Chương 8 LỚP BO SAT (REPTILIA) 8. ĐẶC ĐIỂM CHUNG 8. Đặc điểm của Bò sát thực sự ở cạn. Chúng có những đặc Bồ sát là lớp Động vật Có xương sống đầu tiên điểm sau đây : phủ bởi vảy sừng hoặc bởi những tấm 1.
Cơ thể có hình dạng khác nhau, được bao bì, khác vảy cá phát sinh từ bì. Nhờ đó xương bì, ít tuyến da. Vây sừng phát sinh từ biểu g. Bồ sát không phụ thuộc vào ẩm độ của môi trườn 5 phần : cổ, ngực, thất lưng, chậu và 2.
Bộ xương hóa cốt hoàn toàn. Cột sống gồm tiêu giảm xương bì của giáp sọ. Sọ có một lồi câu, có quá trình tiến hóa Có sườn chính thức. Chỉ 5 ngón khỏe, thành hố thái dương dùng làm nơi ẩn cho cơ nhai.
thoái hóa, mất hẳn. thích nghỉ với chuyển vận nhanh. Ở một số loài chỉ tiểu não lớn, vòm bán cầu não có 3, Hệ thần kinh trung ương phát triển. Não trước, Đã có đủ 12 dây thần kinh não.
chất thân kinh làm thành não mới (neopallium). có hai mí trên, dưới và màng nháy 4. Cơ quan cảm giác hoàn chỉnh hơn ở ếch. Mắt có màng nhĩ và khoang tai giữa.
Riêng bảo vệ mắt khôi khô. Tai trong phát triển. Đa số vào tai trong nhờ xương hàm dưới. Cơ rấn không có tai giữa.
Âm thanh được truyền quan jacopson khá phất triển. chỉ có ở giai đoạn phôi. Đường hô 5, Cơ quan hô hấp hoàn toàn bằng phổi. Mang khẩu trong lùi vào sau miệng do hình thành hấp tách biệt với đường tiêu hóa.
Lỗ mũi cái thứ sinh. Đã có vách ngan tam thất chưa hoàn 6. Hệ tuần hoàn : Tim 3 ngăn, trừ cá sấu 4 ngăn. động mạch đi chủ động mạch phải mang máu toàn.
Động mạch cảnh xuất phát từ cung mạch trái và phải nhập một ở phía sau cơ nuôi phần đầu của cơ thé. Hai cung chủ động phần sau cơ thể. thể tạo thành động mach lưng dem mau di nuôi 7, Hậu thận. Bò sát là động vật biến nhiệt.
Thụ tỉnh trong. Trứng lớn có vỏ đai hay 9. Con đực có cơ quan giao cấu. tạo có sự hình thành các màng phôi, đặc biệt vỏ thấm vôi.
Trong giai đoạn phát triển và túi noãn hoàng. thành các túi niệu (allantois), ti ối (amnios) 175 oteat8 8. Những đặc điểm của Bò sát khác Lưỡng cư 1. Da Lưỡng cư trần, thiếu vảy, nhiều tuyế n và luôn luôn ẩm.
Da Bò sát hầu nhự không có tuyến, đa khó, được bao bọc bởi vậy sừng thích nghỉ với môi trường khô vàchống được tác nhân cơ học. Chân Bò sát kiểu chỉ 5 ngón điển hình. Cơ thể Bò sát được nâng đỡ chuyển vận trên mặt đất tốt hơn Lưỡng cư. So Bò sát nhẹ hơn sọ Lưỡn g cư do có sự hình thành các hố thái dương.
Hệ thần kinh Bò sát tiến bệ hơn Lưỡn g cư. Bán cầu não và tiểu não lớn hơn cư và nóc có chất thần kinh chính thức Lương làm thành vòm não mới (neopallium). kinh tiến bộ đã cho phép Bò sát có nhiều hoạt Hé than động sống phức tạp chưa thấy ở Lưỡng cư. Cơ quan cảm giác ở Bò sát phát triển hơn Lưỡng cư.
Bò sát có tai giữa và tai trong như Lưỡng cư nhưng cơ quan thính giác phát triển yếu. Hệ thống cơ quan đường bên hoàn toàn không có. Cơ quan Jacopson hình thành và đặc biệt phát triển ở rắn và thắn lần. Phổi Bò sát phát triển hơn ở Lưỡng cư.
