Tần Suất Và Các Yếu Tố Tiên Lượng Tử Vong 30 Ngày Ở Bệnh Nhân Đợt Cấp Bệnh Phổi Tắc Nghẽn Mạn Tính

Nghiên cứu tần suất và yếu tố tiên lượng tử vong 30 ngày ở bệnh nhân COPD nhập viện, cung cấp thông tin quan trọng cho điều trị và quản lý bệnh.

• Tác giả: Nguyễn Xuân Thắng
• Người hướng dẫn: TS.BS Lê Khắc Bảo
• Trường học: Đại Học Y Dược Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Nội Khoa
• Đề tài: Tần Suất Tử Vong 30 Ngày Ở Bệnh Nhân Đợt Cấp Bệnh Phổi Tắc Nghẽn Mạn Tính
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ Y Học
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN Y VĂN
• 1.1. Khái quát về bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính
• 1.2. Khái quát về đợt cấp bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính
• 1.3. Tổng quan về các yếu tố tiên lượng tử vong trong đợt cấp bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Đối tượng nghiên cứu
• 2.4. Cách tiến hành nghiên cứu
• 2.5. Định nghĩa biến số. Phương pháp thu nhập số liệu
• 2.6. Xử lí thống kê
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Tần suất tử vong 30 ngày ở bệnh nhân đợt cấp bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính nhập viện
• 3.2. Yếu tố tiên lượng tử vong 30 ngày ở bệnh nhân đợt cấp bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính nhập viện
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Tần suất tử vong 30 ngày ở bệnh nhân đợt cấp bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính nhập viện
• 4.2. Yếu tố tiên lượng tử vong 30 ngày ở bệnh nhân đợt cấp bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính nhập viện
• HẠN CHẾ CỦA ĐỀ TÀI
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tần Suất Tử Vong 30 Ngày COPD Nghiên Cứu Mới

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (BPTNMT) là một vấn đề sức khỏe toàn cầu, gây ra gánh nặng lớn cho hệ thống y tế và ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống của bệnh nhân. Đợt cấp BPTNMT thường xảy ra ở giai đoạn muộn của bệnh, làm tăng nguy cơ tử vong và chi phí điều trị. Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định tần suất tử vong 30 ngày ở bệnh nhân nhập viện vì đợt cấp BPTNMT, một chỉ số quan trọng để đánh giá hiệu quả điều trị và tiên lượng bệnh. Theo WHO, BPTNMT là nguyên nhân gây tử vong đứng hàng thứ ba trên thế giới. Tại Việt Nam, tỷ lệ hiện mắc chung trong dân số là 2,2%, tăng lên 4,1% ở nhóm người trên 40 tuổi (Nguyễn Thị Xuyến và cộng sự, 2010). Việc hiểu rõ tần suất tử vong và các yếu tố liên quan là rất quan trọng để cải thiện chăm sóc và giảm thiểu hậu quả xấu cho bệnh nhân.

1.1. Định Nghĩa và Tầm Quan Trọng của Tần Suất Tử Vong 30 Ngày

Tần suất tử vong 30 ngày là tỷ lệ bệnh nhân tử vong trong vòng 30 ngày kể từ khi nhập viện vì một bệnh lý cụ thể, trong trường hợp này là đợt cấp BPTNMT. Đây là một chỉ số quan trọng để đánh giá chất lượng chăm sóc y tế và hiệu quả của các biện pháp điều trị. Tỷ lệ tử vong cao có thể phản ánh sự thiếu hụt trong chẩn đoán, điều trị hoặc quản lý bệnh. Việc theo dõi và phân tích tần suất tử vong giúp các nhà lâm sàng và quản lý y tế xác định các vấn đề cần cải thiện và đưa ra các biện pháp can thiệp phù hợp. Nghiên cứu của Samy Suissa và cộng sự cho thấy tần suất tử vong cao nhất trong tuần đầu tiên sau nhập viện vì đợt cấp BPTNMT.

1.2. Dịch Tễ Học và Gánh Nặng Bệnh Tật của COPD Toàn Cầu

Theo WHO năm 2019, BPTNMT là nguyên nhân tử vong đứng hàng thứ ba trên toàn thế giới, gây ra gánh nặng kinh tế và xã hội đáng kể. Năm 2019, trên thế giới có 55,4 triệu người tử vong, trong đó riêng BPTNMT đã chiếm tới 6,0% tương đương với 3,4 triệu người. Tại Mỹ, BPTNMT dẫn đến 15,4 triệu lượt khám bệnh, 1,5 triệu lượt khám tại khoa cấp cứu và 726.000 ca nhập viện mỗi năm. Đợt cấp BPTNMT ảnh hưởng xấu đến chất lượng cuộc sống của bệnh nhân và tăng nguy cơ tử vong. Sau đợt cấp, các triệu chứng và chức năng phổi mất vài tuần để hồi phục và đợt cấp cũng đẩy nhanh tốc độ suy giảm chức năng phổi.

II. Thách Thức Tiên Lượng Tử Vong COPD Yếu Tố Ảnh Hưởng

Việc tiên lượng tử vong ngắn hạn COPD, đặc biệt là trong vòng 30 ngày sau nhập viện vì đợt cấp, là một thách thức lớn đối với các bác sĩ lâm sàng. Bệnh nhân BPTNMT không đồng nhất, với mức độ nghiêm trọng của bệnh và các bệnh đồng mắc khác nhau. Điều này đòi hỏi các bác sĩ phải có khả năng đánh giá chính xác nguy cơ tử vong của từng bệnh nhân để đưa ra quyết định điều trị phù hợp. Nhiều nghiên cứu đã được thực hiện để xác định các yếu tố tiên lượng tử vong COPD, nhưng kết quả còn nhiều khác biệt và chưa có sự thống nhất. Việc xác định các yếu tố này là rất quan trọng để cải thiện tiên lượng và giảm tỷ lệ tử vong 30 ngày COPD.

2.1. Các Yếu Tố Lâm Sàng và Cận Lâm Sàng Tiên Lượng Tử Vong

Nhiều yếu tố lâm sàng và cận lâm sàng đã được xác định là có liên quan đến tiên lượng tử vong bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, bao gồm tuổi cao, giới tính nam, chỉ số khối cơ thể (BMI) thấp, suy tim, suy thận, rối loạn tri giác, sử dụng oxy dài hạn trước đó, phù chi dưới, mức độ tắc nghẽn luồng khí nặng (GOLD 4), bệnh tâm phế, toan hóa máu và tăng troponin. Nghiên cứu của Aran Singanayagam và cộng sự (2013) đã xác định 12 yếu tố tiên lượng tử vong ngắn hạn ở bệnh nhân nhập viện vì đợt cấp BPTNMT. Đối với bệnh nhân nằm ICU, tuổi, điểm Glasgow và pH có liên quan mạnh mẽ đến tiên lượng tử vong.

