Nghiên cứu tác động bất đối xứng của thay đổi tỷ giá lên cán cân thương mại song phương của Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích tác động bất đối xứng của thay đổi tỷ giá lên cán cân thương mại song phương của việt nam, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả

• Tác giả: Nguyễn Quý Kiệt
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Liên Hoa
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Tác Động Bất Đối Xứng Của Thay Đổi Tỷ Giá Lên Cán Cân Thương Mại Song Phương Của Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. PHẦN 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Giới thiệu chủ đề nghiên cứu
• 1.2. Động cơ nghiên cứu
• 1.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.4. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Kết cấu nghiên cứu
• 2. PHẦN 2: KHUNG LÝ THUYẾT VÀ BẰNG CHỨNG THỰC NGHIỆM
• 2.1. Lý thuyết nền tảng của hiệu ứng tỷ giá lên cán cân thương mại
• 2.2. Tác động dài hạn, điều kiện Marshall-Lerner
• 2.3. Tác động ngắn hạn, hiệu ứng đường cong J
• 2.4. Các nghiên cứu thực nghiệm về kiểm chứng hiệu ứng đường cong J
• 2.5. Các nghiên cứu về mối quan hệ tuyến tính giữa cán cân thương mại và tỷ giá hối đoái
• 2.6. Các nghiên cứu về mối quan hệ phi tuyến giữa cán cân thương mại và tỷ giá hối đoái
• 3. PHẦN 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Xây dựng mô hình cân bằng thương mại. Xác định biến và kỳ vọng dấu
• 3.2. Cán cân thương mại song phương
• 3.3. Tỷ giá hối đoái thực song phương
• 3.4. Thu nhập thực trong nước
• 3.5. Thu nhập thực nước ngoài
• 3.6. Mô tả và nguồn dữ liệu
• 3.7. Áp dụng phương pháp ARDL
• 3.8. Áp dụng phương pháp NARDL
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ
• 4.1. Kiểm định tính dừng
• 4.2. Kết quả từ mô hình ARDL
• 4.3. Kết quả từ mô hình NARDL
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu chủ đề nghiên cứu

Nghiên cứu này tập trung vào tác động của thay đổi tỷ giá đến cán cân thương mại của Việt Nam. Trong bối cảnh nền kinh tế mở, việc hiểu rõ mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái và cán cân thương mại là rất quan trọng. Đặc biệt, nghiên cứu sẽ xem xét hiện tượng đường cong J, một khái niệm cho rằng cán cân thương mại có thể xấu đi trước khi cải thiện sau khi phá giá đồng nội tệ. Điều này có thể giúp các nhà hoạch định chính sách hiểu rõ hơn về hiệu quả của các biện pháp chính sách tiền tệ trong việc cải thiện cán cân thương mại. Nghiên cứu sẽ phân tích dữ liệu từ 2000 đến 2018, với sự chú ý đặc biệt đến các đối tác thương mại lớn của Việt Nam.

II. Lý thuyết nền tảng của hiệu ứng tỷ giá lên cán cân thương mại

Lý thuyết về hiệu ứng tỷ giá lên cán cân thương mại được xây dựng dựa trên điều kiện Marshall-Lerner. Theo đó, sự mất giá của đồng nội tệ có thể cải thiện cán cân thương mại nếu tổng độ co giãn của cầu xuất khẩu và nhập khẩu lớn hơn 1. Điều này có nghĩa là, khi thay đổi tỷ giá, nếu xuất khẩu tăng nhanh hơn nhập khẩu, cán cân thương mại sẽ được cải thiện. Tuy nhiên, trong ngắn hạn, độ co giãn của cầu có thể thấp hơn, dẫn đến việc cán cân thương mại không cải thiện ngay lập tức. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phân tích cả tác động ngắn hạn và dài hạn của thay đổi tỷ giá đến cán cân thương mại.

