Các nhân tố ảnh hưởng đến năng suất lao động của doanh nghiệp ngành thực phẩm ở Việt Nam

Khám phá các nhân tố ảnh hưởng đến năng suất lao động trong ngành công nghiệp thực phẩm tại Việt Nam qua chuyên đề thực tập tốt nghiệp.

• Tác giả: Chanthaphone Vannita
• Người hướng dẫn: PGS. TS Nguyễn Văn Công
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Kinh Tế Học
• Đề tài: Các Nhân Tố Tác Động Đến Năng Suất Lao Động Trong Ngành Công Nghiệp Thực Phẩm Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Chuyên Đề
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM VỀ CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN NĂNG SUẤT LAO ĐỘNG
• 1.1. Khái niệm và đo lường năng suất lao động
• 1.2. Các nhân tố tác động đến năng suất lao động
• 1.2.1. Mô hình tân cổ điển xác định năng suất lao động và các nhân tố tác động
• 1.2.2. Mô hình tổng thể các nhân tố tác động đến năng suất lao động
• 1.3. Tổng quan các nghiên cứu thực nghiệm
• 1.3.1. Các nghiên cứu quốc tế
• 2. CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN NĂNG SUẤT LAO ĐỘNG TRONG NGÀNH CÔNG NGHIỆP THỰC PHẨM Ở VIỆT NAM
• 2.1. Thực trạng lao động và năng suất lao động trong ngành công nghiệp thực phẩm giai đoạn 2013-2020
• 2.2. Kết quả ước lượng các nhân tố tác động đến năng suất lao động
• 2.3. Phương pháp ước lượng
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tác động đến năng suất lao động trong ngành thực phẩm Việt Nam

Năng suất lao động (NSLĐ) trong ngành thực phẩm Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển kinh tế và xã hội. Nghiên cứu cho thấy rằng tác động kinh tế từ việc nâng cao NSLĐ không chỉ ảnh hưởng đến lợi nhuận của doanh nghiệp mà còn tác động đến mức sống của người lao động. Việc cải thiện hiệu quả sản xuất thông qua việc áp dụng công nghệ mới và cải tiến quy trình sản xuất là những yếu tố then chốt. Theo một nghiên cứu gần đây, quản lý lao động hiệu quả có thể làm tăng NSLĐ lên đến 20%. Điều này cho thấy rằng việc đầu tư vào đào tạo nhân lực và cải thiện điều kiện làm việc là cần thiết để nâng cao NSLĐ trong ngành thực phẩm.

1.1. Các nhân tố tác động đến năng suất lao động

Có nhiều nhân tố tác động đến NSLĐ trong ngành thực phẩm, bao gồm công nghệ trong thực phẩm, chất lượng sản phẩm, và chi phí lao động. Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng công nghệ mới có thể làm tăng NSLĐ đáng kể. Cụ thể, các doanh nghiệp áp dụng công nghệ tự động hóa đã ghi nhận sự gia tăng NSLĐ từ 15% đến 30%. Bên cạnh đó, chất lượng sản phẩm cũng ảnh hưởng đến NSLĐ. Sản phẩm chất lượng cao không chỉ thu hút khách hàng mà còn giảm thiểu chi phí sản xuất do giảm tỷ lệ hàng hóa hỏng. Cuối cùng, chi phí lao động cũng là một yếu tố quan trọng. Doanh nghiệp cần cân nhắc giữa việc đầu tư vào đào tạo nhân lực và chi phí lao động để tối ưu hóa NSLĐ.

1.2. Tình hình lao động trong ngành thực phẩm

Tình hình lao động trong ngành thực phẩm Việt Nam hiện nay đang đối mặt với nhiều thách thức. Sự thiếu hụt nhân lực có tay nghề cao là một trong những vấn đề lớn. Theo thống kê, khoảng 60% lao động trong ngành thực phẩm chưa được đào tạo bài bản, dẫn đến hiệu quả sản xuất thấp. Hơn nữa, tình hình lao động cũng bị ảnh hưởng bởi các yếu tố như cạnh tranh trong ngành thực phẩm và chính sách lao động của nhà nước. Các doanh nghiệp cần có chiến lược rõ ràng để thu hút và giữ chân nhân tài, đồng thời cải thiện điều kiện làm việc để nâng cao NSLĐ.