2.2. Thang Điểm DECAF và Các Mô Hình Tiên Lượng Tử Vong COPD

Thang điểm DECAF (Dyspnea, Eosinopenia, Consolidation, Acidemia and Atrial Fibrillation) là một công cụ tiên lượng tử vong được phát triển bởi John Steer và cộng sự (2012). Thang điểm này dựa trên 5 yếu tố lâm sàng và cận lâm sàng để đánh giá nguy cơ tử vong của bệnh nhân đợt cấp BPTNMT. Ngoài ra, nhiều mô hình dự đoán tử vong COPD khác cũng đã được phát triển, sử dụng các biến số khác nhau để ước tính nguy cơ tử vong. Tuy nhiên, hiệu quả của các mô hình này còn cần được đánh giá thêm trong các nghiên cứu khác nhau.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Tần Suất Tử Vong 30 Ngày COPD Chi Tiết

Nghiên cứu này được thực hiện nhằm xác định tần suất tử vong 30 ngày và các yếu tố tiên lượng tử vong COPD ở bệnh nhân nhập viện vì đợt cấp BPTNMT. Thiết kế nghiên cứu là một nghiên cứu quan sát, tiến cứu, thu thập dữ liệu từ bệnh nhân nhập viện tại một bệnh viện đa khoa ở Thành phố Hồ Chí Minh. Đối tượng nghiên cứu là bệnh nhân trên 40 tuổi, được chẩn đoán BPTNMT theo tiêu chuẩn GOLD và nhập viện vì đợt cấp. Dữ liệu được thu thập bao gồm thông tin về tiền sử bệnh, đặc điểm lâm sàng, kết quả xét nghiệm cận lâm sàng và tình trạng tử vong trong vòng 30 ngày sau nhập viện. Các yếu tố liên quan đến tỷ lệ tử vong 30 ngày COPD được phân tích bằng các phương pháp thống kê phù hợp.

3.1. Thiết Kế Nghiên Cứu và Đối Tượng Tham Gia Nghiên Cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế quan sát, tiến cứu để thu thập dữ liệu từ bệnh nhân nhập viện vì đợt cấp BPTNMT. Đối tượng nghiên cứu là bệnh nhân trên 40 tuổi, được chẩn đoán BPTNMT theo tiêu chuẩn GOLD và nhập viện vì đợt cấp. Tiêu chuẩn loại trừ bao gồm bệnh nhân có các bệnh lý khác có thể ảnh hưởng đến tiên lượng tử vong, chẳng hạn như ung thư giai đoạn cuối hoặc suy đa tạng. Cỡ mẫu được tính toán dựa trên ước tính tần suất tử vong và độ chính xác mong muốn.

3.2. Thu Thập Dữ Liệu và Các Biến Số Nghiên Cứu Chính

Dữ liệu được thu thập từ hồ sơ bệnh án, phỏng vấn bệnh nhân và kết quả xét nghiệm cận lâm sàng. Các biến số nghiên cứu chính bao gồm tuổi, giới tính, BMI, tiền sử hút thuốc, mức độ tắc nghẽn luồng khí (FEV1), các bệnh đồng mắc, các triệu chứng lâm sàng (khó thở, ho, khạc đàm), kết quả xét nghiệm khí máu động mạch (pH, PaO2, PaCO2), và tình trạng tử vong trong vòng 30 ngày sau nhập viện. Các biến số này được sử dụng để phân tích mối liên quan với tần suất tử vong 30 ngày.

3.3. Phương Pháp Phân Tích Thống Kê và Đánh Giá Kết Quả

Dữ liệu được phân tích bằng các phương pháp thống kê mô tả và phân tích hồi quy. Các phương pháp thống kê mô tả được sử dụng để tính toán tần suất tử vong và mô tả đặc điểm của đối tượng nghiên cứu. Phân tích hồi quy được sử dụng để xác định các yếu tố có liên quan độc lập đến tỷ lệ tử vong 30 ngày COPD. Các kết quả được trình bày dưới dạng tỷ lệ, trung bình, độ lệch chuẩn và khoảng tin cậy 95%.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Tần Suất Tử Vong 30 Ngày và Yếu Tố Liên Quan

Nghiên cứu này đã xác định tần suất tử vong 30 ngày ở bệnh nhân đợt cấp BPTNMT nhập viện và các yếu tố liên quan. Kết quả cho thấy tỷ lệ tử vong 30 ngày COPD là [điền số liệu cụ thể từ nghiên cứu]. Các yếu tố có liên quan độc lập đến tử vong ngắn hạn COPD bao gồm [liệt kê các yếu tố cụ thể từ nghiên cứu]. Những phát hiện này cung cấp thông tin quan trọng cho các bác sĩ lâm sàng để đánh giá nguy cơ tử vong của bệnh nhân và đưa ra quyết định điều trị phù hợp. Kết quả nghiên cứu cũng có thể được sử dụng để phát triển các mô hình dự đoán tử vong COPD chính xác hơn.

4.1. Tần Suất Tử Vong 30 Ngày ở Bệnh Nhân Đợt Cấp COPD

Kết quả nghiên cứu cho thấy tần suất tử vong 30 ngày ở bệnh nhân đợt cấp BPTNMT nhập viện là [điền số liệu cụ thể từ nghiên cứu]. Tỷ lệ này cao hơn/thấp hơn so với các nghiên cứu trước đây, có thể do sự khác biệt về đặc điểm của đối tượng nghiên cứu, phương pháp thu thập dữ liệu hoặc hệ thống chăm sóc y tế. Việc so sánh tần suất tử vong với các nghiên cứu khác giúp đánh giá hiệu quả của các biện pháp điều trị và quản lý bệnh tại bệnh viện.

4.2. Các Yếu Tố Tiên Lượng Tử Vong 30 Ngày COPD Quan Trọng

Phân tích hồi quy đã xác định các yếu tố có liên quan độc lập đến tử vong ngắn hạn COPD, bao gồm [liệt kê các yếu tố cụ thể từ nghiên cứu]. Các yếu tố này có thể được sử dụng để xây dựng một mô hình dự đoán tử vong COPD đơn giản và dễ sử dụng, giúp các bác sĩ lâm sàng đánh giá nguy cơ tử vong của bệnh nhân một cách nhanh chóng và chính xác. Việc xác định các yếu tố này cũng giúp các nhà nghiên cứu tập trung vào các biện pháp can thiệp có thể cải thiện tiên lượng của bệnh nhân.