Trao đổi khí ở Bò sát phụ thuộc hoàn toàn vào phổi. Bề mặt hô hấp của phổi Bò sát lớn hơn Lưỡng cư rất nhiều lần. Hô hấp da ở Lưỡng cư hoàn toàn không còn có ở Bò sát. Động tác hô hấp của Bò sát nhờ co giãn lồng ngực.
Hệ tuần hoàn Bò sát có hiệu quả hơn và áp lực đẩy máu cao hơn Lưỡng cư. Tâm thất có vách ngăn chưa hoàn toàn, còn ở Lưỡn g cư thì chưa có. Riêng ở cá sấu tâm thất có vách ngăn hoàn toàn nên máu tĩnh mạch và máu động mạch trong tâm thất được phân tách không bị pha trộn như ở Lưỡng cư. Tuy nhiên, do còn hai cung chủ động mạch hợp thành động mạch chủ lưng nên máu đi nuôi nửa sau cơ thể vẫn là máu pha.60 Luong cu, trung thận hoạt động còn ở Bò sát là hậu thận.
Nước tiểu Bò sát dưới dạng bột nhão chứa axit uric, it uré vA amoniac. Bò sát có cơ quan giao cấu cho phép thụ tỉnh trong. Trứng Bồ sát có vỏ dai hay vỏ vôi, bảo vệ trứng khỏi khô và phôi phát triển hoàn toàn trên cạn, còn trứng Lưỡng cư được bao bởi lớp gelatin, không thể ở trên cạn. Sự xuất hiện vỏ trứng là sự khác biệt và sự tiến bộ của Bò sát so với Lưỡng cư, cho phép Bò sát sống được hoàn toàn ở cạn.
CẤU TẠO, CHỨC NĂNG VÀ THÍCH NGH Ĩ SINH THÁI 8. Hình đạng cơ thể của Bò sát hiện tại có bốn dạng (hình 8.1): 4) Dạng thần lần. Dạng điền hình nhất, có đầu và cổ rõ ràng, bốn chỉ dài khỏe nâng được thân khỏi mặt đất, đuôi dài. Tuy nhiên tùy theo môi trường sống, dạng than lin có sự thay đổi : Nhông cánh sống trên cây có thêm màng đa ở hai bên thân giúp cho vat có thể con bay chuyển từ cây này sang cây khác.
Một số thần lần chui luồn trong khe nẻ, hốc đất, có chỉ tiêu giảm nên có dang như rắn (than lin rn. Các dạng cơ thể của Bồ sát : 1. Rùa đặc biệt với đời sống trườn trên đất, có thân b) Dạng rắn. Nhóm Bò sát chuyên hóa đài và không có chỉ.
xương, có hình dạng biến đổi nhiều so với e) Dạng rùa. Thân rùa ẩn trong bộ mai vích, bà tam. Rùa biển (đổi môi, thần lần, Cổ đài nhưng thân và đuôi tương đối ` khác xa đạng chỉ 5 ngón điển hình. có chỉ trước biến thành mái chèo, hình đạng đ) Dạng cá sấu.2, Vỏ đa có chức năng hô hấp, nhưng có chức năng Khác với đa Lưỡng cư, da Bò sát không sát thể và cách nhiệt.
Nhờ đó, nhiều loài Bò ngăn cân sự thoái hơi nước qua bé mat co thời một số loài sống được trong, biển. sống được ở vùng sa mạc nóng và khô, đồng Bì Mặt ngoài của vay } Võ da Bò sát cũng có hai lớp : của vảy Điểm khớp Mat trong Biểu bì và bì (hình 8. a) Biểu bì phát triển hơn Ở Lưỡng cư. Lớp sừng ở ngoài cùng cũng luôn luôn được thay thế.
