Luận án tiến sĩ xuất khẩu hàng hóa của việt nam sang thị trường trung đông nhân tố tác động và một số gợi ý về chính sách

Luận án tiến sĩ nghiên cứu xuất khẩu hàng hóa của việt nam sang thị trường trung đông nhân tố tác động và một số gợi ý về, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng dụng

• Tác giả: Lê Quang Thắng
• Người hướng dẫn: Đỗ Đức Định
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế quốc tế
• Đề tài: Xuất Khẩu Hàng Hóa Của Việt Nam Sang Thị Trường Trung Đông: Nhân Tố Tác Động Và Một Số Gợi Ý Về Chính Sách
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan những công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài Luận án
• 1.2. Trung Đông là khu vực quan trọng có vị trí chiến lược và nhiều tiềm năng phát triển
• 1.3. Tình hình nghiên cứu về quan hệ thương mại của Việt Nam với các nước và khu vực trên thế giới
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN XUẤT KHẨU HÀNG HÓA CỦA MỘT QUỐC GIA
• 2.1. Các khái niệm liên quan đến xuất khẩu và các nhân tố tác động đến xuất khẩu hàng hóa
• 2.1.1. Khái niệm xuất khẩu
• 2.1.2. Khái niệm về các nhân tố tác động đến xuất khẩu
• 2.2. Các lý thuyết liên quan đến xuất, nhập khẩu
• 2.2.1. Lý thuyết trọng thương
• 2.2.2. Lý thuyết lợi thế tuyệt đối Adam Smith
• 2.2.3. Lý thuyết lợi thế so sánh của David Ricardo
• 2.2.4. Lý thuyết Heckscher-Ohlin (H-O)
• 2.2.5. Lý thuyết về lợi thế cạnh tranh quốc gia của M
• 2.2.6. Lý thuyết lực hấp dẫn trong thương mại quốc tế
• 2.3. Các nhân tố tác động đến xuất khẩu hàng hóa của một quốc gia
• 2.3.1. Các nhân tố từ phía nước xuất khẩu
• 2.3.2. Các nhân tố từ phía nước nhập khẩu
• 2.3.3. Các nhân tố quốc tế
• 3. CHƯƠNG 3: XUẤT KHẨU HÀNG HÓA CỦA VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG TRUNG ĐÔNG VÀ CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG CHỦ YẾU
• 3.1. Thực trạng xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang Trung Đông
• 3.1.1. Về quy mô và tốc độ xuất khẩu
• 3.1.2. Về cơ cấu mặt hàng xuất khẩu
• 3.1.3. Nhận xét chung
• 3.2. Phân tích các nhân tố tác động tới xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị trường Trung Đông
• 3.2.1. Các nhân tố từ phía Việt Nam
• 3.2.2. Các nhân tố thuộc Trung Đông
• 3.2.3. Các nhân tố quốc tế
• 4. CHƯƠNG 4: MỘT SỐ GỢI Ý VỀ CHÍNH SÁCH NHẰM THÚC ĐẨY XUẤT KHẨU HÀNG HÓA CỦA VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG TRUNG ĐÔNG
• 4.1. Quan điểm, định hướng và triển vọng xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang Trung Đông
• 4.1.1. Quan điểm, định hướng của Nhà nước Việt Nam đối với xuất khẩu hàng hóa sang Trung Đông
• 4.1.2. Triển vọng xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị trường Trung Đông
• 4.2. Một số gợi ý đối với Nhà nước và doanh nghiệp nhằm đẩy mạnh xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang Trung Đông
• 4.2.1. Những gợi ý chính sách đối với Nhà nước
• 4.2.2. Đề xuất giải pháp cho doanh nghiệp Việt Nam
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tác động kinh tế của xuất khẩu hàng hóa Việt Nam sang Trung Đông

Xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị trường Trung Đông đã có những tác động tích cực đến nền kinh tế quốc gia. Xuất khẩu hàng hóa không chỉ giúp gia tăng kim ngạch xuất khẩu mà còn tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người lao động. Theo số liệu thống kê, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang Trung Đông đã tăng trưởng ổn định trong những năm qua, đặc biệt là các mặt hàng nông sản và công nghiệp. Chính sách xuất khẩu của Việt Nam đã được điều chỉnh để phù hợp với nhu cầu và đặc điểm của thị trường này. Việc phát triển quan hệ thương mại với các quốc gia Trung Đông không chỉ giúp Việt Nam đa dạng hóa thị trường xuất khẩu mà còn giảm thiểu rủi ro từ việc phụ thuộc vào các thị trường truyền thống như Mỹ và EU. Điều này thể hiện rõ trong chiến lược chiến lược xuất khẩu của Việt Nam, nhằm nâng cao khả năng cạnh tranh và phát triển bền vững.

1.1. Cơ hội và thách thức trong xuất khẩu hàng hóa

Thị trường Trung Đông mang lại nhiều cơ hội cho hàng hóa Việt Nam, đặc biệt là trong lĩnh vực nông sản và hàng tiêu dùng. Tuy nhiên, thách thức xuất khẩu cũng không nhỏ. Các rào cản kỹ thuật, tiêu chuẩn chất lượng và yêu cầu về an toàn thực phẩm là những yếu tố cần được chú ý. Hơn nữa, sự cạnh tranh từ các quốc gia khác cũng là một yếu tố cần cân nhắc. Để tận dụng tốt cơ hội, Việt Nam cần có những chính sách thương mại linh hoạt và hiệu quả, đồng thời nâng cao chất lượng sản phẩm để đáp ứng yêu cầu của thị trường. Việc hợp tác kinh tế với các quốc gia trong khu vực cũng cần được thúc đẩy để tạo ra một môi trường thuận lợi cho xuất khẩu hàng hóa.

II. Chính sách xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang Trung Đông

Chính phủ Việt Nam đã xác định Trung Đông là một thị trường tiềm năng và đã có những chính sách xuất khẩu cụ thể nhằm thúc đẩy quan hệ thương mại với khu vực này. Các chính sách này bao gồm việc tăng cường xúc tiến thương mại, hỗ trợ doanh nghiệp trong việc tìm kiếm đối tác và mở rộng thị trường. Hợp tác kinh tế với các quốc gia Trung Đông được coi là một trong những ưu tiên hàng đầu trong chiến lược phát triển kinh tế đối ngoại. Đặc biệt, việc tham gia vào các hiệp định thương mại tự do cũng giúp Việt Nam có cơ hội tiếp cận sâu hơn vào thị trường này. Chính sách cần được điều chỉnh thường xuyên để phù hợp với tình hình thực tế và nhu cầu của thị trường.

2.1. Định hướng và triển vọng xuất khẩu

Định hướng xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang Trung Đông trong thời gian tới sẽ tập trung vào việc phát triển các mặt hàng có lợi thế cạnh tranh như nông sản, thủ công mỹ nghệ và sản phẩm công nghiệp. Xu hướng xuất khẩu sẽ được điều chỉnh để phù hợp với nhu cầu của thị trường, đồng thời nâng cao chất lượng sản phẩm. Việc xây dựng thương hiệu cho hàng hóa Việt Nam cũng là một yếu tố quan trọng trong việc gia tăng giá trị xuất khẩu. Chính phủ cần có những chính sách hỗ trợ doanh nghiệp trong việc nâng cao năng lực sản xuất và tiếp cận thị trường, từ đó tạo ra những bước đột phá trong xuất khẩu hàng hóa.

III. Đề xuất giải pháp thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa

Để thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa sang Trung Đông, cần có những giải pháp đồng bộ từ cả phía Nhà nước và doanh nghiệp. Nhà nước cần tăng cường hỗ trợ về mặt chính sách, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp trong việc tiếp cận thông tin và thị trường. Đồng thời, cần có các chương trình đào tạo, nâng cao năng lực cho doanh nghiệp trong việc xuất khẩu. Doanh nghiệp cũng cần chủ động tìm hiểu thị trường, nâng cao chất lượng sản phẩm và xây dựng thương hiệu. Việc hợp tác với các đối tác địa phương cũng là một giải pháp hiệu quả để gia tăng khả năng thâm nhập vào thị trường.