2.1. Tác động dài hạn điều kiện Marshall Lerner

Điều kiện Marshall-Lerner chỉ ra rằng sự mất giá sẽ cải thiện cán cân thương mại nếu tổng độ co giãn của cầu xuất khẩu và nhập khẩu lớn hơn 1. Điều này có thể được thể hiện qua công thức toán học, cho thấy mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái và cán cân thương mại. Nếu tổng độ co giãn nhỏ hơn 1, cán cân thương mại sẽ không ổn định, và sự mất giá sẽ không hiệu quả trong việc cải thiện tình hình. Do đó, việc phân tích độ co giãn của cầu xuất khẩu và nhập khẩu là rất cần thiết để đánh giá hiệu quả của các chính sách tiền tệ.

2.2. Tác động ngắn hạn hiệu ứng đường cong J

Lý thuyết đường cong J cho rằng có một khoảng thời gian trễ trước khi cán cân thương mại phản ứng với thay đổi tỷ giá. Khi đồng nội tệ suy yếu, cán cân thương mại có thể xấu đi trước khi cải thiện, dẫn đến hình dạng giống như chữ J. Điều này xảy ra do giá nhập khẩu tăng nhanh hơn giá xuất khẩu ngay sau khi phá giá. Sự điều chỉnh này thường mất thời gian, do các hợp đồng thương mại đã được ký kết trước đó. Do đó, việc hiểu rõ về hiệu ứng đường cong J là rất quan trọng trong việc phân tích mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái và cán cân thương mại.

III. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng phương pháp ARDL và NARDL để phân tích mối quan hệ giữa thay đổi tỷ giá và cán cân thương mại. Phương pháp NARDL cho phép kiểm tra các hiệu ứng ngắn hạn và dài hạn của tỷ giá hối đoái lên cán cân thương mại. Việc sử dụng dữ liệu từ 2000 đến 2018 giúp xác định rõ hơn về tác động kinh tế của thay đổi tỷ giá đến cán cân thương mại song phương với các đối tác thương mại lớn. Kết quả từ mô hình sẽ cung cấp thông tin quan trọng cho các nhà hoạch định chính sách trong việc điều chỉnh các biện pháp chính sách tiền tệ nhằm cải thiện cán cân thương mại.

IV. Kết quả

Kết quả từ mô hình ARDL và NARDL cho thấy sự hiện diện của hiệu ứng đường cong J trong mối quan hệ giữa thay đổi tỷ giá và cán cân thương mại của Việt Nam. Cụ thể, mối quan hệ này không chỉ tồn tại ở cấp độ tổng hợp mà còn ở cấp độ song phương với các đối tác thương mại lớn. Điều này cho thấy rằng phá giá đồng nội tệ có thể có tác động tích cực đến cán cân thương mại trong dài hạn, mặc dù có thể gây ra sự suy giảm trong ngắn hạn. Kết quả này có ý nghĩa quan trọng trong việc định hình các chính sách tiền tệ và thương mại của Việt Nam.

