Nghiên Cứu Tác Động Của Nợ Công Và Lạm Phát Đến Tăng Trưởng Kinh Tế Tại Các Quốc Gia Đang Phát Triển

Luận án tiến sĩ phân tích tác động của nợ công và lạm phát lên tăng trưởng kinh tế tại các nước đang phát triển, cung cấp góc nhìn sâu sắc và giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Văn Bổn
• Người hướng dẫn: GS. Sử Đình Thành
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TPHCM
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Tác Động Của Nợ Công Và Lạm Phát Lên Tăng Trưởng Kinh Tế Ở Các Nước Đang Phát Triển
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• Trang phụ bìa
• Lời cam đoan
• Lời cảm ơn
• Danh mục các ký hiệu, chữ viết tắt
• Danh mục các bảng, biểu
• Danh mục các hình vẽ, đồ thị
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. Lý do chọn đề tài
• 2. Mục tiêu nghiên cứu
• 3. Phương pháp nghiên cứu
• 4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 5. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 6. Bố cục của luận án
• 1. Chương 1: Tổng quan lý thuyết
• 1.1. Nền tảng lý thuyết nợ công và lạm phát
• 1.1.1. Lý thuyết nợ công
• 1.1.2. Lý thuyết lạm phát
• 1.1.3. Lý thuyết về mối quan hệ giữa lạm phát và nợ công
• 1.2. Khung phân tích lý thuyết nợ công, lạm phát và tăng trưởng
• 1.2.1. Nợ công và các cân đối vĩ mô
• 1.2.2. Nợ công và lạm phát trong các mô hình tăng trưởng nội sinh
• 2. Chương 2: Tổng quan các nghiên cứu về tác động của nợ công và lạm phát lên tăng trưởng kinh tế
• 2.1. Mối quan hệ giữa nợ công và lạm phát
• 2.2. Nợ công, lạm phát và tăng trưởng kinh tế
• 2.2.1. Nợ công và tăng trưởng kinh tế
• 2.2.2. Lạm phát và tăng trưởng kinh tế
• 2.2.3. Tác động đồng thời của nợ công, lạm phát và tương tác của chúng lên tăng trưởng kinh tế
• 2.3. Một số nhận xét và khoảng trống nghiên cứu
• 3. Chương 3: Mô hình nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu
• 3.1. Khung phân tích thực nghiệm của mô hình
• 3.2. Mô hình nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu
• 3.2.1. Mối quan hệ giữa nợ công và lạm phát
• 3.2.2. Tác động của nợ công, lạm phát, và tương tác của chúng lên tăng trưởng
• 3.2.3. Phương pháp ước lượng sai phân dữ liệu bảng Arellano-Bond
• 3.3. Dữ liệu nghiên cứu và lựa chọn các biến
• 3.3.1. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.3.2. Lựa chọn các biến trong mô hình thực nghiệm
• 4. Chương 4: Mối quan hệ giữa nợ công và lạm phát ở các nước đang phát triển
• 4.2. Các biến trong mô hình thực nghiệm
• 4.3. Kết quả và thảo luận
• 4.3.1. Mối quan hệ nhân quả Granger giữa nợ công và lạm phát
• 4.3.2. Mối quan hệ giữa nợ công và lạm phát ở 60 quốc gia đang phát triển (mẫu tổng thể)
• 4.3.3. Mối quan hệ giữa nợ công và lạm phát ở các nước đang phát triển ở Châu Á và Châu Phi (các mẫu phụ)
• 4.4. Kết luận
• 5. Chương 5: Tác động của nợ công, lạm phát và tương tác của chúng lên tăng trưởng kinh tế các nước đang phát triển
• 5.2. Các biến trong mô hình thực nghiệm
• 5.3. Kết quả và thảo luận
• 5.4. Kết luận
• PHẦN KẾT LUẬN VÀ GỢI Ý CHÍNH SÁCH
• 1. Các gợi ý chính sách
• (a). Những chính sách liên quan đến mối quan hệ giữa nợ công và lạm phát
• (b). Những chính sách liên quan đến tăng trưởng kinh tế do tác động của nợ công, lạm phát, và tương tác của chúng
• 3. Hạn chế của luận án và hướng nghiên cứu trong tương lai
• (a). Hạn chế của luận án
• (b). Hướng nghiên cứu trong tương lai
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan lý thuyết về nợ công và lạm phát

Chương này trình bày nền tảng lý thuyết về nợ công và lạm phát, đồng thời phân tích mối quan hệ giữa hai yếu tố này. Nợ công được định nghĩa là tổng số nợ mà chính phủ phải trả, bao gồm cả nợ trong nước và nợ nước ngoài. Lạm phát là sự gia tăng liên tục của mức giá chung trong nền kinh tế. Các lý thuyết về nợ công và lạm phát được trình bày chi tiết, bao gồm các mô hình kinh tế vĩ mô liên quan. Mối quan hệ giữa nợ công và lạm phát được phân tích thông qua các cơ chế truyền dẫn, như tác động của lạm phát lên giá trị thực của nợ công và ngược lại.

1.1 Lý thuyết nợ công

Nợ công là một công cụ tài chính quan trọng giúp chính phủ tài trợ cho các khoản chi tiêu công. Tuy nhiên, khi nợ công vượt quá mức bền vững, nó có thể gây ra các vấn đề kinh tế nghiêm trọng như tăng lãi suất, giảm đầu tư tư nhân và suy giảm tăng trưởng kinh tế. Các nghiên cứu chỉ ra rằng nợ công có tác động phi tuyến lên tăng trưởng kinh tế, với ngưỡng nợ công khoảng 90% GDP là điểm chuyển biến từ tác động dương sang âm.

1.2 Lý thuyết lạm phát

Lạm phát là một chỉ số kinh tế quan trọng phản ánh sự ổn định giá cả trong nền kinh tế. Lạm phát quá cao có thể gây ra bất ổn kinh tế, trong khi lạm phát quá thấp có thể dẫn đến giảm phát và suy thoái. Các nghiên cứu chỉ ra rằng lạm phát có tác động phi tuyến lên tăng trưởng kinh tế, với mức lạm phát tối ưu thường nằm trong khoảng 2-5%.

II. Tác động của nợ công và lạm phát lên tăng trưởng kinh tế

Chương này tập trung phân tích tác động của nợ công và lạm phát lên tăng trưởng kinh tế ở các nước đang phát triển. Các nghiên cứu thực nghiệm cho thấy nợ công và lạm phát có tác động đồng thời và tương tác lên tăng trưởng kinh tế. Nợ công cao có thể dẫn đến tăng lạm phát thông qua việc in tiền để trả nợ, trong khi lạm phát cao có thể làm giảm giá trị thực của nợ công. Tuy nhiên, tác động tổng thể của hai yếu tố này lên tăng trưởng kinh tế phụ thuộc vào mức độ và cách thức quản lý của chính phủ.

