CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Phương pháp 4C trong dạy học 1. Khái niệm 4C Qua tìm hiểu một số tài liệu, có thể thấy đến nay còn có nhiều cách hiểu không giống nhau về 4C, vì được tiếp cận từ nhiều bình diện khác nhau. Chẳng hạn, có một số cách hiểu về 4C như sau: Connect – Kết nối Theo Từ điển Oxford: Từ Connect có nghĩa là nối hai hoặc nhiều thứ lại với nhau, được tham gia cùng nhau [12].
Theo Từ điển tiếng Việt: Từ Kết nối nghĩa là làm cho các phần rời nhau nối liền, gắn liền lại với nhau [7]. Như vậy, có thể hiểu chung Kết nối là nối liền hoặc gắn kết các phần lại với nhau, tạo ra mối mối liên hệ giữa các thực thể. Construct – Xây dựng Theo Từ điển Oxford: Từ Construct có nghĩa là hình thành một cái gì đó bằng cách đặt những thứ khác nhau lại với nhau [12]. Theo Từ điển tiếng Việt: Từ Xây dựng có nghĩa là tạo ra, sáng tạo ra cái có giá trị tinh thần, có ý nghĩa trừu tượng [7].
Như vậy, có thể hiểu chung Xây dựng là tạo ra cái gì đó bằng cách sắp xếp hoặc đặt các thành phần khác nhau lại với nhau, tạo ra một thứ mới thông qua quá trình xây dựng, tạo lập hoặc sáng tạo. Contemplate – Chiêm nghiệm/Suy ngẫm Theo Từ điển Oxford: Từ Contemplate có nghĩa là suy nghĩ cẩn thận và chấp nhận khả năng xảy ra điều gì đó; suy nghĩ sâu sắc về điều gì đó trong thời gian dài [12]. Theo Từ điển tiếng Việt: Từ Chiêm nghiệm có nghĩa là xem xét và đoán biết, nhờ sự từng trải, từ Suy ngẫm có nghĩa là ngẫm nghĩ để đánh giá, kết luận [7]. Trong từng bối cảnh, có thể sử dụng một trong hai thuật ngữ Chiêm nghiệm hoặc Suy ngẫm và có thể hiểu chung là suy nghĩ sâu sắc, xem xét kỹ lưỡng và cẩn trọng về mọi khía cạnh của một vấn đề.
4 Continue – Tiếp tục Theo Từ điển Oxford: Từ Continue nghĩa là tiếp tục làm việc gì đó không ngừng; đi hoặc đi xa hơn theo cùng một hướng [12]. Theo Từ điển tiếng Việt: Từ Tiếp tục có nghĩa là không ngừng mà giữ sự nối tiếp, sự liên tục trong hoạt động [7]. Như vậy, có thể hiểu Tiếp tục duy trì sự liên tục và đi xa hơn theo cùng một hướng. Phương pháp 4C Phương pháp giảng dạy 4C được sáng lập bởi LEGO Education và được đưa vào trong các bộ giáo trình LEGO Education, LEGO Learning Institute của họ từ năm 2014 [8] dựa trên lý thuyết kiến tạo của Piaget - nhà tâm lý học trẻ em có ảnh hưởng lớn trong lĩnh vực phát triển nhận thức ở Thụy Sĩ: “Kiến thức được xây dựng chứ không phải được truyền tải”, quá trình phát triển nhận thức của trẻ có thể được chuyển hóa thành ý thức bên trong thông qua việc nhận thức thế giới bên ngoài.
Phương pháp 4C được thiết kế dựa trên đặc điểm tiếp thu kiến thức và học tập của học sinh trong quá trình giáo dục [13], học sinh được làm trung tâm và tự thực hành, xây dựng kiến thức dưới sự hướng dẫn của giáo viên. Khi học theo phương pháp 4C, học sinh kích thích sự tò mò, phát huy hết khả năng sáng tạo, thể hiện và trình bày những gì mà học sinh đã học được theo nhiều cách khác nhau. Mỗi giai đoạn sẽ được xây dựng nối tiếp giai đoạn trước đó để người học có thể tiến bộ dễ dàng. 4C là từ viết tắt của các chữ cái đầu tiên trong 4 giai đoạn: Connect (Kết nối), Construct (Xây dựng), Contemplate (Chiêm nghiệm), Continue (Tiếp tục).
