CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA THẨM ĐỊNH CƠ SỞ SẢN XUẤT, KINH DOANH THỰC PHẨM NÔNG, LÂM, THỦY SẢN ĐỦ ĐIỀU KIỆN AN TOÀN THỰC PHẨM TẠI CHI CỤC QUẢN LÝ CHẤT LƯỢNG NÔNG LÂM SẢN VÀ THỦY SẢN 1. Tổng quan về cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm nông, lâm, thủy sản đủ điều kiện an toàn thực phẩm 1. An toàn thực phẩm Thực phẩm là sản phẩm mà con người ăn, uống ở dạng tươi sống hoặc đã qua sơ chế, chế biến, bảo quản. ATTP là việc bảo đảm để thực phẩm không gây hại đến sức khỏe, tính mạng con người (Quốc hội, 2010).
Điều kiện bảo đảm an toàn đối với thực phẩm: - Đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật, tuân thủ quy định về giới hạn vi sinh vật gây bệnh, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, dư lượng thuốc thú y, kim loại nặng, tác nhân gây ô nhiễm và các chất khác trong thực phẩm có thể gây hại đến sức khỏe, tính mạng con người. - Tùy từng loại thực phẩm còn phải đáp ứng thêm một số quy định như: Quy định về sử dụng phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến trong SXKD thực phẩm; Quy định về bao gói và ghi nhãn thực phẩm; Quy định về bảo quản thực phẩm. Cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm nông, lâm, thủy sản đủ điều kiện an toàn thực phẩm Theo Quốc hội (2010), sản xuất thực phẩm là việc thực các hoạt động trồng trọt, chăn nuôi, thu hái, đánh bắt, khai thác, sơ chế, chế biến, bao gói, bảo quản để tạo ra thực phẩm. Kinh doanh thực phẩm là việc thực hiện các hoạt động giới thiệu, dịch vụ bảo quản, dịch vụ vận chuyển hoặc buôn bán thực phẩm.
Cơ sở SXKD thực phẩm nông, lâm, thủy sản là cơ sở thực hiện các hoạt động trồng trọt, chăn nuôi, thu hái, đánh bắt, khai thác, sơ chế, chế biến, bao gói, bảo quản để tạo ra thực phẩm nông, lâm, thủy sản và giới thiệu, dịch vụ bảo quản, dịch vụ vận chuyển hoặc buôn bán thực phẩm nông, lâm, thủy sản. Cơ sở SXKD thực phẩm nông, lâm, thủy sản đủ điều kiện ATTP là cơ sở đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật và những quy định khác đối với thực phẩm, cơ sở SXKD thực 6 phẩm và hoạt động SXKD thực phẩm do cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền ban hành nhằm mục đích bảo đảm thực phẩm an toàn đối với sức khoẻ, tính mạng con người. Cơ sở được cấp giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện ATTP khi có đủ điều kiện bảo đảm ATTP phù hợp với từng loại hình SXKD thực phẩm và có đăng ký ngành, nghề kinh doanh thực phẩm trong giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh. Thẩm định cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm nông, lâm, thủy sản đủ điều kiện an toàn thực phẩm tại chi cục quản lý chất lượng nông lâm sản và thủy sản 1.
Khái niệm và mục tiêu thẩm định cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm nông, lâm, thủy sản đủ điều kiện an toàn thực phẩm a. Khái niệm Theo cách hiểu thông thường, Từ điển Giáo dục khoa học Tiếng Việt (2006) giải thích thẩm định là “xem xét để xác định”. Theo Từ điển tiếng Việt, Trung tâm từ điển học (1998), thẩm định có nghĩa là "xem xét để xác định, quyết định”. Như vậy, về bản chất, thẩm định là những hoạt động hỗ trợ cho việc quyết định một vấn đề, nhằm bảo đảm tính đúng đắn và chính xác của một quyết định và do đó có thể coi đây là những hoạt động bắt buộc trong công tác nghiên cứu, phân tích, hoạch định và quyết định chính sách.
