Luận văn: Xây dựng mô hình giao dịch quyền chọn cổ phiếu tại SGDCK TP.HCM

Luận văn thạc sĩ phân tích và xây dựng mô hình giao dịch quyền chọn cổ phiếu. Tài liệu tham khảo hữu ích cho nhà đầu tư và sinh viên.

• Tác giả: Trịnh Trung Nghĩa
• Người hướng dẫn: Ts. Ngô Thị Ngọc Huyền
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Thương Mại
• Đề tài: Xây Dựng Mô Hình Giao Dịch Quyền Chọn Cổ Phiếu Tại Sở Giao Dịch Chứng Khoán Tp.Hcm
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Khái niệm và cơ sở lý luận về quyền chọn cổ phiếu

Quyền chọn cổ phiếu là công cụ tài chính phái sinh cho phép nhà đầu tư có quyền (nhưng không bắt buộc) mua hoặc bán cổ phiếu với giá xác định trước trong tương lai. Mô hình giao dịch quyền chọn tại Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM cần được xây dựng trên nền tảng lý thuyết vững chắc và thực tiễn thị trường. Đây là sản phẩm tài chính hiện đại giúp nhà đầu tư quản lý rủi ro hiệu quả. Quyền chọn có hai loại chính: quyền chọn mua (Call) và quyền chọn bán (Put). Những đặc tính cơ bản của quyền chọn cổ phiếu bao gồm thời gian thực hiện, giá thực hiện, phí quyền chọn và giá trị nội tại. Vai trò của quyền chọn đối với thị trường chứng khoán rất quan trọng trong việc tạo thanh khoản và cơ hội kiếm lợi nhuận.

1.1. Các loại quyền chọn cổ phiếu

Quyền chọn mua (Call option) cấp quyền cho người mua mua cổ phiếu với giá định trước. Quyền chọn bán (Put option) cấp quyền bán cổ phiếu ở mức giá xác định. Phân loại theo thời gian thực hiện: quyền chọn kiểu Âu (European) chỉ có thể thực hiện vào ngày hết hạn, quyền chọn kiểu Mỹ (American) có thể thực hiện bất kỳ lúc nào trước ngày hết hạn. Mô hình giao dịch quyền chọn cần phân biệt rõ các loại này để áp dụng quy định phù hợp.

1.2. Thuộc tính cơ bản của quyền chọn

Các thuộc tính quan trọng bao gồm: giá thực hiện (Strike price), phí quyền chọn (Premium), thời gian đáo hạn, và giá trị nội tại. Xây dựng mô hình giao dịch phải tính toán chính xác những yếu tố này. Phí quyền chọn được xác định dựa trên mô hình định giá như Black-Scholes. Giá trị của quyền chọn cổ phiếu thay đổi theo diễn biến giá cổ phiếu cơ sở.

II. Thực tiễn giao dịch tại Sở Giao dịch Chứng khoán TP

Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (SGDCK) đã phát triển ổn định qua 8 năm hình thành với chỉ số VN Index phản ánh tình hình kinh tế. Nhu cầu thị trường đối với chứng khoán phái sinh ngày càng tăng khi nhà đầu tư cần công cụ phòng chừng rủi ro hiệu quả. Mô hình giao dịch quyền chọn cổ phiếu sẽ mở rộng khả năng đa dạng hóa danh mục đầu tư. Các điều kiện tiên quyết bao gồm khung pháp lý hoàn chỉnh, cơ sở hạ tầng công nghệ, nhân sự được đào tạo, và sự phát triển của thị trường chứng khoán cơ sở. Việc triển khai giao dịch quyền chọn tại SGDCK cần đảm bảo bền vững và an toàn cho nhà đầu tư.

2.1. Nhu cầu thị trường đối với chứng khoán phái sinh

Nhà đầu tư cần công cụ để quản lý rủi ro thị trường hiệu quả hơn. Quyền chọn cổ phiếu cung cấp chiến lược phòng chừng linh hoạt. Nhu cầu hedging (phòng chừng) từ các nhà quản lý quỹ và công ty chứng khoán rất cao. Giao dịch quyền chọn tạo cơ hội kiếm lợi nhuận trong điều kiện thị trường biến động. Các nhà giao dịch tầm trung đột phá cũng quan tâm đến mô hình giao dịch này.

