CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu Ứng dụng công nghệ thông tin nói chung và phần mềm dạy học nói riêng trong dạy học ở các cấp học mà đặc biệt là ở bậc học mầm non theo định hướng đổi mới phương pháp dạy học đã được nhiều nhà giáo dục trong và ngoài nước quan tâm nghiên cứu và triển khai ứng dụng. Trên thế giới Ở Canada, năm 1971, tác giả Hess.D- trường đại học Sanford đã nghiên cứu ảnh hưởng của giảng giạy với sự trợ giúp của máy tính đến xã hội. Kết quả nghiên cứu cho thấy việc dạy học bằng máy tính cho học sinh cao hơn học sinh chỉ được tiếp nhận thông tin theo phương pháp truyền thống.
Ở Mỹ, tác giả Grimrs.M nghiên cưú “ Việc sử dụng máy tính trong giảng dạy ở trường công ở California” (1977). Tác giả bàn luận nhiều khía cạnh của việc sử dụng máy tính trong trường học ở California, đề cập tới tính hiệu quả, những khó khăn khi sử dụng, yếu tố chi phí, tiềm năng giáo dục và các nguồn thông tin khác. Như vậy, việc ứng dụng công nghệ thông tin- truyền thông trong dạy học đã trở nên quen thuộc. Người ta không còn tranh cãi nhiều về tính hiệu quả của nó trong việc góp phần đổi mới phương pháp, nâng cao chất lượng giáo dục mà tập trung nghiên cứu để làm sao nâng cao tính ưu việt, giảm thiểu những tác dụng ngược chiều có thể nảy sinh.
Điểm qua những kết quả nghiên cứu trên thế giới cho thấy: Giáo dục và giảng dạy bằng máy tính là những thuật ngữ rộng, có thể đề cập tới bất kỳ loại công dụng nào trong lĩnh vực giáo dục, bao gồm luyện tập và thực hành, hướng dẫn, mô phỏng được chính người dạy đề xuất hay xem như phần bổ sung, lập chương trình, phát triển cơ sở dữ liệu, xử lý văn bản và các ứng dụng khác. Những thuật ngữ này cũng có thể đề cập tới các hoạt động học tập được giáo viên sử dụng máy tính để giảng dạy. 6 Giảng dạy với sự trợ giúp của máy tính là một thuật ngữ mang nghĩa hẹp và thường được dùng để đề cập tới các hoạt động luyện tập và thực hành, hướng dẫn hay mô phỏng được chính người dạy đề xuất hay như xem như phần bổ sung cho phương pháp dạy học truyền thống. Các ứng dụng của việc giảng giải với sự trợ giúp của máy tính có thể được sử dụng trên nhiều máy tính và hệ điều hành khác nhau.
Những kết quả đã đạt được của một số lĩnh vực nghiên cứu tổng quát về chương trình giảng dạy với sự trợ giúp của máy tính trên thế giới. Về tốc độ học tập: Các nhà nghiên cứu cũng đã tìm thấy rằng giáo dục dựa vào máy tính tăng cưởng tốc độ học tập, tốc độ của học sinh nhanh hơn so với phương pháp truyền thống, học sinh học cùng số lượng tài liệu trong khoảng thời gian ít hơn học sinh theo phương pháp truyền thống, học sinh được học nhiều hơn trong cùng thời gian. Công trình của Capper and Coppe (1985) đã kết luận: Những người sử dụng với sự trợ giúp của máy tính đôi khi học nhanh hơn những người học theo phương pháp truyền thống với sự hướng dẫn của giáo viên gấp 40%. Về khả năng ghi nhớ trong học tập: Nghiên cứu so sánh về việc ghi nhớ trong học tập, học sinh được học với sự trợ giúp của máy tính nhanh hơn và tốt hơn những học sinh học theo phương pháp truyền thống.
Về thái độ học tập: Nhiều nghiên cứu đã khảo sát những tác dụng, ứng dụng của máy tính lên kết quả học tập của học sinh, thái độ tiếp nhận kiến thức của học sinh. Đa số các nghiên cứu đã kết luận rằng việc giáo dục dựa vào máy tính tạo nên sự hứng thú, ham tìm hiểu, thái độ tích cực của học sinh hơn là sử dụng cách dạy truyền thống. Về tính hiệu quả đối với các đối tượng học tập: Đa số các nghiên cứu cho thấy giáo dục dựa vào máy tính có lợi cho người nhỏ tuổi hơn so với người lớn tuổi. Mức độ tác động giảm từ bậc học mầm non đến bậc học tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông.
Giáo dục dựa vào máy tính có hiệu quả hơn với học sinh có khả năng lĩnh hội thấp so với học sinh có khả năng lĩnh hội cao hơn. Cả hai đối tượng đều có lợi từ hình thức giáo dục này, tuy nhiên, giống những lợi ích mà học sinh nhỏ tuổi thu được, những lợi ích tương đối lớn hơn do học sinh có khả năng tiếp thu thấp hơn chủ yếu là do hai nhóm 7 này có nhu cầu đối với các yếu tố chung của đa số chương trình giáo dục dựa vào máy tính- các hoạt động luyện tập thực hành tăng cường, tính riêng tư, sự phản hồi và củng cố tức thời. Về lí do người học yêu thích sự giảng dạy với phần trợ giúp của máy tính: Sự yêu thích này giúp chúng ta hiểu lí do tại sao bài giản điện tử làm tăng thành tích học tập. Học sinh thích làm việc với máy tính bởi vì máy tính vô cùng kiên nhẫn, không bao giờ trở nên mệt mỏi, không bao giờ thất vọng hay giận giữ, cho phép làm việc cá nhân, kông bao giờ quên sửa lỗi hay khen ngợi, có tính hài hước và giải trí, cá nhân hóa việc học, điều chỉnh tốc độ bởi bản thân, không làm người học lúng túng khi phạm lỗi, giúp người đọc có thể thử nghiệm những tùy chọn khác nhau, đưa ra phản hồi tức thời, không thiên vị sắc tộc, tuyệt vời cho việc học tập và thực hành, mức độ khó tăng dần.