V. Bàn Luận và Ứng Dụng Thực Tiễn Giảm Tử Vong COPD

Nghiên cứu này cung cấp bằng chứng quan trọng về tần suất tử vong 30 ngày và các yếu tố tiên lượng tử vong COPD ở bệnh nhân nhập viện vì đợt cấp BPTNMT. Những phát hiện này có thể được sử dụng để cải thiện chăm sóc và giảm thiểu hậu quả xấu cho bệnh nhân. Các bác sĩ lâm sàng có thể sử dụng các yếu tố tiên lượng để đánh giá nguy cơ tử vong của bệnh nhân và đưa ra quyết định điều trị phù hợp. Các nhà quản lý y tế có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để phát triển các chương trình can thiệp nhằm cải thiện chất lượng chăm sóc và giảm tỷ lệ tử vong 30 ngày COPD. Cần có thêm các nghiên cứu để đánh giá hiệu quả của các biện pháp can thiệp này.

5.1. So Sánh Kết Quả Nghiên Cứu với Các Nghiên Cứu Trước Đây

Kết quả nghiên cứu này có sự tương đồng và khác biệt so với các nghiên cứu trước đây về tần suất tử vong và các yếu tố tiên lượng tử vong COPD. Sự khác biệt có thể do sự khác biệt về đặc điểm của đối tượng nghiên cứu, phương pháp thu thập dữ liệu hoặc hệ thống chăm sóc y tế. Việc so sánh kết quả với các nghiên cứu khác giúp đánh giá tính tổng quát của các phát hiện và xác định các lĩnh vực cần nghiên cứu thêm.

5.2. Ứng Dụng Kết Quả Nghiên Cứu trong Thực Hành Lâm Sàng

Các bác sĩ lâm sàng có thể sử dụng các yếu tố tiên lượng tử vong được xác định trong nghiên cứu này để đánh giá nguy cơ tử vong của bệnh nhân đợt cấp BPTNMT. Dựa trên đánh giá này, các bác sĩ có thể đưa ra quyết định điều trị phù hợp, chẳng hạn như tăng cường chăm sóc hỗ trợ, sử dụng các biện pháp điều trị tích cực hơn hoặc chuyển bệnh nhân đến ICU. Việc sử dụng các mô hình dự đoán tử vong COPD cũng có thể giúp các bác sĩ đưa ra quyết định điều trị khách quan hơn.

5.3. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo và Các Biện Pháp Can Thiệp

Cần có thêm các nghiên cứu để đánh giá hiệu quả của các biện pháp can thiệp nhằm cải thiện tiên lượng của bệnh nhân đợt cấp BPTNMT. Các biện pháp can thiệp có thể bao gồm tăng cường chăm sóc hỗ trợ, sử dụng các biện pháp điều trị tích cực hơn, cải thiện quản lý bệnh đồng mắc và tăng cường giáo dục bệnh nhân. Các nghiên cứu tiếp theo cũng nên tập trung vào việc phát triển các mô hình dự đoán tử vong COPD chính xác hơn và dễ sử dụng hơn.

VI. Kết Luận Tần Suất Tử Vong 30 Ngày COPD và Hướng Đi Mới

Nghiên cứu này đã cung cấp thông tin quan trọng về tần suất tử vong 30 ngày và các yếu tố tiên lượng tử vong COPD ở bệnh nhân nhập viện vì đợt cấp BPTNMT. Những phát hiện này có thể được sử dụng để cải thiện chăm sóc và giảm thiểu hậu quả xấu cho bệnh nhân. Cần có thêm các nghiên cứu để đánh giá hiệu quả của các biện pháp can thiệp nhằm cải thiện tiên lượng của bệnh nhân và phát triển các mô hình dự đoán tử vong COPD chính xác hơn. Việc tiếp tục nghiên cứu và cải thiện chăm sóc sẽ giúp giảm tỷ lệ tử vong 30 ngày COPD và cải thiện chất lượng cuộc sống của bệnh nhân.

6.1. Tóm Tắt Các Phát Hiện Chính của Nghiên Cứu

Nghiên cứu đã xác định tần suất tử vong 30 ngày ở bệnh nhân đợt cấp BPTNMT nhập viện và các yếu tố có liên quan độc lập đến tử vong ngắn hạn COPD. Các yếu tố này có thể được sử dụng để xây dựng một mô hình dự đoán tử vong COPD đơn giản và dễ sử dụng, giúp các bác sĩ lâm sàng đánh giá nguy cơ tử vong của bệnh nhân một cách nhanh chóng và chính xác.

6.2. Tầm Quan Trọng của Nghiên Cứu và Hướng Đi Trong Tương Lai

Nghiên cứu này có tầm quan trọng trong việc cung cấp thông tin cho các bác sĩ lâm sàng và nhà quản lý y tế về tần suất tử vong và các yếu tố tiên lượng tử vong COPD. Các nghiên cứu trong tương lai nên tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của các biện pháp can thiệp nhằm cải thiện tiên lượng của bệnh nhân và phát triển các mô hình dự đoán tử vong COPD chính xác hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (BPTNMT - COPD) hiện là nguyên nhân gây tử vong đứng hàng thứ ba trên toàn cầu, chỉ sau bệnh tim thiếu máu cục bộ và đột quỵ. Theo báo cáo từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) năm 2019, trong tổng số 55,4 triệu ca tử vong trên thế giới, BPTNMT chiếm tới 6,0%, tương đương khoảng 3,4 triệu người. Tại Việt Nam, các khảo sát dịch tễ học ghi nhận tỉ lệ hiện mắc chung trong cộng đồng đạt 2,2%, và con số này tăng vọt lên mức 4,1% đến 4,2% ở nhóm dân số trên 40 tuổi, với sự chiếm ưu thế rõ rệt ở nam giới do thói quen hút thuốc lá kéo dài.

Trong tiến trình bệnh lý tự nhiên, các đợt cấp BPTNMT thường xuất hiện ở giai đoạn muộn, làm suy giảm chức năng hô hấp nhanh chóng và tạo ra gánh nặng kinh tế - y tế nặng nề. Dữ liệu từ một nghiên cứu theo dõi 73.106 bệnh nhân trong suốt 17 năm cho thấy hơn 50% người bệnh tử vong trong vòng 5 năm sau lần nhập viện đầu tiên vì đợt cấp. Tại các khoa cấp cứu ở Việt Nam, áp lực quá tải bệnh nhân diễn ra thường xuyên trong khi nguồn lực hồi sức có giới hạn, đòi hỏi phải có công cụ sàng lọc và nhận diện sớm nguy cơ tử vong ngắn hạn.

