Chương 1. Cơ sở lý luận chung về tái cơ cấu tổ chức doanh nghiệp Chương 2. Thực trạng tái cơ cấu tổ chức các doanh nghiệp may của Tập ñoàn Dệt may Việt Nam Chương 3. ðịnh hướng và giải pháp hoàn thiện quá trình tái cơ cấu tổ chức các doanh nghiệp may của Tập ñoàn Dệt may Việt Nam 11 1.
CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ TÁI CƠ CẤU TỔ CHỨC DOANH NGHIỆP 1. Tái cơ cấu doanh nghiệp 1. Khái niệm Phạm vi của tái cơ cấu doanh nghiệp rất rộng, ñược ñề cập tới trên cả ba giác ñộ là Thể chế, Thiết chế và ðịnh chế. Về Thể chế, hoạt ñộng tái cấu trúc doanh nghiệp nhằm ñịnh ra một trật tự mới thông qua các luật, văn bản dưới luật ñể thực hiện quyền lực của Nhà nước ñối với các doanh nghiệp.
Về Thiết chế, ñây là các quy ñịnh nội bộ, quy ñịnh các mối quan hệ “dọc ngang”, “trên dưới” của các bộ phận cấu thành doanh nghiệp và ñược thể hiện thông qua hệ thống ñiều lệ, quy chế, quy ñịnh, nội quy cũng như hệ thống quy trình, quy phạm kỹ thuật chuyên ngành khác. Về ñịnh chế, ñược hiểu là các thành phần, bộ phận như là các Tổng công ty, Công ty trong Tập ñoàn hay các công ty, doanh nghiệp trong một Tổng Công ty. Về khía cạnh ñịnh chế, việc tái cơ cấu doanh nghiệp ñược thể hiện qua việc tách, nhập, thành lập mới, xóa bỏ các bộ phận, các công ty con, các lĩnh vực kinh doanh nhằm hướng tới sự phù hợp và hiệu quả cao hơn. Có thể hiểu tổng quát tái cơ cấu doanh nghiệp là tổng hợp toàn bộ sự thay ñổi cả về thể chế, thiết chế và ñịnh chế ñể quản lý DN theo một trật tự pháp luật chặt chẽ hơn, minh bạch hơn và hiệu quả hơn.
Trong luận án, tác giả mong muốn làm rõ hoạt ñộng tái cơ cấu doanh nghiệp từ góc ñộ ñịnh chế, và xem xét trong mối quan hệ với thể chế và thiết chế. Thuật ngữ “tái cơ cấu doanh nghiệp” hiện nay ñược nhắc ñến rất nhiều như một ñiều kì diệu giúp doanh nghiệp vượt qua khó khăn. Tuy nhiên, hiểu thế nào là tái cơ cấu doanh nghiệp thì lại là một vấn ñề ñang ñược bàn luận khá nhiều. 12 Quan ñiểm thứ nhất: Tái cơ cấu doanh nghiệp gắn với sự thay ñổi của chiến lược kinh doanh.
Quan ñiểm này cho rằng, tái cơ cấu là việc áp dụng vào ñiều chỉnh hướng chiến lược cũng như tầm nhìn chiến lược của doanh nghiệp. Từ ñó dẫn ñến việc phải thay ñổi cách thức quản lý tài chính và nguồn nhân lực cho thích hợp. Nhiệm vụ của tái cơ cấu doanh nghiệp là tái cơ cấu chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp, xác ñịnh lại mục tiêu, tầm nhìn, sứ mệnh và chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp. Trên cơ sở ñó, doanh nghiệp xác ñịnh các ñịnh hướng về lĩnh vực sản phẩm, thị trường và khách hàng trong bối cảnh mới.
ðiều này giúp cho doanh nghiệp ñịnh hướng tốt về thị trường-sản phẩm nhằm nâng cao khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp. Sở dĩ phải ñiều chỉnh hướng chiến lược kinh doanh là do sự thay ñổi của môi trường kinh doanh. Các doanh nghiệp nhận thấy việc tiếp tục áp dụng chiến lược kinh doanh hiện tại không làm tăng hiệu quả kinh doanh, chiến lược hiện tại tỏ ra không còn thích hợp trong ñiều kiện mới của thị trường và môi trường. Quan ñiểm thứ hai: Tái cơ cấu doanh nghiệp tiếp cận theo hướng cắt giảm chi phí, thích hợp trong trường hợp kinh tế suy thoái, khủng hoảng.