Các giai đoạn cụ thể như sau [20]: - Kết nối: Người học được đưa ra một thử thách hoặc nhiệm vụ có kết thúc mở và đặt họ vào tình thế của những người tìm kiếm giải pháp. Sự tham gia tích cực của học sinh luôn xuất phát từ những câu hỏi được đặt ra do chính người học thực hiện, từ đó phát huy được tính chủ động và hứng thú của chính người học. Giai đoạn người hướng dẫn khuyến khích người học đặt câu hỏi và khám phá các ý tưởng xung quanh nhiệm vụ trước khi họ bắt đầu. Sự tò mò của họ được đánh thức và nhiệm vụ nằm trong tầm tay của họ.
Nó kết nối kiến thức hiện có và các lĩnh vực quan tâm. 5 - Xây dựng: Mỗi nhiệm vụ LEGO đều liên quan đến hoạt động xây dựng. Học tập tích cực (hoặc học bằng cách thực hành) bao gồm hai loại xây dựng: khi trẻ xây dựng các đồ tạo tác trên thế giới, trẻ đồng thời xây dựng kiến thức trong tâm trí họ. Kiến thức mới này sau đó cho phép họ tạo ra những đồ tạo tác phức tạp hơn nữa, một quá trình mang lại nhiều kiến thức hơn nữa,… theo một chu trình tự củng cố.
Để xây dựng với những người khác hợp tác mở rộng việc học này hơn nữa. Các giải pháp chúng ta cùng nhau tạo ra thường tốt hơn những gì chúng ta có thể tạo ra với tư cách cá nhân, do những cơ hội được tạo ra bởi quá trình này. - Chiêm nghiệm: Học sinh có cơ hội xem xét những gì mình đã học, thảo luận và chia sẻ những hiểu biết sâu sắc mà họ đã đạt được trong giai đoạn Xây dựng. Trong giai đoạn Chiêm nghiệm, mọi người đều được khuyến khích để hỏi những câu hỏi tạo điều kiện về quá trình và việc học tập cho đến nay.
Các câu hỏi hỗ trợ được thiết kế để giúp người học nhận thức được quá trình họ đang thực hiện và khám phá những cách mới để tìm kiếm giải pháp thực hiện nhiệm vụ đã đặt ra. - Tiếp tục: Mỗi nhiệm vụ LEGO đều kết thúc bằng một nhiệm vụ mới được xây dựng dựa trên những gì vừa được học. Giai đoạn này được thiết kế để giữ người học ở ‘trạng thái Dòng chảy’. Trạng thái Dòng chảy là trạng thái tối ưu của động lực nội tại, trong đó một người hoàn toàn đắm chìm vào những gì họ đang làm.
Ngoài phương pháp 4C do LEGO Education sáng lập, trên thực tế trong quá trình nghiên cứu và phát triển thì 4C có một số cách tiếp cận khác nhau, chẳng hạn: Theo tác giả Yanan Yang, Wenfa Yan và Yaru Yang (2020) [15] thì 4C chia quá trình giảng dạy thành 4 giai đoạn Kết nối, Xây dựng, Chiêm nghiệm, Tiếp tục: - Kết nối: Là việc tạo ra một tình huống có vấn đề thực tế, hướng dẫn người học thiết lập mối liên hệ với kiến thức mới dựa trên kiến thức và kinh nghiệm đã có, chủ động phát hiện vấn đề, kích thích hứng thú học tập và tính chủ động chủ quan. 6 - Xây dựng: Có hai ý nghĩa, một là xây dựng các mô hình vật lý theo nghĩa đơn giản, có tác dụng phát huy sự tham gia và khả năng thực hành của người học trong quá trình xây dựng vật lý; hai là xây dựng trình độ kiến thức: quá trình “đồng hóa” và “điều ứng” cũng diễn ra liên tục trong quá trình khám phá kiến thức đích thực, và “sơ đồ” hiện có liên tục được hoàn thiện trong tâm trí. - Chiêm nghiệm: Là giai đoạn phản ánh của quá trình xây dựng. Là giai đoạn quan trọng trong việc chắt lọc kiến thức, thực hiện đổi mới nhằm tìm ra những vấn đề tồn tại trong quá trình thảo luận, giao tiếp, từng bước hiệu chỉnh sơ đồ và tối ưu hóa kết quả học tập.