3.1. Các chính sách hỗ trợ từ Nhà nước

Nhà nước cần có những chính sách hỗ trợ cụ thể cho các doanh nghiệp xuất khẩu, bao gồm việc cung cấp thông tin thị trường, hỗ trợ tài chính và tạo điều kiện thuận lợi trong thủ tục xuất khẩu. Việc tổ chức các hội chợ thương mại, xúc tiến thương mại tại các quốc gia Trung Đông cũng cần được đẩy mạnh. Ngoài ra, cần có các chương trình hợp tác nghiên cứu và phát triển sản phẩm để nâng cao chất lượng hàng hóa xuất khẩu. Những chính sách này sẽ giúp doanh nghiệp Việt Nam có thể cạnh tranh tốt hơn trên thị trường quốc tế, đặc biệt là tại khu vực Trung Đông.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan những công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài Luận án Trung Đông là khu vực quan trọng có vị trí chiến lược và nhiều tiềm năng phát triển. Trong bối cảnh Việt Nam đã và đang tích cực đẩy mạnh quan hệ kinh tế thương mại với các nước, tình hình nghiên cứu về quan hệ thương mại của Việt Nam với các nước và khu vực trên thế giới thời gian qua có nhiều dấu ấn khá đậm nét. Các học giả đã đi sâu vào tìm hiểu nhiều vấn đề quan trọng liên quan đến quan hệ kinh tế - thương mại của Việt Nam với các nước trên thế giới.

Trên thế giới, vấn đề Trung Đông trở thành chủ đề được rất nhiều tổ chức, cơ quan nghiên cứu quốc tế, các tờ báo lớn quan tâm. Các tổ chức, cơ quan nghiên cứu quốc tế có quan tâm tới Trung Đông có thể kể ra bao gồm World Bank, IMF, Washington Institute for Near East Policy (Mỹ), the Middle East Institute – Colombia University (Mỹ), Istituto Italiano per l’Africa e l’Oriente (Viện NC Châu Phi và Trung Đông của Italia)…vv bên cạnh đó cũng có các tờ báo lớn thường xuyên có bài viết chuyên sâu về các vấn đề của Trung Đông như báo Foreign Affairs, Le Monde, Le Echos, Politique Internationale, The Hindu, Hebdo Al-Ahram (Ai Cập), Tạp chỉ “Tri thức Thế giới” (Trung Quốc). Các vấn đề được nêu trong báo chí hoặc các công trình nghiên cứu rất đa dạng. Nhìn chung có thể sắp xếp các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về cơ sở lý luận thương mại quốc tế, những nghiên cứu về Trung Đông và quan hệ Việt Nam – Trung Đông theo các vấn đề nổi bật đáng quan tâm liên quan đến hướng của Luận án bao gồm các vấn đề sau đây: 11 z 1.

Những nghiên cứu về tình hình xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường Trung Đông Khi nghiên cứu về xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường Trung Đông, tác giả Đỗ Đức Định - Nguyễn Thanh Hiền trong cuốn sách về “Châu Phi và Trung Đông năm 2008: Những vấn đề và sự kiện nổi bật”, Nhà Xuất bản Khoa học Xã hội năm 2009 đã sử dụng phương pháp phân tích – tổng hợp để phân tích về hoạt động xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường Trung Đông trong năm 2008 và dự báo cho những năm tiếp theo. Theo phân tích của tác giả, xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam trong năm 2008 tuy bị ảnh hưởng từ cuộc khủng hoảng cuối năm 2008 nhưng vẫn đạt kết quả khích lệ và duy trì đà tăng trưởng so với năm 2007, nhận định những năm tiếp theo xuất khảu của Việt Nam vẫn tiếp tục gia tăng bất chấp cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu [12]. Còn tác giả Lê Quang Thắng và Kiều Thanh Nga đã phân tích hoạt động xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường Trung Đông trong năm 2011 và năm 2012 trong cuốn sách “Một số sự kiện kinh tế - chính trị nổi bật của Châu Phi và Trung Đông năm 2011, 2012”, Nhà Xuất bản Khoa học Xã hội. Tác giả đã sử dụng phương pháp phân tích – tổng hợp, phương pháp phân tích so sánh, phương pháp kế thừa để cung cấp thông tin tổng quan về hoạt động xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị trường Trung Đông trong năm 2011 và 2012.