Charles Hill và Gareth Jones (1998) cho rằng tái cơ cấu là quá trình cắt giảm lĩnh vực hoạt ñộng sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Mục ñích của tái cơ cấu doanh nghiệp theo quan ñiểm này là cắt giảm tới mức tối ña có thể nhằm ñạt ñược sự “cải thiện vận hành” ở một mảng nào ñó trong doanh nghiệp, hay chí ít là ñể doanh nghiệp có thể tồn tại ñược qua giai ñoạn khó khăn của nền kinh tế. ðiều này thể hiện trong các trường hợp sau: - Quyết ñịnh cắt giảm chi phí khi phát hiện chi phí ở một khâu nào ñó phát sinh quá lớn, vượt ra khỏi sự kiểm soát của công ty; - Quyết ñịnh loại bỏ, hoặc bán bớt một lĩnh vực kinh doanh ñể ñầu tư cho lĩnh vực kinh doanh khác trong thời ñiểm khó khăn 13 - Quyết ñịnh thu hẹp quy mô ñể tồn tại qua thời kỳ suy thoái, khủng hoảng Quan ñiểm thứ ba: tái cơ cấu doanh nghiệp tiếp cận theo hướng thay ñổi, thiết lập hệ thống tổ chức mới, nhân sự mới nhằm nâng cao hiệu quả của tổ chức. Tái cơ cấu doanh nghiệp là việc sắp xếp, ñiều chỉnh lại cơ cấu hoạt ñộng, cơ cấu tổ chức bộ máy, cơ cấu thể chế, cơ cấu các nguồn lực của doanh nghiệp bao gồm nguồn nhân lực và nguồn vốn.
Theo quan ñiểm này, các bộ phận trong tổ chức hoạt ñộng không hiệu quả cần ñược loại bỏ hoặc tách, sáp nhập nhằm thống nhất trong công tác quản lý và ra quyết ñịnh. Cũng theo quan ñiểm này, nếu nhận thấy việc bố trí nhân sự hiện tại là chưa phù hợp, chưa phát huy ñược năng lực làm việc của nhân viên, hay chính sách nhân sự của công ty chưa thực tạo ñộng lực cho người lao ñộng thì doanh nghiệp nên ñiều chỉnh, tái cơ cấu bộ máy tổ chức ñể tìm kiếm tính phù hợp và hiệu quả. Như vậy quan ñiểm này nhấn mạnh vào cơ cấu tổ chức của doanh nghiệp. Quan ñiểm thứ tư: tái cơ cấu doanh nghiệp tiếp cận theo hướng thay ñổi, thiết lập, sắp xếp lại các quá trình kinh doanh trong doanh nghiệp.
Tái cơ cấu tiếp cận theo hướng tái cơ cấu quá trình kinh doanh. Bản chất là sắp xếp lại các quá trình cốt lõi của doanh nghiệp ñể tăng hiệu quả, tính cạnh tranh, và ñảm bảo tính hiệu quả. Trong ñiều kiện hội nhập hiện nay thì tái cơ cấu doanh nghiệp hướng tới việc thay ñổi các tư duy trong quản lý, tái cơ cấu lại các quá trình kinh doanh phù hợp với ñịnh hướng kinh doanh của doanh nghiệp. Quan ñiểm này về tái cơ cấu doanh nghiệp trên cơ sở thiết kế lại các quá trình kinh doanh trong doanh nghiệp.
Xuất phát từ các quan niệm trên, ta thấy tái cơ cấu doanh nghiệp có nhiều cách hiểu khác nhau theo từng cách tiếp cận khác nhau. Có thể ñưa ra một quan ñiểm chung như sau: Tái cơ cấu doanh nghiệp là quá trình thay ñổi ñịnh hướng chiến lược kinh doanh; thiết lập lại cơ cấu tổ chức bộ máy, cơ cấu nguồn lực; cắt giảm 14 các lĩnh vực hoạt ñộng sản xuất kinh doanh; thiết kế lại các quá trình kinh doanh trong doanh nghiệp nhằm ñạt ñược mục tiêu ñặt ra trong ñiều kiện môi trường kinh doanh luôn biến ñộng. ðiều chỉnh chiến lược kinh doanh CÁC YẾU TỐ MTKD THAY ðỔI Thiết lập các quá trình kinh doanh trong doanh nghiệp DOANH NGHIỆP TÁI CƠ CẤU ðiều chỉnh cơ cấu nguồn lực, tổ chức thể chế Cắt giảm các lĩnh vực hoạt ñộng KD Các hoạt ñộng khác… Hình 1.1: Cơ sở ñể tái cơ cấu doanh nghiệp Nguồn: Tác giả tổng hợp từ các quan ñiểm trên Từ các cách tiếp cận trên, tác giả nhận thấy các doanh nghiệp tái cơ cấu xuất phát từ sự thay ñổi của môi trường kinh doanh và chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp, ñồng thời tiến hành với các cấp ñộ khác nhau, có thể mô tả qua hình 1. Trên cơ sở ñó, luận án sẽ tiếp cận theo quan ñiểm: tái cơ cấu doanh nghiệp trên cơ sở thiết kế lại các quá trình kinh doanh.