1.3. Xu hướng tiêu dùng và tác động đến năng suất lao động

Xu hướng tiêu dùng hiện nay đang thay đổi nhanh chóng, ảnh hưởng đến NSLĐ trong ngành thực phẩm. Người tiêu dùng ngày càng chú trọng đến chất lượng sản phẩm và an toàn thực phẩm. Điều này buộc các doanh nghiệp phải cải tiến quy trình sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm để đáp ứng nhu cầu thị trường. Nghiên cứu cho thấy rằng các doanh nghiệp đáp ứng được yêu cầu của người tiêu dùng có thể tăng NSLĐ lên đến 25%. Hơn nữa, việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế trong sản xuất cũng giúp doanh nghiệp nâng cao cạnh tranh và hiệu quả sản xuất.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Năng suất lao động (NSLĐ) đóng vai trò then chốt trong sự phát triển kinh tế và xã hội của một quốc gia, ảnh hưởng trực tiếp đến tăng trưởng GDP, mức sống người dân và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp. Ở Việt Nam, ngành công nghiệp thực phẩm (CNTP) là một trong những ngành kinh tế quan trọng, chiếm khoảng 15% GDP và có tốc độ tăng trưởng kép hàng năm ước tính đạt 10,9% trong giai đoạn 2015-2020. Tuy nhiên, NSLĐ trong ngành này còn nhiều hạn chế, đặc biệt trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa, với sự phân hóa rõ rệt giữa các tiểu ngành và quy mô doanh nghiệp.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích thực trạng NSLĐ và các nhân tố tác động đến NSLĐ của các doanh nghiệp trong ngành CNTP Việt Nam giai đoạn 2013-2020, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả lao động. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hai phân ngành chính: sản xuất chế biến thực phẩm và sản xuất đồ uống, với dữ liệu thu thập từ Tổng cục Thống kê và Bộ chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI).

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, giúp các nhà hoạch định chính sách và lãnh đạo doanh nghiệp hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến NSLĐ, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững ngành CNTP Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên mô hình tân cổ điển về năng suất lao động, trong đó NSLĐ được xác định bởi hàm sản xuất dạng:

$$ Q = A F(L, K) $$

với $Q$ là sản lượng, $L$ lao động, $K$ vốn và $A$ là trình độ công nghệ. Khi chia cho lao động, ta có:

$$ \frac{Q}{L} = A F\left(1, \frac{K}{L}\right) $$

cho thấy NSLĐ phụ thuộc vào cường độ vốn ($K/L$) và trình độ công nghệ ($A$).

Ngoài ra, mô hình tổng thể các nhân tố tác động đến NSLĐ được phân thành hai nhóm chính theo Prokopenko (1987):

• Yếu tố bên trong doanh nghiệp: cường độ vốn, thu nhập lao động, trình độ kỹ năng, quy mô doanh nghiệp, số giờ làm việc, doanh thu xuất khẩu, giá trị nhập khẩu.
• Yếu tố bên ngoài doanh nghiệp: chi phí thời gian, chi phí không chính thức, dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp, đào tạo lao động tại địa phương.

Các yếu tố bên ngoài không thuộc tầm kiểm soát trực tiếp của doanh nghiệp nhưng ảnh hưởng đến NSLĐ thông qua môi trường kinh doanh và chính sách địa phương.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu bảng cân bằng từ 6.092 doanh nghiệp ngành CNTP Việt Nam giai đoạn 2013-2020, bao gồm số liệu điều tra doanh nghiệp và chỉ số PCI cấp tỉnh. Cỡ mẫu gồm 12.672 quan sát.