Hiện tượng lột xác ở Bò sát và đặc lợp lên nhau Hình 842. Lat cat da với các vảy Bò sát xếp biệt là rắn diễn ra có chu kì trong (Theo Hickman et al.) suốt đời sống của chúng. nên Bì của Bồ sát cũng phát triển hơn và có nhiều tế bào sắc tố hơn ở Lưỡng cư b) ở Bò sát đa dạng hơn. Bì của nhiều Bò sát lớn : cá sấu, kì đà, trăn, rắn lớn.
màu sắc ví, dày và bên nên được khai thác cho công nghiệp thuộc da để dùng làm túi xắc, khá thắt lưng và những vật dụng khác. ít loài Bò sát có tuyến da : Tuyến doc ham e) Tuyến da không phát triển. Chỉ một số lan ; sấu, rắn ; tuyến đùi ở một số loài thần dưới ở cá sấu ; tuyến gần lỗ huyệt ở cá 17 12-ÐVCXS tuyến ở đường nối yếm và mai của một số loài rùa. Các tuyến này có thể là tuyến đa biến đổi thành, tiết ra chất dịch hấp dẫn đồng loại hay để bảo vệ.
d) Vdy Bò sát phát sinh từ biểu bì, không giống như vảy cá là vảy bì. Tuy nhiên, mai và yếm rùa, tấm xương ở lưng và bụng cá sấu, ở bung than lần đầu mỏ, là loại vảy bì. Vảy biểu bì Bò sát gồm hai loại : — Vảy thần lần và vây rắn thường xếp chồng lên nhau như lớp ngói lợp, chỉ ở phần gốc vảy liền với nhau. Vảy ở thân của một số thắn lần biến đổi thành những mấu sừng.
— Vảy rùa và cá sấu phát triển hơi khác và ghép bên nhau thành giáp cứng. Các loại vảy ở Bò sát, cũng như ở Lưỡng cư đều rụng và được thay thế. Lột xác ở Bò sát là quá trình sinh học thay thế vảy sừng cũ bằng vảy mới. Riêng vảy của một số loài rùa không có sự thay thế.
Các vảy cũ không bong mà gắn với váy mới được hình thành ở phía trong. Vảy càng cũ càng ở ngoài và có kích cỡ nhỏ hơn vảy mới làm cho mai rùa thêm gỗ ghề. Căn cứ vào tầng vảy có thể xác định được tuổi của con vật. Bộ xương Bộ xương của Bò sát có những biến đổi xa hơn bộ xương của Lưỡng cư để thích nghỉ với đời sống hoàn toàn ở cạn (hình 8.
Đốt sống đuôi Hình 8. Bộ xương thần lần (Theo Brehm) 8) Cột sống Cột sống điển hình gồm năm phần : cổ, ngực, thất lưng, chậu và đuôi. ~ Phần cổ gồm nhiều đốt, số đốt sống cổ thay đổi tuỳ loài, ở thần lần có 8 đốt. Hai đốt cổ thứ nhất biến đổi thành đốt chống (atlas) và đốt trục (axis), khớp với sọ làm đầu cử động được theo nhiều hướng.
Các đốt còn lại có thể có xương sườn cut (than lan, cá sấu, thần lần đầu mỏ). — Phần ngực gồm nhiều đốt và số đốt cũng thay đổi tuỳ loài, nhưng thường 5 đốt. Mỗi đốt mang một đôi xương sườn có đầu xa gắn với xương mỏ ác làm thành lồng ngực 178 đản: ar “ents chỉm Xươ ng sườn ở cá sấu và thần lần đầu mỏ còn có thêm mấu móc như ở chính thức. ng ngực thêm vững chắc.
Rắn khô ng có xương mỏ ác, nên đầu xa của xươ làm cho lồng sườn tì vào vảy bụng. sườn (rin), thay đổi. Mỗi đốt có mang xương — Phần thất lưng cũng có số đốt sống sấu). sườn cụt (thần lằn) hoặc không có (cá ngang khớp với xương hông.
~ Phần chậu thường gồm 2 đốt có mấu dân từ gốc đến mút đuôi. ~— Phần đuôi gồm vài chục đốt sống nhỏ b) So xương hóa cốt Lưỡng cư nhưng nên sọ rộng, các So Bo sat về cơ bản không khác sọ sấu phát triển một lồi cầu chẩm (hình 8. So cá hoàn toàn nên nặng hơn và chỉ có trong (khoan) lùi ra sau miệng. xương khẩu cái thứ sinh làm cho lỗ mũi Xương gian hàm X.
sau ổ mắt Lỗ cơ quan đỉnh X. trên thái dương. bén cham Li edu cham X. trên chẩm Lã chấm Lỗi cầu chấm X.
trên thái đương X. gian hàm Lỗi cầu chấm X. gò mê Mẫu vành X.