phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo,. luận văn có kết cấu gồm ba chƣơng. Chƣơng 1: Những vấn đề cơ bản về hoạt động cho vay dự án đầu tƣ và chất lƣợng thẩm định cho vay dự án đầu tƣ của ngân hàng thƣơng mại. Chƣơng 2: Thực trạng công tác thẩm định cho vay dự án đầu tƣ của ngân hàng thƣơng mại Cổ phần Kỹ thƣơng Việt Nam – Chi nhánh Hàng Đậu.
Chƣơng 3: Giải pháp nâng cao chất lƣợng thẩm định cho vay dự án đầu tƣ của ngân hàng thƣơng mại Cổ phần Kỹ thƣơng Việt Nam – Chi nhánh Hàng Đậu. 6 CHƢƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ HOẠT ĐỘNG CHO VAY DỰ ÁN ĐẦU TƢ VÀ CHẤT LƢỢNG THẨM ĐỊNH CHO VAY DỰ ÁN ĐẦU TƢ CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG CHO VAY THEO DỰ ÁN ĐẦU TƢ CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Một số khái niệm 1.
Khái niệm ngân hàng thương mại Theo Luật các Tổ chức tín dụng (2010) là một “loại hình tổ chức tín dụng thực hiện hoạt động kinh doanh tiền tệ và dịch vụ ngân hàng với nội dung thường xuyên là nhận tiền gửi, sử dụng số tiền này để cấp tín dụng, cung ứng dịch vụ thanh toán, và các hoạt động kinh doanh khác có liên quan”. Khái niệm dự án đầu tư và cho vay theo dự án đầu tư của ngân hàng thương mại Đứng trên góc độ của chủ đầu tƣ, đầu tƣ là hoạt động bỏ vốn kinh doanh để thu đƣợc số vốn lớn hơn số vốn bỏ ra ban đầu thông qua lợi nhuận. Đứng trên góc độ của xã hội, đầu tƣ là hoạt động bỏ vốn đề từ đó thu đƣợc các hiệu quả kinh tế - xã hội, đáp ứng mục tiêu phát triển quốc gia. Do vậy khái niệm Dự án đầu tƣ là tập hợp các đề xuất bỏ vốn trung và dài hạn để tiến hành các hoạt động đầu tư trên địa bàn cụ thể, trong khoảng thời gian xác định (Luật đầu tƣ 2005) Các phƣơng án tài trợ dự án thông thƣờng bao gồm tài trợ bằng vốn chủ sở hữu, tài trợ bằng nợ, tài trợ bằng leasing hoặc tài trợ bằng cách kết hợp các hình thức trên.
Mỗi hình thức tài trợ đều có những đặc điểm mang tính đặc trƣng, kèm theo đó là những ƣu thế cũng nhƣ hạn chế cho các chủ đầu tƣ. 7 Cho vay theo dự án đầu tƣ là phương thức cho vay trong đó các tổ chức tín dụng cho khách hàng vay vốn để thực hiện dự án đầu tư sản xuất kinh doanh, dịch vụ phục vụ đời sống (Thông tƣ 39/2016/TT-NHNN) Với hình thức cho vay theo DAĐT, khách hàng của các tổ chức tín dụng chính là các chủ đầu tƣ và đối tƣợng cho vay chính là mức kinh phí của dự án. Các dự án đầu tƣ thƣờng kéo dài trong một khoảng thời gian lớn, nguồn vốn đƣợc sử dụng để cho vay là những nguồn vốn trung và dài hạn của NHTM. Phƣơng thức tài trợ sẽ có ảnh hƣởng quyết định đến việc xác định dòng tiền phù hợp cũng nhƣ lựa chọn lãi suất chiết khấu hợp lí để xác định giá trị hiện tại ròng (NPV) của dự án.