V. Kết luận

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng thay đổi tỷ giá có tác động đáng kể đến cán cân thương mại của Việt Nam. Hiện tượng đường cong J được xác nhận trong mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái và cán cân thương mại song phương. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xem xét các yếu tố phi tuyến và bất đối xứng trong phân tích cán cân thương mại. Các nhà hoạch định chính sách cần chú ý đến những tác động này khi thiết lập các biện pháp chính sách tiền tệ nhằm cải thiện cán cân thương mại trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2000Q1–2018Q1, Việt Nam đã trải qua nhiều biến động tỷ giá hối đoái với các đối tác thương mại lớn như Trung Quốc, Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc và các nước ASEAN. Tỷ trọng thương mại của 9 đối tác chính chiếm khoảng 65% tổng kim ngạch thương mại của Việt Nam, trong đó Trung Quốc và Hàn Quốc lần lượt chiếm 21,42% và 14,08%. Tuy nhiên, nền kinh tế Việt Nam cũng đối mặt với thâm hụt thương mại kéo dài, đặc biệt nghiêm trọng vào năm 2008 trong bối cảnh khủng hoảng tài chính toàn cầu. Chính sách phá giá đồng nội tệ (VND) được sử dụng nhằm cải thiện cán cân thương mại, nhưng hiệu quả không đồng đều giữa các đối tác. Nghiên cứu này nhằm kiểm chứng sự tồn tại của hiệu ứng đường cong J — mô hình mô tả sự phản ứng bất đối xứng của cán cân thương mại trước biến động tỷ giá — ở cấp độ song phương giữa Việt Nam và 9 đối tác lớn. Mục tiêu cụ thể là phân tích tác động ngắn hạn và dài hạn của thay đổi tỷ giá lên cán cân thương mại song phương, đồng thời xác định tính bất đối xứng trong mối quan hệ này. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào dữ liệu hàng quý từ năm 2000 đến quý 1 năm 2018, sử dụng các phương pháp kinh tế lượng hiện đại nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà hoạch định chính sách trong việc điều chỉnh chính sách tỷ giá và thương mại quốc tế. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả chính sách phá giá tiền tệ, góp phần ổn định cán cân thương mại và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai lý thuyết kinh tế chính: điều kiện Marshall-Lerner và hiệu ứng đường cong J. Điều kiện Marshall-Lerner phát biểu rằng sự mất giá tiền tệ sẽ cải thiện cán cân thương mại nếu tổng độ co giãn giá của cầu xuất khẩu và nhập khẩu lớn hơn 1. Tuy nhiên, trong ngắn hạn, do độ co giãn thấp, cán cân thương mại có thể xấu đi trước khi cải thiện, tạo nên mẫu hình đường cong J. Lý thuyết này giải thích sự khác biệt về tác động ngắn hạn và dài hạn của biến động tỷ giá lên cán cân thương mại. Ngoài ra, nghiên cứu cũng xem xét tính bất đối xứng trong mối quan hệ này, tức là tác động của tăng giá và giảm giá tiền tệ lên cán cân thương mại không đồng đều, dựa trên các nghiên cứu về mô hình tự hồi quy phân phối trễ phi tuyến (NARDL). Các khái niệm chính bao gồm: cán cân thương mại song phương, tỷ giá hối đoái thực song phương, thu nhập thực trong nước và nước ngoài, cùng các hiệu ứng ngắn hạn và dài hạn của biến động tỷ giá.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu hàng quý từ 2000Q1 đến 2018Q1, bao gồm các biến: cán cân thương mại song phương (tỷ lệ xuất khẩu trên nhập khẩu), tỷ giá hối đoái thực song phương, thu nhập thực trong nước (GDP thực Việt Nam) và thu nhập thực nước ngoài (GDP thực các đối tác). Dữ liệu được thu thập từ các nguồn uy tín như Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Tổng cục Thống kê Việt Nam, và các cơ quan thống kê quốc gia của các đối tác thương mại. Phương pháp phân tích chính là mô hình tự hồi quy phân phối trễ (ARDL) tuyến tính và mô hình ARDL phi tuyến (NARDL) nhằm kiểm tra sự tồn tại của quan hệ đồng liên kết dài hạn và tính bất đối xứng trong mối quan hệ giữa tỷ giá và cán cân thương mại. Cỡ mẫu gồm 9 đối tác thương mại lớn, với độ trễ tối đa được chọn dựa trên tiêu chí thông tin Akaike (AIC). Kiểm định tính dừng của các biến được thực hiện bằng kiểm định Augmented Dickey-Fuller (ADF) để đảm bảo không có biến dừng tại bậc hai, phù hợp với yêu cầu của phương pháp ARDL/NARDL. Quá trình phân tích gồm hai bước: kiểm định đồng liên kết bằng kiểm định đường bao (bound test) và ước lượng mô hình ARDL/NARDL để phân tích tác động ngắn hạn và dài hạn, cũng như kiểm tra hiệu ứng bất đối xứng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Kiểm định tính dừng: Hầu hết các biến tỷ giá thực song phương và thu nhập thực đều dừng tại sai phân bậc nhất (I(1)), trong khi biến cán cân thương mại chủ yếu dừng tại bậc gốc (I(0)), phù hợp với yêu cầu của mô hình ARDL/NARDL.