Dưới góc độ luật học, theo Viện Khoa học pháp lý (2009), thẩm định là “việc xem xét, đánh giá và đưa ra kết luận mang tính pháp lý bằng văn bản về một vấn đề nào đó”. Dưới giác độ quản lý đầu tư, theo Quốc hội (2014), thẩm định là “việc kiểm tra, đánh giá của người quyết định đầu tư, chủ đầu tư, cơ quan chuyên môn về xây dựng đối với những nội dung cần thiết trong quá trình chuẩn bị và thực hiện dự án đầu tư xây dựng làm cơ sở xem xét, phê duyệt”. Thẩm định cơ sở SXKD thực phẩm nông, lâm, thủy sản đủ điều kiện ATTP được Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (2018) quy định là “hoạt động xem xét, thẩm tra tính hợp lệ của hồ sơ, thực tế điều kiện bảo đảm ATTP cơ sở SXKD thực phẩm nông, lâm, thủy sản”. Mục tiêu - Mục đích Thẩm định cơ sở SXKD thực phẩm nông, lâm, thủy sản đủ điều kiện ATTP góp phần đảm bảo hiệu lực trong quản lý Nhà nước về lĩnh vực ATTP, góp phần đảm bảo tính công bằng, hợp pháp, hợp lệ trong thẩm định, đảm bảo ATTP cho người tiêu dùng.
7 - Mục tiêu cụ thể Đảm bảo các cơ sở SXKD thực phẩm nông, lâm, thủy sản tuân thủ điều kiện về ATTP. Phát hiện các trường hợp sai phạm, lợi dụng chính sách pháp luật của Nhà nước để gian lận trong SXKD thực phẩm nông, lâm, thủy sản. b) Nguyên tắc Thẩm định cơ sở SXKD thực phẩm nông, lâm, thủy sản đủ điều kiện ATTP cần đảm bảo các nguyên tắc sau: - Đảm bảo tính khách quan, độc lập, khoa học, đúng quy định pháp luật và quy trình nghiệp vụ, quy chuẩn chuyên môn. - Tuân thủ trình tự, thủ tục và thời hạn thẩm định theo quy định pháp luật, quy trình nghiệp vụ, quy chế thẩm định của ngành ATTP.
- Đảm bảo tuân thủ theo các quy định về bảo vệ bí mật nhà nước. Chủ thể thẩm định a. Bộ máy thẩm định Chi cục quản lý chất lượng nông lâm sản và thủy sản thành lập đoàn thẩm định cơ sở SXKD thực phẩm nông, lâm, thủy sản đủ điều kiện ATTP, bao gồm trưởng đoàn và các thành viên. * Thứ nhất, trưởng đoàn - Điều hành và chỉ đạo các thành viên trong đoàn thẩm định thực hiện đúng các nội dung đã ghi trong quyết định thẩm định.
- Bảo đảm tính khách quan, chính xác, trung thực trong quá trình thẩm định. - Ký biên bản thẩm định, báo cáo kết quả thẩm định, chịu trách nhiệm trước chi cục trưởng và trước pháp luật về kết quả thẩm định do đoàn thẩm định thực hiện. - Đưa ra kết luận cuối cùng của đoàn thẩm định về kết quả thẩm định. - Bảo mật các thông tin liên quan đến bí mật SXKD của cơ sở được thẩm định và bảo mật kết quả thẩm định khi chưa có công nhận và thông báo kết quả thẩm định của chi cục.
* Thứ hai, thành viên đoàn thẩm định - Thẩm định, đánh giá sự phù hợp điều kiện ATTP của cơ sở so với quy định, quy chuẩn kỹ thuật có liên quan. 8 - Thực hiện các nội dung công việc theo sự phân công của trưởng đoàn thẩm định. - Tuân thủ đúng trình tự, thủ tục, phương pháp thẩm định, lấy mẫu; đảm bảo tính khách quan, chính xác, trung thực khi thực hiện việc thẩm định, lấy mẫu. - Chịu trách nhiệm và báo cáo kết quả thực hiện các công việc được phân công với trưởng đoàn.