Số liệu phân tích từ công trình này cho thấy kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị trường Trung Đông đã tăng và đạt tốc độ tăng trưởng cao so với năm 2009, 2010 và 2011. Cơ cấu xuất khẩu hàng hóa sang thị trường Trung Đông cũng thay đổi thể hiện là nhóm các mặt hàng điện thoại di động, thiết bị điện tử, máy vi tính đã đạt tỷ trọng cao nhất trong nhóm các mặt hàng xuất khẩu chủ lực sang thị trường Trung Đông [44,33]. Cũng nghiên cứu về vấn đề này, tác giả Bùi Nhật Quang trong cuốn sách “Một số vấn đề kinh tế, chính trị nổi bật của Trung Đông và xu hướng đến năm 2020”, Nhà Xuất bản Khoa học Xã hội năm 2011. Tác giả đã sử dụng 12 z phương pháp phân tích - tổng hợp để đánh giá và nhận định về các tác động về kinh tế, chính trị tới Việt Nam, những lĩnh vực kinh tế mà Việt Nam và các quốc gia Trung Đông có thể bổ sung cho nhau và có mong muốn hợp tác, nâng tầm trở thành lĩnh vực phát triển ưu tiên trong quan hệ giữa hai phía đến năm 2020.

Một trong những lĩnh vực bổ sung cho nhau quan trọng nhất đó là lĩnh vực thương mại hàng hóa, theo đó tác giả đã phân tích tổng quan hoạt động xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam từ năm 2001 đến năm 2008 luôn có sự gia tăng về kim ngạch xuất khẩu, các đối tác xuất nhập khẩu lớn của Việt Nam tại khu vực Trung Đông bao gồm: Arab Saudi, UAE, Israel, quata, Iran.Về cơ cấu mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường Trung Đông trong giai đoạn này tập trung chủ yếu ở nhóm mặt hàng nông sản, may mặc, da giày, thủy sản v.Tốc độ tăng trưởng thương mại Việt Nam – Trung Đông qua các năm tương đối cao, trong một số trường hợp có thể đạt tới 30- 40%/năm, tức là cao hơn nhiều so với tốc độ tăng trưởng thương mại trung bình. Điều này chứng tỏ, Trung Đông là thị trường tiềm năng của Việt Nam. Tuy nhiên thực trạng hợp tác thương mại nói chung và thực trạng xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị trường Trung Đông vẫn còn rất khiêm tốn [37]. Khi bàn về xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường các quốc gia thuộc Trung Đông, tác giả Bùi Nhật Quang trong cuốn sách“Thổ Nhĩ Kỳ và khả năng hợp tác của Việt Nam đến năm 2020” Nhà xuất bản Khoa học Xã hội (2013), đã đi vào làm rõ các vấn đề chính sau: (1)Thông tin tổng quan về Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ, (2) Phân tích các vấn đề nổi bật của Thổ Nhĩ Kỳ trong giai đoạn hiện nay gồm: Cải cách để gia nhập Liên minh châu Âu; Phát triển quan hệ đặc biệt với Hoa Kỳ; Vai trò của Thổ Nhĩ Kỳ trong khu vực Trung Đông, (3) Phân tích, đánh giá các lợi thế quốc tế của Thổ Nhĩ Kỳ, lợi thế của Việt Nam và khả năng đẩy mạnh quan hệ hợp tác Việt Nam - Thổ Nhĩ Kỳ giai đoạn đến năm 2020 với trọng tâm làm rõ: một là, Lợi thế quốc gia của Thổ 13 z Nhĩ Kỳ xem xét qua các khác biệt của mô hình phát triển và triển vọng phát triển dài hạn; hai là, Nhận định về khả năng hợp tác Việt Nam - Thổ Nhĩ Kỳ đến năm 2020.