2. Mối quan hệ dài hạn tuyến tính: Qua mô hình ARDL, mối quan hệ đồng liên kết dài hạn được xác nhận ở 4 trong 9 đối tác gồm Indonesia, Hàn Quốc, Malaysia và Thái Lan với giá trị thống kê F vượt ngưỡng tới hạn ở mức ý nghĩa 10%. Hệ số sai số hiệu chỉnh (ECT) âm và có ý nghĩa thống kê, cho thấy sự điều chỉnh về trạng thái cân bằng dài hạn.

3. Hiệu ứng đường cong J tuyến tính: Mô hình ARDL tuyến tính không tìm thấy bằng chứng rõ ràng về hiệu ứng đường cong J ở hầu hết các đối tác, ngoại trừ một số trường hợp có dấu hiệu suy giảm cán cân thương mại ngắn hạn và cải thiện dài hạn nhưng không đồng nhất.

4. Hiệu ứng bất đối xứng và phi tuyến: Khi áp dụng mô hình NARDL, hiệu ứng đường cong J bất đối xứng được xác nhận duy nhất trong quan hệ thương mại song phương giữa Việt Nam và Hàn Quốc. Tác động của sự mất giá và tăng giá VND lên cán cân thương mại không đồng đều, với sự mất giá có tác động tích cực dài hạn rõ rệt, trong khi tăng giá không gây ảnh hưởng tương xứng.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy giả định về mối quan hệ tuyến tính và đối xứng giữa tỷ giá và cán cân thương mại có thể che giấu bản chất thực của các tác động. Việc phát hiện hiệu ứng đường cong J bất đối xứng ở quan hệ Việt Nam – Hàn Quốc phù hợp với các nghiên cứu quốc tế cho thấy sự phản ứng khác biệt của cán cân thương mại trước các biến động tỷ giá theo chiều tăng và giảm. Nguyên nhân có thể do cấu trúc thương mại đặc thù, mức độ hội nhập và các ràng buộc hợp đồng thương mại giữa hai nước. So sánh với các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam, kết quả này làm rõ hơn về tính chất phi tuyến và bất đối xứng của mối quan hệ tỷ giá – cán cân thương mại ở cấp độ song phương, thay vì tổng hợp. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phản ứng hàm IRF hoặc bảng hệ số hồi quy ngắn hạn và dài hạn để minh họa rõ ràng sự khác biệt về tác động của tăng giá và mất giá tiền tệ. Kết quả này có ý nghĩa quan trọng trong việc thiết kế chính sách tỷ giá linh hoạt, phù hợp với từng đối tác thương mại nhằm tối ưu hóa hiệu quả cải thiện cán cân thương mại.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường theo dõi và phân tích tỷ giá song phương: Các cơ quan quản lý nên thiết lập hệ thống giám sát biến động tỷ giá thực song phương với từng đối tác lớn, đặc biệt là Hàn Quốc, để kịp thời điều chỉnh chính sách nhằm tận dụng hiệu ứng đường cong J bất đối xứng.

2. Áp dụng chính sách tỷ giá linh hoạt theo đối tác: Thay vì áp dụng chính sách phá giá đồng nội tệ đồng loạt, cần có chiến lược điều chỉnh tỷ giá phù hợp với từng đối tác thương mại dựa trên đặc điểm phản ứng cán cân thương mại, nhằm tối đa hóa lợi ích thương mại.

3. Đẩy mạnh cải thiện năng lực cạnh tranh xuất khẩu: Song song với chính sách tỷ giá, cần nâng cao chất lượng sản phẩm và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu để giảm thiểu rủi ro từ biến động tỷ giá và tăng cường khả năng thích ứng của doanh nghiệp.

4. Tăng cường hợp tác thương mại và đàm phán hiệp định: Chính phủ nên thúc đẩy các hiệp định thương mại tự do và hợp tác kinh tế với các đối tác lớn nhằm tạo thuận lợi cho xuất nhập khẩu, giảm thiểu tác động tiêu cực của biến động tỷ giá.