Phương pháp phân tích chính là hồi quy tuyến tính dữ liệu bảng với các mô hình Fixed Effects (FE), Random Effects (RE) và phương pháp bình phương tối thiểu tổng quát khả thi (FGLS) để xử lý hiện tượng heteroskedasticity và tự tương quan. Kết quả kiểm định Hausman cho thấy mô hình FE phù hợp hơn, tuy nhiên do hiện tượng heteroskedasticity và tự tương quan, phương pháp FGLS được sử dụng để ước lượng tham số.

Các biến số được đo lường cụ thể: NSLĐ tính theo giá trị gia tăng trên lao động quy đổi, cường độ vốn tính theo tỷ lệ vốn trên lao động, thu nhập lao động, số giờ làm việc bình quân, quy mô doanh nghiệp phân nhóm theo số lao động, cùng các chỉ số chi phí và hỗ trợ từ PCI.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Cường độ vốn có tác động tích cực và có ý nghĩa thống kê cao đến NSLĐ toàn ngành và các tiểu ngành. Cụ thể, tăng 1% cường độ vốn làm tăng NSLĐ khoảng 0,147% trong toàn ngành CNTP.

2. Thu nhập lao động cũng là nhân tố quan trọng, với hệ số giãn ước lượng khoảng 0,426% cho toàn ngành, cho thấy tăng 1% thu nhập lao động làm tăng NSLĐ tương ứng 0,426%.

3. Giá trị nhập khẩu có tác động tích cực đến NSLĐ ở hầu hết các tiểu ngành, trong khi doanh thu xuất khẩu có tác động tiêu cực hoặc không rõ ràng, phản ánh thực trạng nhiều doanh nghiệp mới tham gia xuất khẩu nhưng chưa đạt hiệu quả cao.

4. Chi phí thời gian và chi phí không chính thức có tác động khác nhau theo tiểu ngành, với chi phí thời gian giảm NSLĐ ở một số ngành do thủ tục hành chính còn phức tạp, trong khi chi phí không chính thức có thể làm tăng hoặc giảm NSLĐ tùy thuộc vào ngành.

5. Trình độ lao động đã qua đào tạo có tác động tích cực đến NSLĐ, đặc biệt rõ ở các tiểu ngành sản xuất bột và đồ uống.

6. Quy mô doanh nghiệp ảnh hưởng tích cực đến NSLĐ ở một số tiểu ngành, cho thấy doanh nghiệp quy mô lớn có hiệu quả lao động cao hơn.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy đầu tư vào vốn và nâng cao thu nhập lao động là những yếu tố then chốt thúc đẩy NSLĐ trong ngành CNTP Việt Nam. Điều này phù hợp với các nghiên cứu quốc tế và trong nước về vai trò của vốn và chất lượng lao động trong tăng trưởng năng suất.

Tác động tiêu cực của doanh thu xuất khẩu phản ánh thực tế nhiều doanh nghiệp mới gia nhập thị trường xuất khẩu còn gặp khó khăn về công nghệ, quản lý và chi phí xuất khẩu cao. Do đó, cần có chính sách hỗ trợ để nâng cao năng lực xuất khẩu và đổi mới công nghệ.

Chi phí thời gian và chi phí không chính thức là những rào cản hành chính cần được cải thiện để giảm thiểu ảnh hưởng tiêu cực đến NSLĐ. Môi trường kinh doanh thuận lợi sẽ tạo điều kiện cho doanh nghiệp nâng cao hiệu quả sản xuất.

Việc đào tạo nâng cao trình độ lao động được khẳng định là yếu tố quan trọng, tuy nhiên công tác đào tạo hiện nay chưa phát huy hiệu quả tối đa, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa doanh nghiệp và các cơ sở đào tạo.