Luận văn thạc sĩ y học chuyên ngành Nội khoa (mã số: 8720107) do học viên Nguyễn Xuân Thắng thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của TS.BS Lê Khắc Bảo tại Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh tập trung giải quyết mục tiêu: Xác định tần suất tử vong 30 ngày và phân tích các yếu tố tiên lượng tử vong độc lập ở bệnh nhân đợt cấp BPTNMT nhập viện tại Bệnh viện Nhân dân Gia Định trong giai đoạn từ tháng 10/2020 đến tháng 05/2021. Kết quả nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn cao, hỗ trợ bác sĩ cấp cứu phân tầng nguy cơ kịp thời và đưa ra quyết định nhập viện hoặc chuyển tuyến an toàn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên các hướng dẫn quốc tế và mô hình tiên lượng chuẩn mực trong chuyên khoa Hô hấp:

• Chiến lược Toàn cầu về Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (GOLD 2020): Cung cấp tiêu chuẩn vàng chẩn đoán BPTNMT dựa trên đo chức năng hô hấp với chỉ số FEV1/FVC < 0,7 sau nghiệm pháp giãn phế quản. Hệ thống phân loại GOLD đánh giá mức độ tắc nghẽn luồng khí qua 4 mức độ (GOLD 1: FEV1 ≥ 80% đến GOLD 4: FEV1 < 30%) và phân nhóm bệnh nhân theo mô hình ABCD dựa trên thang điểm khó thở mMRC, bộ câu hỏi đánh giá chất lượng sống CAT (COPD Assessment Test) cùng tần suất đợt cấp trong 12 tháng trước đó.
• Thang điểm tiên lượng DECAF: Mô hình đánh giá nguy cơ tử vong nội viện thông qua 5 biến số then chốt gồm mức độ khó thở nền (Dyspnea), giảm bạch cầu ái toan (Eosinopenia), tổn thương đông đặc nhu mô phổi (Consolidation), toan hóa máu (Acidemia) và rung nhĩ (Atrial Fibrillation) với diện tích dưới đường cong ROC (AUC) đạt 0,86 (khoảng tin cậy 95%: 0,82 - 0,89).
• Tam chứng Anthonisen và định nghĩa toan hô hấp cấp: Đánh giá đợt cấp dựa trên sự gia tăng triệu chứng khó thở, tăng thể tích đàm và đàm đổi màu mủ. Đồng thời, toan hô hấp cấp tính được xác định khi PaCO2 > 45 mmHg kết hợp pH máu động mạch < 7,35, là chỉ dấu quan trọng hướng dẫn can thiệp thông khí cơ học.
• Tiêu chuẩn phân loại thể trạng theo WHO cho người châu Á: Đánh giá chỉ số khối cơ thể (BMI) với ngưỡng BMI < 18,5 kg/m² xác định tình trạng suy dinh dưỡng và BMI ≥ 23 kg/m² xác định tình trạng thừa cân, béo phì.

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu đoàn hệ tiến cứu (Prospective cohort study), theo dõi bệnh nhân liên tục từ thời điểm tiếp nhận tại khoa Cấp cứu, trong suốt quá trình nằm viện cho đến đủ 30 ngày sau nhập viện.
• Thời gian và địa điểm: Thực hiện tại Khoa Cấp cứu, Khoa Hô hấp và Khoa Hồi sức tích cực - Chống độc (ICU) Bệnh viện Nhân dân Gia Định từ tháng 10/2020 đến tháng 05/2021.
• Đối tượng và quy mô mẫu: Chọn mẫu toàn bộ thuận tiện gồm các bệnh nhân nhập viện thỏa mãn tiêu chuẩn chẩn đoán đợt cấp BPTNMT theo GOLD 2020. Áp dụng công thức ước tính cỡ mẫu cho một tỉ lệ với mức sai số d = 0,05 và độ tin cậy 95% (Z = 1,96), dựa trên tỉ lệ tử vong tham chiếu 7,0% từ các báo cáo tương đồng, cỡ mẫu tối thiểu được xác định là 101 bệnh nhân. Trong thực tế, nghiên cứu thu nhận 118 trường hợp ban đầu, sau khi loại bỏ 12 ca (10 ca không đo được chức năng hô hấp, 1 ca hen phế quản, 1 ca phù phổi cấp/suy tim), tổng số 106 bệnh nhân chính thức được đưa vào phân tích thống kê.
• Thu thập và phân tích dữ liệu: Ghi nhận các chỉ số sinh hiệu, tri giác (thang điểm Glasgow), khí máu động mạch thực hiện trong vòng 15 phút đầu tại cấp cứu, các thông số huyết học (bạch cầu, bạch cầu ái toan, CRP, Hemoglobin) và phim X-quang phổi chuẩn do bác sĩ chẩn đoán hình ảnh đọc độc lập. Toàn bộ dữ liệu được quản lý bằng phần mềm Stata 14. Phân tích hồi quy logistic đơn biến và đa biến (Multivariable Logistic Regression) được lựa chọn vì biến số kết cục là biến nhị giá (tử vong hoặc sống sau 30 ngày), giúp xác định các tỉ số chênh hiệu chỉnh (adjusted Odds Ratio - aOR) với ngưỡng ý nghĩa thống kê p < 0,05.
• Y đức: Đề tài được thông qua bởi Hội đồng Đạo đức trong Nghiên cứu Y sinh học Đại học Y Dược TP.HCM (Quyết định số 628/HĐĐĐ-ĐHYD) và Bệnh viện Nhân dân Gia Định (Quyết định số 94/NDGĐ-HĐĐĐ).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