Các giải pháp trên nên được triển khai trong vòng 1-3 năm tới, với sự phối hợp giữa Ngân hàng Nhà nước, Bộ Công Thương, Bộ Kế hoạch và Đầu tư cùng các hiệp hội doanh nghiệp để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách kinh tế: Giúp hiểu rõ tác động bất đối xứng của tỷ giá lên cán cân thương mại song phương, từ đó xây dựng chính sách tỷ giá và thương mại phù hợp.

2. Các nhà nghiên cứu kinh tế vĩ mô và tài chính quốc tế: Cung cấp cơ sở lý thuyết và phương pháp luận hiện đại về mô hình ARDL và NARDL trong phân tích mối quan hệ kinh tế phi tuyến.

3. Doanh nghiệp xuất nhập khẩu: Hiểu được tác động của biến động tỷ giá đến cán cân thương mại với từng đối tác, giúp hoạch định chiến lược kinh doanh và quản lý rủi ro tỷ giá hiệu quả.

4. Sinh viên và học viên cao học chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng, Kinh tế quốc tế: Là tài liệu tham khảo thực tiễn về ứng dụng mô hình kinh tế lượng trong nghiên cứu kinh tế vĩ mô và thương mại quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Hiệu ứng đường cong J là gì và tại sao quan trọng?
   Hiệu ứng đường cong J mô tả sự phản ứng ban đầu xấu đi rồi cải thiện của cán cân thương mại sau khi đồng nội tệ mất giá. Hiểu hiệu ứng này giúp dự báo và điều chỉnh chính sách tỷ giá hiệu quả.

2. Tại sao cần phân tích mối quan hệ tỷ giá – cán cân thương mại ở cấp độ song phương?
   Phân tích song phương giúp tránh sai lệch tổng hợp, nhận diện chính xác tác động khác nhau của tỷ giá với từng đối tác, từ đó có chính sách phù hợp hơn.

3. Phương pháp NARDL có ưu điểm gì so với ARDL truyền thống?
   NARDL cho phép phát hiện và đo lường hiệu ứng bất đối xứng, phi tuyến trong mối quan hệ giữa các biến, giúp mô hình hóa thực tế kinh tế chính xác hơn.

4. Tại sao hiệu ứng đường cong J chỉ được xác nhận với Hàn Quốc?
   Do đặc thù thương mại, mức độ hội nhập và phản ứng của cán cân thương mại Việt Nam với Hàn Quốc khác biệt, tạo điều kiện cho hiệu ứng bất đối xứng rõ nét hơn so với các đối tác khác.

5. Chính sách phá giá tiền tệ có luôn cải thiện cán cân thương mại không?
   Không phải lúc nào cũng vậy; trong ngắn hạn, phá giá có thể làm xấu đi cán cân thương mại do độ co giãn thấp và hợp đồng cố định, nhưng về dài hạn thường có tác động tích cực nếu điều kiện Marshall-Lerner được thỏa mãn.

Kết luận

• Nghiên cứu xác nhận sự tồn tại của mối quan hệ đồng liên kết dài hạn giữa tỷ giá thực và cán cân thương mại song phương với một số đối tác như Indonesia, Hàn Quốc, Malaysia và Thái Lan.
• Hiệu ứng đường cong J bất đối xứng chỉ được phát hiện rõ ràng trong quan hệ thương mại giữa Việt Nam và Hàn Quốc, cho thấy tác động khác biệt của tăng giá và mất giá VND.
• Phương pháp NARDL là công cụ hiệu quả để phân tích các mối quan hệ phi tuyến và bất đối xứng trong kinh tế vĩ mô.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc thiết kế chính sách tỷ giá linh hoạt, phù hợp với từng đối tác thương mại nhằm cải thiện cán cân thương mại.
• Các bước tiếp theo bao gồm mở rộng nghiên cứu với dữ liệu cập nhật và phân tích sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng khác như chính sách thương mại và cấu trúc ngành.

