?

Tên gọi "Hòa" bắt nguồn từ đặc tính toán học của trò chơi cờ Caro 3x3: khi cả hai người chơi đều có trình độ tối ưu và đưa ra những nước cờ chuẩn xác nhất, ván cờ sẽ luôn kết thúc với tỷ số hòa (futile game). Tác giả mượn ý nghĩa này để biểu đạt sự cân bằng tuyệt đối, khẳng định nội lực, sự ngang tài ngang sức và bản lĩnh của người phụ nữ trong việc làm chủ cuộc sống cá nhân.

2. Tác giả phân loại đạo cụ cờ Caro thành những nhóm nào để ứng dụng vào thiết kế?

Tác giả phân chia đạo cụ thành 3 nhóm:

  • Đạo cụ tự nhiên: Đất cát, đá vôi, cành cây, sỏi (bề mặt thô ráp, gồ ghề) – chuyển hóa thành kỹ thuật đánh xù denim và phom dáng dang dở.
  • Đạo cụ nhân tạo vật lý: Giấy bút, bảng phấn, bảng marker (đường nét gọn gàng, sắc sảo) – chuyển hóa thành kỹ thuật bọc viền, may đắp mảng và thêu chỉ nổi.
  • Đạo cụ nhân tạo ảo: Các trò chơi điện tử lập trình (như game OXO năm 1952) – tác động đến tư duy bố cục hình học và đường cắt kiến trúc.

3. Tại sao tác giả loại bỏ phương án đính sợi len xù khi xử lý bề mặt denim?

Trong quá trình thực nghiệm xử lý chất liệu ở Chương 3, tác giả thử nghiệm đính thêm sợi len xù lên bề mặt denim đã đánh tưa sợi nhằm tăng độ dày và tái hiện bề mặt đất cát. Tuy nhiên, sợi len mang lại cảm giác quá mềm mại, làm triệt tiêu độ thô ráp và độ đanh cứng cần có của phong cách Dramatic. Do đó, tác giả quyết định loại bỏ sợi len để giữ nguyên kết cấu xù nguyên bản của sợi denim.

4. Tác giả đã khắc phục lỗi kỹ thuật chần bông ống tay ở Mẫu số 1 như thế nào?

Ban đầu, tác giả độn bông rồi chần các đường chỉ họa tiết X và O đè lên; lượng bông nhồi quá dày khiến vải bị nhăn nhúm không đều và ống tay bị xẹp phom. Tác giả đã đổi mới quy trình bằng cách chạy toàn bộ các đường chỉ định hình cùng màu trên bề mặt vải trước, sau đó mới tiến hành may độn bông định lượng vừa phải, giúp ống tay căng tròn và giữ được độ phồng kiến trúc.

5. Những xu hướng Thu Đông 2024 nào được tích hợp vào bộ sưu tập?

Bộ sưu tập kết hợp 3 xu hướng thời trang quốc tế: xu hướng "Dang dở" (thể hiện qua các mép vải tưa, chi tiết mở); xu hướng "Đệm vai" (cầu vai bản lớn, nhọn, tạo cảm giác quyền lực và tôn vinh nữ quyền); và xu hướng "Micro bra" (áo ngực siêu nhỏ nhằm tôn vinh đường nét cơ thể người phụ nữ).

Kết luận

Đồ án tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Phùng Anh Thư đã hoàn thành trọn vẹn mục tiêu chuyển hóa trò chơi cờ Caro truyền thống thành bộ sưu tập thời trang ứng dụng mang phong cách Dramatic cho nữ giới từ 23 đến 28 tuổi. Thông qua hệ thống nghiên cứu lịch sử chặt chẽ và các phương pháp thực nghiệm vật liệu nghiêm túc, tác giả đã làm chủ quy trình chế tác từ bản vẽ 2D, thử nghiệm rập 3D đến hoàn thiện 4 mẫu trang phục thực tế đạt tiêu chuẩn kỹ thuật. Công trình là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và thực tiễn cao cho sinh viên ngành Thiết kế thời trang trong việc khai thác đề tài văn hóa và làm chủ công nghệ xử lý chất liệu bề mặt.