Nghiên Cứu Tác Động Của Nợ Công Và Lạm Phát Đến Tăng Trưởng Kinh Tế Tại Các Quốc Gia Đang Phát Triển

Luận án tiến sĩ phân tích tác động của nợ công và lạm phát lên tăng trưởng kinh tế tại các nước đang phát triển, cung cấp góc nhìn sâu sắc và giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Văn Bổn
• Người hướng dẫn: GS. Sử Đình Thành
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TPHCM
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Tác Động Của Nợ Công Và Lạm Phát Lên Tăng Trưởng Kinh Tế Ở Các Nước Đang Phát Triển
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• Trang phụ bìa
• Lời cam đoan
• Lời cảm ơn
• Danh mục các ký hiệu, chữ viết tắt
• Danh mục các bảng, biểu
• Danh mục các hình vẽ, đồ thị
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. Lý do chọn đề tài
• 2. Mục tiêu nghiên cứu
• 3. Phương pháp nghiên cứu
• 4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 5. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 6. Bố cục của luận án
• 1. Chương 1: Tổng quan lý thuyết
• 1.1. Nền tảng lý thuyết nợ công và lạm phát
• 1.1.1. Lý thuyết nợ công
• 1.1.2. Lý thuyết lạm phát
• 1.1.3. Lý thuyết về mối quan hệ giữa lạm phát và nợ công
• 1.2. Khung phân tích lý thuyết nợ công, lạm phát và tăng trưởng
• 1.2.1. Nợ công và các cân đối vĩ mô
• 1.2.2. Nợ công và lạm phát trong các mô hình tăng trưởng nội sinh
• 2. Chương 2: Tổng quan các nghiên cứu về tác động của nợ công và lạm phát lên tăng trưởng kinh tế
• 2.1. Mối quan hệ giữa nợ công và lạm phát
• 2.2. Nợ công, lạm phát và tăng trưởng kinh tế
• 2.2.1. Nợ công và tăng trưởng kinh tế
• 2.2.2. Lạm phát và tăng trưởng kinh tế
• 2.2.3. Tác động đồng thời của nợ công, lạm phát và tương tác của chúng lên tăng trưởng kinh tế
• 2.3. Một số nhận xét và khoảng trống nghiên cứu
• 3. Chương 3: Mô hình nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu
• 3.1. Khung phân tích thực nghiệm của mô hình
• 3.2. Mô hình nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu
• 3.2.1. Mối quan hệ giữa nợ công và lạm phát
• 3.2.2. Tác động của nợ công, lạm phát, và tương tác của chúng lên tăng trưởng
• 3.2.3. Phương pháp ước lượng sai phân dữ liệu bảng Arellano-Bond
• 3.3. Dữ liệu nghiên cứu và lựa chọn các biến
• 3.3.1. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.3.2. Lựa chọn các biến trong mô hình thực nghiệm
• 4. Chương 4: Mối quan hệ giữa nợ công và lạm phát ở các nước đang phát triển
• 4.2. Các biến trong mô hình thực nghiệm
• 4.3. Kết quả và thảo luận
• 4.3.1. Mối quan hệ nhân quả Granger giữa nợ công và lạm phát
• 4.3.2. Mối quan hệ giữa nợ công và lạm phát ở 60 quốc gia đang phát triển (mẫu tổng thể)
• 4.3.3. Mối quan hệ giữa nợ công và lạm phát ở các nước đang phát triển ở Châu Á và Châu Phi (các mẫu phụ)
• 4.4. Kết luận
• 5. Chương 5: Tác động của nợ công, lạm phát và tương tác của chúng lên tăng trưởng kinh tế các nước đang phát triển
• 5.2. Các biến trong mô hình thực nghiệm
• 5.3. Kết quả và thảo luận
• 5.4. Kết luận
• PHẦN KẾT LUẬN VÀ GỢI Ý CHÍNH SÁCH
• 1. Các gợi ý chính sách
• (a). Những chính sách liên quan đến mối quan hệ giữa nợ công và lạm phát
• (b). Những chính sách liên quan đến tăng trưởng kinh tế do tác động của nợ công, lạm phát, và tương tác của chúng
• 3. Hạn chế của luận án và hướng nghiên cứu trong tương lai
• (a). Hạn chế của luận án
• (b). Hướng nghiên cứu trong tương lai
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan lý thuyết về nợ công và lạm phát

Chương này trình bày nền tảng lý thuyết về nợ công và lạm phát, đồng thời phân tích mối quan hệ giữa hai yếu tố này. Nợ công được định nghĩa là tổng số nợ mà chính phủ phải trả, bao gồm cả nợ trong nước và nợ nước ngoài. Lạm phát là sự gia tăng liên tục của mức giá chung trong nền kinh tế. Các lý thuyết về nợ công và lạm phát được trình bày chi tiết, bao gồm các mô hình kinh tế vĩ mô liên quan. Mối quan hệ giữa nợ công và lạm phát được phân tích thông qua các cơ chế truyền dẫn, như tác động của lạm phát lên giá trị thực của nợ công và ngược lại.

1.1 Lý thuyết nợ công

Nợ công là một công cụ tài chính quan trọng giúp chính phủ tài trợ cho các khoản chi tiêu công. Tuy nhiên, khi nợ công vượt quá mức bền vững, nó có thể gây ra các vấn đề kinh tế nghiêm trọng như tăng lãi suất, giảm đầu tư tư nhân và suy giảm tăng trưởng kinh tế. Các nghiên cứu chỉ ra rằng nợ công có tác động phi tuyến lên tăng trưởng kinh tế, với ngưỡng nợ công khoảng 90% GDP là điểm chuyển biến từ tác động dương sang âm.

1.2 Lý thuyết lạm phát

Lạm phát là một chỉ số kinh tế quan trọng phản ánh sự ổn định giá cả trong nền kinh tế. Lạm phát quá cao có thể gây ra bất ổn kinh tế, trong khi lạm phát quá thấp có thể dẫn đến giảm phát và suy thoái. Các nghiên cứu chỉ ra rằng lạm phát có tác động phi tuyến lên tăng trưởng kinh tế, với mức lạm phát tối ưu thường nằm trong khoảng 2-5%.

II. Tác động của nợ công và lạm phát lên tăng trưởng kinh tế

Chương này tập trung phân tích tác động của nợ công và lạm phát lên tăng trưởng kinh tế ở các nước đang phát triển. Các nghiên cứu thực nghiệm cho thấy nợ công và lạm phát có tác động đồng thời và tương tác lên tăng trưởng kinh tế. Nợ công cao có thể dẫn đến tăng lạm phát thông qua việc in tiền để trả nợ, trong khi lạm phát cao có thể làm giảm giá trị thực của nợ công. Tuy nhiên, tác động tổng thể của hai yếu tố này lên tăng trưởng kinh tế phụ thuộc vào mức độ và cách thức quản lý của chính phủ.