Quan hệ Việt Nam – Thổ Nhĩ Kỳ được đánh giá là còn nhiều triển vọng do hoạt động hợp tác được xây dựng trên nền tảng là quan hệ chính trị - ngoại giao tốt đẹp, có nhiều điểm tương đồng về đặc điểm phát triển và hai nước đều có chính sách đối ngoại rộng mở. Trong hoạt động xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang Thổ Nhĩ Kỳ, tác giả đã nhân định Thổ Nhĩ Kỳ là một thị trường lớn và còn nhiều tiềm năng phát triển ở khu vực Trung Đông, có nhu cầu nhập khẩu nhiều hàng hóa thuộc thế mạnh của Việt Nam và là đối tác quan trọng, là một trong những thị trường xuất khẩu lớn của Việt Nam tại khu vực Trung Đông. Cơ cấu xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị trường Thổ Nhĩ Kỳ từ năm 2008 trở lại đây là các mặt hàng về điện tử và điện thoại di động chiếm tỷ trọng cao nhất, tiếp đó là mặt hàng cao su thiên nhiên, đồ gỗ, giày dép, rau quả, thủy sản vv. Trong năm bài viết của tác giả Lê Quang Thắng được đăng trong tạp chí Nghiên cứu Châu Phi và Trung Đông về quan hệ hợp tác Việt Nam - Trung Đông như: bài viết “Quan hệ Việt Nam – Arập Xêút” số 07/2007, bài viết “Quan hệ hợp tác Việt Nam – GCC”, số 9/2008, bài viết “ Bài viết quan hệ hợp tác Việt Nam – Trung Đông từ năm 2010 đến nay”, số 1/2014, bài viết “Thực trạng xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị trường Trung Đông”, số 7/2014 và đề tài “Một số nhân tố tác động đến xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị trường Trung Đông”, Đề tài cấp Viện Nghiên cứu Châu 14 z Phi và Trung Đông năm 2014.

Trong các công trình trên, Tác giả đã sử dụng phương pháp phân tích tổng hợp, phương pháp phân tích so sánh, phương pháp kế thừa để tìm ra các nhân tố tác động trong quan hệ ngoại giao, quan hệ kinh tế - thương mại, những tác động trong xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị trường Trung Đông và phân tích thực trạng hoạt động xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị trường Trung Đông. Qua đó, tác giả đã đánh giá thực trạng xuất khẩu hàng hóa, các nhân tố tác động tích cực và tiêu cực và đưa ra những giải pháp nhằm thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa sang thị trường các quốc gia và của khu vực Trung Đông [45,46,47,47,50] Trong công trình nghiên cứu của tác giả Đỗ Đức Định có tên “ Trung Đông và khả năng mở rộng quan hệ hợp tác với Việt Nam“, Nhà xuất bản Khoa học Xã hội 2013, đã khái quát về hoạt động xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị trường Trung Đông trong năm 2009 và năm 2010 đã gia tăng mạnh, xuất khẩu năm 2010 tăng 44,7% so với năm 2009. Đây là hai năm đầu tiên kiểm nghiệm sự ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu cuối năm 2008. Điều này chứng tỏ khủng hoảng tài chính toàn cầu không ảnh hưởng đến xuất khẩu sang thị trường Trung Đông, không những thế cuộc khủng hoảng tài chính còn làm kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị trường Trung Đông gia tăng mạnh hơn.

Điều này cũng được lý giải do từ cuối năm 2008 nền kinh tế toàn cầu bắt đầu có những dấu hiệu khủng hoảng. Điều này đã ảnh hưởng lớn đến hoạt động xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang các thị trường truyền thống tại EU, Mỹ, Nhật Bản, Trung Quốc. Công trình nghiên cứu “Xuất khẩu của Việt Nam sang châu Phi và Trung Đông: Cơ hội lớn, thách thức nhiều“ của tác giả Lê Minh Phương được đăng trong tạp chí Nghiên cứu Châu Phi và Trung Đông số 1 năm 2014 đã khái quát tổng quan về hoạt động xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị trường Trung Đông giai đoạn 2008 đến năm 2012 luôn có sự gia tăng về 15 z kim ngạch xuất khẩu với tốc độ tăng trưởng cao, cũng như cơ cấu hàng hóa và thị trường xuất khẩu.