Hành động khuyến nghị: Các nhà hoạch định chính sách và doanh nghiệp nên áp dụng kết quả nghiên cứu để tối ưu hóa chiến lược tỷ giá và thương mại, góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế bền vững của Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH --------------------- NGUYỄN QUÝ KIỆT TÁC ĐỘNG BẤT ĐỐI XỨNG CỦA THAY ĐỔI TỶ GIÁ LÊN CÁN CÂN THƯƠNG MẠI SONG PHƯƠNG CỦA VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP. Hồ Chí Minh – Năm 2020 123doc BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH --------------------- NGUYỄN QUÝ KIỆT TÁC ĐỘNG BẤT ĐỐI XỨNG CỦA THAY ĐỔI TỶ GIÁ LÊN CÁN CÂN THƯƠNG MẠI SONG PHƯƠNG CỦA VIỆT NAM Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng Mã ngành: 8340201 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS.

NGUYỄN THỊ LIÊN HOA TP. Hồ Chí Minh – Năm 2020 123doc LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn “Tác động bất đối xứng của thay đổi tỷ giá lên cán cân thương mại song phương của Việt Nam” do PGS.TS Nguyễn Thị Liên Hoa hướng dẫn là quá trình nghiên cứu của tôi. Các dữ liệu, kết quả trong luận văn là rõ ràng và minh bạch. Hồ Chí Minh, ngày 24 tháng 02 năm 2020 Tác giả Nguyễn Quý Kiệt 123doc MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC TÓM TẮT PHẦN 1: GIỚI THIỆU.

Giới thiệu chủ đề nghiên cứu. Động cơ nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Kết cấu nghiên cứu. 9 PHẦN 2: KHUNG LÝ THUYẾT VÀ BẰNG CHỨNG THỰC NGHIỆM. Lý thuyết nền tảng của hiệu ứng tỷ giá lên cán cân thương mại.

Tác động dài hạn, điều kiện Marshall-Lerner. Tác động ngắn hạn, hiệu ứng đường cong J. Các nghiên cứu thực nghiệm về kiểm chứng hiệu ứng đường cong J. Các nghiên cứu về mối quan hệ tuyến tính giữa cán cân thương mại và tỷ giá hối đoái.

Các nghiên cứu về mối quan hệ phi tuyến giữa cán cân thương mại và tỷ giá hối đoái. 27 PHẦN 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Xây dựng mô hình cân bằng thương mại. Xác định biến và kỳ vọng dấu.

Cán cân thương mại song phương. Tỷ giá hối đoái thực song phương. Thu nhập thực trong nước. Thu nhập thực nước ngoài.

Mô tả và nguồn dữ liệu. Áp dụng phương pháp ARDL. Áp dụng phương pháp NARDL. 39 PHẦN 4: KẾT QUẢ.

Kiểm định tính dừng. Kết quả từ mô hình ARDL. Kết quả từ mô hình NARDL. 49 PHẦN 5: KẾT LUẬN.

55 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 123doc TÓM TẮT Nghiên cứu này xem xét hiện tượng đường cong J cho Việt Nam và 9 đối tác (cụ thể là Malaysia, Philippines, Indonesia, Singapore, Thái Lan, Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc), sử dụng dữ liệu hàng quý trong giai đoạn 2000Q1– 2018Q1. Trong khi các nghiên cứu trước đây giả định mối quan hệ tuyến tính giữa tỷ giá hối đoái và cán cân thương mại, nghiên cứu này đề cập hiệu ứng phi tuyến. Dựa theo nghiên cứu của Bahmani-Oskooee và Fariditavana (2015), phương pháp thực nghiệm được sử dụng là mô hình tự hồi quy phân phối trễ đồng liên kết phi tuyến (NARDL) của Shin và cộng sự (2014), trong đó các hiệu ứng phi tuyến ngắn hạn và dài hạn được trình bày thông qua phân tách tổng từng phần dương (định giá thấp) và âm (định giá cao) của tỷ giá hối đoái thực. Một số nghiên cứu cho rằng việc thiếu ủng hộ cho hiện tượng đường cong J có thể là do giả định tuyến tính.

