CHƯƠNG 1 TỐNG QUAN 1.1 Tình hình các chấn thương liên quan đến khớp gối trên thế giói Trong các bệnh lý chấn thương cơ quan vận động thì chấn thương khớp gối là bệnh lý thường gặp và chiếm một tỷ lệ khá lớn. Khớp gối là một khớp lớn, tham gia vào hầu hết các hoạt động của cơ the cho nên rất dễ bị chấn thương. Bình thường, khóp gối được giữ vừng nhờ hệ thống dây chằng, sụn chêm, bao khớp và các cơ bám xung quanh khóp. Trong đó khóp gối, bộ phận dây chằng và sụn chêm đặc biệt quan trọng, có cấu trúc phức tạp, đồng thời là bộ phận rất dễ bị tổn thương.
Những nguyên nhân cơ bản dẫn đến các chấn thương liên quan đen khớp gối đến từ 2 nguyên nhân chính: • Nguyên nhân bên trong :độ tuổi, cân nặng, chiều cao. các chỉ số nhân trắc học hoặc các chấn thương đến từ lồi khiếm khuyết hoặc bam sinh, chế độ dinh dưỡng không đảm bảo hoặc thiếu ngủ. • Nguyên nhân bên ngoài : đến từ các chấn thương tai nạn lao động, tai nạn sinh hoạt hoặc đến từ các chấn thương do chơi thể thao. Chấn thương khớp gối đến từ nguyên nhân bên ngoài : chấn thương do chơi the thao cũng là một trong những nguyên nhân gây ra chấn thương khớp gối cho chúng ta bởi vì tính đặc thù của the thao là có tính đối kháng cao vì thế chấn thương là điều không thể tránh khỏi và theo thống kê 135.800 cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp tại Đức, được đăng trên British Journal of SPORTs Medicine (BJSM) cho thay, 70,7% chan thương mà các cầu thủ gặp phải nằm ở chi dưới, trong đó khóp gối có nguy cơ chấn thương cao hàng đầu [ 1 ] Theo thống kê ở Mỳ mồi năm có khoảng 100.000 trường họp tổn thương dây chằng do chơi các môn the thao, điển hình như: bóng đá, bóng rổ, tenis,.
Tại bang Victoria ( ÚC) con số chấn thương liên quan đến khớp gối là 60.000 ở năm 2018 và có khả năng sẽ tiếp tục tăng trong những năm tiếp theo. SVTH: Phan Gia Bảo GVHD: ThS Đỗ Khoa Bình Nguyên Phước Duy 2 thống kê chấn thương khớp gối trên thế giới Hình 1.1 Thống kê chấn thương khớp gối trên thế giới Chấn thương khớp gối đến từ các nguyên nhân bên trong: Thoái hóa khớp gối là bệnh khớp mạn tính có đặc điểm là nứt vỡ và mất sụn khóp cùng với nhừng thay đổi khác của khớp, bao gồm phì đại xương (hình thành gai xương). Triệu chứng bao gồm đau xuất hiện dần dần, tăng hoặc khởi phát sau vận động, cứng khóp kéo dài < 30 phút sau khi thức dậy và sau khi không hoạt động, và thỉnh thoảng có sưng khớp. Thoái hóa khóp gối là bệnh khóp phổ biến nhất, thường có triệu chứng ở tuổi 40 và 50 và gần như toàn bộ (mặc dù không phải lúc nào cũng có triệu chứng) ở tuổi 80.
Chỉ có một nửa số bệnh nhân thoái hóa khớp gối có triệu chứng. Dưới 40 tuổi, tỷ lệ Thoái hóa khớp gối ở nam giới chiếm 62.5 % và ở nữ giới chiếm hơn 37% tỉ lệ bênh nhân nam cao hơn nừ 1.67 lần Tý lệ thái hóa khớp gối trên thế giới Hình 1.2 Tỳ lệ thoái hóa khóp gối trên thế giới Từ 40 đến 70 tuổi, thoái hóa khớp gối hay gặp ở phụ nữ, còn trên 70 tuổi, tỷ SVTH: Phan Gia Bảo GVHD: ThS Đỗ Khoa Bình Nguyên Phước Duy 3 lệ thoái hóa khớp gối ở nam và nữ là như nhau. Viêm khớp gối là tình trạng viêm khớp gối xảy ra do những mảnh xương sụn đầu gối tốn thương như bị bào mòn, bề mặt sụn thô ráp và xù xì. Các xương cọ xát vào nhau nhiều hơn, ma sát nhiều.