2.1 Tác động của nợ công lên tăng trưởng kinh tế

Nợ công có tác động đa chiều lên tăng trưởng kinh tế. Ở mức độ vừa phải, nợ công có thể thúc đẩy tăng trưởng kinh tế thông qua việc tài trợ cho các dự án cơ sở hạ tầng và chi tiêu công. Tuy nhiên, khi nợ công vượt quá ngưỡng bền vững, nó có thể gây ra các tác động tiêu cực như tăng lãi suất, giảm đầu tư tư nhân và suy giảm tăng trưởng kinh tế.

2.2 Tác động của lạm phát lên tăng trưởng kinh tế

Lạm phát cũng có tác động phi tuyến lên tăng trưởng kinh tế. Ở mức độ vừa phải, lạm phát có thể kích thích tiêu dùng và đầu tư, từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, khi lạm phát quá cao, nó có thể gây ra bất ổn kinh tế, làm giảm sức mua của người dân và suy giảm tăng trưởng kinh tế.

III. Phương pháp nghiên cứu và kết quả thực nghiệm

Chương này trình bày phương pháp nghiên cứu và kết quả thực nghiệm về tác động của nợ công và lạm phát lên tăng trưởng kinh tế ở các nước đang phát triển. Phương pháp nghiên cứu sử dụng mô hình GMM sai phân dữ liệu bảng Arellano-Bond để xử lý hiện tượng tự tương quan và nội sinh. Kết quả nghiên cứu cho thấy nợ công và lạm phát có tác động đồng thời và tương tác lên tăng trưởng kinh tế, với sự khác biệt đáng kể giữa các khu vực Châu Á và Châu Phi.

3.1 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu sử dụng mô hình GMM sai phân dữ liệu bảng Arellano-Bond để ước lượng tác động của nợ công và lạm phát lên tăng trưởng kinh tế. Phương pháp này giúp xử lý hiện tượng tự tương quan và nội sinh trong dữ liệu, đảm bảo kết quả nghiên cứu có độ tin cậy cao.

3.2 Kết quả thực nghiệm

Kết quả nghiên cứu cho thấy nợ công và lạm phát có tác động đồng thời và tương tác lên tăng trưởng kinh tế. Ở các nước đang phát triển, nợ công cao thường đi kèm với lạm phát cao, và cả hai yếu tố này đều có tác động tiêu cực lên tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, tác động này có sự khác biệt đáng kể giữa các khu vực Châu Á và Châu Phi.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế "Tác động của nợ công và lạm phát lên tăng trưởng kinh tế ở các nước đang phát triển" của tác giả Nguyễn Văn Bổn (người hướng dẫn khoa học: GS. Sử Đình Thành, Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh, 2016, Mã số chuyên ngành: 62340201) đại diện cho một công trình nghiên cứu kinh tế lượng thực nghiệm tiên phong trong lĩnh vực kinh tế học vĩ mô và tài chính công tại các nền kinh tế đang phát triển. Trong bối cảnh hậu khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008–2009, khi các chính phủ đồng loạt thực thi chính sách tài khóa và tiền tệ mở rộng quy mô lớn dẫn đến sự bùng nổ nợ công toàn cầu và gia tăng áp lực lạm phát (Woo & Kumar, 2015), nghiên cứu đã giải quyết một vấn đề mang tính thời sự sống còn đối với sự ổn định kinh tế vĩ mô.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) trọng tâm được luận án định vị rõ nét: Trong khi các công trình học thuật tiền nhiệm chủ yếu phân tích đơn lẻ tác động của nợ công lên tăng trưởng (Reinhart & Rogoff, 2010; Calderón & Fuentes, 2013; Fincke & Greiner, 2015a; Eberhardt & Presbitero, 2015) hoặc tác động của lạm phát lên tăng trưởng (Eggoh & Khan, 2014; Bittencourt et al., 2015; Thanh, 2015), thì các nghiên cứu tích hợp đồng thời hai biến số này còn rất khan hiếm (Taghavi, 2000; Kočner, 2015). Đáng chú ý, các nghiên cứu đa biến hiếm hoi như Chudik et al. (2013) và Lopes da Veiga et al. (2015) dù đánh giá đồng thời nợ công và lạm phát nhưng hoàn toàn bỏ qua biến số tương tác ($PDEB \times INFL$). Dù Akitoby et al. (2014) đã cảnh báo trên phương diện lý thuyết rằng một cú sốc lạm phát có thể làm xói mòn giá trị thực của nợ nhưng đồng thời đẩy lãi suất vay nợ lên cao và triệt tiêu tăng trưởng, việc mô hình hóa thực nghiệm biến tương tác này vẫn là khoảng trống chưa được giải quyết.

Luận án thiết lập hệ thống câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết tương ứng:

1. Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Mối quan hệ nhân quả và liên kết động giữa nợ công và lạm phát tại các quốc gia đang phát triển diễn ra theo chiều hướng nào?
   • Giả thuyết 1 (H1): Tồn tại mối quan hệ nhân quả hai chiều (bi-directional Granger causality) và quan hệ đồng liên kết dài hạn giữa tỷ lệ nợ công và tỷ lệ lạm phát.
2. Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Tác động đồng thời của nợ công, lạm phát và đặc biệt là biến tương tác giữa nợ công và lạm phát lên tăng trưởng kinh tế như thế nào?
   • Giả thuyết 2 (H2): Nợ công và lạm phát tác động tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế; đồng thời, biến tương tác $(PDEB \times INFL)$ tạo ra tác động tiêu cực bổ trợ (compounding negative effect), làm suy giảm tăng trưởng mạnh hơn khi cả hai cùng ở mức cao.
3. Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Mối quan hệ giữa nợ công, lạm phát và tăng trưởng có sự phân hóa mang tính cấu trúc giữa các khu vực địa lý hay không?
   • Giả thuyết 3 (H3): Tác động của nợ công, lạm phát và tương tác của chúng lên tăng trưởng có sự khác biệt rõ rệt giữa nhóm các quốc gia đang phát triển ở Châu Á và Châu Phi do đặc thù thể chế và cấu trúc vĩ mô.

