phần mở đầu và Kết luận, Luận văn có 3 chƣơng chính : Chƣơng 1 : Cơ sở lý luận về Tái cơ cấu DNNN ; Chƣơng 2 : Thực trạng Tái cơ cấu DNNN tỉnh Hà Tĩnh ; Chƣơng 3 : Giải pháp Tái cơ cấu DNNN tỉnh Hà Tĩnh ; 8 (LUAN.Tinh TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.Tinh CHƢƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CƠ CẤU DOANH NGHIỆP NHÀ NƢỚC VÀ TÁI CƠ CẤU DOANH NGHIỆP NHÀ NƢỚC 1. Doanh nghiệp nhà nƣớc và tái cơ cấu DNNN 1. Các khái niệm cơ bản : 1. Khái niệm chung về doanh nghiệp nhà nước: Doanh nghiệp nhà nƣớc là cơ sở kinh tế do Nhà nƣớc sở hữu hoàn toàn hay một phần quyền sở hữu thuộc về Nhà nƣớc, là đặc điểm để phân biệt DNNN với doanh nghiệp khác; còn hoạt động kinh doanh là đặc điểm để phân biệt DNNN với các tổ chức, cơ quan khác của Chính phủ;Tuy nhiên, sự xác định giới hạn của DNNN ở mỗi nƣớc trên thế giới khác nhau.
Riêng ở Việt Nam nói về DNNN có thể khái quát ra những đặc trƣng cơ bản sau đây: Nhà nƣớc có một tỷ lệ vốn nhất định trong doanh nghiệp nhờ đó có thể gây ảnh hƣởng có tính chi phối trực tiếp hoặc gián tiếp với doanh nghiệp, các doanh nghiệp đều tổ chức theo chế độ công ty là một pháp nhân, nguồn thu chủ yếu từ hoạt động kinh doanh và phải thực hiện song song các mục tiêu sinh lời lẫn mục tiêu xã hội. Ở Việt Nam, DNNN đã có một quá trình hình thành và phát triển trên 50 năm và trải qua nhiều thời kỳ đổi mới, ở mỗi thời kỳ nhận thức về DNNN cũng rất khác nhau; Điều này đƣợc thể hiện rõ qua hai thời kỳ: thời kỳ trƣớc đổi mới (trƣớc Đại hội lần thứ VI) và sau đổi mới từ năm 1986 cho đến nay. Trƣớc thời kỳ đổi mới, doanh nghiệp đƣợc nhìn nhận nhƣ cơ quan thực hiện mệnh lệnh hành chinh hơn là tổ chức kinh doanh. Mục tiêu của DNNN là thực hiện những chỉ tiêu hiện vật chứ không vì mục tiêu lợi nhuận.
Từ những năm đổi mới (từ Đại hội Đảng lần thứ VI, năm 1986 đến nay) nền kinh tế nƣớc ta đang chuyển sang nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, 9 (LUAN.Tinh TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.Tinh vận hành theo cơ chế thị trƣờng có sự quản lý của nhà nƣớc theo định hƣớng XHCN thì quan niệm DNNN cũng có sự thay đổi. Trƣớc hết thể hiện qua định nghĩa DNNN trong điều lệ xí nghiệp công nghiệp quốc doanh, ban hành kèm theo Nghị định 50/ HĐBT ngày 23/8/1998 qui định: “Xí nghiệp công nghiệp quốc doanh là một đơn vị sản xuất hàng hoá có kế hoạch đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng cho xã hội, có tƣ cách pháp nhân và hạch toán kinh tế độc lập”. Trong quy chế thành lập - giải thể DNNN ban hành kèm theo Nghị định 388/HĐBT, ngày 20/11/1991 của Chủ tịch hội đồng Bộ trƣởng quy định “DNNN là một tổ chức kinh doanh do nhà nƣớc thành lập, đầu tƣ vốn và quản lý với tƣ cách chủ sở hữu, DNNN là một pháp nhân kinh tế, hoạt động theo pháp luật và bình đẳng trƣớc pháp luật “. Điều 1 Luật doanh nghiệp Nhà nƣớc sửa đổi năm 2003 quy định: “DNNN là tổ chức kinh tế do nhà nƣớc sở hữu toàn bộ vốn điều lệ hoặc có cổ phần ,vốn góp chi phối (trên 50% cổ phần ), đƣợc tổ chức dƣới hình thức công ty nhà nƣớc, công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn.
