Tăng Cường Đầu Tư Trực Tiếp Của Nhật Bản Vào Việt Nam Qua Các Hiệp Định Thương Mại Tự Do

Tăng cường thu hút đầu tư Nhật Bản vào Việt Nam trong bối cảnh các hiệp định thương mại tự do, thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.

• Tác giả: Cao Thị Phương Thảo
• Người hướng dẫn: PGS. TS Ngô Thị Tuyết Mai
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế Quốc dân
• Chuyên ngành: Kinh tế quốc tế
• Đề tài: Tăng Cường Đầu Tư Trực Tiếp Của Nhật Bản Vào Việt Nam Qua Các Hiệp Định Thương Mại Tự Do
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CHUNG VỀ CÁC HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI TỰ DO (FTA) GIỮA VIỆT NAM VÀ NHẬT BẢN ẢNH HƯỞNG ĐẾN THU HÚT ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP CỦA NHẬT BẢN VÀO VIỆT NAM
• 1.1. Nội dung cơ bản của các FTA giữa Việt Nam và Nhật Bản ảnh hưởng đến thu hút đầu tư trực tiếp của Nhật Bản vào Việt Nam
• 1.1.1. Hiệp định đối tác kinh tế toàn diện ASEAN – Nhật Bản (AJCEP)
• 1.1.2. Hiệp định Đối tác kinh tế Việt Nam – Nhật Bản (VJEPA)
• 1.1.3. Những cơ hội và thách thức đối với thu hút đầu tư trực tiếp của Nhật Bản vào Việt Nam trong bối cảnh thực hiện các FTA giữa Việt Nam và Nhật Bản
• 1.1.3.1. Những thách thức
• 1.2. Các nhân tố ảnh hưởng đến thu hút đầu tư trực tiếp của Nhật Bản vào Việt Nam trong bối cảnh thực hiện các FTA giữa Việt Nam và Nhật Bản
• 1.2.1. Các nhân tố quốc tế
• 1.2.2. Các nhân tố từ phía Nhật Bản
• 1.2.3. Các nhân tố từ phía Việt Nam
• 1.3. Kinh nghiệm về tăng cường thu hút đầu tư trực tiếp của Nhật Bản của một số nước trong khu vực
• 1.3.1. Kinh nghiệm của Singapore
• 1.3.2. Kinh nghiệm của Thái Lan
• 1.3.3. Một số bài học rút ra cho Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THU HÚT ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP CỦA NHẬT BẢN VÀO VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH THỰC HIỆN CÁC HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI TỰ DO GIỮA VIỆT NAM VÀ NHẬT BẢN
• 2.1. Đặc điểm chung và xu hướng đầu tư trực tiếp ra nước ngoài của Nhật Bản
• 2.1.1. Đặc điểm chung
• 2.1.2. Xu hướng đầu tư
• 2.2. Phân tích thực trạng đầu tư trực tiếp của Nhật Bản tại Việt Nam
• 2.2.1. Quy mô dự án và vốn đầu tư của Nhật Bản tại Việt Nam
• 2.2.2. Cơ cấu đầu tư của Nhật Bản theo lĩnh vực và địa bàn
• 2.2.3. Các hình thức đầu tư chủ yếu của Nhật Bản
• 2.3. Đánh giá chung về kết quả thu hút đầu tư trực tiếp của Nhật Bản vào Việt Nam trong bối cảnh thực hiện các FTA giữa Việt Nam và Nhật Bản
• 2.3.1. Những kết quả đạt được và nguyên nhân
• 2.3.2. Những hạn chế và nguyên nhân
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG THU HÚT ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP CỦA NHẬT BẢN VÀO VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH THỰC HIỆN CÁC HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI TỰ DO GIỮA VIỆT NAM VÀ NHẬT BẢN
• 3.1. Định hướng thu hút đầu tư trực tiếp của Nhật Bản vào Việt Nam cho đến năm 2020
• 3.2. Một số giải pháp chủ yếu nhằm tăng cường thu hút đầu tư trực tiếp của Nhật Bản vào Việt Nam trong bối cảnh thực hiện các Hiệp định thương mại tự do giữa Việt Nam và Nhật Bản
• 3.2.1. Hoàn thiện hệ thống pháp luật và cơ chế chính sách phù hợp với yêu cầu của các FTA giữa Việt Nam và Nhật Bản
• 3.2.2. Đẩy mạnh công tác cung cấp thông tin tuyên truyền về các FTA giữa Việt Nam và Nhật Bản
• 3.2.3. Tăng cường cải cách thủ tục hành chính
• 3.2.4. Đầu tư phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao để đáp ứng yêu cầu của các doanh nghiệp Nhật Bản
• 3.2.5. Tập trung phát triển công nghiệp hỗ trợ vào một số ngành, sản phẩm trọng điểm
• 3.2.6. Đổi mới và đẩy mạnh hoạt động xúc tiến đầu tư đối với các doanh nghiệp Nhật Bản
• 3.3. Một số khuyến nghị đối với các doanh nghiệp
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan FTA Việt Nam Nhật Bản FDI Nhật Bản

Hội nhập kinh tế quốc tế là xu thế tất yếu. Việt Nam đã ký kết nhiều Hiệp định thương mại tự do (FTA), bao gồm cả các hiệp định với Nhật Bản. Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), đặc biệt từ Nhật Bản, đóng vai trò quan trọng trong tăng trưởng kinh tế của Việt Nam. Việc tận dụng lợi thế từ các FTA để tăng cường thu hút FDI từ Nhật Bản là vô cùng quan trọng. Luận văn này tập trung vào việc phân tích và đề xuất giải pháp để tăng cường thu hút đầu tư trực tiếp Nhật Bản (FDI) vào Việt Nam trong bối cảnh thực hiện các FTA. Nghiên cứu này sẽ đi sâu vào các cơ hội và thách thức, đồng thời đề xuất các giải pháp cụ thể để tối ưu hóa dòng vốn FDI từ Nhật Bản.