2.2. Các điều kiện triển khai thành công

Khung pháp lý phải rõ ràng và cụ thể cho phép hoạt động quyền chọn cổ phiếu. Cơ sở hạ tầng công nghệ cần đủ mạnh để xử lý khối lượng giao dịch lớn. Đội ngũ nhân sự tại SGDCK và công ty chứng khoán phải được đào tạo chuyên sâu. Thị trường cơ sở phải đủ thanh khoản để hỗ trợ hoạt động. Quản lý rủi ro và thanh toán bù trừ là yếu tố then chốt.

III. Đề xuất mô hình tổ chức và quản lý giao dịch

Mô hình tổ chức được đề xuất cho xây dựng giao dịch quyền chọn cổ phiếu tại SGDCK bao gồm nhiều bộ phận chức năng rõ ràng. Bộ phận Quyền chọn cổ phiếu có thể trực thuộc Phòng Quản lý Thành viên, Phòng Giám sát Giao dịch, hoặc Phòng Thông tin Thị trường tùy theo mục đích. Mô hình giao dịch cần phòng Thanh toán Bù trừ chuyên biệt để xử lý các giao dịch phái sinh. Quy định về hoạt động giao dịch, thành viên, niêm yết, giám sát, công bố thông tin phải được ban hành chi tiết. Quy trình giao dịch và thanh toán bù trừ quyền chọn phải tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế.

3.1. Cơ cấu tổ chức đề xuất

Bộ phận Quyền chọn cổ phiếu có thể do Phòng Công nghệ Tin học quản lý hệ thống. Phòng Phát triển Sản phẩm thuộc Phòng Nghiên cứu chịu trách nhiệm thiết kế mô hình quyền chọn mới. Phòng Thanh toán Bù trừ xử lý các khoản thanh toán phái sinh. Mỗi bộ phận có chức năng riêng biệt nhưng phối hợp chặt chẽ. Sự phân công rõ ràng giúp giao dịch quyền chọn diễn ra trôi chảy.

3.2. Quy định về hoạt động giao dịch và thanh toán bù trừ

Quy định hoạt động giao dịch phải quy định rõ giờ mở đóng cửa, khối lượng tối thiểu, giới hạn biên độ giá. Quy định thành viên xác định điều kiện tham gia, vốn tối thiểu, yêu cầu kỹ năng. Thanh toán bù trừ sử dụng hệ thống tập trung nhằm giảm rủi ro. Mô hình giao dịch phải bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư và đảm bảo tính minh bạch của thị trường.

IV. Giải pháp thực hiện và lộ trình triển khai

Giải pháp thực hiện mô hình giao dịch quyền chọn cổ phiếu đòi hỏi phối hợp đa chiều từ các bên liên quan. Về khung pháp lý, cần ban hành quyết định bổ sung hoặc sửa đổi các điều lệ của SGDCK. Cơ sở hạ tầng công nghệ phải nâng cấp để hỗ trợ giao dịch phái sinh. Phổ biến kiến thức cho nhà đầu tư, công ty chứng khoán và các trung gian thị trường rất quan trọng. Định chế trung gian như công ty bảo lãnh, công ty clearinghouse cần được thành lập. Thị trường chứng khoán cơ sở phải đủ sức để cung cấp cổ phiếu cơ sở. Lộ trình triển khai nên chia thành giai đoạn: khảo sát, xin phép, thử nghiệm, triển khai toàn diện.

4.1. Giải pháp về khung pháp lý và công nghệ

Khung pháp lý cần hoàn chỉnh bằng cách ban hành quy chế giao dịch quyền chọn cổ phiếu chi tiết. Công nghệ thông tin phải nâng cấp hệ thống matching engine để xử lý giao dịch phái sinh. Hệ thống thanh toán bù trừ cần độ tin cậy cao. Mô hình giao dịch đòi hỏi giám sát rủi ro thực thời. Cần thiết lập trung tâm dữ liệu tự động cảnh báo.