Hoạt động kinh doanh hoặc hoạt động công ích nhằm thực hịên các mục tiêu kinh tế xã hội do nhà nƣớc giao. DNNN có tƣ cách pháp nhân, có các quyền và nghĩa vụ dân sự, tự chịu trách nhiệm về toàn bộ hoạt động kinh doanh trong phạm vi số vốn nhà nƣớc quản lý. DNNN có tên gọi, có con dấu riêng và có trụ sở chính trên lãnh thổ Việt Nam”. Đến năm 2005 Luật doanh nghiệp Nhà nƣớc sửa đổi năm 2003 không còn hiệu lực, theo đó Doanh nghiệp nhà nước đƣợc quy định tại Luật doanh nghiệp 2005: là doanh nghiệp trong đó Nhà nƣớc sở hữu trên 50% vốn điều lệ.
Doanh nghiệp là tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn định, đƣợc đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm mục đích thực hiện các hoạt động kinh doanh.Tinh TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.Tinh Kinh doanh là việc thực hiện liên tục một, một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình đầu tƣ, từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trƣờng nhằm mục đích sinh lợi. - Vai trò của DNNN trong nền kinh tế quốc dân: Trong cơ chế quản lý tập trung quan liêu bao cấp, chúng ta thấy vai trò của DNNN đƣợc nhấn mạnh ở khía cạnh kinh tế chính trị, vì mục tiêu xây dựng quan hệ sở hữu toàn dân trên toàn bộ nền kinh tế quốc dân hơn là khía cạnh kinh tế vì mục tiêu tăng trƣởng. Hiện nay trong nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trƣờng định hƣóng XHCN. Hệ thống kinh tế nhà nƣớc bao gồm đất đai và tài nguyên, hệ thống kết cấu hạ tầng, ngân sách nhà nƣớc, ngân hàng nhà nƣớc, hệ thống dự trữ quốc gia, các DNNN và một phần vốn của DNNN góp vào các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác.
Nhƣ vậy DNNN là một bộ phận của kinh tế nhà nƣớc, hệ thống kinh tế nhà nƣớc có nghĩa rộng nhƣ trên mới có vai trò chủ đạo, chi phối và định hƣớng của nền kinh tế. Hệ thống này đƣợc lãnh đạo trực tiếp bởi đại diện sở hữu và phát huy sức mạnh đựơc nhân lên bởi quyền lực chính trị của nhà nƣớc do pháp luật quy định hoàn toàn có khả năng và cần thiết thực hiện vai trò chủ đạo định hƣớng nói trên. Trong hệ thống kinh tế nhà nƣớc, các DNNN là một bộ phận hợp thành hết sức quan trọng, vẫn giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế nhiều thành phần. DNNN góp phần thực hiện vai trò chủ đạo của nền kinh tế nhà nƣớc trên các mặt sau: Một là: DNNN đóng vai trò là một công cụ kinh tế, một lực lƣợng vật chất trong tay nhà nƣớc để nhà nƣớc định hƣớng và điều tiết vĩ mô nền kinh tế theo các chƣơng trình, kế hoạch, chiến lƣợc phát triển kinh tế xã hội.