• Tần suất tử vong 30 ngày: Nghiên cứu ghi nhận tỉ lệ tử vong tích lũy trong vòng 30 ngày là 7,6% (8/106 bệnh nhân), trong đó có 7 trường hợp tử vong trong thời gian nằm viện (chiếm 6,6%) và 1 trường hợp tử vong tại nhà sau khi xuất viện (chiếm 0,9%).
• Đặc điểm dân số học và yếu tố nguy cơ: Độ tuổi trung bình của mẫu nghiên cứu là 68,5 ± 8,2 tuổi (dao động từ 51 đến 92 tuổi), với nhóm tuổi từ 60 đến 80 chiếm đa số (khoảng 79,2%). Bệnh nhân nam chiếm ưu thế áp đảo với 93,4% (99/106 ca), tỉ lệ nam/nữ đạt 14/1. Tiền sử hút thuốc lá được ghi nhận ở 92,4% bệnh nhân (31,1% đang hút và 61,3% đã cai thuốc), mức độ hút thuốc trung bình đạt 37,6 ± 18,2 gói-năm. Khoảng 12,3% bệnh nhân có phơi nhiễm với chất đốt sinh khói hoặc bụi nghề nghiệp.
• Tình trạng bệnh nền và mức độ khó thở: Tỉ lệ bệnh nhân thuộc nhóm nguy cơ cao GOLD nhóm D chiếm tỉ lệ áp đảo (khoảng 68,9%), tiếp theo là nhóm B (khoảng 22,6%), trong khi nhóm A và C chỉ chiếm dưới 10%. Điểm khó thở mMRC trung bình là 2,3 ± 1,0 và điểm CAT trung bình là 14,8 ± 6,3. Hơn 70% bệnh nhân đã từng nhập viện vì đợt cấp trong 12 tháng trước đó, với số đợt cấp trung bình là 2,7 lần/năm; 9,4% bệnh nhân từng phải đặt nội khí quản và 25% có sử dụng liệu pháp oxy dài hạn tại nhà.
• Tỉ lệ chủng ngừa và dinh dưỡng: Tỉ lệ bao phủ vắc-xin phòng cúm trong vòng 1 năm và vắc-xin phế cầu trọn đời đều ở mức rất thấp, chỉ đạt khoảng 20% tổng số bệnh nhân. Tình trạng suy dinh dưỡng (BMI < 18,5 kg/m²) chiếm tới 46,2% dân số nghiên cứu, trong khi nhóm thừa cân - béo phì chiếm 24,5%.
• Yếu tố tiên lượng tử vong độc lập: Qua phân tích hồi quy logistic đa biến, các yếu tố tiên lượng độc lập có ý nghĩa thống kê cao đối với tử vong 30 ngày gồm có: Toan hô hấp cấp tại thời điểm nhập viện (pH < 7,35 và PaCO2 > 45 mmHg), tổn thương đông đặc hoặc xẹp phổi trên X-quang ngực thẳng, rối loạn tri giác (Glasgow < 15 điểm) và tiền sử suy tim hoặc bệnh tim thiếu máu cục bộ kết hợp.

Thảo luận kết quả

Tần suất tử vong 30 ngày 7,6% trong nghiên cứu này hoàn toàn tương đồng với các công bố quốc tế thực hiện tại khoa cấp cứu, như nghiên cứu của các tác giả tại Trung Quốc năm 2019 (tỉ lệ 7,0%) và nghiên cứu tại Scotland của Ross Archibald (tỉ lệ 5,2%). Tuy nhiên, con số này thấp hơn đáng kể so với các nghiên cứu thực hiện tại các khoa nội trú chuyên sâu ở Việt Nam, chẳng hạn như nghiên cứu của Trần Hữu Dũng tại Bệnh viện Nguyễn Trãi (18,3%) hay Hồ Thị Hoàng Uyên tại Bệnh viện Chợ Rẫy (28,33%). Sự khác biệt này bắt nguồn từ việc các nghiên cứu nội trú chỉ thu nhận bệnh nhân nặng đã qua chọn lọc hoặc đối tượng chuyên biệt tại ICU, trong khi nghiên cứu tại cấp cứu phản ánh toàn diện phổ bệnh từ nhẹ, trung bình đến nguy kịch.

Về mặt biểu diễn dữ liệu, mối liên hệ giữa các biến số lâm sàng và nguy cơ tử vong có thể được minh họa trực quan qua biểu đồ cột thể hiện phân bố độ tuổi và phân nhóm ABCD theo GOLD, kết hợp bảng hồi quy đa biến trình bày chỉ số Odds Ratio (OR) và đường cong ROC nhằm thể hiện độ nhạy cùng độ đặc hiệu của các chỉ dấu sinh học.

Đặc biệt, sự hiện diện của toan hô hấp cấp ngay tại khoa cấp cứu phản ánh tình trạng kiệt cơ hô hấp và ứ trệ CO2 nghiêm trọng. Kết hợp với tổn thương phế nang dạng đông đặc trên X-quang, nguy cơ suy hô hấp tiến triển tăng gấp nhiều lần, là cơ sở khoa học then chốt giúp các bác sĩ quyết định can thiệp thông khí nhân tạo không xâm lấn (NIV) hoặc đặt nội khí quản xâm lấn kịp thời.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các phát hiện thực chứng từ đề tài, các giải pháp can thiệp cụ thể được đề xuất nhằm giảm thiểu tỉ lệ tử vong và nâng cao hiệu quả điều trị:

• Xây dựng quy trình phân tầng nguy cơ khẩn cấp tại Khoa Cấp cứu: Ban hành phác đồ chuẩn yêu cầu hoàn tất xét nghiệm khí máu động mạch và chụp X-quang ngực trong vòng 15 đến 30 phút đầu kể từ khi tiếp nhận bệnh nhân đợt cấp BPTNMT. Bác sĩ cấp cứu cần kích hoạt hội chẩn liên chuyên khoa Hồi sức - Hô hấp ngay khi phát hiện bệnh nhân có toan hô hấp cấp (pH < 7,35) hoặc tổn thương đông đặc phổi để chỉ định thở máy NIV sớm, hướng tới mục tiêu giảm 20% tỉ lệ đặt nội khí quản muộn trong vòng 12 tháng.
• Nâng cao tỉ lệ bao phủ vắc-xin cúm và phế cầu trong quản lý ngoại trú: Phòng khám quản lý BPTNMT và Trung tâm Y tế dự phòng quận/huyện cần thiết lập quy chuẩn tư vấn tiêm chủng thường quy cho bệnh nhân BPTNMT ổn định, đặt mục tiêu nâng tỉ lệ tiêm phòng cúm hằng năm và phế cầu từ mức 20% hiện tại lên tối thiểu 65% trong giai đoạn 2022 - 2024.
• Tăng cường chương trình can thiệp dinh dưỡng và cai thuốc lá: Đội ngũ điều dưỡng và chuyên gia dinh dưỡng lâm sàng cần triển khai đánh giá chỉ số BMI và tư vấn chế độ ăn giàu năng lượng cho 100% bệnh nhân có BMI < 18,5 kg/m² khi xuất viện. Đồng thời, duy trì phòng tư vấn cai nghiện thuốc lá nhằm giảm tỉ lệ bệnh nhân còn hút thuốc từ 31,1% xuống dưới 10% sau 1 năm theo dõi.
• Thiết lập mạng lưới theo dõi chặt chẽ sau xuất viện trong vòng 30 ngày: Thiết lập hệ thống liên lạc qua điện thoại do nhân viên y tế phụ trách vào các ngày thứ 1, thứ 7 và hẹn tái khám đánh giá chức năng hô hấp vào ngày thứ 30 sau xuất viện, nhằm kịp thời phát hiện các dấu hiệu tái phát hoặc suy hô hấp tiềm ẩn tại nhà, giảm tỉ lệ tử vong ngoại viện xuống dưới 0,5%.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại nguồn tài liệu tham khảo giá trị cho nhiều nhóm đối tượng chuyên môn:

• Bác sĩ Hồi sức cấp cứu (Emergency & Critical Care Physicians): Nắm vững các tiêu chuẩn phân tầng nguy cơ tử vong 30 ngày ngay tại phòng lưu bệnh cấp cứu, tối ưu hóa quy trình chỉ định khí máu động mạch và can thiệp thông khí hỗ trợ kịp thời cho các ca bệnh nặng.
• Bác sĩ chuyên khoa Hô hấp và Nội tổng quát: Cập nhật các đặc điểm dịch tễ học, phân bố giai đoạn bệnh theo GOLD 2020, hiểu rõ vai trò của việc kiểm soát các bệnh lý tim mạch đồng mắc và tầm quan trọng của liệu pháp dinh dưỡng đối với bệnh nhân BPTNMT.
• Học viên sau đại học và nghiên cứu sinh Y khoa: Tham khảo thiết kế nghiên cứu đoàn hệ tiến cứu chặt chẽ, phương pháp xây dựng bộ công cụ thu thập số liệu lâm sàng - cận lâm sàng thực địa và kỹ thuật ứng dụng mô hình hồi quy logistic đa biến trên phần mềm thống kê chuyên dụng.
• Lãnh đạo bệnh viện và nhà quản lý y tế: Sử dụng bằng chứng nghiên cứu để cải tiến quy trình phân luồng tiếp nhận cấp cứu, giảm tải cho các khoa điều trị nội trú tuyến cuối và xây dựng kế hoạch dự trù trang thiết bị y tế như máy đo khí máu, máy thở không xâm lấn.

Câu hỏi thường gặp

• Tần suất tử vong 30 ngày ở bệnh nhân đợt cấp BPTNMT nhập viện trong nghiên cứu là bao nhiêu? Tần suất tử vong tích lũy trong vòng 30 ngày ghi nhận được là 7,6% (8/106 bệnh nhân), gồm 6,6% tử vong trong thời gian nằm viện và 0,9% tử vong tại nhà sau khi xuất viện. Tỉ lệ này phản ánh đúng thực tế phổ bệnh tiếp nhận tại khoa cấp cứu của một bệnh viện đa khoa tuyến cuối.
• Yếu tố nào tại thời điểm nhập viện có giá trị tiên lượng tử vong mạnh nhất? Phân tích đa biến xác định 4 yếu tố tiên lượng độc lập quan trọng gồm: Toan hô hấp cấp tính (pH < 7,35, PaCO2 > 45 mmHg), tổn thương đông đặc hoặc xẹp phổi trên X-quang ngực, rối loạn tri giác (thang điểm Glasgow < 15) và tiền sử có bệnh tim mạch đồng mắc như suy tim hoặc bệnh tim thiếu máu cục bộ.
• Tại sao xét nghiệm khí máu động mạch trong 15 phút đầu lại có tính chất quyết định? Khí máu động mạch đo ngay khi nhập viện giúp phát hiện sớm tình trạng toan hô hấp và suy giảm oxy máu nặng. Đây là chỉ dấu trực tiếp cho thấy tình trạng mệt cơ hô hấp nghiêm trọng, là tiêu chuẩn bắt buộc để chỉ định thở máy không xâm lấn hoặc xâm lấn trước khi người bệnh rơi vào hôn mê do ngộ độc CO2.
• Tình trạng suy dinh dưỡng ảnh hưởng như thế nào đến bệnh nhân đợt cấp BPTNMT? Trong nghiên cứu, có tới 46,2% bệnh nhân bị suy dinh dưỡng với chỉ số BMI < 18,5 kg/m². Thể trạng gầy làm suy yếu sức cơ hoành và cơ hô hấp phụ, đồng thời làm suy giảm chức năng miễn dịch toàn thân, khiến người bệnh dễ bị nhiễm trùng hô hấp nặng và khó hồi phục khi vào đợt cấp.
• Tỉ lệ tiêm phòng vắc-xin ở bệnh nhân BPTNMT trong nghiên cứu đạt mức nào? Tỉ lệ tiêm phòng ở quần thể nghiên cứu còn rất thấp, chỉ khoảng 20% bệnh nhân từng tiêm phòng cúm trong vòng 1 năm hoặc vắc-xin phế cầu trọn đời. Thực trạng này cho thấy công tác truyền thông và quản lý dự phòng ngoại trú tại tuyến cơ sở vẫn còn khoảng trống lớn cần cải thiện.

Kết luận

• Đề tài đã xác định chính xác tần suất tử vong 30 ngày ở bệnh nhân đợt cấp BPTNMT nhập viện tại Bệnh viện Nhân dân Gia Định là 7,6%, cung cấp dữ liệu dịch tễ học tin cậy tại tuyến cấp cứu.
• Dân số nghiên cứu mang đặc trưng của nhóm bệnh nhân cao tuổi (trung bình 68,5 tuổi), nam giới chiếm đa số (93,4%), tiền sử hút thuốc lá phổ biến (92,4%) và đa phần thuộc nhóm nguy cơ cao GOLD nhóm D.
• Bốn nhóm yếu tố tiên lượng độc lập có giá trị cao bao gồm: Toan hô hấp cấp tại cấp cứu, tổn thương đông đặc/xẹp phổi trên X-quang, rối loạn tri giác và bệnh lý tim mạch đồng mắc.
• Nghiên cứu chỉ ra những thiếu hụt nghiêm trọng trong quản lý bệnh ngoại trú, đặc biệt là tỉ lệ tiêm vắc-xin cúm/phế cầu mới chỉ đạt 20% và tỉ lệ suy dinh dưỡng lên tới 46,2%.
• Trong giai đoạn tiếp theo, các cơ sở y tế cần chuẩn hóa quy trình phân tầng nguy cơ 30 phút tại khoa cấp cứu và triển khai mạng lưới theo dõi sát bệnh nhân sau xuất viện nhằm giảm thiểu tối đa tỉ lệ tử vong. Quý đồng nghiệp và độc giả có thể khai thác toàn văn luận văn để ứng dụng trực tiếp các mô hình tiên lượng vào thực hành lâm sàng hằng ngày.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN Y VĂN 1. Khái quát về bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính 1. Định nghĩa Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính là một bệnh phổ biến, có thể phòng ngừa và điều trị được, đặc trưng bởi các triệu chứng hô hấp dai dẳng và hạn chế luồng khí, hậu quả của bất thường đường thở và/hoặc phế nang gây ra bởi sự tiếp xúc đáng kể với các hạt hoặc khí độc hại và bị ảnh hưởng bởi các yếu tố vật chủ bao gồm cả sự phát triển bất thường của phổi. Bệnh đồng mắc có tác động đáng kể đến tỷ lệ mắc bệnh và tần suất tử vong [65].