1.1. Tầm quan trọng của FDI Nhật Bản đối với Việt Nam

Đối với các nước đang phát triển như Việt Nam, đầu tư trực tiếp nước ngoài được coi là nhân tố quan trọng cho sự tăng trưởng kinh tế. Vốn đầu tư nước ngoài ngày càng thể hiện vai trò quan trọng đối với tăng trưởng, phát triển kinh tế của Việt Nam nói chung và các vùng, địa phương trong cả nước nói riêng. Trong đó, Nhật Bản là quốc gia đã đầu tư trực tiếp vào Việt Nam nhiều năm và luôn là một trong số những nước có vốn đầu tư vào Việt Nam lớn nhất.

1.2. Các FTA thúc đẩy hợp tác kinh tế Việt Nam Nhật Bản

Việc Việt Nam và Nhật Bản cùng tham gia ký kết các hiệp định thương mại tự do là Hiệp định đối tác Kinh tế toàn diện ASEAN – Nhật Bản và Hiệp định đối tác Kinh tế Việt Nam – Nhật Bản trong những năm vừa qua cũng sẽ tạo một bước đệm lớn để nâng cao sự hợp tác kinh tế giữa hai nước. Nhất là trong thời kỳ hiện nay, Đảng và Nhà nước ta luôn chủ trương tăng cường hợp tác kinh tế thương mại với tất cả các quốc gia trên thế giới thì việc tận dụng ưu thế cả hai nước đều tham gia vào các Hiệp định thương mại tự do để tăng cường thu hút đầu tư trực tiếp của Nhật Bản vào Việt Nam ngày càng trở nên quan trọng.

II. Phân Tích Tác Động của FTA đến FDI Nhật Bản vào VN

Các Hiệp định thương mại tự do (FTA), đặc biệt là Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện ASEAN – Nhật Bản (AJCEP) và Hiệp định Đối tác Kinh tế Việt Nam – Nhật Bản (VJEPA), có tác động đáng kể đến dòng vốn FDI Nhật Bản vào Việt Nam. Việc giảm thuế quan, đơn giản hóa thủ tục hải quan và tạo ra môi trường đầu tư minh bạch hơn đã khuyến khích các doanh nghiệp Nhật Bản mở rộng hoạt động đầu tư tại Việt Nam. Tuy nhiên, vẫn còn những thách thức cần vượt qua để tối ưu hóa lợi ích từ các FTA, bao gồm các quy định về quy tắc xuất xứ và các rào cản kỹ thuật.

2.1. Giảm thuế quan và tăng cường thương mại song phương

Trong Hiệp định AJCEP, Việt Nam cùng các nước thành viên thoả thuận cam kết giảm thuế nhập khẩu hàng hoá từ Nhật Bản, từ đó chi phí nhập khẩu từ Nhật Bản đối với các doanh nghiệp đầu tư nước ngoài của Nhật Bản tại Việt Nam giảm, khuyến khích các nhà đầu tư Nhật Bản đầu tư vốn đầu tư trực tiếp sang thị trường Việt Nam.

2.2. Quy tắc xuất xứ và các rào cản kỹ thuật cần vượt qua

Bên cạnh các quy tắc xuất xứ hàng hoá thì các quy tắc trong thương mại: “hàng rào kĩ thuật, vệ sinh an toàn thực phẩm cũng là những vấn đề ảnh hưởng đến thương mại giữa Việt Nam và Nhật Bản. Việt Nam và Nhật Bản phải đảm bảo các yêu cầu về quy chuẩn kỹ thuật, các tiêu chuẩn và các hoạt động đánh giá sự phù hợp nhằm mục đích tránh những rào cản không hợp lí với thương mại hai nước”.

2.3. Ảnh hưởng của AJCEP đến tỷ giá hối đoái

Khi các nhà đầu tư Nhật Bản đầu tư ra sản xuất ở nước ngoài và nhập khẩu lại các mặt hàng sản xuất được về nước mình với một số lượng lớn sẽ làm cho đồng nội tệ có xu hướng tăng lên. Chính vì vậy, điều này tác động tới tỷ giá đối hoái của đồng nội tệ so với đồng ngoại tệ. Tỷ giá hối đoái của đồng nội tệ so với đồng ngoại tệ có xu hướng giảm dần khiến cho các nhà sản xuất trong nước tăng cường thực hiện các hoạt động xuất khẩu, tăng thu ngoại tệ cho đất nước.

III. Thách Thức Rào Cản Đầu Tư FDI Nhật Bản tại Việt Nam

Mặc dù các Hiệp định thương mại tự do (FTA) tạo ra nhiều cơ hội, nhưng vẫn còn những thách thức đối với việc thu hút FDI Nhật Bản vào Việt Nam. Những thách thức này bao gồm: thủ tục hành chính phức tạp, cơ sở hạ tầng còn hạn chế, nguồn nhân lực chất lượng cao chưa đáp ứng đủ nhu cầu, và sự cạnh tranh từ các quốc gia khác trong khu vực. Việc giải quyết những thách thức này là rất quan trọng để Việt Nam có thể tận dụng tối đa tiềm năng từ dòng vốn FDI Nhật Bản.

3.1. Thủ tục hành chính phức tạp và thiếu minh bạch

Thủ tục hành chính rườm rà, phức tạp và thiếu minh bạch là một trong những rào cản lớn nhất đối với các nhà đầu tư nước ngoài, bao gồm cả các doanh nghiệp Nhật Bản. Việc đơn giản hóa và minh bạch hóa thủ tục hành chính là rất cần thiết để cải thiện môi trường đầu tư.

3.2. Cơ sở hạ tầng hạn chế và chi phí logistics cao

Cơ sở hạ tầng giao thông, năng lượng và viễn thông còn hạn chế, đặc biệt ở các khu vực ngoài các thành phố lớn, gây khó khăn cho hoạt động sản xuất và kinh doanh của các doanh nghiệp. Chi phí logistics cao cũng làm giảm tính cạnh tranh của hàng hóa sản xuất tại Việt Nam.

3.3. Thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao

Nguồn nhân lực có kỹ năng và trình độ chuyên môn cao còn thiếu hụt, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ cao và quản lý. Việc đầu tư vào giáo dục và đào tạo nghề là rất quan trọng để đáp ứng nhu cầu của các doanh nghiệp FDI.

