Luận văn thạc sĩ tăng cường công tác quản lý khai thác hệ thống cấp nước sạch nông thôn trên địa bàn tỉnh thanh hóa đến năm 2020

Luận văn thạc sĩ tập trung vào giải pháp tăng cường quản lý khai thác hệ thống cấp nước sạch nông thôn tại tỉnh Thanh Hóa đến năm 2020.

• Tác giả: Lê Duy Khánh
• Người hướng dẫn: PGS. Ngô Thị Thanh Vân
• Trường học: Đại học Thủy Lợi
• Chuyên ngành: Quản lý Tài nguyên và Môi trường
• Đề tài: Tăng cường công tác quản lý khai thác hệ thống cấp nước sạch nông thôn trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa đến năm 2020
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Quản lý khai thác hệ thống cấp nước sạch nông thôn

Quản lý khai thác hệ thống cấp nước sạch nông thôn là một nhiệm vụ quan trọng nhằm đảm bảo hiệu quả và bền vững của các công trình cấp nước. Tại nông thôn Thanh Hóa, việc quản lý này cần được tăng cường để đáp ứng nhu cầu sử dụng nước sạch của người dân. Các vấn đề chính bao gồm phân cấp quản lý, xây dựng kế hoạch bảo trì, và cơ chế tài chính. Các mô hình quản lý như cộng đồng tự quản và đơn vị chuyên môn cần được áp dụng linh hoạt. 'Các tiêu chí đánh giá kết quả công tác quản lý khai thác hệ thống cấp nước sạch nông thôn' là cơ sở để đo lường hiệu quả và đề xuất cải tiến.

1.1. Phân cấp quản lý và mô hình quản lý

Phân cấp quản lý là yếu tố then chốt trong quản lý khai thác hệ thống cấp nước sạch nông thôn. Các mô hình quản lý như cộng đồng tự quản, đơn vị sự nghiệp, và hợp tác công tư cần được áp dụng phù hợp với điều kiện địa phương. Tại Thanh Hóa, mô hình cộng đồng tự quản đã được triển khai ở nhiều vùng sâu, vùng xa, nhưng hiệu quả còn hạn chế do thiếu nguồn lực và kỹ năng quản lý. 'Các mô hình quản lý khai thác hệ thống cấp nước sạch nông thôn' cần được cải tiến để đảm bảo tính bền vững.

1.2. Kế hoạch bảo trì và cơ chế tài chính

Kế hoạch bảo trì và cơ chế tài chính là hai yếu tố quan trọng trong quản lý khai thác hệ thống cấp nước sạch nông thôn. Việc xây dựng kế hoạch bảo trì thường xuyên giúp duy trì hiệu quả hoạt động của các công trình. Tại Thanh Hóa, cơ chế tài chính còn thiếu minh bạch, dẫn đến tình trạng lãng phí và kém hiệu quả. 'Cơ chế tài chính, giá nước, các khoản thu chi trong khai thác công trình cấp nước' cần được cải thiện để đảm bảo tính bền vững.

II. Hệ thống cấp nước sạch nông thôn tại Thanh Hóa

Hệ thống cấp nước sạch nông thôn tại Thanh Hóa đã được đầu tư và phát triển qua nhiều giai đoạn. Tuy nhiên, tỷ lệ tiếp cận nước sạch của người dân nông thôn còn thấp, chỉ đạt 40% vào năm 2014. Các công trình cấp nước tập trung chủ yếu sử dụng nguồn nước mặt và nước ngầm, với loại hình công trình đa dạng như hệ thống tự chảy và trạm bơm. 'Hiện trạng các hệ thống cấp nước sạch nông thôn trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa' cho thấy nhiều công trình cần được nâng cấp và bảo trì.

2.1. Quá trình đầu tư và phát triển

Quá trình đầu tư và phát triển hệ thống cấp nước sạch nông thôn tại Thanh Hóa đã được thực hiện qua nhiều dự án lớn với sự hỗ trợ của các tổ chức quốc tế như JICA, ADB, và WB. Tuy nhiên, hiệu quả của các công trình còn hạn chế do thiếu sự đồng bộ trong quản lý và khai thác. 'Quá trình đầu tư xây dựng và phát triển hệ thống cấp nước nông thôn trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa' cần được đánh giá lại để đề xuất các giải pháp cải thiện.

2.2. Hiện trạng và vai trò của hệ thống cấp nước

Hiện trạng hệ thống cấp nước sạch nông thôn tại Thanh Hóa cho thấy nhiều công trình đang hoạt động kém hiệu quả do thiếu bảo trì và quản lý yếu kém. Vai trò của các hệ thống này trong việc cải thiện sức khỏe và điều kiện sống của người dân là không thể phủ nhận. 'Vai trò của hệ thống cấp nước sạch trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa' cần được nhấn mạnh để thúc đẩy đầu tư và quản lý hiệu quả hơn.