Cập nhật thành tựu khoa học kỹ thuật tạo sự hứng thú học. Về kinh tế: Một số nghiên cứu cũng cho thấy rằng bài giảng điện tử có chi phí thấp hơn nhiều so với phương pháp dạy học truyền thống, tiết kiệm được đáng kể một số đồ dùng, thiết bị dạy học. Các nhà nghiên cứu như Hawley, Fletcher, Piele đã ghi chép lại những khác nhau về chi phí giữa bài giảng điện tử và phương pháp truyền thống là đáng kể, và kết luận rằng “ Giảng dạy với sự trợ giúp của máy tính là một sự lựa chọn thay thế hiệu quả”. Ở Việt Nam Từ việc nghiên cứu các tài liệu liên quan đến phần mềm dạy học ở 5 nguồn: Phần mềm dạy học có mặt ở thị trường, website có nội dung học tập, sách báo, đề tài nghiên cứu trọng điểm, luận án tiến sỹ.
Thứ nhất: Trong 10 năm (2000-2010) đã có nhiều phần mềm dạy học xuất hiện trên thị trường. Năm 2004, phần mềm dạy học các môn học: Toán, Lý, Hóa, Sinh, Văn, Sử…Được triển khai tới hơn 1000 trường trung học cơ sở. Các sản phẩm được đánh giá cao về nội dung, chất lượng bám sát nội dung và chương trình sách giáo khoa. Đây là kết quả nghiên cứu của trung tâm nghiên cứu phát triển Học liệu và Thiết bị Giáo dục thuộc Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam.
8 Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin, thị trường phần mềm giáo dục đang có nhiều tiềm năng lớn với nhiều sản phẩm đa dạng, phong phú. Công ty công nghệ tin học nhà trường (www.vnschool) đã đưa ra thị trường bộ sản phẩm phần mềm hỗ học tập và nâng cao kiến thức liên quan đến các môn học khoa học, toán, văn học….đã có các phần mềm liên quan đến trình độ nhận thức, kiến thức toán học của học mầm non. Tuy nhiên mới chỉ dừng lại ở chỗ mở rộng kiến thức chứ nội dung học tập chưa bám sát chương trình giáo dục mầm non, đặc biệt là hoạt động phát triển biểu tượng kích thước cho trẻ mầm non. Thứ hai, các website có nội dung về giáo dục được nhiều bạn trẻ truy cập, đó là trang web của các trường Đại học như Đại học Sư phạm Hà Nội (http://www.vn), Đại học sư phạm Thành Phố Hồ Chí Minh (http://hcmup.
Một số trường quan tâm đến việc chia sẻ những bài giảng điện tử để sinh viên có thể đăng nhập và tải về. Tuy nhiên, đa số những giáo án này chưa được hội đồng khoa học thẩm định, chủ yếu để giáo viên tham khảo chứ không thể ứng dụng vào thực tế nếu không biết được ý tưởng của người soạn và chưa phù hợp với từng bài giảng cụ thể để vừa đảm bảo được nội dung, vừa phù hợp đặc điểm nhận thức, đặc điểm tâm lý lứa tuổi và các bài giảng dành cho lứa tuổi mầm non còn hạn chế. Thứ ba, quán triệt các văn bản của nhà nước về dạy tin học và ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học, quản lý giáo dục, các sở giáo dục đào tạo, các trường học ở phổ thông, cao đẳng, đại học đều quan tâm nghiên cứu việc ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học. Theo tác giả Đào Thái Lai (2003 ), tác giả đã nghiên cứu đã đề xuất mô hình ứng dụng công nghệ thông tin ở trường phổ thông với những yêu cầu về cơ sở vật chất và trang thiêt bị, yêu cầu về đội ngũ, yêu cầu về công tác quản lý của trường, yêu cầu về hoạt động triển khai tích hợp công nghệ thông tin trong giờ dạy học, đổi mới phương pháp dạy học.
Sự xâm nhập của công nghệ thông tin và truyền thông vào lĩnh vực giáo dục làm thay đổi cách dạy, cách học trong nhà trường. Không ngoại trừ khỏi vòng phủ song của công nghệ thông tin, việc dạy học ở bậc học mầm non cũng được chú trọng và có nhiều thay đổi. Bài giảng điện tử được tích hợp và lồng 9 ghép vào bài dạy cho trẻ mầm non để làm tăng hiệu quả, hứng thú của học sinh mầm non khi tiếp nhận vấn đề. Tuy nhiên, việc ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học toán cho trẻ mầm non và đặc biệt là việc hình thành biêu tượng kích thước cho trẻ chưa có nghiều thành tựu, chưa có nghiên cứu sâu dành cho vấn đề này.
Khái quát về ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học 1. Khái niệm về công nghệ thông tin và ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học Khái niệm: Công nghệ Thông tin là một nhánh ngành kỹ thuật sử dụng máy tính và phần mềm máy tính để chuyển đổi, lưu trữ, bảo vệ, xử lý, truyền tải và thu thập thông tin.
