Thể Chân Dung Văn Học Trong Văn Học Việt Nam Giai Đoạn 1930 - 1945

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu thể chân dung văn học trong văn học việt nam giai đoạn 1930 1945, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực

• Tác giả: Nguyễn Thị Hồng Hạnh
• Người hướng dẫn: PGS. Vũ Tuấn Anh
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Văn học Việt Nam
• Đề tài: Thể Chân Dung Văn Học Trong Văn Học Việt Nam Giai Đoạn 1930 - 1945
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ khoa học
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan về thể chân dung văn học Việt Nam giai đoạn 1930 1945

Thể chân dung văn học Việt Nam giai đoạn 1930 - 1945 là một trong những thể loại văn học đặc sắc, phản ánh sự chuyển mình của văn học dân tộc. Giai đoạn này chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của các tác phẩm văn học, trong đó thể chân dung đóng vai trò quan trọng trong việc khắc họa nhân cách và số phận của các nhà văn. Theo giáo sư Nguyễn Đăng Mạnh, đây là thời kỳ mà các nhà văn bắt đầu tìm kiếm tiếng nói riêng, thể hiện cá tính và phong cách độc đáo của mình.

1.1. Đặc điểm nổi bật của thể chân dung văn học

Thể chân dung văn học có những đặc điểm nổi bật như việc khắc họa sâu sắc tâm tư, tình cảm của nhân vật. Các tác phẩm thường sử dụng ngôn ngữ tinh tế, hình ảnh sống động để truyền tải thông điệp về cuộc sống và con người. Điều này giúp độc giả cảm nhận được sự gần gũi và chân thực trong từng tác phẩm.

1.2. Vai trò của thể chân dung trong văn học Việt Nam

Thể chân dung không chỉ phản ánh cuộc sống của các nhà văn mà còn góp phần định hình tư tưởng và phong cách sáng tác của họ. Nó giúp độc giả hiểu rõ hơn về bối cảnh lịch sử, xã hội mà các tác giả sống và sáng tác, từ đó tạo ra sự kết nối giữa tác giả và độc giả.

II. Những thách thức trong nghiên cứu thể chân dung văn học giai đoạn 1930 1945

Nghiên cứu thể chân dung văn học trong giai đoạn này gặp nhiều thách thức, từ việc thiếu tài liệu đến sự đa dạng trong cách tiếp cận. Các nhà nghiên cứu cần phải đối mặt với việc phân loại và xác định các đặc điểm riêng biệt của thể loại này. Điều này đòi hỏi sự tỉ mỉ và cẩn trọng trong quá trình phân tích.

2.1. Khó khăn trong việc thu thập tài liệu

Việc thu thập tài liệu về thể chân dung văn học giai đoạn 1930 - 1945 gặp khó khăn do nhiều tác phẩm không còn lưu giữ. Nhiều tác giả cũng không được ghi nhận đầy đủ trong lịch sử văn học, dẫn đến việc thiếu thông tin cần thiết cho nghiên cứu.

2.2. Đa dạng trong cách tiếp cận thể loại

Mỗi nhà nghiên cứu có thể có cách tiếp cận khác nhau đối với thể chân dung văn học. Điều này tạo ra sự phong phú nhưng cũng gây khó khăn trong việc thống nhất quan điểm và định nghĩa rõ ràng về thể loại này.

III. Phương pháp nghiên cứu thể chân dung văn học hiệu quả

Để nghiên cứu thể chân dung văn học giai đoạn 1930 - 1945 một cách hiệu quả, các nhà nghiên cứu cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Việc kết hợp giữa phân tích văn bản và nghiên cứu lịch sử sẽ giúp làm rõ hơn các đặc điểm của thể loại này.

3.1. Phân tích văn bản

Phân tích văn bản là phương pháp quan trọng giúp hiểu rõ hơn về ngôn ngữ, hình ảnh và cấu trúc của các tác phẩm chân dung. Qua đó, các nhà nghiên cứu có thể nhận diện được các yếu tố nghệ thuật và nội dung chính của tác phẩm.

3.2. Nghiên cứu lịch sử và bối cảnh xã hội

Nghiên cứu bối cảnh lịch sử và xã hội là cần thiết để hiểu rõ hơn về những ảnh hưởng đến các tác giả và tác phẩm. Điều này giúp làm nổi bật mối liên hệ giữa văn học và thực tiễn xã hội trong giai đoạn 1930 - 1945.