III. Giải pháp tăng cường quản lý khai thác hệ thống cấp nước sạch nông thôn

Để tăng cường quản lý khai thác hệ thống cấp nước sạch nông thôn tại Thanh Hóa đến 2020, cần áp dụng các giải pháp đồng bộ. Các giải pháp bao gồm hoàn thiện văn bản quy định, nâng cao năng lực đội ngũ quản lý, và tăng cường hợp tác công tư. 'Đề xuất một số giải pháp nâng cao công tác quản lý khai thác hệ thống cấp nước sạch nông thôn trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa tới năm 2020' là cơ sở để thực hiện các cải tiến cần thiết.

3.1. Hoàn thiện văn bản quy định và nâng cao năng lực quản lý

Hoàn thiện văn bản quy định và nâng cao năng lực đội ngũ quản lý là hai giải pháp quan trọng trong quản lý khai thác hệ thống cấp nước sạch nông thôn. Tại Thanh Hóa, việc xây dựng các văn bản hướng dẫn cụ thể và đào tạo đội ngũ quản lý chuyên nghiệp là cần thiết. 'Hoàn thiện văn bản quy định và hướng dẫn về công tác đầu tư cấp nước và quản lý khai thác các hệ thống cấp nước sạch nông thôn' là bước đầu tiên để cải thiện hiệu quả quản lý.

3.2. Tăng cường hợp tác công tư và quản lý tài chính

Tăng cường hợp tác công tư và quản lý tài chính là các giải pháp then chốt để đảm bảo tính bền vững của hệ thống cấp nước sạch nông thôn. Tại Thanh Hóa, việc thu hút đầu tư từ khu vực tư nhân và cải thiện cơ chế tài chính là cần thiết. 'Đẩy mạnh hợp tác công - tư trong đầu tư và quản lý vận hành hệ thống cấp nước sạch nông thôn' là hướng đi hiệu quả để giải quyết các vấn đề hiện tại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn về hệ thống cấp nước sạch và quản lý khai thác hệ thống cấp nước nông thôn. Thực trạng công tác quản lý khai thác hệ thống cấp nước sạch nông thôn trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa. Một số giải pháp tăng cường công tác quản lý khai thác hệ thống cấp nước sạch nông thôn trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa tới năm 2020.

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HỆ THỐNG CẤP NƯỚC SẠCH VÀ QUẢN LÝ HỆ THỐNG CẤP NƯỚC SẠCH NÔNG THÔN 1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của hệ thống cấp nước sạch nông thôn 1. Khái niệm Hệ thống cấp nước sạch: là một hệ thống gồm các công trình khai thác, xử lý nước, mạng lưới đường ống cung cấp nước sạch đến nhiều hộ gia đình hoặc cụm dân cư sử dụng nước ở nông thôn và các công trình phụ trợ có liên quan; bao gồm các loại hình: cấp nước tự chảy, cấp nước sử dụng bơm động lực, cấp nước bằng công nghệ hồ treo (theo Điều 3, Thông tư 54/2013/TT-BTC quy định việc quản lý, sử dụng và khai thác công trình cấp nước sạch nông thôn tập trung). Trong phạm vi đề tài luận văn, hệ thống cấp nước sạch nông thôn chỉ những công trình cấp nước tập trung phục vụ cho các đối tượng tiêu dùng ở khu vực thuộc địa bàn nông thôn (các hộ dân, trường học, trạm y tế, UBND…).

Nước sạch: nước sạch là khái niệm chung cho các loại nước dùng trong sinh hoạt, công nghiệp, công cộng. Hiện tại, theo quy định, nước sạch là nước đạt Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QC 01:2009/BYT và QC 02: 2009/BYT). Tại Việt Nam, một thuật ngữ được sử dụng khá phổ biến trong lĩnh vực cấp nước nông thôn đó là “Nước hợp vệ sinh”. Theo Quyết định số 2570/2012/QĐ- BNN ngày 22/10/2012 của Bộ Nông nghiệp và PTNT, Nước hợp vệ sinh là nước được sử dụng trực tiếp hoặc sau lọc thỏa mãn các yêu cầu chất lượng: không màu, không mùi, không vị lạ, không chứa thành phần có thể gây ảnh hưởng đến sức khỏe con người, có thể dùng để ăn uống sau khi đun sôi.