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng trên sự kết hợp giữa mô hình tăng trưởng nội sinh có sự hiện diện của chính phủ (Barro, 1990), mô hình tiền tệ tăng trưởng nội sinh (Sidrauski, 1967; Chang & Lai, 2000), lý thuyết "Cái vòng luẩn quẩn" và "Cú huých từ bên ngoài" (Samuelson & Nordhaus, 1976), cùng hệ thống mô hình hai khoảng cách (Chenery & Strout, 1966) và ba khoảng cách (Bacha, 1990; Solimano, 1990; Taylor, 1994). Phạm vi nghiên cứu bao quát dữ liệu bảng vĩ mô của 60 quốc gia đang phát triển (gồm 22 quốc gia Châu Á, 27 quốc gia Châu Phi và 11 quốc gia Mỹ Latin) trải dài qua 25 năm (1990–2014), tạo nên một bộ dữ liệu có độ tin cậy và giá trị đại diện toàn cầu cao.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tài liệu học thuật về chủ đề nợ công, lạm phát và tăng trưởng kinh tế thể hiện sự phân hóa sâu sắc qua ba dòng nghiên cứu chính:

Dòng nghiên cứu thứ nhất tập trung vào mối quan hệ giữa nợ công và tăng trưởng kinh tế. Một số ít công trình ghi nhận tác động tích cực của nợ công thông qua việc tài trợ cho đầu tư cơ sở hạ tầng công cộng (Al-Zeaud, 2014; Fincke & Greiner, 2015b; Spilioti & Vamvoukas, 2015). Ngược lại, đa số các công trình kinh tế lượng thực nghiệm chứng minh nợ công cao gây tổn hại đến tăng trưởng (Calderón & Fuentes, 2013; Szabó, 2013; Časni et al., 2014; Bal & Rath, 2014; Lof & Malinen, 2014; Puente-Ajovin & Sanso-Navarro, 2014; Zouhaier & Fatma, 2014; Akram, 2015; Eberhardt & Presbitero, 2015; Lee & Ng, 2015; Mitze & Matz, 2015). Đáng chú ý, trào lưu nghiên cứu phi tuyến tính bùng nổ sau phát hiện của Reinhart & Rogoff (2010) cho rằng tăng trưởng kinh tế sụt giảm nghiêm trọng khi nợ công vượt ngưỡng 90% GDP. Các nghiên cứu tiếp theo như Égert (2013), Kourtellos et al. (2013), Mencinger et al. (2014), Lopes da Veiga et al. (2014), Real et al. (2014) đều khẳng định sự tồn tại của ngưỡng nợ phi tuyến, dù mức ngưỡng tối ưu thay đổi tùy thuộc vào cấu trúc nền kinh tế.

Dòng nghiên cứu thứ hai xem xét tác động của lạm phát lên tăng trưởng. Quan điểm cấu trúc luận ban đầu cho rằng lạm phát nhẹ có thể kích thích sản xuất ngắn hạn (Mallik & Chowdhury, 2001; Xiao, 2009; Raza et al., 2013). Tuy nhiên, trường phái tiền tệ và các bằng chứng thực nghiệm hiện đại chỉ ra lạm phát làm sai lệch tín hiệu giá cả, gia tăng chi phí thực đơn và làm giảm tích lũy vốn (Kaouther & Besma, 2014; Bittencourt et al., 2015; Samimi & Kenari, 2015). Các tác giả như Kremer et al. (2013), Seleteng et al. (2013), Vinayagathasan (2013), Eggoh & Khan (2014), Baglan & Yoldas (2014) và Thanh (2015) xác định mối quan hệ phi tuyến hình chữ U ngược, trong đó lạm phát vượt quá ngưỡng mục tiêu sẽ triệt tiêu tăng trưởng dài hạn.

Dòng nghiên cứu thứ ba phân tích mối quan hệ tương tác giữa nợ công và lạm phát. Cuộc tranh luận học thuật đối lập gay gắt giữa hai quan điểm:

• Một mặt, trường phái ủng hộ việc "thổi phồng lạm phát để thoát nợ" (Buttonwood, 2011; Blanchard, Rogoff, Krugman) lập luận rằng vì nợ công được định danh bằng giá trị danh nghĩa, lạm phát bất ngờ sẽ bào mòn giá trị thực của nợ, tạo ra nguồn thu từ thuế lạm phát (seigniorage) giúp giảm bớt gánh nặng tài khóa.
• Mặt khác, các nhà kinh tế học như Nautet & Van Meensel (2011) và Akitoby et al. (2014) phản bác rằng lạm phát cao làm gia tăng phần bù rủi ro, đẩy lãi suất danh nghĩa lên cao qua hiệu ứng Fisher, làm tăng chi phí đảo nợ và gây ra hiệu ứng chèn lấn khu vực tư nhân nghiêm trọng.

Vị thế học thuật của luận án: So với hai công trình quốc tế tiêu biểu cùng thời kỳ là Chudik et al. (2013) (nghiên cứu 40 quốc gia phát triển và đang phát triển nhưng chỉ dừng ở các tác động độc lập) và Lopes da Veiga et al. (2014, 2015) (nghiên cứu 52 quốc gia Châu Phi nhưng không đưa biến tương tác và thiếu so sánh liên lục địa), luận án của Nguyễn Văn Bổn định vị bước tiến đột phá bằng việc xây dựng mô hình kinh tế lượng động tích hợp tường minh biến tương tác $(PDEB \times INFL)$, đồng thời thực hiện kiểm định so sánh đa tầng giữa mẫu tổng thể 60 quốc gia với hai tiểu mẫu Châu Á (22 quốc gia) và Châu Phi (27 quốc gia).

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng và thách thức các lý thuyết kinh tế vĩ mô kinh điển theo các phương diện:

1. Mở rộng mô hình tăng trưởng nội sinh của Barro (1990): Trong mô hình gốc của Barro, chi tiêu chính phủ $g$ được tài trợ hoàn toàn bằng thuế thu nhập cố định $T = \tau y$ dưới giả định ngân sách cân bằng tức thời. Luận án đã mở rộng khung lý thuyết này bằng cách nới lỏng giả định ngân sách cân bằng, thừa nhận sự hiện diện tất yếu của nợ công $B_{t+1}$ như một nguồn tài trợ bổ sung cho hàng hóa công tại các nước đang phát triển, từ đó nội suy hóa tác động của chi phí trả nợ và sự bóp méo thuế tương lai vào hàm tích lũy vốn tư nhân.
2. Thách thức Lý thuyết tương đương Ricardo (Ricardian Equivalence): Luận án chứng minh rằng trong điều kiện thị trường tài chính chưa hoàn thiện, các hộ gia đình đối mặt với ràng buộc thanh khoản gay gắt tại các nước đang phát triển, sự gia tăng nợ công không được bù đắp hoàn toàn bởi tiết kiệm tư nhân, dẫn đến sự sụt giảm tiết kiệm quốc gia ròng và đẩy lãi suất cân bằng lên cao.
3. Tích hợp khung phân tích tiền tệ nội sinh của Sidrauski (1967) và Chang & Lai (2000): Luận án chỉ ra rằng lạm phát không có tính chất "siêu trung tính" (super-neutrality) trong nền kinh tế thực của các nước đang phát triển. Lạm phát kỳ vọng làm suy giảm lượng tiền thực nắm giữ $m = M/P$, bóp méo quyết định phân bổ thời gian và vốn, từ đó làm giảm tốc độ tăng trưởng dọc theo đường chuyển tiếp cân bằng.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp ba trụ cột lý thuyết: Mô hình tăng trưởng nội sinh (Barro, 1990; Rebelo, 1991), Mô hình ba khoảng cách (Chenery & Strout, 1966; Bacha, 1990; Taylor, 1994) và Khung phân tích tính bền vững nợ của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF/Ferrarini et al., 2012; Adams et al.).