Quy mô doanh nghiệp ảnh hưởng đến NSLĐ cho thấy xu hướng chuyển dịch từ doanh nghiệp nhỏ sang doanh nghiệp có quy mô lớn hơn sẽ giúp nâng cao năng suất, phù hợp với xu hướng phát triển ngành CNTP hiện nay.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh hệ số tác động của các nhân tố chính đến NSLĐ theo từng tiểu ngành, cũng như bảng thống kê mô tả các chỉ số PCI và mức NSLĐ trung bình theo năm.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đầu tư đổi mới công nghệ và thiết bị hiện đại: Doanh nghiệp cần ưu tiên nâng cao cường độ vốn thông qua đầu tư máy móc, thiết bị tiên tiến và áp dụng công nghệ mới nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất. Thời gian thực hiện: 3-5 năm. Chủ thể: Ban lãnh đạo doanh nghiệp, phối hợp với các cơ quan hỗ trợ công nghệ.

2. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực: Tổ chức các chương trình đào tạo, tập huấn kỹ năng chuyên môn và quản lý cho người lao động, đặc biệt chú trọng đào tạo kỹ năng mềm và công nghệ mới. Thời gian: liên tục hàng năm. Chủ thể: Doanh nghiệp phối hợp với các trung tâm đào tạo nghề và trường đại học.

3. Cải cách thủ tục hành chính, giảm chi phí không chính thức: Chính quyền địa phương cần đẩy mạnh cải cách hành chính, giảm thiểu các thủ tục rườm rà và chi phí không chính thức để tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, nâng cao chỉ số PCI. Thời gian: 1-2 năm. Chủ thể: Các cơ quan quản lý nhà nước cấp tỉnh và trung ương.

4. Khuyến khích mở rộng quy mô doanh nghiệp: Doanh nghiệp nhỏ và vừa nên xem xét mở rộng quy mô hoạt động để tận dụng lợi thế quy mô, nâng cao NSLĐ và khả năng cạnh tranh. Thời gian: 3-5 năm. Chủ thể: Doanh nghiệp, các tổ chức hỗ trợ phát triển doanh nghiệp.

5. Tăng cường hỗ trợ xuất khẩu và chuyển giao công nghệ: Nhà nước và các tổ chức liên quan cần hỗ trợ doanh nghiệp trong việc tiếp cận thị trường xuất khẩu, giảm chi phí xuất khẩu và thúc đẩy chuyển giao công nghệ từ nước ngoài. Thời gian: 2-4 năm. Chủ thể: Bộ Công Thương, các hiệp hội ngành nghề, doanh nghiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Lãnh đạo doanh nghiệp ngành công nghiệp thực phẩm: Nắm bắt các nhân tố ảnh hưởng đến NSLĐ để xây dựng chiến lược phát triển, nâng cao hiệu quả sản xuất và cạnh tranh trên thị trường.

2. Nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước: Sử dụng kết quả nghiên cứu để thiết kế chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, cải thiện môi trường kinh doanh và thúc đẩy phát triển ngành CNTP.

3. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực kinh tế và quản trị doanh nghiệp: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, mô hình phân tích và kết quả thực nghiệm để phát triển các nghiên cứu tiếp theo về năng suất lao động.

4. Các tổ chức đào tạo và phát triển nguồn nhân lực: Hiểu rõ vai trò của đào tạo và trình độ lao động trong nâng cao NSLĐ, từ đó thiết kế các chương trình đào tạo phù hợp với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

1. Năng suất lao động được đo lường như thế nào trong ngành CNTP?
   NSLĐ được tính bằng giá trị gia tăng trên một lao động quy đổi làm việc toàn thời gian, sử dụng dữ liệu về GDP ngành và số lao động từ Tổng cục Thống kê theo phương pháp OECD.

2. Những nhân tố nào ảnh hưởng mạnh nhất đến NSLĐ trong ngành CNTP?
   Cường độ vốn và thu nhập lao động là hai nhân tố có tác động tích cực và đáng kể nhất đến NSLĐ, trong khi doanh thu xuất khẩu có tác động không đồng nhất và đôi khi tiêu cực.