Nhìn lại chặn đƣờng hình thành và phát triển DNNN của các nền kinh tế trên thế giới cho thấy: sự tồn tại của DNNN tùy thuộc vào sự quy định của 11 (LUAN.Tinh TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.Tinh chiến lƣợc và chính sách phát triển, cách thức lựa chọn giải pháp, công cụ mỗi nƣớc .Nhƣ vậy, vai trò DNNN tăng hay giảm tùy thuộc vào chính sách,chiến lƣợc phát triển kinh tế trong những giai đoạn nhất định và còn tùy thuộc vào sự lựa chọn phƣơng thức trực tiếp hay gián tiếp để điều tiết thúc đẩy nền kinh tế. Với nền kinh tế chậm phát triển cũng có ý nghĩa mức độ, tập trung sản xuất rất thấp, hệ thống kinh doanh nhỏ, phân tán, ít vốn, kỹ thuật công nghệ lạc hậu .Muốn bƣớc khỏi trình trạng trên và hội nhập sâu vào trào lƣu phát triển hiện đại cần phải lựa chọn chiến lƣợc và những giải pháp cho sự tăng trƣởng mang tính chất tăng tốc và lâu bền. Để thực hiện chiến lƣợc trên nhà nƣớc tất yếu phải lựa chọn giải pháp để phát triển DNNN. Ở đây việc lựa chọn này không phải mang tính chủ quan, mà có sự quy định của bản thân nền kinh tế và bản thân của chế độ chính trị, vì DNNN có những ƣu thế tuyệt đối ở thời kỳ quá độ của sự phát triển, các ƣu thế của DNNN thể hiện ở chỗ có khả năng tiếp nhận chuyển giao công nghệ mới tiên tiến, và có cơ hội hội nhập sâu rộng với nền kinh tế thế giới, những ƣu thế này khiến cho DNNN trở thành một yếu tố quyết định cho chiến lƣợc phát triển rút ngắn, tăng tốc.
Vì vậy DNNN giữ vai trò then chốt là „‟chủ đạo‟‟ của nền kinh tế. DNNN là cầu nối, hỗ trợ, dẫn dắt, định hƣớng công nghệ và xu hƣớng phát triển cho các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác. Trong giai đoạn hiện nay vị trí, vai trò chủ đạo của DNNN chỉ là tƣơng đối với vị trí và vai trò của các thành phần kinh tế mà thôi, không có sự tồn tại và phát triển các thành phần kinh tế khác thì chẳng có vai trò chủ đạo của DNNN phải thể hiện qua sự phân công và phối hợp một cách hợp lý giữa chức năng của khu vực DNNN với chức năng doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác.Tinh TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.Tinh Có thể nói rằng DNNN trong việc đầu tƣ vào những ngành quyết định cho sự phát triển dài hạn và hiệu quả sử dụng của nền kinh tế làm cho nó có vai trò. Đặc biệt là vai trò bà đỡ của nền kinh tế.
Đây là vai trò lâu bền của khu vực DNNN ngay cả khi doanh nghiệp tƣ nhân đã trƣởng thành. Khi DNNN thu hẹp lại thì vai trò trong việc cung cấp hàng hoá dịch vụ công cộng, khắc phục khuyết tật thị trƣờng và vai trò bà đỡ cho nền kinh tế vẫn đƣợc duy trì. Hai là: Vai trò chủ đạo của DNNN phải đƣợc thể hiện không ngừng nâng cao hiệu quả, sức cạnh tranh và khả năng điều tiết trong nền kinh tế thị trƣờng. Lợi nhuận là mục tiêu cơ bản, thậm chí là mục tiêu duy nhất của doanh nghiệp tƣ nhân, do đó không có lợi nhuận thì đối với họ kinh doanh là mục tiêu vô nghĩa và đƣợng nhiên họ không đầu tƣ.
Còn DNNN lại khác, lợi nhuận không phải là mục tiêu duy nhất và thậm chí cũng không phải là mục tiêu chủ yếu. Tuy nhiên nó đóng vai trò động lực để xem xét đến lợi ích chính trị, xã hội, kinh tế của đất nƣớc. Vì thế, hiệu quả của DNNN có thể là hiệu quả tổng hợp kinh tế, chính trị và hiệu quả xã hội. Do đó, trong nhiều trƣờng hợp các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công ích phải đặt mục đích lợi nhuận xuống hàng thứ yếu, còn chủ yếu vẫn là hoàn thành tốt nhất nhiệm vụ đƣợc nhà nƣớc giao.
Tuy nhiên, nếu xét trên tổng thể toàn bộ khu vực DNNN đều không có lợi nhuận hoặc lợi nhuận thấp thì tất yếu phải dựa vào sự hỗ trợ của Nhà nƣớc để tồn tại. Điều này sẽ làm cho DNNN mất sức cạnh tranh thiếu sức sống, trở thành gánh nặng cho cả Nhà nƣớc và xã hội, vì thế vai trò chủ đạo của nó khó có thể thực hiện đƣợc một cách có hiệu quả.