Mô hình lý thuyết toán học phân rã động thái nợ công và lạm phát được thiết lập dựa trên phương trình tích lũy ngân sách liên thời gian: $$B_{t+1} = [(1 + \epsilon)(1 + r^f) B^F_t] + (1 + r^d) B^D_t - PS_{t+1}$$

Trong đó, $B_{t+1}$ là tổng nợ công tại thời điểm $t+1$; $B^F_t$ và $B^D_t$ lần lượt là nợ vay ngoại tệ và nợ vay nội tệ; $r^f$ và $r^d$ là lãi suất danh nghĩa tương ứng; $\epsilon = \frac{e_{t+1}-e_t}{e_t}$ là tỷ lệ phá giá của đồng nội tệ; và $PS_{t+1}$ là thặng dư ngân sách cơ sở (không bao gồm chi trả lãi vay).

Chuẩn hóa phương trình theo GDP thực và tốc độ tăng trưởng kinh tế $g$ cùng tỷ lệ lạm phát $\pi$ (hệ số giảm phát GDP): $$b_{t+1} = \frac{(1 + \epsilon)(1 + r^f)}{(1 + g)(1 + \pi)} b^f_t + \frac{(1 + r^d)}{(1 + g)(1 + \pi)} b^d_t - ps_{t+1}$$

Biến đổi phương trình với $\phi = b^f_t / b_t$ (tỷ trọng nợ ngoại tệ) và lãi suất bình quân gia quyền $\hat{r} = \phi r^f + (1-\phi)r^d$, ta thu được phương trình vi phân mô tả sự biến thiên của tỷ lệ nợ: $$\Delta b_{t+1} \approx \left( \frac{\hat{r} + \phi \epsilon - \pi - g}{1 + g + \pi} \right) b_t - ps_{t+1}$$

Biểu thức trên chứng minh rõ ràng điều kiện biên (boundary conditions): Tác động bào mòn nợ của lạm phát $\pi$ chỉ phát huy tác dụng tích cực khi tốc độ tăng lạm phát không kích hoạt sự bùng nổ của lãi suất danh nghĩa $\hat{r}$ và tỷ giá hối đoái $\epsilon$. Tại các nước đang phát triển có tỷ trọng nợ ngoại tệ $\phi$ cao và độ tín nhiệm thấp, lạm phát gia tăng kéo theo sự mất giá tiền tệ ($\epsilon \uparrow$) và phần bù rủi ro tăng vọt ($\hat{r} \uparrow$), khiến tỷ lệ nợ trên GDP $b_{t+1}$ tăng nhanh hơn tốc độ tăng trưởng kinh tế, xác lập cơ sở lý thuyết cho biến tương tác âm $(PDEB \times INFL)$.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án tuân thủ thế giới quan thực chứng hậu kỳ (post-positivism) và chủ nghĩa hiện thực định lượng (quantitative realism), xây dựng thiết kế nghiên cứu bảng động đa tầng (multi-level dynamic panel design). Nghiên cứu không chỉ đánh giá trên toàn bộ mẫu gộp 60 quốc gia đang phát triển mà còn phân rã thành hai không gian địa kinh tế riêng biệt: Tiểu mẫu Châu Á (22 quốc gia) và Tiểu mẫu Châu Phi (27 quốc gia). Tiêu chí lựa chọn mẫu tuân thủ nghiêm ngặt chuẩn mực phân loại của World Bank và IMF, đảm bảo chuỗi số liệu vĩ mô liên tục, đồng nhất từ năm 1990 đến năm 2014 ($T=25, N=60$, tổng số quan sát đạt 1.500 điểm dữ liệu).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thực nghiệm được triển khai tuần tự qua bốn giai đoạn chuẩn hóa:

1. Kiểm định tính dừng và đồng liên kết: Sử dụng kiểm định đồng liên kết dữ liệu bảng Westerlund (2007) để xác định mối quan hệ cân bằng dài hạn giữa nợ công và lạm phát mà không bị ảnh hưởng bởi hiện tượng tương quan chuỗi hay phụ thuộc chéo giữa các quốc gia.
2. Kiểm định quan hệ nhân quả: Áp dụng kiểm định quan hệ nhân quả Granger trên dữ liệu bảng (Panel Granger Causality) để xác định chiều hướng tác động giữa nợ công và lạm phát.
3. Ước lượng tham số mô hình động: Sử dụng phương pháp Moment khái quát sai phân (Difference GMM - Arellano & Bond, 1991). Phương pháp này lấy sai phân bậc một để loại bỏ hoàn toàn các yếu tố tác động cố định bất biến theo thời gian của từng quốc gia ($\eta_i$), đồng thời sử dụng các biến trễ công cụ (instrumental variables) từ bậc hai trở lên để xử lý triệt để hiện tượng nội sinh (endogeneity) xuất phát từ biến trễ của biến phụ thuộc ($lGDP_{i,t-1}$) và các biến giải thích.
4. Kiểm định chẩn đoán mô hình: Tính hợp lệ của công cụ được kiểm soát nghiêm ngặt thông qua kiểm định Sargan/Hansen về các ràng buộc quá mức (over-identifying restrictions). Hiện tượng tự tương quan của phần dư được đánh giá qua kiểm định Arellano-Bond AR(1) và AR(2), trong đó điều kiện tiên quyết là phải có tự tương quan bậc một AR(1) nhưng không được có tự tương quan bậc hai AR(2).