3. Tại sao doanh thu xuất khẩu lại có tác động tiêu cực đến NSLĐ?
   Nhiều doanh nghiệp mới tham gia xuất khẩu còn gặp khó khăn về công nghệ, quản lý và chi phí xuất khẩu cao, dẫn đến hiệu quả lao động chưa được cải thiện hoặc giảm sút trong ngắn hạn.

4. Chi phí không chính thức ảnh hưởng thế nào đến NSLĐ?
   Chi phí không chính thức có thể làm tăng hoặc giảm NSLĐ tùy thuộc vào ngành và mức độ chi phí, phản ánh sự phức tạp của môi trường kinh doanh và hiệu quả quản lý hành chính.

5. Làm thế nào để nâng cao trình độ lao động trong ngành CNTP?
   Doanh nghiệp cần phối hợp với các cơ sở đào tạo tổ chức các chương trình đào tạo chuyên môn, kỹ năng làm việc nhóm và cải tiến quy trình sản xuất, đồng thời xây dựng môi trường làm việc chuyên nghiệp, tạo động lực cho người lao động.

Kết luận

• NSLĐ trong ngành CNTP Việt Nam giai đoạn 2013-2020 có nhiều dư địa cải thiện, đặc biệt trong các tiểu ngành sản xuất chế biến thực phẩm và đồ uống.
• Cường độ vốn và thu nhập lao động là hai nhân tố chính thúc đẩy tăng NSLĐ, trong khi doanh thu xuất khẩu và chi phí hành chính còn là thách thức.
• Trình độ lao động đã qua đào tạo và quy mô doanh nghiệp có ảnh hưởng tích cực đến NSLĐ, cần được chú trọng phát triển.
• Cần có sự phối hợp đồng bộ giữa doanh nghiệp và chính quyền địa phương trong cải cách thủ tục hành chính, hỗ trợ đào tạo và chuyển giao công nghệ.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đầu tư công nghệ, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và cải thiện môi trường kinh doanh nhằm nâng cao năng suất lao động bền vững.

Hành động ngay hôm nay để nâng cao năng suất lao động và phát triển bền vững ngành công nghiệp thực phẩm Việt Nam!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYET VA TONG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU THUC NGHIỆM VE CÁC NHÂN TO TÁC ĐỘNG DEN NĂNG SUÁT LAO ĐỘNG 1. Khái niệm và đo lường năng suất lao động 1. Khái niệm Trong thực tế, có nhiều thước đo năng suất khác nhau. Sự lựa chọn thước đo nào phụ thuộc vào mục đích đo lường năng suất và trong nhiều trường hợp phụ thuộc vào tính khả dụng của dit liệu.

Một điểm khác biệt, có liên quan đặc biệt ở cấp độ ngành hoặc doanh nghiệp là ngoài các thước đo năng suất liên quan đến gia tri tong sản lượng với một hoặc một số đầu vào, có thể sử dụng khái niệm giá trị gia tăng để đo lường đầu ra. Trong số các thước đo năng suất, năng suất lao động (NSLĐ) là một thước đo hữu ich, vì NSLD liên quan đến yếu tố quan trọng nhất của quá trình sản xuất và tương đối dễ tính toán. Ngoài ra, NSLĐ là yếu tố chính quyết định đến mức sông (được đo bằng thu nhập bình quân đầu người) và như vay, NSLD có thé hỗ trợ việc đưa ra những chính sách quan trọng. NSLD phản ánh năng lực cá nhân của người lao động hoặc cường độ của những nỗ lực của họ.