4.2. Lộ trình triển khai mô hình

Giai đoạn 1: Nghiên cứu và chuẩn bị (6 tháng) với xây dựng mô hình chi tiết. Giai đoạn 2: Ban hành quy định pháp lý và nâng cấp công nghệ (9 tháng). Giai đoạn 3: Đào tạo nhân sự và phổ biến kiến thức (6 tháng). Giai đoạn 4: Thử nghiệm giao dịch quyền chọn trên nhóm nhỏ (3 tháng). Giai đoạn 5: Triển khai chính thức quyền chọn cổ phiếu toàn thị trường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN CHỌN VÀ THỊ TRƯỜNG GIAO DỊCH QUYỀN CHỌN 1. KHÁI QUÁT VỀ QUYỀN CHỌN 1.1 Định nghĩa Quyền chọn là hợp đồng giữa hai bên – bên mua và bên bán – trong đó bên mua có quyền (không phải là nghĩa vụ) để mua hoặc bán một tài sản nào đó vào một ngày trong tương lai với giá cả được thỏa thuận vào ngày hôm nay. Tài sản được đề cập thường là cổ phiếu, trái phiếu, tiền, vàng hoặc hàng hóa.và các loại tài sản trừu tượng khác như chỉ số chứng khoán chẳng hạn. Trong một hợp đồng quyền chọn có hai bên: bên mua quyền chọn và bên bán quyền chọn.

Bên mua quyền chọn trả cho bên bán quyền chọn một số tiền gọi là phí quyền chọn. Ngược lại, bên bán quyền này phải sẵn sàng bán tài sản nếu bên mua quyền chọn yêu cầu. Bên mua quyền chọn: là bên nắm giữ quyền chọn và phải trả phí quyền chọn cho bên bán để được “quyền” mua hoặc bán một loại tài sản cơ sở nào đó. Trong thời hạn hiệu lực của hợp đồng, bên mua có ba sự lựa chọn: (i) thực hiện hợp đồng quyền chọn nếu giá trên thị trường biến động theo hướng có lợi cho họ; (ii) bán hợp đồng quyền chọn cho bên thứ ba trên thị trường để hưởng chênh lệch giá; (iii) để quyền chọn tự động hết hiệu lực mà không tiến hành bất cứ một giao dịch mua bán nào nếu giá trên hợp đồng quyền chọn bất lợi hơn so với giá trên thị trường.

Trường hợp không thực hiện hợp đồng quyền chọn, họ vẫn bị mất phí mua quyền. Do vậy, bên mua bị lỗ chỉ giới hạn bằng phí quyền chọn nhưng có lời thì không giới hạn. Có hai loại người mua quyền: người mua quyền chọn mua (Buyer Call Option) và người mua quyền chọn bán (Buyer Put Option). Bên bán quyền chọn: là bên phát hành quyền chọn.

Sau khi thu phí quyền chọn, bên bán quyền chọn phải có nghĩa vụ luôn sẵn sàng tiến hành giao dịch (mua hoặc bán) tài sản cơ sở đã thỏa thuận trong hợp đồng với bên mua – khi bên mua thực hiện quyền document, khoa luan13 of 98. tai lieu, luan van14 of 98. 2 trong thời hạn đã thỏa thuận. Bên bán quyền chọn có lợi nhuận giới hạn (tối đa là phí quyền chọn), còn lỗ thì không giới hạn.

Trên thị trường, có hai loại người bán quyền: người bán quyền chọn mua (Seller Call Option) và người bán quyền chọn bán (Seller Put Option). Đối tượng tham gia mua bán quyền chọn rất đa dạng, bao gồm: những người đang sở hữu tài sản tham gia giao dịch nhằm phòng ngừa rủi ro và những người không sở hữu tài sản nào nhưng tham gia với mục đích đầu cơ kiếm lời.2 Các loại quyền chọn: có 2 loại cơ bản 1. Quyền chọn mua: Hợp đồng quyền chọn mua (Call Option) là một loại hợp đồng tài chính diễn ra giữa hai bên, cho phép người mua hợp đồng có quyền mua một số lượng tài sản nhất định ở một mức giá ấn định trước, gọi là "strike price" hoặc "exercise price" - vào hoặc trước ngày đáo hạn của hợp đồng. Đổi lại, người mua hợp đồng (holder) phải trả cho người bán hợp đồng quyền chọn (writer) một khoản phí (call premium).