2.1 Tác động của nợ công lên tăng trưởng kinh tế

Nợ công có tác động đa chiều lên tăng trưởng kinh tế. Ở mức độ vừa phải, nợ công có thể thúc đẩy tăng trưởng kinh tế thông qua việc tài trợ cho các dự án cơ sở hạ tầng và chi tiêu công. Tuy nhiên, khi nợ công vượt quá ngưỡng bền vững, nó có thể gây ra các tác động tiêu cực như tăng lãi suất, giảm đầu tư tư nhân và suy giảm tăng trưởng kinh tế.

2.2 Tác động của lạm phát lên tăng trưởng kinh tế

Lạm phát cũng có tác động phi tuyến lên tăng trưởng kinh tế. Ở mức độ vừa phải, lạm phát có thể kích thích tiêu dùng và đầu tư, từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, khi lạm phát quá cao, nó có thể gây ra bất ổn kinh tế, làm giảm sức mua của người dân và suy giảm tăng trưởng kinh tế.

III. Phương pháp nghiên cứu và kết quả thực nghiệm

Chương này trình bày phương pháp nghiên cứu và kết quả thực nghiệm về tác động của nợ công và lạm phát lên tăng trưởng kinh tế ở các nước đang phát triển. Phương pháp nghiên cứu sử dụng mô hình GMM sai phân dữ liệu bảng Arellano-Bond để xử lý hiện tượng tự tương quan và nội sinh. Kết quả nghiên cứu cho thấy nợ công và lạm phát có tác động đồng thời và tương tác lên tăng trưởng kinh tế, với sự khác biệt đáng kể giữa các khu vực Châu Á và Châu Phi.

3.1 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu sử dụng mô hình GMM sai phân dữ liệu bảng Arellano-Bond để ước lượng tác động của nợ công và lạm phát lên tăng trưởng kinh tế. Phương pháp này giúp xử lý hiện tượng tự tương quan và nội sinh trong dữ liệu, đảm bảo kết quả nghiên cứu có độ tin cậy cao.

3.2 Kết quả thực nghiệm

Kết quả nghiên cứu cho thấy nợ công và lạm phát có tác động đồng thời và tương tác lên tăng trưởng kinh tế. Ở các nước đang phát triển, nợ công cao thường đi kèm với lạm phát cao, và cả hai yếu tố này đều có tác động tiêu cực lên tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, tác động này có sự khác biệt đáng kể giữa các khu vực Châu Á và Châu Phi.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế của tác giả Nguyễn Văn Bổn với đề tài "Tác động của nợ công và lạm phát lên tăng trưởng kinh tế ở các nước đang phát triển", chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng (mã số 62340201), được hoàn thành năm 2016 tại Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh dưới sự hướng dẫn khoa học của GS. Sử Đình Thành.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Bối cảnh thực tiễn của đề tài bắt nguồn từ sự gia tăng mạnh mẽ quy mô nợ công sau các cuộc khủng hoảng kinh tế - tài chính toàn cầu, gây ra những quan ngại sâu sắc về sự ổn định tài khóa và tác động suy giảm đối với tích lũy vốn, năng suất lao động và tăng trưởng kinh tế (Mencinger và cộng sự; Woo & Kumar, 2015). Trong khi đó, việc duy trì sản lượng tăng trưởng ổn định đi kèm tỷ lệ lạm phát thấp là mục tiêu then chốt của các cơ quan quản lý vĩ mô. Tại các nước đang phát triển ở Châu Á, Châu Phi và Mỹ Latinh, tình trạng thiếu hụt vốn nội bộ và hạn chế về năng lực quản trị buộc các chính phủ phải phụ thuộc vào vay nợ (trong nước và ngoài nước), làm gia tăng quy mô nợ công và tiềm ẩn nguy cơ bất ổn kinh tế (UN, 2015).

Về mặt học thuật, tác giả chỉ ra rằng các nghiên cứu trước đây thường tiếp cận đơn lẻ: hoặc phân tích tác động của nợ công lên tăng trưởng kinh tế, hoặc kiểm định tác động của lạm phát lên tăng trưởng kinh tế. Một số rất ít nghiên cứu phân tích đồng thời tác động của nợ công và lạm phát lên tăng trưởng (Taghavi, 2000; Chudik và cộng sự, 2013; Kočner, 2015; Lopes da Veiga và cộng sự, 2015). Tuy nhiên, các nghiên cứu này không đưa biến tương tác giữa nợ công và lạm phát vào mô hình thực nghiệm. Dựa trên lập luận của Akitoby và cộng sự (2014) rằng một cú sốc lạm phát có thể làm xói mòn giá trị thực của nợ công nhưng đồng thời đẩy lãi suất vay nợ lên cao, tác giả xác định việc thiếu vắng biến tương tác giữa nợ công và lạm phát chính là khoảng trống nghiên cứu học thuật trọng tâm mà luận án hướng đến giải quyết.

Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu

Luận án xác định hai mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Làm rõ mối quan hệ giữa nợ công và lạm phát cho các nước đang phát triển.
2. Đánh giá thực nghiệm tác động của nợ công, lạm phát, và tương tác của chúng lên tăng trưởng kinh tế cho các nước này.

Từ mục tiêu trên, luận án giải quyết các câu hỏi nghiên cứu chính:

• Nợ công và lạm phát có mối quan hệ tương tác như thế nào ở các nước đang phát triển?
• Tác động của nợ công, lạm phát và biến tương tác giữa chúng lên tăng trưởng kinh tế diễn ra theo chiều hướng nào?
• Những tác động trên có sự khác biệt cụ thể nào giữa các khu vực địa lý, đặc biệt là giữa Châu Á và Châu Phi?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Mối quan hệ giữa nợ công và lạm phát; tác động của nợ công, lạm phát và biến tương tác giữa nợ công và lạm phát lên tăng trưởng kinh tế cùng với các biến kiểm soát kinh tế vĩ mô (đầu tư tư nhân, lực lượng lao động, nguồn thu chính phủ, cơ sở hạ tầng, độ mở thương mại).
• Phạm vi không gian: Mẫu nghiên cứu tổng thể gồm 60 quốc gia đang phát triển trải rộng trên ba khu vực địa lý: 22 quốc gia ở Châu Á, 11 quốc gia ở Mỹ Latinh và 27 quốc gia ở Châu Phi.
• Phạm vi thời gian: Dữ liệu bảng được thu thập và phân tích liên tục trong giai đoạn 25 năm, từ năm 1990 đến năm 2014.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án hệ thống hóa các công trình nghiên cứu lý thuyết và thực nghiệm trước đây thành các nhóm chủ đề cụ thể:

Các hướng nghiên cứu trước đây

1. Tác động của nợ công lên tăng trưởng kinh tế:

   • Tác động dương: Một số nghiên cứu ghi nhận nợ công thúc đẩy tăng trưởng, tiêu biểu như Al-Zeaud (2014), Fincke & Greiner (2015b), Spilioti & Vamvoukas (2015).
   • Tác động âm: Khá nhiều công trình chứng minh nợ công kìm hãm tăng trưởng, gồm Calderón & Fuentes (2013), Szabó (2013), Bal & Rath (2014), Časni và cộng sự (2014), Lof & Malinen (2014), Puente-Ajovin & Sanso-Navarro (2014), Zouhaier & Fatma (2014), Akram (2015), Eberhardt & Presbitero (2015), Fincke & Greiner (2015a), Lee & Ng (2015), Mitze & Matz (2015). Đáng chú ý, nghiên cứu thống kê mô tả của Reinhart & Rogoff (2010) chỉ ra tốc độ tăng trưởng kinh tế giảm sút rõ rệt khi tỷ lệ nợ công vượt ngưỡng 90% GDP.
   • Tác động phi tuyến: Nhiều tác giả xác định mối quan hệ phi tuyến dạng chữ U ngược hoặc tồn tại ngưỡng nợ, như Eberhardt (2013), Égert (2013), Kourtellos và cộng sự (2013), Lopes da Veiga và cộng sự (2014), Mencinger và cộng sự (2014), Topal (2014), Wright & Grenade (2014).

2. Tác động của lạm phát lên tăng trưởng kinh tế:

   • Tác động dương: Số ít nghiên cứu như Mallik & Chowdhury (2001), Xiao (2009), Raza và cộng sự (2013).
   • Tác động âm: Chudik và cộng sự (2013), Kaouther & Besma (2014), Bittencourt và cộng sự (2015), Samimi & Kenari (2015).
   • Tác động phi tuyến: Đại đa số các nghiên cứu khẳng định mối quan hệ phi tuyến hoặc tồn tại ngưỡng lạm phát, bao gồm Jayaraman và cộng sự (2013), Kremer và cộng sự (2013), Seleteng và cộng sự (2013), Vinayagathasan (2013), Baglan & Yoldas (2014), Eggoh & Khan (2014), Thanh (2015).

3. Mối quan hệ đồng thời giữa nợ công, lạm phát và tăng trưởng kinh tế: Các nghiên cứu xem xét sự kết hợp giữa các yếu tố này còn rất hạn chế. Taghavi (2000) và Kočner (2015) phân tích tác động của nợ công lên lạm phát và tăng trưởng. Chudik và cộng sự (2013) cùng Lopes da Veiga và cộng sự (2015) đánh giá tác động đồng thời của nợ công và lạm phát lên tăng trưởng, song cả hai nghiên cứu đều bỏ qua biến tương tác.

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Luận án định vị nghiên cứu của mình vào điểm giao thoa giữa chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ bằng cách bổ sung biến tương tác $(PDEB \times INFL)$ vào mô hình thực nghiệm tăng trưởng kinh tế. Việc đưa biến tương tác này vào phân tích giúp giải thích cơ chế truyền dẫn khi có cú sốc từ nợ công hoặc lạm phát, từ đó cung cấp bằng chứng thực nghiệm đầy đủ hơn cho việc phối hợp hai chính sách vĩ mô tại các nước đang phát triển.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Nền tảng lý thuyết và khung phân tích

Luận án xây dựng lập luận dựa trên sự kế thừa các trường phái và mô hình lý thuyết kinh tế:

• Khái niệm nợ công: Luận án áp dụng định nghĩa mở rộng của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF, 2010), theo đó nợ công là nghĩa vụ trả nợ của toàn bộ khu vực công (gồm chính phủ trung ương, chính quyền địa phương, các tổ chức công tài chính và phi tài chính, ngân hàng trung ương), bao gồm cả nợ trong nước và nợ nước ngoài. Luận án đối chiếu định nghĩa này với quan niệm hẹp hơn của Ngân hàng Thế giới (WB, 2002) và Luật Quản lý nợ công năm 2009 của Việt Nam.
• Trường phái Cổ điển và Keynes: Các nhà kinh tế học cổ điển (Adam Smith, David Ricardo, John Stuart Mill - dẫn theo Tsoulfidis, 2007) ủng hộ nguyên tắc ngân sách cân bằng và phản đối việc chính phủ vay nợ. Ngược lại, John Maynard Keynes (dẫn theo Theocarakis, 2014) và Paul Samuelson lập luận ủng hộ việc vay nợ tài trợ chi tiêu công trong thời kỳ suy thoái để khôi phục tổng cầu.
• Cơ chế truyền dẫn kinh tế của nợ công: Theo phân tích của Nautet & Van Meensel (2011), trong ngắn hạn, củng cố tài khóa có thể làm giảm tăng trưởng do số nhân ngân sách dương, mặc dù mức độ tác động phụ thuộc vào các công cụ cụ thể và tính chất nền kinh tế (thuyết tương đương Ricardo). Trong dài hạn, nợ công tăng cao gây tác động tiêu cực qua ba cơ chế: (1) giảm tiết kiệm quốc gia ròng dẫn tới lãi suất tăng và giảm tích lũy vốn; (2) gia tăng gánh nặng trả lãi dẫn tới việc tăng thuế gây bóp méo hoặc cắt giảm chi tiêu công hữu ích; (3) gia tăng rủi ro vỡ nợ, đẩy phần bù rủi ro lên cao và gây chèn lấn đầu tư tư nhân.
• Khung phân tích bền vững nợ của IMF: Dựa trên Ferrarini và cộng sự (2012) cùng Adams và cộng sự (2010), động thái nợ công theo tỷ lệ GDP được mô hình hóa qua phương trình: $$b_{t+1} = \frac{(1+\epsilon)(1+r^f)}{(1+g)(1+\pi)} b^f_t + \frac{(1+r^d)}{(1+g)(1+\pi)} b^d_t - ps_{t+1}$$ Trong đó, $\pi$ là tỷ lệ lạm phát, $g$ là tốc độ tăng trưởng kinh tế, $ps$ là thặng dư ngân sách cơ sở, $\epsilon$ là mức thay đổi tỷ giá, $r^f$ và $r^d$ lần lượt là lãi suất nợ ngoại tệ và nội tệ. Phương trình chứng minh rằng khi các yếu tố khác không đổi, lạm phát gia tăng sẽ làm giảm tỷ lệ nợ công thực tế theo GDP.
• Lý thuyết về các cân đối vĩ mô ở các nước đang phát triển: Luận án vận dụng lý thuyết "Cái vòng luẩn quẩn của sự nghèo khổ" và "Cú huých từ bên ngoài" của Samuelson & Nordhaus (1976), mô hình hai khoảng cách của Chenery & Strout (1966) (khoảng cách tiết kiệm - đầu tư và khoảng cách thương mại), cùng mô hình ba khoảng cách của Bacha (1990), Solimano (1990) và Taylor (1994) (bổ sung khoảng cách thâm hụt ngân sách). Các lý thuyết này chỉ ra tính tất yếu của việc vay nợ nước ngoài (đặc biệt là vốn ODA) để lấp đầy các khoảng cách nguồn lực.
• Mô hình tăng trưởng nội sinh: Luận án kết hợp mô hình tăng trưởng của Barro (1990) (vai trò của hàng hóa công trong hàm sản xuất dạng Cobb-Douglas $y/k = A(g/k)^\alpha$) với mô hình tiền tệ tăng trưởng nội sinh của Chang & Lai (2000), Rebelo (1991), Gomme (1993) và Sidrauski (1967) để phân tích tác động của chi tiêu công và lạm phát kỳ vọng.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm

Luận án sử dụng phương pháp nghiên cứu định lượng ứng dụng trên dữ liệu bảng:

• Kỹ thuật ước lượng chính: Phương pháp sai phân dữ liệu bảng Arellano-Bond (Difference GMM). Kỹ thuật này được lựa chọn nhằm kiểm soát hiện tượng nội sinh của các biến giải thích (sử dụng biến trễ làm công cụ), xử lý các đặc trưng không quan sát được của từng quốc gia, và khắc phục hiện tượng tự tương quan chuỗi.
• Các kiểm định thống kê đi kèm:
  • Kiểm định Sargan: Đánh giá tính hợp lệ của các biến công cụ (overidentifying restrictions).
  • Kiểm định Arellano-Bond (AR(1) và AR(2)): Kiểm tra hiện tượng tự tương quan chuỗi của sai số ở bậc nhất và bậc hai.
  • Kiểm định đồng liên kết Westerlund: Kiểm tra mối quan hệ cân bằng dài hạn giữa các biến bảng.
  • Kiểm định quan hệ nhân quả Granger trên dữ liệu bảng: Xác định chiều tác động nhân quả giữa nợ công và lạm phát.

Nguồn dữ liệu và định nghĩa các biến

Dữ liệu được thu thập từ cơ sở dữ liệu của Ngân hàng Thế giới (World Bank - WDI) và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF).

Ký hiệu biến	Tên biến	Đo lường / Ý nghĩa
lGDP	Tăng trưởng kinh tế	Logarit của GDP bình quân đầu người thực tế
PDEB	Nợ công	Tỷ lệ nợ công so với GDP (%)
INFL	Lạm phát	Tỷ lệ lạm phát hàng năm (dựa trên CPI hoặc hệ số giảm phát GDP)
PDEB $\times$ INFL	Biến tương tác	Tích số giữa tỷ lệ nợ công và tỷ lệ lạm phát
PINV	Đầu tư tư nhân	Tỷ lệ đầu tư của khu vực tư nhân so với GDP (%)
LABO	Lực lượng lao động	Quy mô lực lượng lao động
REV	Nguồn thu chính phủ	Nguồn thu ngân sách chính phủ so với GDP (%)
TELE	Cơ sở hạ tầng	Chỉ số đại diện cho hạ tầng viễn thông/cơ sở vật chất
OPEN	Độ mở thương mại	Tỷ lệ tổng kim ngạch xuất nhập khẩu so với GDP (%)

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần mở đầu

Trình bày bối cảnh nghiên cứu xuất phát từ khủng hoảng nợ công toàn cầu và yêu cầu ổn định giá cả vĩ mô; xác định khoảng trống học thuật về sự thiếu vắng biến tương tác giữa nợ công và lạm phát; thiết lập 2 mục tiêu nghiên cứu, 3 nội dung phương pháp, đối tượng nghiên cứu tại 60 quốc gia đang phát triển (1990–2014); khẳng định ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài đối với việc điều hành chính sách tại các nước đang phát triển và Việt Nam.

Chương 1: Tổng quan lý thuyết

Hệ thống hóa toàn diện các lý thuyết nền tảng về nợ công và lạm phát. Tác giả phân tích các định nghĩa nợ công của IMF, WB và Luật Quản lý nợ công 2009 của Việt Nam; trình bày sự đối lập quan điểm giữa trường phái Cổ điển (ngân sách cân bằng) và trường phái Keynes (vay nợ kích cầu); làm rõ các cơ chế truyền dẫn tác động ngắn hạn và dài hạn của nợ công theo phân tích của Nautet & Van Meensel (2011). Về lạm phát, chương này tổng kết các khái niệm, thước đo CPI, giảm phát GDP, ba mức độ lạm phát, các lý thuyết lạm phát hiện đại (quán tính, cầu kéo, chi phí đẩy), đường cong Phillips và đường cong Phillips cải biên của Phelps (1968). Tác giả thiết lập công thức động thái nợ của IMF để chứng minh tác động bào mòn nợ của lạm phát, đồng thời xây dựng khung phân tích nợ công qua lý thuyết vòng luẩn quẩn của Samuelson & Nordhaus (1976), mô hình hai khoảng cách (Chenery & Strout, 1966), mô hình ba khoảng cách (Bacha, 1990; Solimano, 1990; Taylor, 1994) và mô hình tăng trưởng nội sinh của Barro (1990) cùng Chang & Lai (2000).

Chương 2: Tổng quan các nghiên cứu về tác động của nợ công và lạm phát lên trưởng kinh tế

Tổng hợp và đánh giá có phê phán các nghiên cứu thực nghiệm trên thế giới. Tác giả phân chia bức tranh tổng quan thành ba mạch nghiên cứu: (1) Mối quan hệ giữa nợ công và tăng trưởng kinh tế, chỉ ra sự phân hóa giữa các bằng chứng về tác động dương, âm và phi tuyến (ngưỡng nợ); (2) Mối quan hệ giữa lạm phát và tăng trưởng kinh tế, làm nổi bật sự chiếm ưu thế của quan điểm tác động phi tuyến; (3) Tác động đồng thời của nợ công, lạm phát lên tăng trưởng kinh tế. Từ việc phân tích các hạn chế của những công trình tiêu biểu (như Chudik và cộng sự, 2013; Lopes da Veiga và cộng sự, 2015), chương 2 khẳng định tính cấp thiết của việc đưa biến tương tác nợ công - lạm phát vào mô hình thực nghiệm để lấp đầy khoảng trống nghiên cứu.

Chương 3: Mô hình nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu

Thiết lập khung phân tích thực nghiệm và phương trình kinh tế lượng cho hai mối quan hệ: mối quan hệ hai chiều giữa nợ công và lạm phát, cùng mô hình tăng trưởng kinh tế có chứa biến tương tác $(PDEB \times INFL)$ và các biến kiểm soát (PINV, LABO, REV, TELE, OPEN). Chương này mô tả chi tiết quy trình ước lượng GMM sai phân dữ liệu bảng Arellano-Bond, kiểm định Sargan và kiểm định Arellano-Bond đối với tự tương quan sai số AR(1), AR(2). Tác giả cung cấp dữ liệu và thống kê mô tả chi tiết của các biến cho ba mẫu nghiên cứu: Mẫu tổng thể (60 quốc gia - Bảng 3.1), Mẫu Châu Á (22 quốc gia - Bảng 3.2), và Mẫu Châu Phi (27 quốc gia - Bảng 3.3).