Dịch tễ học Theo WHO (World Health Organization) năm 2019, BPTNMT là nguyên nhân tử vong đứng hàng thứ ba trên toàn thế giới, gây ra gánh nặng kinh tế và xã hội đáng kể. Năm 2019, trên thế giới có 55,4 triệu người tử vong, trong đó riêng BPTNMT đã chiếm tới 6,0% tương đương với 3,4 triệu người [75]. Tại Mỹ, BPTNMT dẫn đến 15,4 triệu lượt khám bệnh, 1,5 triệu lượt khám tại khoa cấp cứu và 726.000 ca nhập viện mỗi năm [40]. Đợt cấp BPTNMT ảnh hưởng xấu đến chất lượng cuộc sống của bệnh nhân và tăng nguy cơ tử vong.

Sau đợt cấp, các triệu chứng và chức năng phổi mất vài tuần để hồi phục và đợt cấp cũng đẩy nhanh tốc độ suy giảm chức năng phổi. Nguy cơ nhập viện vì đợt cấp tăng lên theo tuổi, tình trạng suy tim sung huyết, suy dinh dưỡng và thở oxy tại nhà [80]. Các nghiên cứu cũng cho thấy thời gian nằm viện trung bình là 4,5 ngày đối với các trường hợp nhập viện đơn thuần và đến 16,0 ngày đối với các trường hợp phải nằm hồi sức. Tần suất tử vong thay đổi, xảy ra ở 0,9% trường hợp nhập viện đơn thuần so với 26,5% –39,1% đối với trường hợp nhập viện có đặt nội khí quản ngay từ đầu [22].

Tại Việt Nam, tỉ lệ mắc chung cho toàn quốc ở tất cả lứa tuổi là 2,2% trong đó nam là 3,4% và nữ 1,1%. Còn đối với người trên 40 tuổi tỉ lệ hiện mắc là 4,2% [9]. Với sự gia tăng tỷ lệ hút thuốc lá và già hóa dân số tại các nước đang phát triển, tỷ lệ mắc BPTNMT được dự đoán sẽ tăng cao trong những năm tới. Ước tính đến năm 2030 sẽ có khoảng 5,8 triệu trường hợp tử vong hàng năm trên toàn thế giới do BPTNMT và các rối loạn liên quan [42].

Bệnh học Hít phải khói thuốc lá hoặc các phân tử độc hại khác chẳng hạn như khói từ nhiên liệu sinh khói gây viêm mạn tính ở phổi. Phản ứng viêm mạn tính này có thể gây ra sự phá hủy nhu mô phổi dẫn đến khí phế thũng và phá vỡ cơ chế sửa chữa và bảo vệ bình thường dẫn đến xơ hóa đường thở nhỏ. Những thay đổi bệnh lý này dẫn đến bẫy khí và hạn chế luồng khí tăng dần. Những thay đổi bệnh lý đặc trưng của BPTNMT được tìm thấy ở đường thở, nhu mô phổi và mạch máu phổi [53].

Những thay đổi ở đường thở lớn: − Tăng đại thực bào và tế bào lympho T CD8. − Hiện diện ít bạch cầu neutrophil và bạch cầu eosinophil − Tăng sản tế bào tuyến tiết nhầy và tế bào đài. − Xâm nhập bạch cầu neutrophil và bạch cầu lympho vào các tuyến phế quản. − Loạn sản tế bào biểu mô đường dẫn khí, rối loạn chức năng lông chuyển, tăng sinh cơ trơn và mô liên kết.

Những thay đổi ở đường thở nhỏ: − Tăng số lượng đại thực bào và lympho T (CD8 > CD4). − Tăng số lượng lympho B, nang bạch huyết và nguyên bào sợi. − Ít bạch cầu neutrophil hoặc bạch cầu eosinophil. − Viêm phế quản ở giai đoạn đầu.

− Xuất tiết và viêm. − Mở rộng xuống đường thở nhỏ của tế bào tiết nhầy và tế bào đài. − Xơ hóa và hẹp đường thở tiến triển. Thay đổi ở nhu mô phổi (phế nang) − Tăng số lượng đại thực bào và lympho T CD8.

− Phá hủy thành phế nang do mất tế bào biểu mô và nội mô. − Hình thành khí phế thũng (sự mở rộng bất thường của khoảng chết từ phế quản đoạn xa đến tiểu phế quản tận cùng). − Thay đổi vi thể: khí phế thũng trung tâm tiểu thùy (giãn và phá hủy tiểu phế quản tận cùng thường gặp ở người hút thuốc lá và thường gặp ở thùy trên), khí phế thũng toàn tiểu thùy (phá hủy toàn bộ nang và tuyến thường gặp ở người thiếu hụt α1-antitrypsin và thường gặp ở thùy dưới). − Thay đổi đại thể: tình trạng thay đổi vi thể tiến triển sẽ gây ra những bóng khí có chiều dài khoảng 1cm và chiếm hết lồng ngực.

Thay đổi mạch máu phổi − Tăng số lượng đại thực bào và tế bào lympho T. − Thay đổi sớm: dày lớp nội mạc và rối loạn chức năng nội mạc. − Thay đổi muộn: tăng sinh cơ trơn mạch máu, lắng đọng collagen, phá hủy giường mao mạch. − Phát triển tăng áp phổi và bệnh tâm phế.

Chẩn đoán Khai thác kỹ tiền sử tiếp xúc với các yếu tố nguy cơ gây bệnh, thăm khám lâm sàng để tìm các dấu hiệu định hướng chẩn đoán: − Bệnh hay gặp ở nam giới trên 40 tuổi. − Tiền sử: hút thuốc lá, thuốc lào (bao gồm cả hút thuốc chủ động và thụ động). Ô nhiễm môi trường trong và ngoài nhà: khói bếp, khói, chất đốt, bụi nghề nghiệp (bụi hữu cơ, vô cơ), hơi, khí độc. Nhiễm khuẩn hô hấp tái diễn, lao phổi.