Vấn đề này được kiểm chứng bằng cách sử dụng các mô hình tuyến tính lẫn phi tuyến. Sử dụng mô hình ARDL tuyến tính, tác giả không thể tìm thấy sự hỗ trợ cho hiện tượng đường cong J. Tuy nhiên, khi sử dụng mô hình NARDL, mẫu hình đường cong J được xác nhận duy nhất trong mối quan hệ song phương giữa Việt Nam và Hàn Quốc. Từ khóa: Đường cong J song phương, NARDL, đồng liên kết bất đối xứng.

ABSTRACT This article examines the J-curve phenomenon for Vietnam and its 9 partners (namely, Malaysia, Philippines, Indonesia, Singapore, Thailand, US, China, Japan and Korea) using quarterly data for the period 2000Q1–2018Q1. While previous studies assume a linear relationship between the exchange rate and the trade balance, this paper allows for nonlinearity. Following Bahmani-Oskooee and Fariditavana (2015), the empirical method used is the nonlinear cointegrating autoregressive distributed lag (NARDL) model of Shin et al. (2014) in which short- run and long-run nonlinearities are introduced via positive (depreciation) and 123doc negative (appreciation) partial sum decompositions of the real exchange rate.

Several papers argue that the lack of support for the J-curve phenomenon could be due to the linearity assumption. This issue is examined by utilizing the linear and the non-linear models. Using the linear ARDL model, we are unable to find support for the J-curve phenomenon in any case. However, employing the nonlinear ARDL model, the J-curve pattern has confirmed in the bilateral relationship between Vietnam and Korea.

Keywords: Bilateral J-curve, NARDL, asymmetry cointegration. 123doc 5 PHẦN 1: GIỚI THIỆU 1. Giới thiệu chủ đề nghiên cứu Sau hiệp định Smithsonian, đồng đô la Mỹ đã bị mất giá 15% vào năm 1971. Tuy nhiên, trong hai năm tiếp theo, cán cân thương mại của Mỹ lại không chứng kiến sự cải thiện rõ rệt nào.

Trước tình hình trên, Magee (1973) chỉ ra rằng cán cân thương mại của một quốc gia trên thực tế có thể xấu đi sau khi phá giá tiền tệ, do cấu trúc trễ (lag structure) trong mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái và cán cân thương mại, trước khi có bất kỳ dấu hiệu cải thiện nào. Điều này dẫn đến giả thuyết “đường cong J”. Tài liệu về đường cong J đã phát triển theo cấp số nhân trong những năm qua với các phương pháp khác nhau được đề xuất nhằm kiểm tra sự hiện diện của nó trong dữ liệu. Lấy ví dụ, Bahmani-Oskooee (1985, 1989) đưa ra các cấu trúc trễ của tỷ giá hối đoái trong mô hình rút gọn với cán cân thương mại là biến phụ thuộc, và giải thích bằng chứng của đường cong J bằng sự hiện diện của ước tính âm (negative estimate) của tỷ giá hối đoái ở độ trễ thấp hơn, theo sau là ước tính dương của tỷ giá hối đoái ở độ trễ cao hơn.

Phương pháp được đề xuất bởi Bahmani-Oskooee (1985, 1989) được áp dụng cho phân tích ngắn hạn. Ngược lại, Rose và Yellen (1989) đề xuất khuôn khổ dựa trên mô hình sai số hiệu chỉnh Engle và Granger (1987) và phù hợp để ước tính cả tác động ngắn hạn cũng như tác động dài hạn của bước đi tỷ giá hối đoái. Điều này dẫn đến một cách giải thích mới về đường cong J. Theo cách giải thích mới này, bằng chứng về đường cong J được xác nhận một khi sự mất giá có liên quan đến sự cải thiện dài hạn của cán cân thương mại, và cũng tồn tại những dấu hiệu suy giảm cán cân thương mại trong ngắn hạn.