Sự cần thiết của hoạt động cho vay theo dự án đầu tƣ của ngân hàng thƣơng mại Nguyên tắc cho vay của NHTM là dựa trên tính khả thi và hiệu quả của dự án bởi sự thất bại của dự án sẽ ảnh hƣởng trực tiếp đến khả năng trả nợ, tác động tiêu cực đến hoạt động kinh doanh của ngân hàng cho vay qua hậu quả làm giảm lợi nhuận, giảm khả năng thanh toán của ngân hàng, nghiêm trọng hơn là tác động xấu đến toàn hệ thống, gây khủng hoảng trên diện rộng trong hệ thống NHTM. Nhận thức rõ những tác động tiêu cực từ thất bại của việc cho vay, đứng trên góc độ của nhà tài trợ, các NHTM luôn nỗ lực thực hiện nghiêm túc khâu thẩm định cho vay theo dự án, đƣa ra những đánh giá chính xác nhất có thể về tính khả thi và hiệu quả của dự án để đƣa ra những quyết định cho vay chính xác, mang lại lợi nhuận cũng nhƣ tác động tính cực trong việc vận hành NHTM. Hoạt động của các NHTM góp phần đẩy mạnh hiệu quả sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp và qua đó góp phần thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế. NHTM với chức năng cơ bản là một trung gian tài chính, làm cầu nối giữa cung và cầu về vốn trên thị trƣờng tiền tệ, đem lại sự thuận lợi cho 8 hoạt động của các cá nhân và tổ chức.
Thông qua việc tài trợ cho các dự án, biểu hiện rõ ràng nhất cho hoạt động của bất kì tổ chức hay cá nhân nào trong nền kinh tế, NHTM đã giúp giảm thiểu các khoản chi phí trong việc tìm kiếm vốn đầu tƣ cho sản xuất kinh doanh. Ngoài ra, các cá nhân, tổ chức có thể sử dụng các dịch vụ mà các NHTM cung cấp để đẩy nhanh tiến độ tìm nguồn vốn đầu tƣ. Thêm vào đó, việc vay vốn từ NHTM thúc đẩy các doanh nghiệp phải đƣa ra đƣợc các phƣơng án sản xuất tối ƣu, các dự án có tính khả thi cao, mang lại hiệu quả kinh tế để vừa đảm bảo đƣợc việc huy động vốn trở nên dễ dàng, vừa thúc đẩy sự hiệu quả trong hoạt động, dự thành công của dự án và khả năng trả lãi và vốn cho NHTM. Ngƣợc lại, do mục tiêu đƣa ra những quyết định cho vay chính xác, bên phía NHTM cũng luôn phải hoàn thiện quy trình thẩm định cho vay dự án của mình để có đƣợc sự kiểm tra, thẩm định kỹ lƣỡng để hạn chế tới mức thấp nhất những rủi ro có thể xảy ra.
Nhƣ vậy, việc cho vay theo dự án đầu tƣ của NHTM mang lại những tác động tích cực cho sự phát triển của nền kinh tế nói chung qua việc tác động hai chiều lên hai đối tƣợng là chủ thể chính trong mối quan hệ cho vay là NHTM và doanh nghiệp, góp phần thúc đẩy hiệu quả hoạt động của hai đối tƣợng kể trên. Ở một góc nhìn khác, việc cho vay theo dự án đầu tƣ của NHTM, từ việc thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế khi tạo điều kiện cho các dự án từ kế hoạch chuyển sang đƣợc triển khai thực tế đã kéo theo những hiệu quả nhất định khi nhiều dự án đầu tƣ đƣợc triển khai hơn, làm cho nền kinh tế phát triển, GDP tăng trƣởng, hoạt động sản xuất kinh doanh đƣợc điều hòa, tạo ra nguồn việc làm cho số nhiều lao động. Chính những tác động tích cực này đã khiến sự cần thiết của hoạt động cho vay theo dự án đầu tƣ của NHTM đƣợc nâng cao hơn, ngày càng đƣợc chú trọng hơn, ở phía chủ dự án là khâu tìm hiểu, nghiên cứu, đề xuất ra những dự án khả thi, hiệu quả và từ phía ngân hàng là khâu thẩm định, kiểm tra phƣơng án đề xuất của chủ dự án đó, từ đó tác động tích cực hơn nữa đến sự thịnh vƣợng của cả nền kinh tế. Các hình thức cho vay theo dự án đầu tƣ 1.