Nội dung của tái cơ cấu doanh nghiệp Tái cơ cấu doanh nghiệp có thể ñược ñề cập ñến toàn bộ các mảng hoạt ñộng của doanh nghiệp. Việc thay ñổi, ñiều chỉnh, sắp xếp các hoạt ñộng trong doanh nghiệp nhằm hướng tới hiệu quả cao hơn, và nội dung tái cơ cấu ñề cập ñến việc tái cơ cấu quá trình kinh doanh; tái cơ cấu tổ chức; tái cơ cấu tài chính; và các hoạt ñộng khác. 15 Thứ nhất, tái cơ cấu quá trình kinh doanh. Tái cơ cấu quá trình kinh doanh là sự ñánh giá và thiết kế lại các quá trình hoạt ñộng sản xuất kinh doanh ñể ñạt ñược hiệu quả.
Tái cơ cấu quá trình kinh doanh sẽ bắt ñầu từ con số không, như khi bạn bắt ñầu khởi nghiệp; quy trình tái cơ cấu quá trình kinh doanh không quan tâm ñến cơ cấu tổ chức và các thủ tục mà doanh nghiệp ñã dày công gây dựng trước mà sẽ làm mới một cách triệt ñể. Hoạt ñộng này thường ñược thực hiện trên cơ sở chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp thay ñổi. Tái cơ cấu quá trình kinh doanh sẽ là nền tảng và ñiểm xuất phát ñể tái cơ cấu các hoạt ñộng khác trong doanh nghiệp như tái cơ cấu tổ chức doanh nghiệp. Thứ hai, việc tái cơ cấu tổ chức tập trung vào các hoạt ñộng như ñổi mới, sắp xếp lại cơ cấu tổ chức bộ máy quản trị và cơ cấu tổ chức bộ máy sản xuất.
Tái cơ cấu tổ chức bộ máy quản trị ñược thực hiện với việc xây dựng lại toàn bộ sơ ñồ cơ cấu tổ chức, thậm chí thay ñổi bề mặt, có tính hình thức các phòng ban chức năng, thay tên gọi, nhằm hướng tới một cơ cầu tổ chức mới có hiệu quả kinh doanh cao hơn. Tái cơ cấu tổ chức bộ máy sản xuất liên quan ñến việc thay ñổi, sắp xếp lại hệ thống sản xuất một cách khoa học, ñem lại hiệu quả cao trong phối hợp thực hiện. Ngoài ra, ñiều chỉnh cơ cấu tổ chức còn gắn với quá trình thay ñổi, sắp xếp lại cơ cấu nguồn nhân lực trong việc phối hợp công việc ñể ñạt ñược mục tiêu của doanh nghiệp. Hoạt ñộng này ñược thực hiện khi chiến lược kinh doanh thay ñổi, dẫn ñến việc thay ñổi các quá trình kinh doanh và do ñó, cần phải tái cơ cấu tổ chức doanh nghiệp.
Thứ ba, tái cơ cấu tài chính hướng tới việc ñiều chỉnh nguồn tài chính trong doanh nghiệp, huy ñộng và sử dụng nguồn vốn có hiệu quả. Thứ tư, tái cơ cấu các hoạt ñộng khác là quan tâm ñến tính hệ thống và chuyên nghiệp trong phương thức thực hiện công việc, phối hợp công việc và ñiều hành công việc. Tái cơ cấu thường quan tâm ñến việc xem xét các hệ 16 thống lập kế hoạch kinh doanh, hệ thống quản trị chuỗi cung, quản trị thông tin, hệ thống quản trị nhân lực, hệ thống quản trị tài chính và quản trị quan hệ khách hàng. Các nội dung trên của tái cơ cấu doanh nghiệp có mối liên hệ mật thiết với nhau.