Tính đàn hồi của phần sụn khóp bị giảm đi, gây đau nhức, khó chịu. Theo nghiên cứu của Gánh nặng bệnh tật toàn cầu năm 2019 của Viện Đánh giá và Đo lường Sức khỏe, tình trạng viêm xương khớp ảnh hưởng đến hơn 500 triệu người trên thế giới (khoảng 7% dân số toàn cầu). Và khi dân số thế giới tiếp tục già đi, nhiều người có khả năng sè được chẩn đoán mắc các vấn đề về khóp như viêm xương khớp, theo một báo cáo năm 2019 của Tố chức viêm khớp • Trên toàn thế giới, ước tính có khoảng 15% người trên 60 tuổi bị viêm xương khớp, theo Tổ chức Viêm khớp • Tại Mỳ, cứ 4 người trưởng thành thì có 1 người bị viêm khớp , theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh năm 2020. Ước tính đen năm 2040, có 78 triệu người trưởng thành ở Mỹ sẽ bị viêm khớp • Theo nghiên cứu Gánh nặng bệnh tật toàn cầu năm 2019 của Viện Đánh giá và Đo lường Sức khỏe, viêm khớp gối ảnh hưởng đến hơn 18 triệu người trên toàn thế giới • Theo CDC, có khoảng 60% người mắc viêm khóp nằm trong độ tươi từ 8 đến 64 • Tỷ lệ viêm xương khớp ở nừ giới chiếm 60% và nam giới chiếm 40% trước tuổi 55 SVTH: Phan Gia Bảo GVHD: ThS Đỗ Khoa Bình Nguyên Phước Duy 4 tỳ lệ viêm khớp RỐI trẽn thế RÍỚÍ • n®m • nO Hình 1.3 Tỳ lệ viêm khớp gối trên thế giới 1.2 Tình hình các chấn thương liên quan đến khớp gối tại việt nam Theo thống kê của hội Cơ xương khớp Việt Nam, có 30% người trên 35 tuổi gặp tình trạng thoái hóa khớp gối và 60% người trên 65 tuổi mắc bệnh lý này tại năm 2020 và có khả xu hướng tăng sau các năm bởi vì sau độ tuoi trưởng thành thì các tế bào sụn cũng mất đi khả năng sinh sản và tự tái tạo và bên cạnh đó chế độ dinh dưỡng và lối sinh hoạt không đảm bảo, từ đó dần đen nguy cơ Thoái hóa khớp gối tăng cao và số tuổi bị thoái hóa khớp gối ngày càng sớm [2] ----------------------------------------------------- w TKN imr N Ol» THOAI HOA THOT t,OI Hình 1.4 Thoái hóa khớp gối Trong năm 2020 bệnh viện quân y 175 đã tiếp nhận hơn 4000 bệnh nhân gặp SVTH: Phan Gia Bảo GVHD: ThS Đỗ Khoa Bình Nguyên Phước Duy 5 phải các chấn thương liên quan đến khớp gối từ những nguyên nhân khác nhau đặc biệt là do va chạm trong the thao và tai nạn lao động.
Qua những số liệu trên ta thấy so chấn thương liên quan đen khóp gối không hề nhỏ, những chấn thương này sè không có gì đáng lo ngại nếu được chừa trị kịp thời và hiệu quả. Loại trừ các chấn thươtng từ tác nhân bên ngoài như là chấn thương do thể thao hay tai nạn được chừa trị ngay lập tức bởi vì bệnh nhân có thể mất đi khả năng vận động hay có cảm giác đau ngay tại thời điểm đó. Bênh cạnh đó những chấn thương khớp gối bị ảnh hưởng từ tác nhân bên trong như: tuổi tác, hay thiếu chất dinh dường, thì biểu hiện không được rõ ràng, các biếu hiện thường xuất hiện rồi lại hết, thỉnh thoảng có cảm giác khớp không vừng khi vận động. Do triệu chứng này chỉ thoáng qua nên nhiều người chủ quan, dần đến những van đe nghiêm trọng hơn trong tương lai.