Cho vay trực tiếp Đây là hình thức cho vay mà NHTM có đủ tiềm lực về vốn và không bị hạn chế mức tín dụng đối với tổ chức cho vay. Sau khi tiến hành thẩm định, xác định rõ tính khả thi cũng nhƣ sự hợp lí của dự án, NHTM có khả năng bỏ hoàn toàn nguồn vốn của mình ra để cho vay. NHTM sẽ trực tiếp thực hiện các công đoạn trong quá trình cho vay, giải ngân và thu nợ. Toàn bộ lãi suất cho vay cũng nhƣ rủi ro xảy ra từ việc cho vay sẽ hoàn toàn thuộc về NHTM cho vay.
Việc cho vay trực tiếp đòi hỏi NHTM phải có đủ tiềm lực về vốn khi tiến hành cho vay, đặc biệt là các dự án lớn đòi hỏi số lƣợng vốn nhiều, và phải đảm bảo nguồn vốn cho vay không vƣợt quá 15% vốn điều lệ của NHTM (Theo Luật Các tổ chức tín dụng 2010) 1. Ủy thác cho vay Đây là hình thức cho vay mà “bên ủy thác giao vốn cho bên nhận ủy thác thông qua hợp đồng ủy thác cho vay để trực tiếp cho vay đến các đối tượng khách hàng, trong đó bên ủy thác trả phí ủy thác cho bên nhận ủy thác” (Quyết định số 742/2002/QĐ-NHNN Quy định về ủy thác và nhận ủy thác cho vay vốn của các tổ chức tín dụng). Đồng tài trợ (cho vay hợp vốn) Trong một vài trƣờng hợp, những dự án có quy mô lớn vƣợt quá khả năng tài trợ của ngân hàng, để có đủ nguồn vốn thực hiện dự án, nhiều ngân hàng sẽ cùng tham gia tài trợ cho dự án, gọi là hình thức cho vay đồng tài trợ. Đồng tài trợ dự án của các TCTD là “ quá trình cho vay – bảo lãnh của một nhóm cho vay TCTD (từ 2 trở lên) cho một dự án, do một TCTD làm đầu mối phối hợp các bên tài trợ để thực hiện, nhằm nâng cao năng lực và hiệu quả trong hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp và các TCTD” (Quyết định số 154/1998/QĐ –NHNN về việc ban hành Quy chế đồng tài trợ của các tổ chức tín dụng).
Quy trình cho vay theo dự án đầu tƣ Để có đƣợc những món vay hiệu quả, mang lại lợi nhuận cao, mỗi ngân hàng luôn cần có một quy trình cho vay thống nhất, trong đó mỗi bƣớc là một khâu nghiệp vụ chuyên biệt, giữa các bƣớc có sự liên kết chặt chẽ với nhau. Về cơ bản, quy trình cho vay theo dự án đầu tƣ của NHTM gồm 7 bƣớc: Lập hồ sơ tín dụng, thẩm định tín dụng, quyết định tín dụng, giải ngân, giám sát, thu hồi nợ và thanh lý hợp đồng; cụ thể nhƣ sau: 1. Lập hồ sơ tín dụng theo dự án đầu tư Khách hàng lập hồ sơ tín dụng và gửi đến ngân hàng. Một bộ hồ sơ đầy đủ phải bao gồm: Hồ sơ pháp lý của khách hàng, hồ sơ tài chính của khách hàng và hồ sơ dự án đầu tƣ.
Thẩm định hồ sơ tín dụng theo dự án đầu tư a) Thẩm định tư cách của khách hàng vay vốn Đây là bƣớc mà cán bộ tín dụng tiến hành thẩm định năng lực pháp lý của khách hàng vay vốn. Dựa trên hồ sơ pháp lý và những thông tin mà khách hàng cung cấp, cán bộ thẩm định kiểm tra xem khách hàng vay vốn có thực sự đủ năng lực pháp lý theo quy định hiện hành của pháp luật hay không.