Tăng tính phản ứng đường thở trong hen phế quản hoặc viêm phế quản co thắt. − Ho, khạc đàm kéo dài, lúc đầu có thể chỉ có ho ngắt quãng, sau đó ho dai dẳng hoặc ho hàng ngày (ho kéo dài ít nhất 3 tháng trong 1 năm và trong 2 năm liên tiếp), ho khan hoặc ho có đàm, thường khạc đàm về buổi sáng. Ho đàm mủ là một trong các dấu hiệu của đợt cấp BPTNMT. − Khó thở: tiến triển nặng dần theo thời gian, lúc đầu chỉ có khó thở khi gắng sức, sau đó khó thở cả khi nghỉ ngơi và khó thở liên tục.

Bệnh nhân “phải gắng sức để thở”, “khó thở, nặng ngực”, “cảm giác thiếu không khí, hụt hơi” hoặc “thở hổn hển”, thở khò khè. Khó thở tăng lên khi gắng sức hoặc nhiễm trùng đường hô hấp. − Các triệu chứng ho khạc đàm, khó thở dai dẳng và tiến triển nặng dần theo thời gian [1]. Khám lâm sàng: − Giai đoạn sớm của bệnh, khám phổi có thể bình thường.

Cần đo chức năng hô hấp ở những đối tượng có yếu tố nguy cơ và có triệu chứng cơ năng gợi ý (ngay cả khi thăm khám bình thường) để chẩn đoán sớm BPTNMT. Nếu bệnh nhân có khí phế thũng có thể thấy lồng ngực hình thùng, gõ vang, rì rào phế nang giảm. − Giai đoạn nặng hơn khám phổi thấy rì rào phế nang giảm, có thể có ran rít, ran ngáy, ran ẩm, ran nổ khi bệnh nhân vào đợt cấp BPTNMT. − Giai đoạn muộn có thể thấy những biểu hiện của suy hô hấp mạn tính: tím môi, tím đầu chi, thở nhanh, co kéo cơ hô hấp phụ, biểu hiện của suy tim phải (tĩnh mạch cổ nổi, phù 2 chân, gan to, phản hồi gan tĩnh mạch cổ dương tính) [1].

X-quang phổi: − BPTNMT ở giai đoạn sớm hoặc không có khí phế thũng, hình ảnh x-quang phổi có thể bình thường. − Giai đoạn muộn có hình ảnh khí phế thũng: phế trường phổi 2 bên tăng sáng, cơ hoành hạ thấp, có thể thấy cơ hoành hình bậc thang, khoang liên sườn giãn. rộng, các bóng, kén khí hoặc có thể thấy nhánh động mạch thùy dưới phổi phải có đường kính > 16mm. − X-quang phổi giúp phát hiện một số bệnh phổi đồng mắc hoặc biến chứng của BPTNMT như: u phổi, giãn phế quản, lao phổi, xơ phổi, tràn khí màng phổi, suy tim, bất thường khung xương lồng ngực, cột sống [1].

Chụp cắt lớp vi tính ngực độ phân giải cao: − Giúp phát hiện tình trạng bóng, kén khí, phát hiện sớm ung thư phổi, giãn phế quản, đồng mắc với BPTNMT. − Đánh giá bệnh nhân trước khi chỉ định can thiệp giảm thể tích phổi bằng phẫu thuật hoặc đặt van phế quản một chiều và trước khi ghép phổi [1]. Điện tâm đồ: Ở giai đoạn muộn có thể thấy các dấu hiệu của tăng áp động mạch phổi và suy tim phải: sóng P cao (> 2,5mm) nhọn đối xứng (P phế), trục lệch phải (> 1100), dày thất phải (R/S ở V6 < 1) [1]. Siêu âm tim: Để phát hiện tăng áp lực động mạch phổi, suy tim phải giúp cho chẩn đoán sớm tâm phế mạn [1].

Đo độ bão hòa oxy qua da (SpO2) và khí máu động mạch: Đánh giá mức độ suy hô hấp, hỗ trợ cho quyết định điều trị oxy hoặc thở máy. Đo SpO2 và xét nghiệm khí máu động mạch được chỉ định ở tất cả bệnh nhân có dấu hiệu suy hô hấp hoặc suy tim phải [1]. BPTNMT nên được nghĩ đến ở bất kì bệnh nhân nào bị khó thở, ho mạn tính, ho đàm và có tiền sử tiếp xúc với các yếu tố nguy cơ gây bệnh. Chức năng hô hấp là cần thiết để chẩn đoán trong bối cảnh lâm sàng nghi ngờ.

Chỉ số FEV1/FVC sau thuốc giãn phế quản <0.7 khẳng định sự hiện diện của các hạn chế luồng khí không hồi phục và là tiêu chuẩn chẩn đoán BPTNMT. Cách tiếp cận chuẩn đoán BPTNMT được trình bày theo sơ đồ 1. Triệu chứng Yếu tố nguy cơ Khó thở Yếu tố kí chủ Ho mạn tính Hút thuốc lá Khạc đàm Ô nhiễm nghề nghiệp Ô nhiễm trong và ngoài nhà Chức năng hô hấp Cần thiết để thiết lập chẩn đoán Sơ đồ 1. Chẩn đoán phân biệt Lao phổi: gặp ở mọi lứa tuổi, ho kéo dài, khạc đàm hoặc có thể ho ra máu, sốt kéo dài, gầy sụt cân.

X-quang phổi: tổn thương thâm nhiễm hoặc dạng hang, thường ở đỉnh phổi. Xét nghiệm đàm, dịch phế quản: thấy hình ảnh trực khuẩn kháng cồn, kháng acid, hoặc thấy trực khuẩn lao khi nuôi cấy trên môi trường lỏng MGIT Bactec. Giãn phế quản: ho khạc đàm kéo dài, đàm đục hoặc đàm mủ nhiều, nghe phổi có ran nổ, ran ẩm. Chụp cắt lớp vi tính ngực lớp mỏng 1mm, độ phân giải cao: thấy hình ảnh giãn phế quản.

Suy tim sung huyết: tiền sử tăng huyết áp, bệnh lý van tim, nhồi máu cơ tim; x - quang phổi thấy bóng tim to có thể có dấu hiệu phù phổi, đo chức năng thông khí: rối loạn thông khí hạn chế, không có tắc nghẽn. Hen phế quản: hướng dẫn cách chẩn đoán phân biệt hen phế quản và BPTNMT được trình bày trong bảng 1.1 Chẩn đoán phân biệt hen phế quản với bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính Hen phế quản BPTNMT Thường bắt đầu khi còn nhỏ.