Nếu giá tài sản cơ sở tăng như dự đoán thì người mua hợp đồng sẽ thu được lợi nhuận trong khi chỉ đầu tư một khoản nhỏ (phí hợp đồng) hơn là phải bỏ tiền ra mua toàn bộ số tài sản đó, trường hợp này người ta nói hợp đồng quyền chọn mua có lãi (in- the-money call option), ngược lại hợp đồng quyền chọn mua bị lỗ (out-of-the money call option). Về phía người bán, anh ta chỉ thu được một khoản lợi tức bằng với phí quyền chọn, nhưng khi người mua thực hiện hợp đồng thì người bán sẽ bị lỗ không giới hạn. Trong hợp đồng quyền chọn mua, người mua bao giờ cũng kì vọng giá tài sản tăng trong khi người bán kì vọng giá tài sản đứng hoặc giảm. Do có nhiều nguồn thông tin khác nhau, cách phân tích và đánh giá khác nhau nên nảy sinh những kì vọng khác biệt giữa người mua và người bán, dẫn đến các hợp đồng mua bán quyền chọn mua như thế này được diễn ra.

document, khoa luan14 of 98. tai lieu, luan van15 of 98.1 mô tả vị thế của người mua, người bán và phí quyền chọn mua: Lãi Điểm hòa vốn Vùng lời 0 Phí Giá tài sản tăng Lỗ Giá thực hiện (a) – Vị thế của người mua quyền chọn mua Lãi Giá thực hiện Phí Giá tài sản tăng 0 Vùng lỗ Lỗ Điểm hòa vốn (b) – Vị thế của người bán quyền chọn mua Hình 1.1 (a) mô tả vị thế của người mua quyền chọn mua với lợi nhuận tiềm năng là vô hạn khi giá tài sản tăng trong tương lai. Ngược lại, nếu giá tài sản giảm so với giá thực hiện, người mua quyền chỉ lỗ với mức lỗ tối đa bằng với phí mua quyền chọn.1 (b) mô tả vị thế của người bán quyền chọn mua tài sản, người bán quyền chọn mua chỉ kiếm lời bằng khoản phí nhận được từ người mua quyền chọn; và sẽ bị lỗ vô hạn khi giá tài sản tăng so với giá thực hiện. Quyền chọn bán: Nếu như Call option là hợp đồng quyền chọn mua thì ngược lại với nó có một loại hợp đồng quyền chọn khác là Put option, hợp đồng quyền chọn bán.

Hợp đồng quyền chọn bán là một hợp đồng tài chính giữa hai bên, theo đó người mua hợp đồng (holder) có quyền bán cho người bán hợp đồng (writer) một số tài sản nhất định tại một mức giá document, khoa luan15 of 98. tai lieu, luan van16 of 98. Đổi lại, người mua phải trả cho người bán một khoản phí hợp đồng (option premium). Cần lưu ý rằng trong hợp đồng quyền chọn bán, người mua lại chính là người có quyền bán tài sản.

Người mua hợp đồng sẽ có lợi nếu giá tài sản cơ sở sụt giảm, khi đó nếu người mua hợp đồng quyết định thực thi quyền bán (exercise the option), người bán hợp đồng buộc phải mua số tài sản đó. Ngược lại, người bán hợp đồng (người có nghĩa vụ mua tài sản khi đến hạn nếu người mua hợp đồng yêu cầu) sẽ thu lợi khi giá tài sản tăng, đứng, hoặc giảm ít hơn khoản phí hợp đồng nhận được. Hợp đồng quyền chọn bán là một cách để nhà đầu tư bảo hiểm cho tài sản của mình khi anh ta dự đoán tài sản đó có khả năng sụt giảm trong tương lai, đồng thời không muốn bán hẳn số tài sản đó hoặc để đầu cơ thu lợi trước dự đoán đó.2 mô tả vị thế của người mua, người bán và phí quyền chọn bán: Lãi Điểm hòa vốn Vùng lời Giá tài sản tăng 0 Phí Lỗ Giá thực hiện (a) – Vị thế của người mua quyền chọn bán Lãi Giá thực hiện Phí 0 Vùng lỗ Giá tài sản tăng Lỗ Điểm hòa vốn (b) – Vị thế của người bán quyền chọn bán document, khoa luan16 of 98. tai lieu, luan van17 of 98.2 (a) mô tả vị thế của người mua quyền chọn bán.