NSLĐ phản ánh mức độ kết hợp lao động hiệu quả với các yêu tô sản xuất khác, bao nhiêu trong số các đầu vào khác này có sẵn cho mỗi công nhân. Điều này làm cho NSLĐ là điểm khởi đầu tốt dé phân tích một số yêu tố kinh tế khác. Như đã biết, năng suất là thước đo mức độ hiệu quả do con người và các đơn vị sản xuất (doanh nghiệp) chuyển đổi nguồn lực sản xuất (ví dụ như lao động và vốn) dé tạo ra sản phẩm là hàng hóa và dịch vụ cho xã hội. Trong s6 các phương pháp đo lường năng suất như năng suất nhân tố tổng hợp hoặc năng suất vốn, thì NSLĐ là chỉ tiêu đặc biệt quan trọng trong phân tích kinh tế và thống kê của doanh nhiệp, ngành cũng như một quốc gia.

Theo OECD (2001), năng suất lao động (NSLĐ) được tính bằng lượng sản phẩm hàng hóa và dịch vụ cuối cùng được tao ra trên một đơn vi lao động tham gia vào hoạt động sản xuất. Hàng hoá và dịch vụ cuối cùng được tạo ra của nền kinh tế là tổng sản phẩm trong nước (GDP). Lao động tham gia vào hoạt động sản xuất tạo ra GDP phản ánh thời gian, công sức và kỹ năng của lực lượng lao động và thường được tính bằng lao động đang làm việc, giờ công lao động, hay lực lượng lao động được điều chỉnh theo chất lượng. Ở Việt Nam, theo Hệ thống chỉ tiêu thống kê quốc gia, NSLĐ xã hội là chỉ tiêu phản ánh hiệu suất làm việc của lao động, được đo bằng GDP tính bình quân một lao động trong thời kỳ tham chiếu, thường là một năm.

NSLD xã hội được tính theo công thức sau: NSLĐ xã hội = Tổng sản phẩm trong nước (GDP)/Téng số người làm việc bình quân. NSLD thường được phân tử theo ngành kinh tế (hoặc khu vực kinh tế) và loại hình kinh tế. Nguồn số liệu tỉnh NSLĐ được lấy từ: (¡) Số liệu GDP hàng nam; (ii) Số lao động đang làm việc bình quân (số lao động có việc làm). Cả hai loại chỉ tiêu này được thu thập, tính toán theo tiêu chuẩn quốc tế, trong đó chỉ tiêu GDP được Tổng cục Thống kê áp dụng các khái niệm, nguyên tắc, nguồn thông tin và phương pháp tính theo đúng quy định trong hệ thống tài khoản quốc gia của Liên hợp quốc; chỉ tiêu lao động đang làm việc (lao động có việc làm) được tính theo khuyến nghị của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO).

NSLĐ là dạng chỉ tiêu năng suất bộ phận phản ánh năng lực tạo ra của cải, hay hiệu suất của lao động cụ thể trong quá trình sản xuất, đo bằng số sản phẩm, lượng giá tri được tạo ra trong một đơn vi thời gian trên một lao động hoặc trên giờ công lao động. NSLD là chỉ tiêu quan trọng nhất thé hiện tính chất và trình độ tiễn bộ của một tổ chức, một đơn vị sản xuất, hay của một phương thức sản xuất. NSLĐ được quyết định bởi nhiều nhân tố, như trình độ thành thạo của người lao động, trình độ phát triển khoa học và áp dụng công nghệ, sự kết hợp xã hội của quá trình sản xuất, quy mô và tính hiệu quả của các tư liệu sản xuất cũng như các điều kiện tự nhiên. NSLĐ là một trong những chỉ tiêu quan trọng tác động tới sức cạnh tranh của Ngành, Doanh nghiệp, đặc biệt, NSLD lại phản ánh yếu tố chất lượng người lao động - yếu tố cốt lõi của sự phát triển.