IV. Ứng dụng thực tiễn của thể chân dung văn học trong giáo dục

Thể chân dung văn học không chỉ có giá trị nghệ thuật mà còn có ứng dụng thực tiễn trong giáo dục. Việc giảng dạy thể loại này giúp học sinh hiểu rõ hơn về văn học và phát triển khả năng phân tích, cảm thụ văn chương.

4.1. Giáo dục cảm thụ văn học

Giáo dục cảm thụ văn học thông qua thể chân dung giúp học sinh phát triển khả năng cảm nhận và đánh giá tác phẩm. Điều này không chỉ giúp nâng cao trình độ văn hóa mà còn hình thành nhân cách và tư duy phản biện.

4.2. Khuyến khích sáng tạo nghệ thuật

Việc nghiên cứu và giảng dạy thể chân dung văn học khuyến khích học sinh sáng tạo nghệ thuật. Họ có thể thử sức với việc viết chân dung, từ đó phát triển khả năng viết lách và tư duy sáng tạo.

V. Kết luận về tương lai của thể chân dung văn học Việt Nam

Thể chân dung văn học Việt Nam giai đoạn 1930 - 1945 có một vị trí quan trọng trong lịch sử văn học. Tương lai của thể loại này phụ thuộc vào sự quan tâm và nghiên cứu của các thế hệ sau. Việc tiếp tục khai thác và phát triển thể loại này sẽ góp phần làm phong phú thêm nền văn học Việt Nam.

5.1. Tiềm năng phát triển của thể chân dung

Thể chân dung văn học vẫn còn nhiều tiềm năng phát triển trong bối cảnh văn học hiện đại. Các nhà văn trẻ có thể tiếp tục khai thác thể loại này để phản ánh những vấn đề đương đại.

5.2. Vai trò của nghiên cứu văn học

Nghiên cứu văn học đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn và phát triển thể chân dung văn học. Các nhà nghiên cứu cần tiếp tục tìm kiếm, phân tích và giới thiệu các tác phẩm mới để làm phong phú thêm kho tàng văn học Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, luận văn được cấu trúc làm 3 chương: Chƣơng 1. Thể tài chân dung văn học giai đoạn 1930 - 1945 - Quá trình hình thành và phát triển Chƣơng 2. Đặc điểm thể tài chân dung văn học giai đoạn 1930 - 1945 - từ bình diện nội dung Chƣơng 3. Đặc điểm của thể tài chân dung văn học Việt Nam giai đoạn 1930 - 1945 - từ bình diện nghệ thuật Soá hoùa bôûi Trung taâm Hoïc lieäu –ĐHTN 8http://www.vn/ NỘI DUNG CHÍNH Chƣơng 1.

THỂ TÀI CHÂN DUNG VĂN HỌC GIAI ĐOẠN 1930 - 1945 - QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN 1. Một số vấn đề lí thuyết về thể tài chân dung văn học 1. Giới thuyết khái niệm Chân dung văn học là một thể tài ra đời tương đối muộn. Sự xuất hiện và phát triển của chân dung văn học đánh dấu một ý nghĩa quan trọng trong đời sống văn học nói chung và trong lịch sử phát triển của phê bình văn học nói riêng, thu hút cả giới nhà văn - những người sáng tác.

Đây là một thể tài chỉ ra đời trên một cơ sở ý thức xã hội nhất định, khi lịch sử chuyển sang thời kì hiện đại - thời kì mà việc viết văn, sáng tạo nghệ thuật trở thành một loại hình lao động nghề nghiệp, nghề văn được coi trọng và trở thành một loại hình lao động nghệ thuật được chuyên môn hóa. Từ đây văn nghệ sỹ trở thành một tầng lớp có vị trí nhất định trong xã hội và trở thành đối tượng miêu tả của văn học nghệ thuật, và theo sự phát triển theo thời gian, về sau, đối tượng của chân dung văn học càng được mở rộng biên độ, còn hướng đến việc phác thảo lại những con người tiêu biểu trong các lĩnh vực khác của xã hội và cả những sự kiện, thời kì văn học. Chân dung văn học là thể loại văn học đặc thù có nhiệm vụ tương tự như thể loại chân dung trong hội họa và điêu khắc, miêu tả diện mạo của một con người cụ thể, có thật, sao cho truyền được thần thái sống động của người đó, phát hiện đặc điểm riêng cá nhân, độc đáo, không lặp lại của một nhân cách với thế giới tinh thần của nó. Khác với hồi tưởng, ghi chép về một con người cụ thể, với tư cách là một thể loại văn học, chân dung văn học miêu tả con người cụ thể với một quan niệm xác định về nhân cách và tài năng văn chương.