IV. Giải Pháp Tăng Cường FDI Nhật Bản qua FTA hiệu quả

Để tăng cường thu hút FDI Nhật Bản vào Việt Nam trong bối cảnh thực hiện các Hiệp định thương mại tự do (FTA), cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Các giải pháp này bao gồm: hoàn thiện hệ thống pháp luật, cải cách thủ tục hành chính, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, và tăng cường xúc tiến đầu tư. Việc thực hiện các giải pháp này sẽ giúp Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn hơn đối với các nhà đầu tư Nhật Bản.

4.1. Hoàn thiện hệ thống pháp luật phù hợp với FTA

Cần rà soát và sửa đổi các quy định pháp luật để đảm bảo phù hợp với các cam kết trong các FTA, tạo ra một môi trường pháp lý minh bạch, ổn định và dễ dự đoán cho các nhà đầu tư.

4.2. Cải cách thủ tục hành chính giảm chi phí cho doanh nghiệp

Đơn giản hóa và minh bạch hóa thủ tục hành chính, giảm thiểu thời gian và chi phí tuân thủ cho các doanh nghiệp. Áp dụng công nghệ thông tin để số hóa các quy trình hành chính.

4.3. Đầu tư phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao

Tăng cường đầu tư vào giáo dục và đào tạo nghề, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ cao và quản lý. Hợp tác với các trường đại học và tổ chức đào tạo của Nhật Bản để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

V. Ứng Dụng Lĩnh Vực Tiềm Năng FDI Nhật Bản tại VN

Có nhiều lĩnh vực tiềm năng để thu hút FDI Nhật Bản vào Việt Nam, bao gồm: công nghiệp chế biến chế tạo, công nghiệp hỗ trợ, năng lượng tái tạo, nông nghiệp công nghệ cao, và dịch vụ. Việc tập trung vào các lĩnh vực này sẽ giúp Việt Nam nâng cao giá trị gia tăng, tạo ra nhiều việc làm, và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững. Đặc biệt, cần chú trọng đến việc thu hút đầu tư trực tiếp Nhật Bản (FDI) vào các khu công nghiệp và khu kinh tế.

5.1. Công nghiệp chế biến chế tạo và công nghiệp hỗ trợ

Việt Nam có lợi thế về chi phí lao động cạnh tranh và vị trí địa lý thuận lợi để phát triển công nghiệp chế biến chế tạo và công nghiệp hỗ trợ. Cần thu hút các doanh nghiệp Nhật Bản đầu tư vào các lĩnh vực này để tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

5.2. Năng lượng tái tạo và nông nghiệp công nghệ cao

Năng lượng tái tạo và nông nghiệp công nghệ cao là những lĩnh vực có tiềm năng phát triển lớn ở Việt Nam. Cần khuyến khích các doanh nghiệp Nhật Bản đầu tư vào các dự án năng lượng mặt trời, năng lượng gió, và các mô hình nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao.

5.3. Dịch vụ và các khu công nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam

Ngành dịch vụ, đặc biệt là dịch vụ logistics, tài chính và công nghệ thông tin, cũng có nhiều cơ hội để thu hút FDI Nhật Bản. Cần tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp Nhật Bản đầu tư vào các khu công nghiệp và khu kinh tế để tận dụng lợi thế về cơ sở hạ tầng và chính sách ưu đãi.

VI. Kết Luận Triển Vọng FDI Nhật Bản và FTA Việt Nam

Việc tăng cường thu hút FDI Nhật Bản vào Việt Nam trong bối cảnh thực hiện các Hiệp định thương mại tự do (FTA) là một nhiệm vụ quan trọng và đầy thách thức. Tuy nhiên, với những nỗ lực đồng bộ và hiệu quả, Việt Nam có thể tận dụng tối đa tiềm năng từ dòng vốn FDI Nhật Bản để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững và nâng cao vị thế trên trường quốc tế. Cần tiếp tục theo dõi và đánh giá tác động của các FTA để điều chỉnh chính sách phù hợp và tạo ra một môi trường đầu tư hấp dẫn hơn.

6.1. Tầm quan trọng của việc theo dõi và đánh giá tác động của FTA

Việc theo dõi và đánh giá tác động của các FTA là rất quan trọng để điều chỉnh chính sách phù hợp và đảm bảo rằng Việt Nam đang tận dụng tối đa lợi ích từ các hiệp định này.

6.2. Tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư để thu hút FDI

Cần tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư bằng cách đơn giản hóa thủ tục hành chính, nâng cao chất lượng cơ sở hạ tầng, và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

6.3. Hợp tác chặt chẽ với Nhật Bản để thúc đẩy FDI

Cần tăng cường hợp tác với Nhật Bản để thúc đẩy FDI, bao gồm việc tổ chức các hội nghị xúc tiến đầu tư, trao đổi thông tin, và hỗ trợ các doanh nghiệp Nhật Bản đầu tư vào Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hội nhập kinh tế quốc tế và tham gia các hiệp định thương mại tự do (FTA) đang là động lực then chốt định hình dòng chảy thương mại và đầu tư toàn cầu. Tính đến tháng 6/2016, Việt Nam đã thu hút nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) từ 116 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó Nhật Bản vững vàng khẳng định vị thế đối tác chiến lược hàng đầu khi đứng thứ hai với tổng vốn đăng ký đạt 40,45 tỷ USD thông qua 3.117 dự án. Mối quan hệ kinh tế song phương này được thúc đẩy mạnh mẽ nhờ việc thực thi hai khuôn khổ pháp lý đa phương và song phương mang tính bước ngoặt: Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện ASEAN – Nhật Bản (AJCEP, có hiệu lực từ 01/12/2008) và Hiệp định Đối tác Kinh tế Việt Nam – Nhật Bản (VJEPA, có hiệu lực từ 01/10/2009).

Vấn đề cốt lõi của nghiên cứu tập trung vào việc đánh giá tác động đa chiều của các cam kết cắt giảm thuế quan, mở cửa thị trường và bảo hộ đầu tư trong AJCEP và VJEPA đối với dòng vốn FDI từ Nhật Bản vào Việt Nam. Mục tiêu cụ thể là làm rõ thực trạng quy mô, cơ cấu ngành, hình thức đầu tư và phân bố địa bàn của dòng vốn này trong giai đoạn 2006–2015, từ đó chỉ ra những điểm nghẽn về hạ tầng, công nghiệp hỗ trợ và thủ tục hành chính. Nghiên cứu xác lập không gian khảo sát tại thị trường Việt Nam và so sánh đối chiếu với các quốc gia trong khu vực Đông Nam Á như Singapore và Thái Lan, hướng đến tầm nhìn phát triển đến năm 2020.

Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua các chỉ số mục tiêu: hỗ trợ Việt Nam tận dụng lộ trình xóa bỏ tới 86% số dòng thuế theo AJCEP và 91% số dòng thuế theo VJEPA, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa để đáp ứng tiêu chuẩn hàm lượng giá trị khu vực từ 40% trở lên, đồng thời thúc đẩy 6 ngành công nghiệp ưu tiên phát triển bền vững theo Chiến lược công nghiệp hóa Việt Nam - Nhật Bản.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp chặt chẽ giữa các nền tảng lý thuyết kinh tế quốc tế hiện đại:

• Lý thuyết chiết trung OLI của John Dunning: Giải thích động cơ đầu tư trực tiếp nước ngoài thông qua ba nhóm lợi thế cốt lõi gồm Lợi thế sở hữu (Ownership - O), Lợi thế địa điểm (Location - L) và Lợi thế nội bộ hóa (Internalization - I). Khi kết hợp thế mạnh công nghệ và quản trị của doanh nghiệp Nhật Bản với lợi thế địa điểm của Việt Nam như nguồn lao động dồi dào chiếm khoảng 60% dân số (khoảng 52 triệu người) và vị trí địa chính trị chiến lược, dòng vốn FDI được thúc đẩy mạnh mẽ.
• Lý thuyết tạo lập và chuyển hướng thương mại của Jacob Viner: Phân tích sự thay đổi dòng chảy thương mại và đầu tư khi các rào cản thuế quan được dỡ bỏ trong các khối liên kết kinh tế khu vực. Việc miễn giảm thuế quan làm gia tăng hiệu quả phân bổ nguồn lực và thu hút dòng vốn chuyển dịch vào các ngành chế tạo.
• Lý thuyết vòng đời sản phẩm quốc tế của Raymond Vernon: Lý giải quá trình chuyển giao công nghệ và dịch chuyển sản xuất từ quốc gia phát triển như Nhật Bản sang các nước đang phát triển như Việt Nam khi sản phẩm bước vào giai đoạn chuẩn hóa.

Bên cạnh đó, nghiên cứu vận dụng các khái niệm nền tảng trong thương mại quốc tế: Đầu tư trực tiếp nước ngoài (với hai hình thức chủ đạo là liên doanh và 100% vốn nước ngoài); Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới; Quy tắc xuất xứ hàng hóa với hai tiêu chí cơ bản là hàm lượng giá trị khu vực tối thiểu 40% (RVC 40) và chuyển đổi mã số hàng hóa ở cấp 4 số (CTH); Nguyên tắc đãi ngộ quốc gia (NT) và Nguyên tắc tối huệ quốc (MFN).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp chuẩn hóa trong giai đoạn 10 năm liên tục (2006–2015), được trích xuất từ các báo cáo chính thức của Cục Đầu tư Nước ngoài (Bộ Kế hoạch và Đầu tư), Tổng cục Thống kê, Tổ chức Xúc tiến Thương mại Nhật Bản (JETRO), Hội nghị Liên Hợp Quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD), và Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB).

Cỡ mẫu nghiên cứu bao trùm toàn bộ 3.117 dự án FDI của Nhật Bản được cấp phép lũy kế tại Việt Nam tính đến tháng 6/2016, trong đó tập trung phân tích sâu 1.813 dự án phát sinh trong giai đoạn thực thi các FTA từ năm 2006 đến 2015. Phương pháp chọn mẫu toàn thể hồi cứu (retrospective census sampling) được áp dụng để đảm bảo tính đại diện và phản ánh đầy đủ bức tranh vĩ mô. Đồng thời, nghiên cứu thực hiện chọn mẫu phân tầng theo nhóm ngành (công nghiệp chế biến chế tạo, dịch vụ, bán lẻ) và theo địa bàn trọng điểm (Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Bắc Ninh, Bình Dương).

Lý do lựa chọn phương pháp thống kê mô tả, phân tích so sánh chuỗi thời gian trước và sau mốc thực thi AJCEP (2008) và VJEPA (2009) kết hợp phương pháp tổng hợp quy nạp là nhằm phân tách rõ ràng tác động của chính sách FTA với các cú sốc ngoại sinh từ kinh tế toàn cầu. Cách tiếp cận này giúp lượng hóa chính xác mức độ tăng trưởng vốn, sự thay đổi quy mô dự án và đánh giá mức độ hấp thụ các ưu đãi thuế quan của cộng đồng doanh nghiệp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu làm sáng tỏ ba phát hiện trọng tâm về thực trạng thu hút FDI của Nhật Bản vào Việt Nam trong bối cảnh thực hiện AJCEP và VJEPA:

• Dòng vốn FDI bùng nổ theo các mốc hiệu lực của FTA nhưng có tính chu kỳ biến động: Năm 2008, khi AJCEP được ký kết, dòng vốn FDI Nhật Bản vào Việt Nam đạt mức kỷ lục 7,58 tỷ USD với 105 dự án, đưa quy mô bình quân lên mức cao nhất lịch sử là 72,2 triệu USD/dự án. Sau giai đoạn suy giảm do khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2009 (đạt 715 triệu USD), vốn FDI phục hồi mạnh mẽ liên tục trong 4 năm, đạt đỉnh 5,75 tỷ USD vào năm 2013 với 291 dự án được cấp phép.
• Sự chuyển dịch rõ nét về cơ cấu quy mô dự án sang phân khúc doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs): Giai đoạn 2014–2015 ghi nhận xu hướng sụt giảm về tổng vốn đăng ký, đạt 2,05 tỷ USD năm 2014 (giảm khoảng 65% so với năm 2013) và 1,84 tỷ USD năm 2015. Tuy nhiên, số lượng dự án vẫn duy trì ở mức cao với 299 dự án vào năm 2015. Đáng chú ý, có tới 85% số dự án FDI Nhật Bản trong năm 2015 có quy mô dưới 5 triệu USD, trong đó phân khúc dưới 1 triệu USD chiếm tỷ trọng 61%, làm quy mô vốn bình quân giảm xuống còn 6,15 triệu USD/dự án.
• Cam kết cắt giảm thuế quan sâu rộng định hình lại chuỗi cung ứng công nghiệp: Theo AJCEP, Việt Nam đã xóa bỏ thuế quan ngay lập tức cho 2.468 dòng thuế vào năm 2008 (trong đó 94,6% là hàng công nghiệp) và nâng lên 8.321 dòng thuế vào năm 2025. Tương tự, theo VJEPA, 2.586 dòng thuế được xóa bỏ năm 2009 (94,5% là hàng công nghiệp) và đạt 8.130 dòng thuế công nghiệp được miễn thuế hoàn toàn vào năm 2025 trong tổng số 8.548 dòng thuế cam kết cắt giảm, tạo động lực lớn cho các nhà sản xuất nhập khẩu linh kiện, máy móc phục vụ lắp ráp.