Mẫu nghiên cứu	Quy mô quốc gia	Giai đoạn quan sát	Mục đích phân tích
Mẫu tổng thể	60 nước đang phát triển	1990 – 2014	Đánh giá tổng quát toàn cầu cho các nước đang phát triển
Mẫu phụ 1	22 nước Châu Á	1990 – 2014	Kiểm tra tính đặc thù khu vực Châu Á
Mẫu phụ 2	27 nước Châu Phi	1990 – 2014	Kiểm tra tính đặc thù khu vực Châu Phi

Chương 4: Mối quan hệ giữa nợ công và lạm phát ở các nước đang phát triển

Trình bày kết quả phân tích tương quan và kiểm định thực nghiệm mối liên hệ giữa nợ công và lạm phát. Tác giả thực hiện kiểm định đồng liên kết Westerlund và kiểm định quan hệ nhân quả Granger cho cả ba mẫu:

• Bảng 4.1 trình bày ma trận tương quan giữa các biến.
• Bảng 4.2 đến 4.10 báo cáo kết quả kiểm định đồng liên kết Westerlund và kiểm định Granger hai chiều giữa nợ công và lạm phát cho mẫu tổng thể, mẫu Châu Á và mẫu Châu Phi.
• Bảng 4.11 và 4.12 ước lượng tác động tương hỗ giữa nợ công và lạm phát cho mẫu tổng thể bằng phương pháp GMM sai phân.
• Bảng 4.13 đến 4.16 báo cáo kết quả ước lượng riêng biệt cho mẫu Châu Á và Châu Phi.
• Bảng 4.17 và 4.18 tổng kết các kết quả tác động của nợ công lên lạm phát và ngược lại trên cả 3 mẫu nghiên cứu, làm sáng tỏ mức độ tác động và tính hai chiều của mối quan hệ này tùy thuộc vào điều kiện kinh tế của từng châu lục.

Chương 5: Tác động của nợ công, lạm phát và tương tác của chúng lên tăng trưởng kinh tế các nước đang phát triển

Trình bày các phát hiện thực nghiệm cốt lõi của đề tài về tăng trưởng kinh tế:

• Bảng 5.1 báo cáo ma trận hệ số tương quan giữa các biến trong mô hình tăng trưởng.
• Bảng 5.2 báo cáo kết quả ước lượng GMM sai phân cho mẫu tổng thể 60 quốc gia, lượng hóa tác động độc lập của nợ công, lạm phát và tác động kết hợp của biến tương tác $(PDEB \times INFL)$ lên tăng trưởng GDP thực tế.
• Bảng 5.3 và 5.4 báo cáo chi tiết kết quả ước lượng cho hai mẫu phụ khu vực Châu Á (22 quốc gia) và Châu Phi (27 quốc gia).
• Bảng 5.5 tổng kết so sánh tác động của nợ công, lạm phát và biến tương tác của chúng lên tăng trưởng kinh tế trên toàn bộ 3 mẫu nghiên cứu, chỉ rõ sự khác biệt về dấu, ý nghĩa thống kê và vai trò của các biến kiểm soát (đầu tư tư nhân, lực lượng lao động, cơ sở hạ tầng, độ mở thương mại) giữa các khu vực.

Phần kết luận và gợi ý chính sách

Khái quát lại các kết quả thực nghiệm đạt được; đề xuất hai nhóm gợi ý chính sách vĩ mô dựa trên bằng chứng dữ liệu; đồng thời thẳng thắn chỉ ra những hạn chế cố hữu của nghiên cứu và gợi ý các định hướng nghiên cứu tiếp theo.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận và học thuật

• Luận án đã tích hợp thành công biến tương tác giữa nợ công và lạm phát vào mô hình thực nghiệm đánh giá tăng trưởng kinh tế, bổ sung một góc nhìn mới cho các lý thuyết tăng trưởng nội sinh và lý thuyết tài chính công tại các nền kinh tế đang phát triển.
• Làm rõ cơ chế tác động kết hợp: kiểm định luận điểm cho rằng biến động của nợ công và lạm phát không diễn ra độc lập mà có tác động cộng hưởng hoặc triệt tiêu lẫn nhau khi truyền dẫn vào nền kinh tế thực.

Đóng góp mới về mặt thực nghiệm

• Cung cấp bằng chứng thực nghiệm toàn diện trên bộ dữ liệu bảng kéo dài 25 năm (1990–2014) tại 60 quốc gia đang phát triển, xử lý hiệu quả các khuyết tật mô hình (tự tương quan và nội sinh) bằng kỹ thuật GMM sai phân Arellano-Bond (thỏa mãn kiểm định Sargan và Arellano-Bond).
• Xác định rõ mối quan hệ nhân quả Granger và quan hệ tương hỗ hai chiều giữa nợ công và lạm phát ở cấp độ tổng thể và khu vực.
• Chứng minh sự khác biệt mang tính khu vực: tác động của nợ công, lạm phát và biến tương tác lên tăng trưởng kinh tế có sự phân hóa rõ nét giữa nhóm các quốc gia Châu Á và Châu Phi, phản ánh sự khác biệt về nền tảng thể chế, cơ cấu kinh tế và năng lực quản trị vĩ mô.

Kiến nghị và giải pháp đề xuất

Luận án đề xuất hệ thống khuyến nghị chính sách chia thành hai nhóm chính:

1. Các chính sách liên quan đến mối quan hệ giữa nợ công và lạm phát:
   • Kiểm soát nghiêm ngặt quy mô bội chi ngân sách và trần nợ công nhằm hạn chế áp lực phát hành tiền hoặc gia tăng cung tiền gây lạm phát.
   • Cơ quan quản lý không nên áp dụng giải pháp tạo lạm phát cao có chủ đích để bào mòn giá trị thực của nợ công, vì rủi ro đẩy lãi suất danh nghĩa lên cao sẽ gây tổn hại lớn hơn cho ngân sách và nền kinh tế.
   • Thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ, đồng bộ giữa chính sách tài khóa (Bộ Tài chính) và chính sách tiền tệ (Ngân hàng Trung ương) nhằm duy trì ổn định mức giá và kiểm soát chi phí huy động vốn công.
2. Các chính sách liên quan đến tăng trưởng kinh tế từ tác động của nợ công, lạm phát và tương tác giữa chúng:
   • Quản lý nợ công hướng tới hiệu quả sử dụng vốn, tập trung nguồn vốn vay ưu đãi (ODA) và nợ công vào các dự án đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng (TELE), tạo hiệu ứng lan tỏa tích cực cho đầu tư khu vực tư nhân (PINV).
   • Duy trì môi trường lạm phát thấp và ổn định để giảm thiểu tác động tiêu cực của biến tương tác nợ - lạm phát lên tăng trưởng kinh tế.
   • Xây dựng chiến lược tài khóa - tiền tệ phù hợp với đặc thù riêng của từng khu vực và từng quốc gia, chú trọng cải cách thể chế quản lý nợ và nâng cao năng lực hấp thụ vốn.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án