- Bảo mật các thông tin liên quan đến bí mật SXKD của cơ sở được thẩm định và bảo mật kết quả thẩm định khi chưa có công nhận và thông báo kết quả thẩm định của chi cục. Nhân lực thẩm định Chi cục cần đảm bảo số lượng và chất lượng chủ thể thẩm định. Về số lượng, cần bố trí đủ và kịp thời trưởng đoàn và thành viên đoàn để thực hiện hoạt động thẩm định. Về chất lượng, các cán bộ viên chức tham gia thẩm định cần có kiến thức, kỹ năng, phẩm chất đạo đức nghề nghiệp đáp ứng yêu cầu công việc: Có kiến thức về ATTP, hoạt động SXKD của cơ sở SXKD thực phẩm nông, lâm, thủy sản, pháp luật và các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và tiêu chuẩn quốc gia, các văn bản quy phạm pháp luật và các văn bản quy định có liên quan đến ATTP nông, lâm, thủy sản; Thành thạo quy trình, phương pháp và sử dụng công cụ thẩm định; Trung thực, khách quan, có tinh thần trách nhiệm và chủ động phối hợp với đồng nghiệp, với cơ sở SXKD trong thẩm định.
Yêu cầu đối với trưởng đoàn: Có chuyên môn phù hợp với lĩnh vực thẩm định; Đã tham gia các khóa đào tạo chuyên môn nghiệp vụ phù hợp với lĩnh vực thẩm định, các khóa đào tạo thẩm định viên; Đã tham gia ít nhất 05 đợt thẩm định trong lĩnh vực thẩm định. Yêu cầu đối với thành viên đoàn thẩm định: Có chuyên môn phù hợp với lĩnh vực thẩm định; Đã tham gia các khóa đào tạo chuyên môn nghiệp vụ phù hợp với lĩnh vực thẩm định và các khóa đào tạo thẩm định. Đối với người lấy mẫu, cần có chuyên môn phù hợp; Có chứng chỉ hoặc giấy chứng nhận về lấy mẫu hoặc có chứng chỉ, giấy chứng nhận tham gia đào tạo hoặc tập huấn có nội dung về lấy mẫu. Nội dung thẩm định - Thẩm định cơ sở vật chất, trang thiết bị của cơ sở SXKD thực phẩm nông, lâm, thủy sản đủ điều kiện ATTP; - Thẩm định nguồn nhân lực tham gia SXKD và quản lý ATTP; - Thẩm định việc thực hiện các quy định, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chương trình quản lý ATTP và ghi nhãn hàng hóa; 9 - Thẩm định việc lấy mẫu kiểm nghiệm: Lấy mẫu kiểm nghiệm được thực hiện khi nghi ngờ sản phẩm không bảo đảm ATTP; tập trung lấy mẫu kiểm nghiệm đối với cơ sở có dự kiến kết quả xếp loại C.
Việc chỉ định chỉ tiêu phân tích dựa trên đánh giá nguy cơ về ATTP và tập trung vào nội dung thẩm định đánh giá điều kiện bảo đảm ATTP không đạt yêu cầu theo quy định. Việc lấy mẫu, phân tích mẫu phải thực hiện theo đúng quy định hiện hành. Hình thức thẩm định Thứ nhất, thẩm định để xếp loại Đây là hình thức thẩm định có thông báo trước, nhằm thẩm định đầy đủ các nội dung về điều kiện bảo đảm ATTP của cơ sở, được áp dụng đối với: Cơ sở được thẩm định lần đầu; Cơ sở đã được thẩm định đạt yêu cầu nhưng sửa chữa, mở rộng sản xuất; Cơ sở đã được thẩm định không đạt yêu cầu nhưng sau đó đã khắc phục xong sai lỗi; Cơ sở đã được thẩm định đạt yêu cầu nhưng hoãn thẩm định đánh giá định kỳ có thời hạn quá 06 tháng; Cơ sở đã được cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện ATTP nhưng bị thu hồi hoặc thay đổi chủ sở hữu và có thay đổi điều kiện bảo đảm ATTP so với ban đầu.