Thảo luận kết quả

Sự biến động của dòng vốn FDI Nhật Bản giai đoạn 2006–2015 phản ánh sự tương tác phức tạp giữa chính sách mở cửa từ các FTA và các yếu tố kinh tế - chính trị quốc tế. Cú sụt giảm vốn giai đoạn 2014–2015 không đồng nghĩa với việc Việt Nam giảm sức hút, mà chủ yếu xuất phát từ việc đồng Yên mất giá mạnh so với đồng USD và chính sách kinh tế Abenomics của Chính phủ Nhật Bản khuyến khích doanh nghiệp tái đầu tư trong nước.

Khi so sánh với các quốc gia trong khối ASEAN, Singapore đã thu hút tới 8,23 tỷ USD vốn FDI từ Nhật Bản năm 2014 nhờ môi trường pháp lý minh bạch và "kỳ tích 49 ngày" trong cấp phép đầu tư. Thái Lan đạt đỉnh 10,17 tỷ USD năm 2013 nhờ hệ thống chính sách ưu đãi linh hoạt của Ủy ban Đầu tư Thái Lan (BOI) và mạng lưới công nghiệp hỗ trợ hoàn chỉnh với hơn 6.000 doanh nghiệp Nhật Bản hoạt động. Tại Việt Nam, hạn chế lớn nhất nằm ở sự yếu kém của ngành công nghiệp hỗ trợ, khiến các doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc đáp ứng tiêu chí quy tắc xuất xứ RVC 40% để hưởng ưu đãi thuế quan.

Để trực quan hóa các phát hiện này, toàn bộ dữ liệu có thể được trình bày thông qua biểu đồ kết hợp (combo chart) thể hiện tương quan giữa quy mô vốn đăng ký và số lượng dự án giai đoạn 2006–2015, đi kèm bảng ma trận phân tán nhiệt (heat map table) chi tiết hóa 13 nhóm ngành kinh tế theo tỷ lệ dòng thuế được cắt giảm qua các mốc 2008, 2018 và 2025.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực chứng và bài học kinh nghiệm quốc tế, hệ thống 4 nhóm giải pháp chiến lược được đề xuất nhằm tăng cường thu hút FDI Nhật Bản đến năm 2020:

• Hoàn thiện khung khổ thể chế và tối ưu hóa thủ tục hành chính: Rà soát, sửa đổi các văn bản quy phạm pháp luật nhằm bảo đảm sự tương thích hoàn toàn với các cam kết trong AJCEP và VJEPA. Đơn giản hóa quy trình cấp phép đầu tư, nâng cấp và mở rộng mô hình "Văn phòng liên lạc một cửa" dành riêng cho nhà đầu tư Nhật Bản nhằm rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ xuống dưới 45 ngày. Cơ quan thực hiện: Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Công Thương, hoàn thành trong giai đoạn 2016–2018.
• Tập trung phát triển công nghiệp hỗ trợ cho 6 nhóm ngành ưu tiên: Hiện thực hóa Quyết định số 34/2007/QĐ-BCN và Chiến lược công nghiệp hóa Việt Nam - Nhật Bản, tập trung vào 6 ngành mũi nhọn (điện tử, máy nông nghiệp, chế biến nông thủy sản, đóng tàu, môi trường/tiết kiệm năng lượng, sản xuất ô tô và phụ tùng). Áp dụng chính sách giảm 50% thuế thu nhập doanh nghiệp và miễn thuế nhập khẩu nguyên liệu sản xuất xuất khẩu cho các dự án phụ trợ, phấn đấu nâng tỷ lệ nội địa hóa bình quân lên 40–45% trước năm 2020 để đáp ứng tiêu chuẩn RVC(40). Cơ quan thực hiện: Bộ Công Thương, Hiệp hội Công nghiệp Hỗ trợ Việt Nam (VASI).
• Nâng cấp chất lượng nguồn nhân lực và chuẩn hóa đào tạo kỹ thuật: Phối hợp cùng Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) và các tập đoàn lớn xây dựng các trung tâm đào tạo nghề chất lượng cao. Đặt mục tiêu đào tạo 50.000 kỹ sư và kỹ thuật viên lành nghề đạt chuẩn kỹ năng công nghiệp Nhật Bản, đồng thời phổ cập tiếng Nhật chuyên ngành và tác phong làm việc công nghiệp cho người lao động trước năm 2020. Chủ thể thực hiện: Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với các trường đại học khối kinh tế - kỹ thuật.
• Đổi mới mô hình xúc tiến đầu tư theo chuỗi giá trị chuyên biệt: Chuyển đổi phương thức xúc tiến đầu tư từ dàn trải sang tiếp cận trực tiếp các tập đoàn đa quốc gia và mạng lưới 50 doanh nghiệp nhỏ và vừa theo chuỗi cung ứng khép kín. Hoàn thiện mô hình khu công nghiệp hỗ trợ chuyên sâu (tương tự KCN hỗ trợ Bắc Ninh với quy mô vốn 100 triệu USD) với đầy đủ hạ tầng kỹ thuật và dịch vụ tiện ích khép kín. Đơn vị thực hiện: Cục Đầu tư Nước ngoài, Trung tâm Xúc tiến Đầu tư các vùng kinh tế trọng điểm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn chuyên sâu cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Công Thương, Ban Quản lý các Khu công nghiệp và Khu chế xuất sử dụng bộ dữ liệu 10 năm (2006–2015) làm căn cứ xây dựng chính sách ưu đãi đầu tư thế hệ mới và điều chỉnh chiến lược đàm phán các FTA song phương.
• Các tổ chức xúc tiến thương mại và hiệp hội doanh nghiệp: VCCI, JETRO, JICA và Hiệp hội Doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam (JCCI) sử dụng các phân tích thực trạng để xây dựng các chương trình kết nối đối tác B2B hiệu quả cho mạng lưới hơn 2.800 dự án đang vận hành.
• Cộng đồng doanh nghiệp sản xuất và nhà cung ứng công nghiệp hỗ trợ: Các doanh nghiệp cơ khí, điện tử, chế tạo trong nước nắm bắt chi tiết danh mục 8.548 dòng thuế cắt giảm để chủ động liên kết liên doanh, nâng cao hàm lượng nội địa hóa vượt mốc 40% nhằm tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học: Đội ngũ nghiên cứu trong các ngành Kinh tế quốc tế, Thương mại quốc tế và Quản lý kinh tế khai thác khung lý thuyết chiết trung OLI và phương pháp phân tích tác động chính sách thương mại phục vụ các công trình nghiên cứu chuyên sâu.