• Do hạn chế về tính sẵn có và tính đồng nhất của hệ thống số liệu thống kê tại các nước đang phát triển, đặc biệt là các quốc gia Châu Phi và một số nước Châu Á trong giai đoạn thập niên 1990, mẫu nghiên cứu mới chỉ bao quát được 60 quốc gia.
• Dữ liệu nợ công được phân tích ở mức tổng hợp theo định nghĩa của IMF mà chưa thể bóc tách sâu sắc tác động riêng biệt của từng cấu phần nợ chi tiết (như cơ cấu nợ vay bằng ngoại tệ so với nợ vay bằng nội tệ, hoặc nợ ngắn hạn so với nợ dài hạn) trong các phương trình tương tác.
• Luận án tập trung chủ yếu vào các mô hình hồi quy tuyến tính động dạng sai phân mà chưa trực tiếp ước lượng các mô hình ngưỡng phi tuyến (panel threshold) để lượng hóa chính xác ngưỡng nợ công và ngưỡng lạm phát tối ưu cho từng phân nhóm quốc gia.

Hướng nghiên cứu tiếp

• Mở rộng khung thời gian nghiên cứu cập nhật sau năm 2014 và gia tăng số lượng các quốc gia đang phát triển khi hệ thống thống kê hoàn thiện hơn.
• Phân loại chi tiết cơ cấu nợ công theo chủ nợ (song phương, đa phương, thương mại), theo kỳ hạn và theo loại đồng tiền vay để đánh giá rủi ro tỷ giá và rủi ro tái tài trợ tác động đến lạm phát và tăng trưởng.
• Ứng dụng các kỹ thuật kinh tế lượng phi tuyến tiên tiến để xác định ngưỡng chuyển tiếp cụ thể của nợ công và lạm phát, từ đó xây dựng các hàm ý chính sách chi tiết hơn cho từng quốc gia riêng biệt, chẳng hạn như trường hợp của Việt Nam.

---

Giá trị tham khảo

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên: Là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận nghiên cứu tài chính công và kinh tế học phát triển; cung cấp tài liệu giảng dạy về mô hình tăng trưởng nội sinh tích hợp chi tiêu công và tiền tệ, cũng như quy trình thực nghiệm kinh tế lượng bảng động (Dynamic Panel Data) sử dụng GMM sai phân.
• Các nhà hoạch định chính sách kinh tế vĩ mô: Cung cấp cơ sở khoa học thực chứng cho cán bộ tại Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước và các cơ quan kế hoạch - đầu tư trong việc đánh giá rủi ro lan truyền giữa nợ công và lạm phát, hỗ trợ việc thiết lập trần nợ an toàn và xây dựng kịch bản điều hành phối hợp tài khóa - tiền tệ.
• Các chuyên gia phân tích tại các định chế tài chính và tổ chức phát triển: Hữu ích cho việc đánh giá tính bền vững tài khóa, rủi ro vĩ mô của các thị trường mới nổi và các nền kinh tế đang phát triển tiếp nhận vốn vay ODA.

Các phần đáng tham khảo nhất

• Mục 1.2 Chương 1: Khung lý thuyết phân tích động thái nợ công gắn với phương trình bền vững nợ của IMF và các mô hình tăng trưởng nội sinh của Barro (1990), Chang & Lai (2000).
• Mục 3.2 và 3.3 Chương 3: Thiết kế mô hình thực nghiệm sai phân GMM Arellano-Bond và hệ thống thống kê mô tả chi tiết của 60 quốc gia đang phát triển.
• Hệ thống bảng kiểm định Chương 4 và Chương 5: Quy trình kiểm định đồng liên kết Westerlund, kiểm định nhân quả Granger và các bảng tổng hợp kết quả hồi quy so sánh giữa mẫu tổng thể với hai khu vực Châu Á và Châu Phi (Bảng 4.17, 4.18, 5.5).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khoảng trống nghiên cứu then chốt mà luận án đã phát hiện và giải quyết là gì?

Các nghiên cứu trước đây thường phân tích riêng rẽ tác động của nợ công hoặc của lạm phát lên tăng trưởng kinh tế, hoặc nếu có phân tích đồng thời (như Chudik và cộng sự, 2013; Lopes da Veiga và cộng sự, 2015) thì lại bỏ qua biến tương tác. Luận án đã lấp đầy khoảng trống này bằng cách đưa biến tương tác $(PDEB \times INFL)$ vào mô hình thực nghiệm để đánh giá tác động kết hợp của cú sốc nợ công và lạm phát lên tăng trưởng kinh tế.

2. Định nghĩa nợ công được tác giả sử dụng trong luận án dựa trên chuẩn mực nào?

Tác giả sử dụng định nghĩa nợ công theo hướng dẫn của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF, 2010), xác định nợ công là nghĩa vụ nợ của toàn bộ khu vực công (gồm khu vực chính phủ và các tổ chức công), bao gồm cả nợ trong nước và nợ nước ngoài. Định nghĩa này có phạm vi bao quát rộng hơn so với định nghĩa của Ngân hàng Thế giới (WB, 2002) và Luật Quản lý nợ công năm 2009 của Việt Nam.

3. Phương pháp kinh tế lượng chính được sử dụng để ước lượng mô hình là gì và có ưu điểm gì?

Luận án sử dụng phương pháp GMM sai phân dữ liệu bảng Arellano-Bond (Difference GMM). Ưu điểm chính của phương pháp này là kiểm soát được hiện tượng nội sinh bằng cách sử dụng các giá trị trễ của biến làm công cụ (được kiểm tra qua kiểm định Sargan), loại bỏ các yếu tố tác động cố định không quan sát được của từng quốc gia, và xử lý được hiện tượng tự tương quan chuỗi (được kiểm tra qua kiểm định Arellano-Bond AR(1) và AR(2)).

4. Luận án phân chia các mẫu nghiên cứu thực nghiệm như thế nào?

Dữ liệu 60 quốc gia đang phát triển trong giai đoạn 1990–2014 được chia thành 3 bộ mẫu để phân tích và so sánh:

• Mẫu tổng thể: Toàn bộ 60 quốc gia đang phát triển trên thế giới (Châu Á, Châu Phi, Mỹ Latinh).
• Mẫu phụ 1: 22 quốc gia đang phát triển tại khu vực Châu Á.
• Mẫu phụ 2: 27 quốc gia đang phát triển tại khu vực Châu Phi.