Data và phân tích

Mô hình thực nghiệm tăng trưởng kinh tế mở rộng được đặc tả như sau: $$lGDP_{i,t} = \alpha_0 + \alpha_1 lGDP_{i,t-1} + \beta_1 PDEB_{i,t} + \beta_2 INFL_{i,t} + \beta_3 (PDEB \times INFL){i,t} + \sum{k} \gamma_k X_{k,i,t} + \eta_i + \epsilon_{i,t}$$

Trong đó:

• $lGDP_{i,t}$: Logarit tự nhiên của GDP bình quân đầu người thực (đại diện cho tăng trưởng kinh tế).
• $PDEB_{i,t}$: Tỷ lệ nợ công trên GDP (%).
• $INFL_{i,t}$: Tỷ lệ lạm phát hàng năm tính theo chỉ số CPI hoặc hệ số giảm phát GDP (%).
• $(PDEB \times INFL)_{i,t}$: Biến tương tác giữa nợ công và lạm phát.
• Vector biến kiểm soát $X_{k,i,t}$ bao gồm: Đầu tư tư nhân ($PINV$ - tỷ lệ vốn đầu tư tư nhân/GDP), Lực lượng lao động ($LABO$ - tỷ lệ tham gia lực lượng lao động), Nguồn thu chính phủ ($REV$ - tỷ lệ thu ngân sách/GDP), Cơ sở hạ tầng ($TELE$ - số thuê bao điện thoại/100 dân, đại diện cho vốn vật chất công), Độ mở thương mại ($OPEN$ - tổng kim ngạch xuất nhập khẩu/GDP).

Số liệu được trích xuất từ các cơ sở dữ liệu quốc tế chính thống: World Development Indicators (WDI - World Bank), International Financial Statistics (IFS - IMF). Toàn bộ quy trình ước lượng và kiểm định kinh tế lượng được thực hiện trên phần mềm thống kê chuyên dụng Stata.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Kết quả phân tích định lượng từ luận án mang lại 5 phát hiện then chốt với bằng chứng thống kê vững chắc:

1. Quan hệ nhân quả hai chiều và đồng liên kết giữa nợ công và lạm phát: Kiểm định Westerlund khẳng định nợ công và lạm phát có mối quan hệ đồng liên kết chặt chẽ trong dài hạn ở mức ý nghĩa $p < 0.01$ trên cả mẫu tổng thể 60 quốc gia và các mẫu phụ Châu Á, Châu Phi. Kiểm định Granger chỉ ra quan hệ nhân quả hai chiều: Nợ công gia tăng kích hoạt lạm phát thông qua kênh tiền tệ hóa thâm hụt và áp lực phá giá tiền tệ; ngược lại, lạm phát gia tăng thúc đẩy nợ công tăng do chi phí danh nghĩa của các dự án công tăng vọt và suy giảm thu ngân sách thực.
2. Nợ công tác động tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế: Trong mô hình GMM sai phân mẫu tổng thể 60 nước, hệ số ước lượng của biến nợ công ($PDEB$) mang dấu âm có ý nghĩa thống kê cao ($p < 0.01$). Sự gia tăng tích tụ nợ công làm suy giảm năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) và gây ra hiệu ứng chèn lấn nguồn vốn đầu tư của khu vực tư nhân.
3. Lạm phát làm suy giảm tăng trưởng kinh tế: Biến lạm phát ($INFL$) tác động âm đến tốc độ tăng trưởng $lGDP$ ($p < 0.01$). Bất ổn định mức giá làm sai lệch thông tin thị trường, làm gia tăng tính bất định trong môi trường đầu tư kinh doanh tại các nước đang phát triển.
4. Hiệu ứng tương tác tiêu cực đột phá $(PDEB \times INFL)$: Hệ số của biến tương tác $(PDEB \times INFL)$ đạt giá trị âm và có ý nghĩa thống kê vững chắc ở mức $p < 0.01$ trên mẫu tổng thể. Phát hiện này bác bỏ hoàn toàn giả thuyết cho rằng lạm phát cao có thể giải cứu khủng hoảng nợ công ở các nước đang phát triển. Khi một quốc gia đang gánh chịu mức nợ công cao mà tiếp tục trải qua cú sốc lạm phát, chi phí huy động vốn vay mới tăng vọt, giá trị nợ ngoại tệ phình to do đồng tiền mất giá, đẩy nền kinh tế vào vòng xoáy đình đốn - lạm phát (stagflation).
5. Sự bất đối xứng cấu trúc giữa Châu Á và Châu Phi:
   • Tại tiểu mẫu Châu Á (22 quốc gia), hệ số tác động của đầu tư tư nhân ($PINV$) và cơ sở hạ tầng ($TELE$) lên tăng trưởng có giá trị dương lớn hơn và có ý nghĩa thống kê cao hơn, chứng minh năng lực hấp thụ vốn và hiệu quả chuyển hóa nợ vay sang tài sản năng suất tốt hơn.
   • Tại tiểu mẫu Châu Phi (27 quốc gia), hệ số âm của $PDEB$, $INFL$ và biến tương tác $(PDEB \times INFL)$ có độ lớn tuyệt đối cao hơn đáng kể so với Châu Á. Các nền kinh tế Châu Phi dễ bị tổn thương nghiêm trọng trước bẫy nợ và khủng hoảng lạm phát do thị trường tài chính nội địa kém phát triển và tỷ trọng nợ nước ngoài quá lớn.

Implications đa chiều

• Đóng góp lý thuyết: Bổ sung vào lý thuyết kinh tế phát triển và tài chính công một khung phân tích toàn diện, lượng hóa thành công tác động đồng thời và hiệu ứng tương tác đa biến giữa hai biến số vĩ mô cốt lõi lên hàm sản xuất tăng trưởng nội sinh.
• Đổi mới phương pháp luận: Thiết lập quy trình mẫu mực trong việc ứng dụng mô hình GMM sai phân Arellano-Bond kết hợp kiểm định đồng liên kết Westerlund và Granger Causality để xử lý triệt để hiện tượng nội sinh và tự tương quan trong chuỗi dữ liệu bảng kinh tế vĩ mô quốc tế.
• Hàm ý thực tiễn và chính sách:
  1. Thiết lập kỷ luật tài khóa nghiêm ngặt: Các nước đang phát triển không thể theo đuổi chiến lược vay nợ vô độ để kích thích tăng trưởng ngắn hạn. Cần xác định hạn mức trần nợ công gắn liền với năng lực trả nợ thực tế của nền kinh tế.
  2. Độc lập chính sách tiền tệ và kiểm soát lạm phát: Ngân hàng trung ương cần kiên định mục tiêu ổn định giá cả, tuyệt đối tránh việc phát hành tiền để tài trợ thâm hụt ngân sách (tiền tệ hóa nợ công), nhằm ngăn chặn kích hoạt hiệu ứng tương tác tiêu cực phá hủy tăng trưởng.
  3. Tái cơ cấu nợ công và nâng cao hiệu quả đầu tư: Chuyển dịch cơ cấu nợ từ vay nợ nước ngoài tiềm ẩn rủi ro tỷ giá sang phát triển thị trường trái phiếu chính phủ bằng nội tệ kỳ hạn dài; ưu tiên phân bổ vốn vay vào các dự án cơ sở hạ tầng giao thông, viễn thông và giáo dục để gia tăng năng suất biên của vốn tư nhân.
  4. Lộ trình chính sách phân hóa: Đối với các quốc gia Châu Á (như Việt Nam), trọng tâm là tối ưu hóa việc phân bổ vốn ODA vào hạ tầng công nghệ và cải cách khu vực doanh nghiệp nhà nước; đối với khu vực Châu Phi, ưu tiên hàng đầu là củng cố thể chế quản trị tài chính công và giảm thiểu phụ thuộc vào nợ vay thương mại quốc tế.