- Tiếp tục: Là quá trình vận dụng, chuyển giao những kiến thức, kỹ năng đã học. Trên cơ sở những kiến thức, kỹ năng đã học, học sinh tìm ra điểm kết nối của các vấn đề mới, bước vào một vòng mới “kết nối - xây dựng - chiêm nghiệm - tiếp tục”. Tác giả Tiantian He, Xingyu Hu (2022) [13] cũng cho rằng phương pháp 4C bao gồm 4 giai đoạn như trên: - Kết nối: Việc kết nối các điểm kiến thức mới với điểm kiến thức ban đầu của người học, thông qua lời kể hoặc giao tiếp đơn giản, có thể kích thích sự hứng thú của trẻ và kết nối các điểm kiến thức hiện có trong não trẻ, chuẩn bị cho một trải nghiệm giảng dạy mới. Hoạt động học tập gắn lý thuyết với thực tiễn, không chỉ học kiến thức lý thuyết mà còn vận dụng kiến thức khoa học, rèn luyện cho học sinh khả năng tư duy và trải nghiệm từ đó, để trẻ thiết lập mối liên hệ chặt chẽ với đời sống thực tế.
Bằng cách lấy các vấn đề thực tế trong cuộc sống hàng ngày làm điểm khởi đầu, học sinh sẽ tìm ra giải pháp cho các vấn đề thực tế bằng cách liên kết chúng với kiến thức của mình. - Xây dựng: Giai đoạn này xây dựng mọi thứ trong thế giới thực và kết hợp kiến thức trong tâm trí. Bằng cách cho phép người học thực hiện các thí nghiệm tưởng tượng táo bạo trong quá trình thực hành và tư duy, trẻ có thể tự nghĩ ra giải pháp và trở thành người sáng tạo ra việc học hơn là người tiếp nhận khoa học và công nghệ. Bằng cách xác định vấn đề và giải quyết chúng 7 từng bước một, người học phát triển kỹ năng lập trình và khả năng giải quyết các vấn đề trong thế giới thực một cách liên tục.
- Chiêm nghiệm: Người học tóm tắt và truyền đạt những gì đã học được. Điều này bao gồm: Học sinh đã nhận được gì và thu được gì? Họ gặp phải những vấn đề gì trong quá trình học tập? Họ đã vượt qua chúng như thế nào? và như thế. Trong quá trình giảng dạy, giáo viên phải luôn chú ý đến trạng thái tâm lý của học sinh, hướng dẫn các em giải quyết vấn đề một cách hợp lý, đúng thời điểm. - Tiếp tục: Người giáo viên phải luôn nắm rõ trạng thái tâm lý của học sinh và hướng dẫn các em giải quyết vấn đề một cách hợp lý.
Thông qua việc học sinh suy ngẫm về những gì đã học và những gì có thể cải thiện, các em có thể bước vào giai đoạn học tập tiếp theo, thúc đẩy sự phản ánh trong học tập, kích thích hơn nữa khả năng sáng tạo và nâng cao khả năng đổi mới. Còn trong cuốn “Giáo dục STEM trong nhà trường phổ thông” của tác giả Nguyễn Văn Biên, Tường Duy Hải và cộng sự (2019) [5] thì quy trình 4C lại được bổ sung thêm giai đoạn Creative (Sáng tạo) vào trước Tiếp tục. Do đó, quy trình này trở thành 5C và gồm 5 giai đoạn sau: - Kết nối: Kết nối với những điều đã biết, kích thích sự tò mò.