Đứng từ góc độ thể loại, chân dung văn học được xem là một hình thức đứng giữa ba thể loại: ký - truyện - phê bình văn học. Sở dĩ như thế là bởi chân Soá hoùa bôûi Trung taâm Hoïc lieäu –ĐHTN 9http://www.vn/ dung văn học được xây dựng trên những chất liệu lấy từ chính cuộc đời thực của các đối tượng nhưng lại không hoàn toàn trùng khít, đồng nhất với con người tiểu sử, bởi nó có xu hướng được „tiểu thuyết hóa”, có phần pha trộn với truyện kể, suy tưởng và bình luận. Chúng ta còn nhận thấy thể chân dung văn học được tồn tại ở dưới nhiều dạng thức biến thể: có tác phẩm thiên về phê bình sáng tác, có tác phẩm như một hồ sơ lí lịch, tiểu sử nhân vật; có bức chân dung là những kỉ niệm một thời, ấn tượng sống động về những lần gặp gỡ; có chân dung như một nhật ký cá nhân; có những chân dung là tổng hòa của những cái nói trên. Vì vậy, nghiên cứu chân dung văn học yêu cầu cần có sự phân biệt với thể loại tiểu luận nghiên cứu hay các bài báo, bài viết tưởng niệm có tính chất thời sự.

Chính điều này đặt ra đòi hỏi người dựng chân dung không dừng lại ở việc cung cấp tư liệu, mà còn phải tạo nên những thần thái độc đáo riêng cho bài viết của mình. Đối với chân dung mà tác giả là những nhà văn đầy tài năng như Nguyễn Tuân, Tô Hoài, … thì giá trị không chỉ dừng lại ở đó, mà còn ở vẻ đẹp nghệ thuật. Nghĩa là trên cơ sở tư liệu sống, người viết phải xây dựng được những chân dung nghệ thuật giàu chất thẩm mĩ, đạt được phẩm chất nghệ thuật cao và gây ấn tượng sâu sắc đối với độc giả. Những bài viết chân dung văn học không chỉ đơn thuần là những bài giới thiệu tiểu sử hay những tiểu luận khoa học viết về sự nghiệp của một tác giả nào đó mà quan trọng hơn phải bắt được cái thần của văn nghiệp của người được tạo chân dung, phác họa nên được cái hồn cốt của chân dung ấy.

Chúng ta có thể bắt gặp những giá trị nhận thức giàu chất thẩm mĩ này ở những tác phẩm chân dung văn học của Nguyễn Tuân, Tô Hoài, Thạch Lam, Vũ Bằng, Ma Văn Kháng, Xuân Diệu. Như vậy, xét về mặt thể loại, chân dung văn học được xem là một thể tài khá co giãn, không có đường biên ranh giới rạch ròi, dễ lẫn vào các thể loại khác. Chính sự giao thoa giữa các thể loại khác nhau này đã tạo nên sự độc đáo riêng của chân dung văn học. Soá hoùa bôûi Trung taâm Hoïc lieäu –ĐHTN 10http://www.vn/ Xét về mặt giá trị, chân dung văn học được đánh giá dựa trên những thang độ xây dựng từ các tiêu chí, đó là: sự đóng góp của tác giả trong việc cung cấp những tư liệu quí báu, đặc sắc về chân dung đó; tính sinh động, hấp dẫn của việc xây dựng nên những hình tượng nghệ thuật và sau nữa là những giá trị thẩm mĩ, nhận thức, giáo dục tác động sâu sắc đến người đọc ở mức độ nào.

Tóm lại, định nghĩa về chân dung văn học, chúng ta chấp nhận quan niệm xem chân dung văn học là những sáng tác dựng lại chân dung của một con người gắn liền với tác phẩm của họ, rộng hơn, gắn liền với một thời kì văn học. Giá trị của chân dung văn học sẽ nằm cốt lõi ở sự thay đổi của người đọc sau khi đọc xong văn bản, mà đúng như những nhà nghiên cứu nước ngoài đã từng đánh giá rất cao vị trí của thể tài này. Đó là, một tác phẩm chân dung văn học có thể “thay đổi cả cách nhìn về thế giới của cả một thế giới”, đúng như câu hỏi mà Barbara Doyen đã đặt ra trong bài viết Hồi ký là gì? Điều gì tạo nên sự khác biệt giữa hồi ký với tự truyện hoặc tiểu sử?(What is a memoir? What makes a memoir defferent from an autobiography or biography?). Mối quan hệ giữa thể tài chân dung văn học với thể loại kí và phê bình văn học - Chân dung văn học là một thể văn sáng tác thuộc loại kí văn học.