Đặc điểm hệ thống thống cấp nước sạch nông thôn - Về quy mô phục vụ: các công trình cấp nước tập trung nông thôn có quy mô phục vụ rất đa dạng, dao động từ 15 hộ tới 25.700 hộ (theo thống kê của Trung tâm Quốc gia Nước sạch và VSMTNT); - Về nguồn nước sử dụng: chủ yếu từ 2 nguồn chính, bao gồm nước mặt (sông, suối, khe, hồ thủy lợi…) và nước ngầm; 2 - Về loại hình công trình cấp nước: loại hình công trình cấp nước chủ yếu đang áp dụng phổ biến là hệ thống cấp nước tự chảy (chủ yếu ở miền núi, vùng sâu, vùng xa) và hệ thống cấp nước sử dụng trạm bơm nước từ sông, hồ chứa và giếng khoan kết hợp với công nghệ lọc (chủ yếu ở khu vực đồng bằng, ven biển và một phần ở vùng trung du); - Về tổ chức quản lý, vận hành công trình: các công trình có thiết kế phức tạp và công suất lớn thường do các cơ quan có chuyên môn kỹ thuật đảm nhiệm công tác quản lý, khai thác; còn ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào miền núi, việc quản lý công trình chủ yếu dựa vào cộng đồng, thôn/bản. Vai trò của hệ thống cấp nước sạch nông thôn Tầm quan trọng của tài nguyên nước nói chung và hoạt động cung cấp nước sạch nói riêng không chỉ dừng lại trong phạm vi quốc gia, lãnh thổ mà còn là vấn đề mang tính khu vực và toàn cầu. Đây là một trong những nội dung quan trọng trong chương trình nghị sự của các tổ chức quốc tế, đã và đang thu hút sự quan tâm của toàn thế giới. Vấn đề về cạn kiệt nguồn nước, tình trạng nước bị ô nhiễm, thiếu nước sạch ở một số nơi trên thế giới luôn là nội dung mang tính thời sự trên các phương tiện thông tin đại chúng.

Lịch sử cho thấy thế giới đã từng chứng kiến những đại dịch cướp đi sinh mạng hàng ngàn người bởi nguồn nước bị ô nhiễm hay những khó khăn mà con người phải đối mặt khi nguồn nước khan hiếm, đặc biệt tại khu vực châu Phi và Trung Á. Theo báo cáo của Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc, nguồn nước sạch toàn cầu đang cạn kiệt. Nguyên nhân là do sự bùng nổ dân số, tình trạng ô nhiễm môi trường, việc khai thác nguồn nước dưới đất vượt mức cho phép. Tuy là một quốc gia được đánh giá là có nguồn tài nguyên nước khá dồi dào nhưng Việt Nam cũng không phải là ngoại lệ.

Trong thời gian qua, chúng ta chứng kiến những hậu quả nghiêm trọng do thiếu nước sạch với việc xuất hiện của những "làng ung thư" ở Phú Thọ, Hải Phòng, Hưng Yên. Tình trạng nước nhiễm bẩn ở nhiều tỉnh/thành như Hà Nội, Đồng Nai, Bình Dương. đã trực tiếp ảnh hưởng đến cuộc sống, đến sức khoẻ, sự an toàn cá nhân và gây hoang mang trong dư luận xã 3 hội. Hiện mức độ ô nhiễm của các dòng sông Đáy - sông Nhuệ, sông Cầu và hạ lưu sông Đồng Nai - Sài Gòn.

đang trong tình trạng báo động do tình trạng xả thải của các cơ sở công nghiệp và nước thải sinh hoạt chưa qua xử lý. Do quá trình đô thị hóa tăng nhanh nên nhiều hồ nước tiềm ẩn khả năng tích luỹ ô nhiễm kim loại, các hợp chất hữu cơ ở rất nhiều nơi khiến cho nguồn nước mặt không sử dụng được. Nguồn nước dưới đất tại một số địa bàn miền Bắc, miền Trung và mới đây là ĐBSCL cũng đang bị ô nhiễm Asen (thạch tín) một cách trầm trọng. Chất lượng nước không đảm bảo tiêu chuẩn quy định, nói cách khác là nước vượt hàm lượng tiêu chuẩn cho phép có thể dẫn đến những tác hại trước mắt cũng như lâu dài.

Nếu như một số chất hoà tan vượt quá tiêu chuẩn có thể dẫn đến tử vong như Asen, thì một số chất không gây ngộ độc hay tử vong ngay mà có thể ảnh hưởng đến các thế hệ tiếp theo đó là Mangan hay Magiê. Lượng Amôniăc hay Sulphua vượt quá quy định sẽ gây mùi khó chịu và là môi trường tốt cho vi khuẩn E.Coli gây bệnh. Lượng sắt vượt quá quy định không chỉ làm hỏng quần áo khi giặt giũ mà còn làm hỏng các thiết bị liên quan, gây thiệt hại về sức khỏe và kinh tế cho người dân. Tại khu vực nông thôn tại Việt Nam, do tác động của đô thị hóa và phát triển làng nghề nên vấn đề ô nhiễm môi trường và nguồn nước mặt ngày càng tăng cao, đem lại nhiều rủi ro cho sức khỏe của người dân và cộng đồng nông thôn.