Với một khoản phí để sở hữu quyền, người mua quyền chọn bán chỉ lỗ giới hạn bằng với khoản phí đã trả và có lời vô hạn khi giá của tài sản cơ sở giảm. Ngược lại, hình 1.2 (b) mô tả vị thế của người bán quyền chọn bán, người bán quyền chọn bán chỉ thu về giới hạn bằng phí bán quyền chọn nhưng nếu giá tài sản giảm thì họ sẽ gánh chịu một khoản lỗ là vô hạn. Nhận xét: Như vậy, khi nhà đầu tư có dự định mua tài sản và kỳ vọng giá của tài sản đó sẽ tăng lên trong tương lai thì họ sẽ phòng ngừa rủi ro bằng cách mua một quyền chọn mua. Ngược lại, khi nhà đầu tư đang sở hữu tài sản và họ dự đoán trong tương lai giá tài sản sẽ giảm thì sự lựa chọn cho nỗi lo về giá của họ đối với tài sản đang sở hữu là mua một quyền chọn bán.

Tuy nhiên, không có nghĩa là người bán quyền chọn mua và quyền chọn bán là những kẻ liều lĩnh hay thích đùa, đánh đổi một ít lợi nhuận bằng cả một rủi ro thua lỗ vô hạn. Trên thị trường, các nhà đầu tư khác nhau sẽ có nhận định và đánh giá khác nhau về xu hướng của thị trường. Vì vậy, họ sẽ hành động theo nhận định, phân tích và dự báo của mình. Ngoại trừ họ vững tin xu thế giá cả tài sản sẽ biến động theo hướng kỳ vọng, bằng cách này hay cách khác họ sẽ tiến hành bù trừ vị thế rủi ro hay tự bảo vệ mình khỏi thua lỗ bằng cách kết hợp nhiều chiến lược một cách khôn khéo và độc đáo.

Do có sự giới hạn trong khuôn khổ nghiên cứu, đề tài không đi sâu nghiên cứu định giá quyền chọn và các chiến lược kinh doanh liên quan đến quyền chọn.3 Phân loại quyền chọn theo thời gian thực hiện - Quyền chọn kiểu Mỹ (American style option): cho phép người nắm giữ quyền chọn thực hiện hợp đồng quyền chọn vào bất kỳ ngày nào trong thời hạn hợp đồng và trước ngày đáo hạn. - Quyền chọn kiểu Châu Âu (European style option): chỉ cho phép người nắm giữ quyền chọn thực hiện hợp đồng quyền chọn vào ngày đáo hạn. Sự phân biệt giữa hai loại quyền chọn kiểu Châu Âu và quyền chọn kiểu Mỹ không liên quan đến vị trí địa lý. Đa số hợp đồng quyền chọn được trao đổi chính yếu trên thị trường Mỹ.

Tuy nhiên, quyền chọn kiểu Châu Âu có đặc điểm dễ phân tích hơn quyền chọn kiểu Mỹ. document, khoa luan17 of 98. tai lieu, luan van18 of 98.4 Ưu – nhược điểm của quyền chọn 1. Ưu điểm: - Ưu điểm nổi bật, khác hẳn và khắc phục nhược điểm của các loại hợp đồng khác là người nắm giữ quyền chọn có quyền (không phải nghĩa vụ) thực hiện mua hay bán hàng hóa hay không, tức là tài sản có chuyển giao hay không.

Điều này tạo thêm cơ hội kinh doanh và phù hợp với các biến động về giá hàng hóa. - Cho phép nhà đầu tư thu được tỷ lệ phần trăm lợi tức trên vốn đầu tư cao nhất: Do nhà đầu tư chỉ bỏ ra chi phí nhỏ là giá quyền chọn và một số phí liên quan trong quá trình giao dịch và thanh toán như phí môi giới, phí thanh toán …Đặc biệt, nếu giá tài sản cơ sở biến động đúng như kỳ vọng của nhà đầu tư, lúc này khoản lợi nhuận là rất lớn.