Câu hỏi thường gặp

1. Các hiệp định thương mại tự do chính giữa Việt Nam và Nhật Bản bao gồm những văn bản nào?
Hai khuôn khổ pháp lý trụ cột gồm Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện ASEAN – Nhật Bản (AJCEP, có hiệu lực từ tháng 12/2008) và Hiệp định Đối tác Kinh tế Việt Nam – Nhật Bản (VJEPA, có hiệu lực từ tháng 10/2009), kết hợp cùng Hiệp định Khuyến khích và Bảo hộ Đầu tư (BIT 2003).

2. Tiêu chí xuất xứ RVC(40) trong AJCEP và VJEPA có ý nghĩa như thế nào?
Tiêu chí RVC(40) yêu cầu hàng hóa xuất khẩu phải có hàm lượng giá trị gia tăng tạo ra trong khu vực nội địa tối thiểu là 40%. Đây là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp được cấp Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O Mẫu AJ hoặc Mẫu VJ) nhằm hưởng mức thuế suất ưu đãi đặc biệt 0%.

3. Vì sao vốn FDI đăng ký của Nhật Bản vào Việt Nam sụt giảm trong giai đoạn 2014–2015?
Nguyên nhân chủ yếu do đồng Yên Nhật mất giá mạnh so với đồng USD và Chính phủ Nhật Bản triển khai chính sách Abenomics kích thích đầu tư trong nước. Vốn FDI giảm từ 5,75 tỷ USD năm 2013 xuống 2,05 tỷ USD năm 2014 và 1,84 tỷ USD năm 2015, dù số lượng dự án cấp mới vẫn tăng.

4. Việt Nam cam kết lộ trình xóa bỏ thuế quan đối với hàng công nghiệp Nhật Bản như thế nào?
Theo VJEPA, Việt Nam đã xóa bỏ 2.586 dòng thuế công nghiệp ngay năm 2009 (chiếm 94,5% số dòng cắt giảm ban đầu) và cam kết xóa bỏ hoàn toàn thuế quan đối với 8.130 dòng thuế công nghiệp vào năm 2025, tập trung vào máy móc, thiết bị điện và linh kiện cơ khí.

5. Những ngành công nghiệp nào được ưu tiên thu hút FDI Nhật Bản đến năm 2020?
Chiến lược công nghiệp hóa Việt Nam - Nhật Bản xác định 6 ngành ưu tiên hàng đầu gồm: thiết bị điện tử, máy móc nông nghiệp, chế biến nông thủy sản, công nghiệp đóng tàu, môi trường và tiết kiệm năng lượng, sản xuất ô tô và phụ tùng ô tô.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện tác động của hai hiệp định AJCEP và VJEPA đến dòng vốn FDI Nhật Bản vào Việt Nam, khẳng định vai trò trụ cột của Nhật Bản với 40,45 tỷ USD vốn đăng ký lũy kế qua 3.117 dự án tính đến giữa năm 2016.
• Nghiên cứu chỉ ra bước chuyển dịch quan trọng từ các dự án đại trà sang làn sóng đầu tư của các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs), với 61% số dự án năm 2015 có quy mô dưới 1 triệu USD.
• Nhận diện rào cản lớn nhất hiện nay là năng lực hạn chế của mạng lưới công nghiệp hỗ trợ trong nước, khiến doanh nghiệp khó đáp ứng tiêu chí hàm lượng xuất xứ RVC 40% để tối ưu hóa lợi ích thuế quan.
• Cung cấp hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ về thể chế, công nghiệp hỗ trợ, phát triển nguồn nhân lực kỹ thuật cao và đổi mới mô hình xúc tiến đầu tư chuyên sâu cho giai đoạn 2016–2020.
• Mở ra định hướng mở rộng nghiên cứu sang các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như CPTPP và EVFTA nhằm hoàn thiện chiến lược hội nhập kinh tế quốc tế toàn diện.

Để tận dụng tối đa cơ hội từ các hiệp định thương mại tự do và nâng cao hiệu quả thu hút FDI chất lượng cao từ Nhật Bản, các nhà quản lý và doanh nghiệp cần bắt tay ngay vào việc chuẩn hóa quy trình sản xuất, đầu tư công nghệ và liên kết chuỗi giá trị theo các giải pháp đã được đề xuất.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1:Tổng quan chung về các Hiệp định thương mại tự do (FTA) giữa Việt Nam và Nhật Bản ảnh hưởng đến thu hút đầu tư trực tiếp của Nhật Bản vào Việt Nam Chương 2:Thực trạng thu hút đầu tư trực tiếp của Nhật Bản vào Việt Nam trong bối cảnh thực hiện các hiệp định thương mại tự do giữa Việt Nam và Nhật Bản. Chương 3: Định hướng và giải pháp tăng cường thu hút đầu tư trực tiếp của Nhật Bản vào Việt Nam trong bối cảnh thực hiện các hiệp định thương mại tự do giữa Việt Nam và Nhật Bản. 5 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN CHUNG VỀ CÁC HIỆP ĐỊNH THƢƠNG MẠI TỰ DO (FTA) GIỮA VIỆT NAM VÀ NHẬT BẢN ẢNH HƢỞNG ĐẾN THU HÚT ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP CỦA NHẬT BẢN VÀO VIỆT NAM 1. Nội dung cơ bản của các FTA giữa Việt Nam và Nhật Bản ảnh hƣởng đến thu hút đầu tƣ trực tiếp của Nhật Bản vào Việt Nam 1.1 Hiệp định đối tác kinh tế toàn diện ASEAN – Nhật Bản (AJCEP) “ASEAN và Nhật Bản ký kết Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện (AJCEP) vào tháng 4/2008 và tới 01/12/2008 thì bắt đầu có hiệu lực.