5. Những biến kiểm soát nào được đưa vào mô hình tác động lên tăng trưởng kinh tế?

Bên cạnh các biến độc lập chính là nợ công (PDEB), lạm phát (INFL) và biến tương tác $(PDEB \times INFL)$, mô hình hồi quy tăng trưởng kinh tế đưa vào 5 biến kiểm soát gồm: đầu tư tư nhân (PINV), quy mô lực lượng lao động (LABO), nguồn thu ngân sách chính phủ (REV), cơ sở hạ tầng viễn thông (TELE), và độ mở thương mại quốc tế (OPEN).

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Nguyễn Văn Bổn (2016) là một công trình nghiên cứu kinh tế lượng thực nghiệm toàn diện về mối quan hệ giữa nợ công, lạm phát và tăng trưởng kinh tế tại 60 quốc gia đang phát triển trong giai đoạn 1990–2014. Bằng việc ứng dụng phương pháp GMM sai phân Arellano-Bond, luận án đã làm rõ mối liên hệ tương hỗ và quan hệ nhân quả Granger giữa nợ công và lạm phát, đồng thời giải quyết thành công khoảng trống nghiên cứu thông qua việc xác định tác động của biến tương tác giữa hai yếu tố này lên tăng trưởng GDP bình quân đầu người thực tế. Các kết quả thực nghiệm và so sánh giữa hai khu vực Châu Á và Châu Phi mang lại những đóng góp khoa học xác đáng, cung cấp căn cứ thực tiễn quan trọng cho các nhà hoạch định chính sách trong việc thiết lập sự phối hợp hài hòa giữa chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ nhằm đảm bảo ổn định vĩ mô và thúc đẩy tăng trưởng bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN LÝ THUYẾT Tóm tắt Chương này bao gồm hai phần. Phần một xác định nền tảng lý thuyết của nợ công và lạm phát trong đó nêu rõ các khái niệm và tác động của chúng lên nền kinh tế; và chỉ rõ lý thuyết về mối quan hệ giữa hai đại lượng này. Phần hai là khung phân tích nợ công, lạm phát và tăng trưởng kinh tế trong đó mô tả sự cần thiết của nợ công trong việc ổn định các cân đối vĩ mô; và vấn đề nợ công và lạm phát trong các mô hình tăng trưởng nội sinh.1 Nền tảng lý thuyết nợ công và lạm phát 1.1 Lý thuyết nợ công Khái niệm nợ công của các tổ chức quốc tế Khu vực công Khu vực Khu vực các tổ Chính phủ chức công Chính phủ trung ương Các tổ chức công Các tổ chức công phi tài chính tài chính Chính quyền Ngân hàng Trung liên bang ương (NHTW) Chính quyền địa phương Các tổ chức nhà nước nhận tiền gửi (trừ NHTW) Hình 1.1: Các thành phần của khu vực công theo định nghĩa của IMF Các tổ chức tài Nguồn: IMF (2010) chinh công khác 9 Theo IMF (2010), nợ công được hiểu là nghĩa vụ trả nợ của khu vực công. Đi kèm với đó là định nghĩa cụ thể về khu vực công, bao gồm khu vực Chính phủ và khu vực các tổ chức công (Hình 1.

Còn theo WB (2002), nợ công là toàn bộ những khoản nợ của Chính phủ và những khoản nợ được Chính phủ bảo lãnh. Theo quy định của Luật quản lý nợ công năm 2009 của Việt Nam, nợ công được hiểu bao gồm ba nhóm là nợ Chính phủ, nợ được Chính phủ bảo lãnh và nợ chính quyền địa phương. Như vậy, có thể nhận thấy là định nghĩa nợ công của Việt Nam gần giống với những gì mà World Bank đã xác định và khá hẹp so với những định nghĩa rộng hơn của IMF (2010). Trong nghiên cứu này, nợ công được xác định theo cách định nghĩa của IMF (2010).

Theo đó, nợ công bao gồm nợ trong nước và nợ nước ngoài. Bản chất kinh tế của nợ công Theo nguyên tắc, khi việc chi tiêu vượt quá khả năng của nguồn thu từ thuế, phí, lệ phí và các khoản thu khác thì chính phủ buộc phải vay nợ để tài trợ và việc này khiến nợ công phát sinh. Điều này cho thấy nợ công là hệ quả của bội chi ngân sách của chính phủ và chính phủ có phải có trách nhiệm hoàn trả. Vậy thì các nhà kinh tế học quan niệm như thế nào về việc vay nợ của chính phủ.

Trong lĩnh vực tài chính công, các nhà kinh tế học cổ điển luôn nêu bật một nguyên tắc quan trọng và nhất quán về quản lý ngân sách là nguyên tắc ngân sách cân bằng. Theo đó, ngân sách cân bằng là ngân sách mà thu và chi bằng nhau. Điều này giúp chính phủ chi tiêu hợp lý, tránh sự hoang phí và hạn chế tình trạng lạm thu thông qua việc ban hành các chính sách thuế và tăng thuế. Nguyên tắc này được khởi xướng và ủng hộ triệt để bởi các nhà kinh tế học cổ điển như Adam Smith, David Ricardo, và John Stuart Mill (Tsoulfidis, 2007).

Vì vậy, hầu hết các nhà kinh tế học cổ điển không đồng tình với việc vay nợ của chính phủ để chi tiêu. 10 Trái lại, nhà kinh tế học John Maynar Keynes và những người thuộc trường phái Keynes lại ủng hộ việc vay nợ của chính phủ để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế thông qua chi tiêu (Theocarakis, 2014). Họ lập luận trong những tình huống suy thoái kinh tế, việc đầu tư của khu vực tư nhân sụt giảm mạnh thì việc gia tăng đầu tư của chính phủ vào dự án công như cơ sở hạ tầng, giáo dục, và y tế thông qua vay nợ sẽ giúp phục hồi nền kinh tế. Hầu hết các chính phủ đều sử dụng lý thuyết của trường phái Keynes để vượt qua khủng hoảng kinh tế và tình trạng suy thoái của nền kinh tế.

Tuy nhiên, Paul Samuelson, một nhà kinh tế học ủng hộ trường phái Keynes, cho rằng việc phối hợp cả chính sách tài khóa mở rộng và chính sách tiền tệ linh hoạt là cần thiết để thúc đẩy hiệu quả nền kinh tế vượt qua suy thoái. Điều này cho thấy nợ công cũng là một công cụ gián tiếp quan trọng trong điều hành kinh tế của các chính phủ nhưng việc sử dụng nó phải có sự thận trọng và đòi hỏi phải có sự phối hợp hiệu quả giữa chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ. Tác động kinh tế của nợ công Nautet & Van Meensel (2011) cho rằng tác động của chính sách tài khóa – và từ đó của nợ công – lên tăng trưởng kinh tế luôn là chủ đề của các cuộc tranh luận giữa các nhà kinh tế học. Các tác động ngắn hạn và dài hạn của sụt giảm nợ công Nghiên cứu lý thuyết và thực nghiệm liên quan đến tác động của nợ công lên hoạt động kinh tế có phạm vi khá rộng nhưng không đưa ra một câu trả lời rõ ràng về mối liên hệ giữa nợ công và hoạt động kinh tế (Nautet & Van Meensel, 2011).