Và nếu những chấn thương khớp gối không được chừa trị kịp thời có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng hơn, đối với những tổn thương dây chằng như đứt, rách dây chằng, bong điểm bám gân.sẽ dẫn đến tình trạng khóp ở đầu gối trở nên mất ổn định, Gãy xương vùng khóp gối có the gây ra những chấn thương về thần kinh, mạch máu, hội chứng khoang cấp, nguy cơ nhiễm trùng với gãy xương hở.Những chấn thương khớp gối do Thoái hóa hay viêm khớp nếu không chừa trị kịp thời thì khả năng vận động bị suy giảm đáng kể gầy ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt, nghiêm trọng hơn có thế dần đến tàn phế Những chấn thương liên quan đen khớp gối được xem là một trong những chấn thương nguy hiểm bởi vì ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống và có thể trở thành gánh nặng cho gia đình, xã hội. vì thế các chấn thương này cần phải phát hiện và chừa trị kịp thời 1.3 Tổn thương thường gặp trong chấn thương khớp gối 1.1 Đứt dây chằng chéo trước Dây chằng chéo trước (ACL) bám từ lồi cầu xương đùi tới diện trước mâm chày, giữ cho mâm chày không bị trượt ra trước và xoay trong. Tốn thương dây chằng chéo trước thường gặp khi nhảy cao chân tiếp đất trong tư thế không thuận, hoặc xoay người chuyến hướng đột ngột trong khi bàn chân giữ nguyên. Khoảng SVTH: Phan Gia Bảo GVHD: ThS Đỗ Khoa Bình Nguyên Phước Duy 6 một nửa số bệnh nhân bị tổn thương dây chằng chéo trước khớp gối có kèm theo các tồn thương khác như rách sụn chêm, bong sụn khớp, tổn thương các dây chằng khác của khớp (dây chằng chéo sau, dây chằng bên,.) Rách hoàn toàn dây chằng chéo trước Hình 1.5 Đứt dây chẳng chéo trước Tổn thương dây chằng chéo trước với nhiều hình thái: tôn thương không hoàn toàn, tồn thương hoàn toàn, hoặc bong chồ bám, dựa theo mức độ tổn thương của dây chằng và mức độ lỏng gối, người ta chia thành các mức độ khác nhau như sau: - ĐỘI: dây chằng bị giãn, gối còn vừng.
- Độ 2: dây chằng đứt một phần, gối bắt đầu mất vừng (lỏng gối vừa) - Độ 3: dây chằng đứt hoàn toàn, gối lỏng lẻo. Trên thực tế, ton thương độ 1 ít gặp, chủ yếu là tổn thương độ 2 và độ 3. Các biểu hiện lâm sàng: - Sưng và đau vùng gối: bệnh nhân có the cảm nhận được tiếng “rắc” ngay khi chấn thương. Sau đó, gối sưng đau và hạn chế vận động.
Dù bệnh nhân có điều trị hay không thì tình trạng sưng đau dần cũng tự hết. - Lỏng gối: + Bệnh nhân có cảm giác chân yếu khi đi lại. + Khó khăn khi đứng trụ một chân bên gối lỏng. + Khi chạy nhanh có cảm giác ríu chân, dề vấp ngã.
SVTH: Phan Gia Bảo GVHD: ThS Đỗ Khoa Bình Nguyên Phước Duy 7 + Khi đi nhanh trên đường không bằng phắng, dễ có cảm giác trẹo gối. + Lên cầu thang cảm giác không thật chân, khó khăn khi đi xuống dốc hoặc bước xuống cầu thang. - Teo cơ: đùi bên chấn thương nhỏ dần do teo cơ, do đó, chân càng ngày càng yếu, nhất là khi cơ đùi teo nhiều. Teo cơ dề xảy ra ở những người ít hoạt động như dân văn phòng, học sinh,,.Tuy nhiên, với vận động viên thể thao, triệu chứng lỏng gối thường biếu hiện không rõ ràng vì cơ đùi rắn chắc làm cho gối vững giả tạo, mặc dù dây chằng chéo trước đã đứt hoàn toàn.