Trước đó, ASEAN và Nhật Bản đã ký Hiệp định khung về đối tác kinh tế toàn diện năm 2003. Hiệp định AJCEP được đánh giá là một Hiệp định thương mại tự do (FTA) toàn diện trong nhiều lĩnh vực, bao gồm thương mại hàng hóa, đầu tư, dịch vụ và hợp tác kinh tế.” Trong Hiệp định AJCEP, Việt Nam cùng các nước thành viên thoả thuận cam kết giảm thuế nhập khẩu hàng hoá từ Nhật Bản, từ đó chi phí nhập khẩu từ Nhật Bản đối với các doanh nghiệp đầu tư nước ngoài của Nhật Bản tại Việt Nam giảm, khuyến khích các nhà đầu tư Nhật Bản đầu tư vốn đầu tư trực tiếp sang thị trường Việt Nam. Theo danh mục biểu thuế quan hài hòa ASEAN AHTN (2007), biểu cam kết giảm thuế trong Hiệp định AJCEP đưa vào lộ trình cắt giảm 8.771 dòng thuế trong trong tổng số 9. Còn lại là 57 dòng thuế CKD ô tô và 562 dòng thuế không cắt giảm.

Theo Hiệp định, Việt Nam cam kết giảm thuế các mặt hàng nhập khẩu từ Nhật Bản lên tới 82% trong thời gian 16 năm và với 10 năm đầu tiên sau Hiệp định thì giảm 69% số dòng thuế. Việt Nam ngay lập tức xoá bỏ thuế quan với 26.3% dòng thuế ngay khi AJCEP có hiệu lực, mục tiêu tới năm 2018 thì xoá bỏ 33.8% số dòng thuế. Lộ trình giảm thuế này được thực hiện tới năm 2025, khi đó, 86% số dòng thuế trong Biều cam 6 kết sẽ được xoá bỏ hoàn toàn thuế quan. Vào các năm 2018, 2023 và 2024 là những năm có những mặt hàng nhất định được cắt giảm xuống chỉ còn 0%, nhưng trong đó phần lớn vẫn là các mặt hàng công nghiệp.

Lộ trình giảm thuế này đã được thực hiện ngay khi Hiệp định bắt đầu có hiệu lực là năm 2008, như vậy tổng lộ trình khoảng 17 năm. Sau 15 năm lộ trình bắt đầu thì Việt Nam cam kết loại bỏ 25.7% và sau 16 năm lộ trình thì khoảng thêm 0.7% số dòng thuế tương ứng.1: Bảng phân tán số dòng thuế xoá bỏ thuế quan theo ngành của Việt Nam theo Hiệp định AJCEP Ngành 2008 2018 2025 1. Máy và thiết bị điện 709 1. Hàng chế tạo khác 233 370 601 6.

Gỗ và sản phẩm gỗ 86 291 502 8. Thiết bị vận tải 85 186 235 9. Khoáng sản 48 262 350 10. Da và cao su 23 153 238 11.

Cá và sản phẩm cá 6 8 157 13. Dầu khí 0 1 9 Tổng 2.321 Nguồn: Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện ASEAN – Nhật Bản 7 Bảng 1.1 trên cho thấy: ngay khi Hiệp định có hiệu lực (1/12/2008) thì 2468 dòng thuế (94,6% trong số đó là các mặt hàng công nghiệp) ngay lập tức được xoá bỏ thuế quan.846 số dòng thuế vào năm 2018 được xoá bỏ thuế quan, trong đó chiếm khỏng 91,2% là các mặt hàng công nghiệp. Năm 2025 – năm kết thúc lộ trình, 8321 dòng thuế (trong đó có tới 84,5% số dòng thuế là các mặt hàng công nghiệp) sẽ được xoá bỏ thuế quan. “Các ngành được xoá bỏ thuế quan theo cam kết tập trung vào: hoá chất, máy móc thiết bị điện, máy móc cơ khí, dệt may, kim loại và các sản phẩm nông nghiệp.Trong biểu thuế ưu đãi nhập khẩu của ASEAN - Nhật Bản, các mặt hàng chủ yếu cắt giảm theo danh mục cắt giảm dần đều từ thuế suất cơ sở.

Ngoài ra, những mặt hàng thuộc những danh mục nhạy cảm thì được áp dụng thuế suất cơ sở trong cả lộ trình và được giảm từ thuế suất cơ sở xuống 5% vào năm 2025 và 50% vào năm 2023.”Vì thế, theo lộ trình giảm thuế theo AJCEP thì thuế suất áp dụng có xu hướng giảm dần. Tham gia vào Hiệp định AJCEP, Nhật Bản cam kết giảm thuế nhập khẩu các mặt hàng từ Việt Nam. 94% hàng hoá từ Việt Nam xuất sang Nhật Bản sẽ được xoá bỏ thuế quan nhập khẩu tại Nhật trong 10 năm. Khi AJCEP được thực thi, Nhật Bản ngay lập tức thực hiện cam kết, đã xoá bỏ thuế quan của 7287 dòng thuế (80% biểu thuế).