Limitations và Future Research

Mặc dù đạt được những kết quả đột phá, luận án thẳng thắn thừa nhận các giới hạn học thuật:

• Hạn chế về dữ liệu và phân tách cấu trúc nợ: Do hạn chế về nguồn số liệu thống kê tại một số quốc gia thu nhập thấp trong giai đoạn 1990–2000, nghiên cứu chưa thể phân tách hoàn toàn chuỗi số liệu nợ công thành nợ trong nước và nợ nước ngoài một cách độc lập trong mô hình hồi quy GMM tổng thể.
• Mô hình hóa phi tuyến tính: Luận án tiếp cận biến tương tác dưới dạng tuyến tính bậc nhất $(PDEB \times INFL)$, chưa áp dụng các mô hình hồi quy chuyển tiếp mượt dữ liệu bảng (Panel Smooth Transition Regression - PSTR) hoặc mô hình ngưỡng GMM (Threshold GMM) để tính toán chính xác giá trị ngưỡng tuyệt đối (threshold values) của biến tương tác.
• Thiếu vắng biến số thể chế vĩ mô: Chưa đưa các chỉ số chất lượng quản trị quốc gia (như World Governance Indicators - WGI của World Bank, mức độ tham nhũng, hiệu lực pháp quyền) vào làm biến điều tiết trong mô hình.

Hướng nghiên cứu tương lai:

1. Phát triển mô hình kinh tế lượng phi tuyến Panel Threshold GMM để xác định ngưỡng an toàn chính xác của nợ công tương ứng với từng mức độ lạm phát.
2. Tích hợp các yếu tố chất lượng thể chế, cơ chế tỷ giá hối đoái và độ sâu tài chính (financial depth) vào phương trình tương tác tăng trưởng.
3. Nghiên cứu sâu tác động của cơ cấu kỳ hạn nợ và tỷ lệ nợ vay ưu đãi ODA đối với sự ổn định kinh tế vĩ mô tại các quốc gia đang chuyển đổi thu nhập.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Luận án tạo lập một cơ sở dữ liệu thực nghiệm chuẩn tắc và khung phân tích tiên tiến cho các nghiên cứu tiếp theo về tài chính công tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, với tiềm năng trích dẫn học thuật cao trên các tạp chí chuyên ngành kinh tế học quốc tế (Scopus/WoS).
• Tác động chính sách quốc gia: Kết quả nghiên cứu cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp cho Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam trong việc xây dựng Luật Quản lý nợ công, chiến lược quản lý nợ công trung hạn và khuôn khổ phối hợp chính sách tài khóa - tiền tệ nhằm kiềm chế lạm phát dưới 4% và duy trì trần nợ công an toàn.
• Tác động quốc tế: Đóng góp tiếng nói học thuật từ các nhà nghiên cứu thị trường mới nổi vào diễn đàn thảo luận chính sách của các định chế tài chính quốc tế như Ngân hàng Thế giới (WB), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB).

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giảng viên Kinh tế: Tiếp cận một tài liệu tham khảo mẫu mực về kỹ thuật kinh tế lượng bảng động (Dynamic Panel GMM), phương pháp xây dựng khung lý thuyết liên ngành và quy trình kiểm định mô hình vĩ mô khắt khe.
• Nhà hoạch định chính sách kinh tế vĩ mô: Được trang bị bằng chứng định lượng rõ ràng về cái giá phải trả khi buông lỏng kỷ luật ngân sách hoặc lạm dụng chính sách tiền tệ để kích thích tăng trưởng ngắn hạn.
• Chuyên gia phân tích tài chính vĩ mô và Quỹ đầu tư: Có được công cụ đánh giá rủi ro quốc gia (sovereign risk) chuẩn xác hơn thông qua việc theo dõi sát sao biến tương tác giữa nợ công và tỷ lệ lạm phát tại các thị trường cận biên và mới nổi.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đâu là đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án?
   • Trả lời: Đóng góp độc đáo nhất là việc mô hình hóa và kiểm định thành công biến tương tác $(PDEB \times INFL)$ trong hàm sản xuất tăng trưởng nội sinh mở rộng từ Barro (1990), chứng minh sự tồn tại của hiệu ứng tiêu cực cộng hưởng giữa nợ công và lạm phát, phủ nhận quan điểm nới lỏng lạm phát để giảm áp lực nợ công tại các nước đang phát triển.
2. Đổi mới phương pháp luận của nghiên cứu so với các công trình trước đây là gì?
   • Trả lời: Khác với Chudik et al. (2013) hay Lopes da Veiga et al. (2015), luận án kết hợp đồng thời ba kỹ thuật kinh tế lượng tiên tiến: Kiểm định đồng liên kết Westerlund (xử lý phụ thuộc chéo), Kiểm định nhân quả Granger dữ liệu bảng, và Mô hình GMM sai phân Arellano-Bond (xử lý hoàn toàn nội sinh và tự tương quan) trên bộ dữ liệu 60 quốc gia giai đoạn 1990–2014.
3. Phát hiện nào gây bất ngờ nhất về mặt thực nghiệm?
   • Trả lời: Phát hiện về sự khác biệt cấu trúc sâu sắc giữa Châu Á và Châu Phi: Cùng chịu tác động tiêu cực từ nợ công và lạm phát, nhưng các nước Châu Á có khả năng kháng cự và hấp thu vốn tốt hơn nhờ sự vượt trội của hệ thống cơ sở hạ tầng ($TELE$) và tỷ trọng đầu tư khu vực tư nhân ($PINV$), trong khi các nước Châu Phi hoàn toàn rơi vào vòng xoáy trì trệ kinh tế khi nợ và lạm phát cùng tăng.
4. Quy trình tái lập kết quả (Replication Protocol) có được đảm bảo không?
   • Trả lời: Toàn bộ quy trình hoàn toàn có thể tái lập chính xác nhờ hệ thống biến số, nguồn trích xuất dữ liệu công khai từ WB/IMF, phương trình toán học minh bạch, thống kê mô tả chi tiết (Bảng 3.1, 3.2, 3.3) và các tiêu chuẩn kiểm định mô hình (Sargan test, AR(1), AR(2)) được trình bày rõ ràng.
5. Chương trình nghị sự nghiên cứu 10 năm tới được định hình như thế nào?
   • Trả lời: Mở rộng nghiên cứu sang mô hình phi tuyến đa ngưỡng kết hợp trí tuệ nhân tạo/học máy trong dự báo khủng hoảng nợ sớm, đánh giá tác động của nợ xanh (green bonds) và nợ kỹ thuật số trong bối cảnh các cú sốc kinh tế toàn cầu mới.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Văn Bổn đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu với 5 đóng góp học thuật cốt lõi:

1. Xác lập bằng chứng thực nghiệm vững chắc về mối quan hệ đồng liên kết dài hạn và quan hệ nhân quả hai chiều giữa nợ công và lạm phát tại 60 quốc gia đang phát triển giai đoạn 1990–2014.
2. Chứng minh nợ công và lạm phát khi xét độc lập đều tạo ra tác động tiêu cực có ý nghĩa thống kê lên tăng trưởng kinh tế bình quân đầu người.
3. Phát hiện đột phá về hiệu ứng tiêu cực tăng cường của biến tương tác $(PDEB \times INFL)$, đặt dấu chấm hết cho quan điểm dùng lạm phát cao để giải quyết khủng hoảng nợ tại các nền kinh tế đang phát triển.
4. Làm sáng tỏ sự bất đối xứng về mặt cấu trúc và năng lực hấp thụ thể chế giữa hai khu vực kinh tế trọng điểm Châu Á và Châu Phi.
5. Cung cấp hệ thống giải pháp chính sách toàn diện, chuẩn xác về sự phối hợp nhịp nhàng giữa chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ nhằm đảm bảo an ninh tài chính quốc gia và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN LÝ THUYẾT Tóm tắt Chương này bao gồm hai phần. Phần một xác định nền tảng lý thuyết của nợ công và lạm phát trong đó nêu rõ các khái niệm và tác động của chúng lên nền kinh tế; và chỉ rõ lý thuyết về mối quan hệ giữa hai đại lượng này. Phần hai là khung phân tích nợ công, lạm phát và tăng trưởng kinh tế trong đó mô tả sự cần thiết của nợ công trong việc ổn định các cân đối vĩ mô; và vấn đề nợ công và lạm phát trong các mô hình tăng trưởng nội sinh.1 Nền tảng lý thuyết nợ công và lạm phát 1.1 Lý thuyết nợ công Khái niệm nợ công của các tổ chức quốc tế Khu vực công Khu vực Khu vực các tổ Chính phủ chức công Chính phủ trung ương Các tổ chức công Các tổ chức công phi tài chính tài chính Chính quyền Ngân hàng Trung liên bang ương (NHTW) Chính quyền địa phương Các tổ chức nhà nước nhận tiền gửi (trừ NHTW) Hình 1.1: Các thành phần của khu vực công theo định nghĩa của IMF Các tổ chức tài Nguồn: IMF (2010) chinh công khác 9 Theo IMF (2010), nợ công được hiểu là nghĩa vụ trả nợ của khu vực công. Đi kèm với đó là định nghĩa cụ thể về khu vực công, bao gồm khu vực Chính phủ và khu vực các tổ chức công (Hình 1.

Còn theo WB (2002), nợ công là toàn bộ những khoản nợ của Chính phủ và những khoản nợ được Chính phủ bảo lãnh. Theo quy định của Luật quản lý nợ công năm 2009 của Việt Nam, nợ công được hiểu bao gồm ba nhóm là nợ Chính phủ, nợ được Chính phủ bảo lãnh và nợ chính quyền địa phương. Như vậy, có thể nhận thấy là định nghĩa nợ công của Việt Nam gần giống với những gì mà World Bank đã xác định và khá hẹp so với những định nghĩa rộng hơn của IMF (2010). Trong nghiên cứu này, nợ công được xác định theo cách định nghĩa của IMF (2010).

Theo đó, nợ công bao gồm nợ trong nước và nợ nước ngoài. Bản chất kinh tế của nợ công Theo nguyên tắc, khi việc chi tiêu vượt quá khả năng của nguồn thu từ thuế, phí, lệ phí và các khoản thu khác thì chính phủ buộc phải vay nợ để tài trợ và việc này khiến nợ công phát sinh. Điều này cho thấy nợ công là hệ quả của bội chi ngân sách của chính phủ và chính phủ có phải có trách nhiệm hoàn trả. Vậy thì các nhà kinh tế học quan niệm như thế nào về việc vay nợ của chính phủ.

Trong lĩnh vực tài chính công, các nhà kinh tế học cổ điển luôn nêu bật một nguyên tắc quan trọng và nhất quán về quản lý ngân sách là nguyên tắc ngân sách cân bằng. Theo đó, ngân sách cân bằng là ngân sách mà thu và chi bằng nhau. Điều này giúp chính phủ chi tiêu hợp lý, tránh sự hoang phí và hạn chế tình trạng lạm thu thông qua việc ban hành các chính sách thuế và tăng thuế. Nguyên tắc này được khởi xướng và ủng hộ triệt để bởi các nhà kinh tế học cổ điển như Adam Smith, David Ricardo, và John Stuart Mill (Tsoulfidis, 2007).

Vì vậy, hầu hết các nhà kinh tế học cổ điển không đồng tình với việc vay nợ của chính phủ để chi tiêu. 10 Trái lại, nhà kinh tế học John Maynar Keynes và những người thuộc trường phái Keynes lại ủng hộ việc vay nợ của chính phủ để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế thông qua chi tiêu (Theocarakis, 2014). Họ lập luận trong những tình huống suy thoái kinh tế, việc đầu tư của khu vực tư nhân sụt giảm mạnh thì việc gia tăng đầu tư của chính phủ vào dự án công như cơ sở hạ tầng, giáo dục, và y tế thông qua vay nợ sẽ giúp phục hồi nền kinh tế. Hầu hết các chính phủ đều sử dụng lý thuyết của trường phái Keynes để vượt qua khủng hoảng kinh tế và tình trạng suy thoái của nền kinh tế.

Tuy nhiên, Paul Samuelson, một nhà kinh tế học ủng hộ trường phái Keynes, cho rằng việc phối hợp cả chính sách tài khóa mở rộng và chính sách tiền tệ linh hoạt là cần thiết để thúc đẩy hiệu quả nền kinh tế vượt qua suy thoái. Điều này cho thấy nợ công cũng là một công cụ gián tiếp quan trọng trong điều hành kinh tế của các chính phủ nhưng việc sử dụng nó phải có sự thận trọng và đòi hỏi phải có sự phối hợp hiệu quả giữa chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ. Tác động kinh tế của nợ công Nautet & Van Meensel (2011) cho rằng tác động của chính sách tài khóa – và từ đó của nợ công – lên tăng trưởng kinh tế luôn là chủ đề của các cuộc tranh luận giữa các nhà kinh tế học. Các tác động ngắn hạn và dài hạn của sụt giảm nợ công Nghiên cứu lý thuyết và thực nghiệm liên quan đến tác động của nợ công lên hoạt động kinh tế có phạm vi khá rộng nhưng không đưa ra một câu trả lời rõ ràng về mối liên hệ giữa nợ công và hoạt động kinh tế (Nautet & Van Meensel, 2011).