Việc sử dụng quá nhiều thuốc trừ sâu và phân bón hóa học gây tác động xấu tới nguồn nước mặt và nước ngầm tầng nông, ảnh hưởng tới chất lượng các nguồn nước sử dụng cho ăn uống và sinh hoạt của người dân nông thôn. Vì vậy, việc cung cấp nước sạch thông qua các hệ thống cấp nước tập trung với chất lượng nước đảm bảo đóng vai trò hết sức quan trọng, đảm bảo sức khoẻ cho các cá nhân, hộ gia đình, cộng đồng và môi trường sạch sẽ. Các hệ thống cấp nước tập trung nông thôn được xây dựng cũng góp phần cải thiện bộ mặt hạ tầng nông thôn, đóng góp vào công cuộc phát triển nông thôn mới và hiện đại hóa nông thôn ở Việt Nam. Quá trình phát triển hệ thống cấp nước sạch tập trung nông thôn tại Việt Nam Tại khu vực nông thôn Việt Nam, giai đoạn trước 1982, các hộ gia đình chủ yếu sử dụng nước từ sông suối, hồ ao, giếng đào và lu/bể chứa nước mưa để phục vụ nhu cầu nước sinh hoạt.

Giai đoạn từ 1982-1990, với sự hỗ trợ về tài chính và kỹ thuật của Quỹ Nhi đồng Liên Hiệp Quốc (UNICEF), các loại giếng khoan sử dụng bơm tay, bơm điện đã được xây dựng tại nhiều tỉnh thành trên cả nước và cung cấp nước sinh hoạt cho nhóm các hộ gia đình.1: Giếng đào/giếng khoan sử dụng bơm tay (Nguồn: Thư viện ảnh của Trung tâm quốc gia Nước sạch và VSMTNT) Từ những năm 1990, các hệ thống cấp nước tự chảy và hệ thống cấp nước tập trung quy mô nhỏ đã được nghiên cứu, xây dựng và phát triển để cung cấp nước sinh hoạt cho các hộ gia đình nông thôn thông qua các bể/vòi nước công cộng và cả đấu nối nước (vòi nước) tại các hộ gia đình.2: Hệ thống cấp nước tự chảy – phần bể công cộng (Nguồn: Thư viện ảnh của Trung tâm Quốc gia Nước sạch và VSMTNT) Từ những năm 1995 đến nay, thông qua các chương trình, dự án cấp nước nông thôn của Chính phủ và sự hỗ trợ của các nhà tài trợ, các hệ thống cấp nước tập trung quy mô vừa và lớn ở khu vực nông thôn đã được nghiên cứu thiết kế và xây dựng trên phạm vi quy mô cả nước. Đây được coi là một giải pháp cấp nước hoàn chỉnh, đảm bảo chất lượng, lưu lượng nước cấp và được khuyến khích phát triển loại hình này ở những vùng dân cư sinh sống tập trung. Các loại hình cấp nước tập trung gồm có 3 loại: - Loại hình công trình cấp nước tự chảy: Từ nguồn nước mặt, nước trong khe, suối, nước ngầm (mạch lộ) trên các vị trí cao, sau khi được tập trung xử lý, dẫn đến các khu vực dân cư hoặc các hộ gia đình bằng đường ống qua đồng hồ đo nước, phù hợp với vùng cao, vùng miền núi. - Loại hình cấp nước tập trung sử dụng bơm động lực: Nguồn nước là nước mặt, nước ngầm được bơm qua các trạm xử lý, đến bể chứa, được bơm trực tiếp hoặc qua tháp điều hòa, qua mạng lưới đường ống dẫn 6 đến vòi nước hộ gia đình.

Loại hình công trình này được sử dụng ở các vùng đồng bằng, dân cư sống tập trung.3: Hệ thống cấp nước tập trung nông thôn (Nguồn: Thư viện ảnh của Trung tâm Quốc gia Nước sạch và VSMTNT) - Loại hình cấp nước công cộng bằng công nghệ hồ treo: Nước được thu, dẫn, chứa vào hồ xây trên thung lũng núi cao, được dẫn đến từng hộ gia đình hoặc các bể công cộng bằng hệ thống đường ống. Hồ treo là loại hồ không lấy nước từ sông suối mà khai thác tận dụng nguồn nước mưa, nước ngầm vách núi, nước trong các vỏ phong hoá nứt nẻ, nước ở sườn đồi núi. Hồ treo thường được chọn ở những vị trí cao hơn khu dân cư, cấp nước tự chảy, nên rất thích hợp với những nơi chưa có điện.