Cách giải thích cụ thể này đã được sử dụng rộng rãi để xác minh sự hiện diện của đường cong J, trong trường hợp của một quốc gia cũng như cho một nhóm các quốc gia. Các ví dụ bao gồm Himario (1985), người đã kiểm chứng sự hiện diện của đường cong J đối với 10 quốc gia phát triển và đang phát triển; Meade (1988) và Moffet (1989) kiểm chứng cho Mỹ; Felroe (1988) cho Úc; Noland (1989) cho Nhật Bản; Lal và Lowinger (2002) cho các nước Đông Á; Hacker và Hatemi-J (2003) cho các quốc gia Bắc Âu; và Moura và Da Silva (2005) cho Brazil, Halicioglu (2007, 123doc 6 2008) cho Thổ Nhĩ Kỳ; gần đây gồm Le Hoang Phong và cộng sự (2017), Nguyen Cam Nhung và cộng sự (2018) và Thi Xuan Thom (2017) cho Việt Nam. Động cơ nghiên cứu Việt Nam là nền kinh tế mở nhỏ và được phân loại là quốc gia đang phát triển. Do đó, sự thay đổi của cán cân ngoại thương ảnh hưởng đến các nền móng cơ bản của cán cân thanh toán.

Trong giai đoạn 2000–2018, nền kinh tế Việt Nam đối diện với vấn đề thâm hụt thương mại dai dẳng, trầm trọng nhất vào năm 2008, thời điểm xảy ra cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu (tham khảo Hình 1. Duy nhất trong năm 2014 và năm 2018, cán cân thương mại giữa Việt Nam với các đối tác là thặng dư. Thâm hụt cán cân thương mại quá nhiều có thể gây nguy hiểm cho nền kinh tế Việt Nam, châm ngòi cho các cuộc suy thoái và bất ổn trong tăng trưởng kinh tế (Ahad, 2017). Nhìn chung, việc phá giá ở Việt Nam (phá giá VND) nhiều lần đã được sử dụng làm công cụ chính sách nhằm cải thiện cán cân thương mại.

Một số lần phá giá tiền tệ có thể là thành công khi tăng xuất khẩu và giảm nhập khẩu, nhưng một số trong đó có thể là thất bại; do đó, nghiên cứu liệu hiệu ứng đường cong J có tồn tại và xác định thời gian hồi phục của cán cân thương mại là rất quan trọng đối với các nhà hoạch định chính sách tại Việt Nam. Nhiều nghiên cứu tại Việt Nam đã kiểm chứng sự hiện diện của hiệu ứng đường cong J ở cấp độ tổng hợp, điển hình như Le Hoang Phong và cộng sự (2017); Nguyen Cam Nhung và cộng sự (2018); và Thi Xuan Thom (2017). Tuy nhiên, việc sử dụng dữ liệu tổng hợp có thể gây nên vấn đề thiên lệch tổng hợp (aggregation bias), che đậy bản chất thực của các kết quả từ chính sách phá giá tiền tệ lên từng đối tác thương mại. Phá giá VND có thể cải thiện cán cân thương mại của Việt Nam với một đối tác nhưng lại làm suy thoái cán cân song phương với đối tác khác.

Mặt khác, các phát hiện gần đây cho thấy mối quan hệ giữa tỷ giá và cán cân thương mại có thể là không đối xứng (Nusair, 2016; Bahmani-Oskooee và Saha, 2017). Do đó, việc kiểm chứng sự hiện diện của hiệu ứng đường cong J ở cấp độ song phương là cần thiết, giúp các nhà hoạch định chính sách tại Việt Nam hiểu rõ hiệu quả của chính sách phá giá lên từng đối tác thương mại cụ thể. 123doc 7 Can can thuong mai 10 0 -10 -20 00 02 04 06 08 10 12 14 16 18 Nguồn: Dữ liệu thống kê thương mại của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (DOTS). Cán cân thương mại Việt Nam trong giai đoạn 2000–2018 (Đơn vị: Tỷ USD).

Mặc dù, các bằng chứng hỗ trợ cho sự hiện diện của đường cong J (dù tổng hợp hay song phương) tương đối phong phú và đa dạng. Thế nhưng, hiện tại, phần lớn các bằng chứng vẫn đang xoay quanh một giả định hạn chế, đó là hiệu ứng đối xứng của tăng giá và giảm giá tiền tệ lên cán cân thương mại, được mô tả bởi ước tính liên quan giữa độ co giãn của cán cân thương mại đối với tỷ giá hối đoái.