Thực vậy, tác động này phụ thuộc rất nhiều vào các tình huống, có thể thay đổi theo thời gian và có sự khác biệt giữa các nước. Điều quan trọng ở đây là phân biệt giữa tác động kinh tế trong ngắn hạn và dài hạn của nợ công. Tác động trong ngắn hạn 11 Trong ngắn hạn, các công cụ tài khóa dùng để củng cố kỷ luật ngân sách sẽ làm suy giảm tăng trưởng kinh tế. Thực vậy, hầu hết các nghiên cứu thực nghiệm chỉ ra rằng các số nhân ngân sách là dương trong ngắn hạn.

Tuy nhiên, tác động âm trong ngắn hạn của việc củng cố kỷ luật tài khóa lên hoạt động kinh tế thay đổi tùy vào các công cụ tài khóa được vận dụng. Các công cụ có liên quan đến chi tiêu và đầu tư công có tác động mạnh lên hoạt động kinh tế, trong khi các công cụ có liên quan đến chi chuyển nhượng – chẳng hạn thuế hoặc các phúc lợi xã hội – có tác động yếu hơn. Nguyên nhân là chi chuyển nhượng chỉ có tác động gián tiếp lên sự thay đổi tiêu dùng hoặc đầu tư thông qua việc điều chỉnh thu nhập của các hộ gia đình hoặc doanh nghiệp. Ngoài ra, tác động âm của các công cụ này lên tăng trưởng kinh tế trong ngắn hạn yếu hơn – hoặc thậm chí không hiện diện trong thực tế – nếu tình trạng tài trợ công xấu đi và gây quan ngại.

Thực vậy, các công cụ tài khóa dùng để củng cố kỷ luật ngân sách có thể làm tăng lãi suất, gây bất lợi cho đầu tư tư nhân. Thêm vào đó, chúng có thể đưa đến sự sụt giảm tỷ lệ tiết kiệm. Theo đó, lý thuyết tương đương Ricardo cho rằng sự gia tăng nợ công sẽ được bù đắp bằng sự gia tăng tỷ lệ tiết kiệm tư nhân bởi vì các cá nhân tính đến viễn cảnh gia tăng thuế và cắt giảm chi tiêu công trong tương lai. Tuy nhiên, lý thuyết tương đương Ricardo dựa trên nhiều giả định phi thực tế, chẳng hạn như các hộ gia đình không đối mặt với các ràng buộc ngân sách.

Kết quả là, mặc dù sự gia tăng nợ công có thể đưa đến tỷ lệ tiết kiệm tư nhân cao hơn, nhưng sẽ không đủ để bù đắp hoàn toàn cho sự sụt giảm trong tiết kiệm quốc gia ròng. Trong trường hợp đó, tác động âm lên tăng trưởng kinh tế trong ngắn hạn có thể là rất nhỏ. Vì thế việc củng cố tài khóa (hạn chế thâm hụt ngân sách và giảm nợ công) không nhất thiết sẽ có tác động âm lên hoạt động kinh tế. Quy mô tác động của việc củng cố tài khóa cũng tùy vào môi trường kinh tế và tiền tệ được thực thi.

Khi củng cố tài khóa được thực hiện trong một nền kinh tế nhỏ, mở thì tác động ngắn hạn của nó nhỏ hơn nhiều trong trường hợp củng cố tài khóa 12 được thực hiện đồng thời ở nhiều quốc gia. Kế tiếp, nếu các ngân hàng trung ương có khả năng áp dụng một chính sách dễ dãi thì củng cố tài khóa ít tổn hại đến tăng trưởng. Cuối cùng, sự hiện diện của hệ thống tỷ giá hối đoái cố định có xu hướng làm tăng tác động âm của củng cố tài khóa lên tăng trưởng, so với hệ thống tỷ giá hối đoái thả nổi đóng vai trò vùng đệm có ý nghĩa. Tác động trong dài hạn Ngược lại với các tác động trong ngắn hạn, tác động dài hạn của việc củng cố tài khóa để đảm bảo tính bền vững của tài trợ công là tích cực.

Các tác động bao gồm sụt giảm lãi suất dài hạn do sự thu hẹp trong nguồn cung trái phiếu chính phủ trên thị trường và sụt giảm phần bù rủi ro. Ngoài ra, sự sụt giảm lãi suất phải trả từ củng cố tài khóa sẽ giúp các nguồn lực cho chi tiêu công hiệu quả hơn hoặc giảm bớt gánh nặng thuế. Theo các nghiên cứu, củng cố tài khóa dựa trên cắt giảm chi tiêu có tính hiệu quả hơn và có tác động tốt hơn lên tăng trưởng trong dài hạn so với dựa vào sự gia tăng nguồn thu. Đặc biệt nếu ràng buộc ngân sách áp dụng cho chi thường xuyên thay vì áp dụng cho chi đầu tư vào giáo dục, nghiên cứu và cải tiến.

Phạm vi tác động của củng cố tài khóa lên hoạt động kinh tế tùy vào việc sử dụng lượng tiền tiết kiệm có được từ cắt giảm các khoản chi không hợp lý. Các cơ chế truyền dẫn Nautet & Van Meensel (2011) nhận định có nhiều cách trong đó nợ công tăng (giảm) có thể tác động âm (dương) lên hoạt động kinh tế trong dài hạn. Có ba cơ chế truyền dẫn chính. Trước tiên, nợ công tăng nói chung tương ứng với tiết kiệm của chính phủ giảm, dẫn đến tiết kiệm quốc gia ròng giảm.

Điều này có xu hướng làm lãi suất tăng. Lãi suất tăng làm giảm đầu tư và làm giảm nguồn vốn. Tích lũy vốn giảm làm chậm sự đổi mới và làm giảm năng suất. Kết quả là năng suất lao động thấp hơn.

Đáng chú ý tác động lên lãi suất phụ thuộc vào quy mô của khu vực bị tác động bởi nợ công tăng. Nếu sự gia tăng đó được giới hạn trong một nền kinh tế mở nhỏ, tác động lên 13 lãi suất thị trường chỉ vừa phải. Ngược lại, nếu nợ tăng lên cùng lúc ở các quốc gia hình thành nên khu vực kinh tế chung, áp lực lên lãi suất thị trường sẽ rất lớn. Ngoài ra, nợ công tăng đưa đến chi phí trả lãi cao hơn.