Định nghĩa về chân dung văn học, Từ điển thuật ngữ văn học (Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi chủ biên) cho rằng: “Thể loại văn học đặc thù có nhiệm vụ tương tự như thể loại chân dung trong hội họa và điêu khắc, miêu tả diện mạo của một con người cụ thể, có thật, sao cho truyền được thần thái sống động của người đó, phát hiện đặc điểm riêng cá nhân, độc đáo, không lặp lại của một nhân cách với thế giới tinh thần của nó. Chân dung văn học miêu tả con người cụ thể với một quan niệm xác định về nhân cách. Phương pháp của chân dung văn học là phương pháp của thể kí. Nó không thiên về cốt truyện.

Nhà văn phát huy sở trường về quan sát, chọn lựa chi tiết, cử chỉ ngôn luận, kể cả tác phẩm, tư thế hồi Soá hoùa bôûi Trung taâm Hoïc lieäu –ĐHTN 11http://www.vn/ tưởng để dựng lại bộ mặt tinh thần của con người sao cho truyền được thần thái sống động của con người, thường là nhà văn, nghệ sĩ hoặc các nhà hoạt động nổi tiếng” [11, tr. Tô Hoài một nhà văn tiêu biểu của thể tài này cũng nhận định như sau: “Chân dung văn học là việc dựng lại những bóng dáng thần thái văn nhân, những câu nói cái cười, bước đi dáng đứng của họ mà mình từng thấy từng biết” [14, tr. Như vậy, bao quát lại, chân dung văn học là một thể loại văn học đặc thù thuộc thể ký văn học nhằm miêu tả con người một cách cụ thể, có thật, tiêu biểu, thông qua việc dựng lên một cách sinh động diện mạo, phẩm chất, tinh thần của đối tượng. Người viết dựng lên diện mạo chân dung văn học về những người có quan hệ trực tiếp thân mật của họ trong giới, trong nghề hoặc trong những mối quan hệ quen biết.

Nhìn chung, người viết chân dung văn học phải phát huy cao độ năng lực quan sát, vốn hiểu biết của mình về những tình cảm, cảm xúc mạnh mẽ về đối tượng sử dụng nghệ thuật trong sáng tạo hình tượng nhân vật theo yêu cầu thể ký văn học để đạt đến độ đặc sắc trong chân dung được tạo hình. Nếu không có năng lực quan sát, không có kinh nghiệm sống với vốn hiểu biết phong phú, không có những tình cảm, xúc cảm chân chính, mạnh mẽ và cao đẹp thì không thể tạo dựng được thể chân dung văn học. Với tác phẩm chân dung văn học, hình tượng nghệ thuật luôn được soi sáng bởi một cái nhìn chủ quan của tác giả. Có lúc tác giả còn bộc lộ quan điểm, tình cảm của mình.

Nếu đem so sánh giữa chân dung văn học do các nhà phê bình viết với chân dung văn học do các nhà văn viết thì ta thấy ít nhiều có sự khác nhau. Đọc những chân dung do các nhà phê bình viết, ta thấy họ thường có xu hướng thiên về phê bình và đánh giá, nhưng đối với những nhà văn dựng chân dung, họ thường xem đây như là một hoạt động sáng tạo. Soá hoùa bôûi Trung taâm Hoïc lieäu –ĐHTN 12http://www.vn/ - Chân dung văn học là một dạng đặc biệt của hoạt động phê bình văn học. Ngoài ra, cũng phải thấy thêm rằng, chân dung văn học là một dạng đặc biệt của hoạt động phê bình văn học.

Căn cứ vào đặc trưng trên về đối tượng, về thể loại và căn cứ vào thực tiễn sáng tác từ những năm 1930 của thế kỉ XX trở lại đây, chúng ta thấy các nhà văn viết chân dung thường dựa vào hai cách tiếp cận để dựng chân dung. Thứ nhất là từ những chi tiết lấy từ đời sống của nhà văn, người dựng chân dung làm hiện lên thế giới tinh thần và hình tượng con người nhà văn.