Thực vậy, tác động này phụ thuộc rất nhiều vào các tình huống, có thể thay đổi theo thời gian và có sự khác biệt giữa các nước. Điều quan trọng ở đây là phân biệt giữa tác động kinh tế trong ngắn hạn và dài hạn của nợ công. Tác động trong ngắn hạn 11 Trong ngắn hạn, các công cụ tài khóa dùng để củng cố kỷ luật ngân sách sẽ làm suy giảm tăng trưởng kinh tế. Thực vậy, hầu hết các nghiên cứu thực nghiệm chỉ ra rằng các số nhân ngân sách là dương trong ngắn hạn.

Tuy nhiên, tác động âm trong ngắn hạn của việc củng cố kỷ luật tài khóa lên hoạt động kinh tế thay đổi tùy vào các công cụ tài khóa được vận dụng. Các công cụ có liên quan đến chi tiêu và đầu tư công có tác động mạnh lên hoạt động kinh tế, trong khi các công cụ có liên quan đến chi chuyển nhượng – chẳng hạn thuế hoặc các phúc lợi xã hội – có tác động yếu hơn. Nguyên nhân là chi chuyển nhượng chỉ có tác động gián tiếp lên sự thay đổi tiêu dùng hoặc đầu tư thông qua việc điều chỉnh thu nhập của các hộ gia đình hoặc doanh nghiệp. Ngoài ra, tác động âm của các công cụ này lên tăng trưởng kinh tế trong ngắn hạn yếu hơn – hoặc thậm chí không hiện diện trong thực tế – nếu tình trạng tài trợ công xấu đi và gây quan ngại.

Thực vậy, các công cụ tài khóa dùng để củng cố kỷ luật ngân sách có thể làm tăng lãi suất, gây bất lợi cho đầu tư tư nhân. Thêm vào đó, chúng có thể đưa đến sự sụt giảm tỷ lệ tiết kiệm. Theo đó, lý thuyết tương đương Ricardo cho rằng sự gia tăng nợ công sẽ được bù đắp bằng sự gia tăng tỷ lệ tiết kiệm tư nhân bởi vì các cá nhân tính đến viễn cảnh gia tăng thuế và cắt giảm chi tiêu công trong tương lai. Tuy nhiên, lý thuyết tương đương Ricardo dựa trên nhiều giả định phi thực tế, chẳng hạn như các hộ gia đình không đối mặt với các ràng buộc ngân sách.

Kết quả là, mặc dù sự gia tăng nợ công có thể đưa đến tỷ lệ tiết kiệm tư nhân cao hơn, nhưng sẽ không đủ để bù đắp hoàn toàn cho sự sụt giảm trong tiết kiệm quốc gia ròng. Trong trường hợp đó, tác động âm lên tăng trưởng kinh tế trong ngắn hạn có thể là rất nhỏ. Vì thế việc củng cố tài khóa (hạn chế thâm hụt ngân sách và giảm nợ công) không nhất thiết sẽ có tác động âm lên hoạt động kinh tế. Quy mô tác động của việc củng cố tài khóa cũng tùy vào môi trường kinh tế và tiền tệ được thực thi.

Khi củng cố tài khóa được thực hiện trong một nền kinh tế nhỏ, mở thì tác động ngắn hạn của nó nhỏ hơn nhiều trong trường hợp củng cố tài khóa 12 được thực hiện đồng thời ở nhiều quốc gia. Kế tiếp, nếu các ngân hàng trung ương có khả năng áp dụng một chính sách dễ dãi thì củng cố tài khóa ít tổn hại đến tăng trưởng. Cuối cùng, sự hiện diện của hệ thống tỷ giá hối đoái cố định có xu hướng làm tăng tác động âm của củng cố tài khóa lên tăng trưởng, so với hệ thống tỷ giá hối đoái thả nổi đóng vai trò vùng đệm có ý nghĩa. Tác động trong dài hạn Ngược lại với các tác động trong ngắn hạn, tác động dài hạn của việc củng cố tài khóa để đảm bảo tính bền vững của tài trợ công là tích cực.

Các tác động bao gồm sụt giảm lãi suất dài hạn do sự thu hẹp trong nguồn cung trái phiếu chính phủ trên thị trường và sụt giảm phần bù rủi ro. Ngoài ra, sự sụt giảm lãi suất phải trả từ củng cố tài khóa sẽ giúp các nguồn lực cho chi tiêu công hiệu quả hơn hoặc giảm bớt gánh nặng thuế. Theo các nghiên cứu, củng cố tài khóa dựa trên cắt giảm chi tiêu có tính hiệu quả hơn và có tác động tốt hơn lên tăng trưởng trong dài hạn so với dựa vào sự gia tăng nguồn thu. Đặc biệt nếu ràng buộc ngân sách áp dụng cho chi thường xuyên thay vì áp dụng cho chi đầu tư vào giáo dục, nghiên cứu và cải tiến.

Phạm vi tác động của củng cố tài khóa lên hoạt động kinh tế tùy vào việc sử dụng lượng tiền tiết kiệm có được từ cắt giảm các khoản chi không hợp lý. Các cơ chế truyền dẫn Nautet & Van Meensel (2011) nhận định có nhiều cách trong đó nợ công tăng (giảm) có thể tác động âm (dương) lên hoạt động kinh tế trong dài hạn. Có ba cơ chế truyền dẫn chính. Trước tiên, nợ công tăng nói chung tương ứng với tiết kiệm của chính phủ giảm, dẫn đến tiết kiệm quốc gia ròng giảm.

Điều này có xu hướng làm lãi suất tăng. Lãi suất tăng làm giảm đầu tư và làm giảm nguồn vốn. Tích lũy vốn giảm làm chậm sự đổi mới và làm giảm năng suất. Kết quả là năng suất lao động thấp hơn.

Đáng chú ý tác động lên lãi suất phụ thuộc vào quy mô của khu vực bị tác động bởi nợ công tăng. Nếu sự gia tăng đó được giới hạn trong một nền kinh tế mở nhỏ, tác động lên 13 lãi suất thị trường chỉ vừa phải. Ngược lại, nếu nợ tăng lên cùng lúc ở các quốc gia hình thành nên khu vực kinh tế chung, áp lực lên lãi suất thị trường sẽ rất lớn. Ngoài ra, nợ công tăng đưa đến chi phí trả lãi cao hơn.