Khi các nhà đầu tư Nhật Bản đầu tư ra sản xuất ở nước ngoài và nhập khẩu lại các mặt hàng sản xuất được về nước mình với một số lượng lớn sẽ làm cho đồng nội tệ có xu hướng tăng lên. Chính vì vậy, điều này tác động tới tỷ giá đối hoái của đồng nội tệ so với đồng ngoại tệ. Tỷ giá hối đoái của đồng nội tệ so với đồng ngoại tệ có xu hướng giảm dần khiến cho các nhà sản xuất trong nước tăng cường thực hiện các hoạt động xuất khẩu, tăng thu ngoại tệ cho đất nước. Bên cạnh đó, Nhật Bản là nước có xu hướng dùng đồ Nhật nhiều nên sau khi sản xuất tại các nước đầu tư thì họ sẽ xuất khẩu về Nhật Bản đề cung cấp cho thị trường trong nước.

Tuy nhiên, để được cắt giảm thuế quan theo cam kết trong AJCEP thì các nước thành viên phải tuân thủ theo quy tắc xuất xứ hàng hoá. Quy tắc xuất xứ hàng hoá nhằm xác định sự hợp lệ của hàng hoá nhập khẩu để có quyền hưởng các mức ưu đãi thuế quan. Đối với hiệp định AJCEP, quy tắc xuất xứ hàng hoá là đảm bảo 8 tiêu chí chung là RVC(40) hoặc CTH. RVC là “hàm lượng giá trị khu vực của hàng hóa tính theo công thức và hàm lượng đó phải lớn hơn hoặc bằng tỷ lệ phần trăm theo quy định, đồng thời, bước sản xuất cuối cùng phải được làm tại một nước thành viên”.

Nghĩa là để được hưởng ưu đãi thuế nhập khẩu vào Nhật Bản thì Việt Nam cần đảm bảo được ít nhất 40% hàm lượng giá trị hàng hoá được thực hiện tại Việt Nam. CTH nghĩa là trong quá trình sản xuất hàng hoá, tất cả nguyên liệu không có xuất xứ phải trải qua chuyển đổi mã HS ở cấp 04 số. Chính những quy tắc xuất xứ này ảnh hưởng đến việc có được hưởng ưu đãi thuế quan trong cam kết của Hiệp định. Bên cạnh các quy tắc xuất xứ hàng hoá thì các quy tắc trong thương mại: “hàng rào kĩ thuật, vệ sinh an toàn thực phẩm cũng là những vấn đề ảnh hưởng đến thương mại giữa Việt Nam và Nhật Bản.

Việt Nam và Nhật Bản phải đảm bảo các yêu cầu về quy chuẩn kỹ thuật, các tiêu chuẩn và các hoạt động đánh giá sự phù hợp nhằm mục đích tránh những rào cản không hợp lí với thương mại hai nước”. Trong xuất khẩu các mặt hàng thuỷ sản, nông sản ra các thị trường các quốc gia khác, đặc biệt là thị trường Nhật Bản thì vấn đề quan trọng và cần thắt chặt nhất là vệ sinh an toàn thực phẩm. Luật vệ sinh an toàn thực phẩm của Nhật Bản bắt đầu thực hiện từ 29/05/2006, nhằm kiểm soát thực phẩm tránh những dư lượng hoá chất bị cấm, đồng thời đối với những mặt hàng nhập khẩu vào Nhật Bản, có thể nghiên cứu để nâng hạn mức cho phép dư lượng hoá chất. Đảm bảo được những vấn đề về tiêu chuẩn kỹ thuật và về sinh an toàn thực phẩm, quan hệ thương mại giữa hai nước sẽ phát triển hơn, tạo tiền đề thuận lợi cho nguồn vốn đầu tư nước ngoài từ Nhật Bản vào Việt Nam.

Khi tham gia Hiệp định AJCEP, Việt Nam và các nước thành viên sẽ cùng thực hiện Hiệp định GATS, cùng nhau phát triển thương mại dịch vụ. Tất cả các thành viên của ASEAN và Nhật Bản sẽ đưa ra các giải pháp thúc đẩy tự do hoá và các điều kiện thuận lợi khuyến khích hoạt động thương mại dịch vụ giữa Nhật Bản và các quốc gia thành viên ASEAN. Thương mại dịch vụ phát triển trong nước là 9 một yếu tố hấp dẫn các doanh nghiệp nước ngoài thực hiện hoạt động đầu tư, từ đó thu hút vốn đầu tư của Nhật Bản chảy vào Việt Nam. Về thoả thuận hợp tác đầu tư, các quốc gia là thành viên ASEAN và Nhật Bản dựa trên sự phù hợp về chính sách, quy định và pháp luật để đưa ra và giữ các điều kiện thuận lợi, rõ ràng, công khai trong quốc gia mình đối với các hoạt động đầu tư của các quốc gia khác.

Chính vì vậy sẽ nâng cao được chất lượng và khả năng cạnh tranh của môi trường kinh doanh đầu tư của các quốc gia thành viên ASEAN và Nhật Bản thông qua các chính sách tự do hoá, bảo hộ đầu tư, hỗ trợ và phát triển. Hiệp định AJCEP có những mục quy định thống nhất giữa hai nước về tự do hoá đầu tư và bảo hộ đầu tư: Từng bước loại bỏ các biện pháp hạn chế đầu tư, áp dụng nguyên tắc đãi ngộ quốc gia (NT) và nguyên tắc tối huệ quốc (MFN). Cụ thể là, khi các nhà đầu tư thuộc các nước là thành viên của AJCEP tiến hành đầu tư tại một quốc gia thành viên khác sẽ được hưởng những ưu đãi và nghĩa vụ như nhau. Từ đó tạo được một môi trường cạnh tranh bình đẳng, lành mạnh, không có sự phân biệt đối xử giữa nhà đầu tư.

Các nhà đầu tư FDI của Nhật Bản có thể thành lập, mua lại, mở rộng, điều hành, triển khai, vận hành, kinh doanh hoặc các hình thức chuyển nhượng dự án đầu tư khác trong lãnh thổ nước được đầu tư. Tuy nhiên trong hiệp định thương mại giữa ASEAN – Nhật Bản còn có các thành viên khác, khi thực hiện tự do hoá đầu tư và bảo hộ đầu tư sẽ khiến cho các quốc gia ASEAN phải cạnh tranh với nhau để thu hút được nhiều FDI từ phía Nhật Bản.