Cách tính năng suất lao động Công thức chung dé tính NSLĐ: NSLĐ = Đầu ra / Đầu vào lao động Đầu ra có thé tính bang Tổng giá trị sản lượng hoặc Giá trị gia tăng (hoặc GDP ở cấp độ nền kinh tế). Tuy nhiên khi sử dụng Tổng giá trị sản lượng làm đầu ra dé tính năng suất thì có sự hạn chế vì trong Tổng giá trị sản lượng bao gồm cả các chi phí trung gian, mà phan chi phí trung gian là giá trị do nhà cung cấp tạo ra, nên khi sử dụng tổng giá trị sản lượng thì không phản ánh đúng giá trị tạo ra của doanh nghiệp hoặc của ngành, kết quả phân tích sẽ không chính xác, đặc biệt đối với những ngành có chi phí trung gian chiếm tỷ trọng lớn. Vì vậy, giá trị gia tăng thường được sử dụng trong đánh giá năng suất cấp độ ngành. Mặc dù khái niệm giá tri gia tang được hình thành từ cách đây hơn hai trăm năm nhưng bắt đầu được sử dụng rộng rãi ở Mỹ vào những năm 20 của Thế kỷ 20, với vai trò là cơ sở cho hệ thống thưởng và khuyến khích người lao động.

Đến những năm 1950-1960, nhiều doanh nghiệp Châu Âu bắt đầu sử dụng khái niệm này trong đánh giá hiệu quả doanh nghiệp. Vào những năm 1970, giá trị gia tăng thực sự được sử dụng phổ biến với mục tiêu cải tiễn năng suất. Giá trị gia tăng là giá trị mới được tạo ra từ quá trình sản xuất hay cung cấp dịch vụ nhờ nỗ lực chung của mọi người trong tổ chức/doanh nghiệp gồm người lao động và những người cùng góp vốn (các nhà đầu tư và các cô đông). Giá trị gia tăng tạo ra sẽ được dùng dé trả cho những người có đóng góp vào việc tạo ra nó dưới dạng tiền lương và phụ cấp lao động, lãi suất vay vốn, cô tức và lợi nhuận.

Đầu vào lao động: có thể đo băng số lao động (ký hiệu N), hoặc số lao động quy đổi làm việc toàn thời gian (Ký hiệu FTE) được tính bằng tổng số giờ làm việc chia cho số giờ làm việc bình quân thực tế của công nhân làm việc toàn thời gian, hoặc Số giờ công lao động (ký hiệu H). Từ khía cạnh phân tích sản xuất, bỏ qua sự khác biệt về chất lượng tại các thời điểm, đầu vào lao động đo theo giờ công lao động là thích hợp nhất. Trong tính toán NSLĐ, nếu sử dụng số lao động sẽ không thé hiện được sức lao động được chuyền vào sản xuất, dẫn đến kết quả bị ảnh hưởng nhiều bởi công việc bán thời gian hoặc làm thêm giờ, sự văng mặt, thiếu việc làm., vi vậy khi tính đầu vào lao động dựa trên số giờ làm việc sẽ phản ánh tốt hơn. Vì sự đóng góp của người lao động vào quá trình sản xuât bao gôm đóng 10 góp sức lực và trí tuệ, nên một giờ làm việc của người này sẽ đóng góp khác với một giờ làm việc của người khác do sự khác biệt về kỹ năng, giáo dục, y tế và kinh nghiệm chuyên môn.

Phân biệt đầu vào lao động theo kỹ năng giúp nắm bắt được ảnh hưởng của chất lượng lao động đối với sự tăng trưởng đầu ra và tăng NSLD. Nhưng dé có được sự phân biệt này thì cần có dữ liệu và các nghiên cứu chuyên sâu. Tối thiểu phải có số liệu về giờ lao động chia nhỏ ra theo các đặc tính của lao động và thù lao theo từng đặc tính lao động. Các nhân tố tác động đến năng suất lao động 1.

Mô hình tân cỗ điển xác định năng suất lao động và các nhân tổ tác động Hàm sản xuất Q= AF( L,K) có hiệu suất không thay đổi theo quy mô nếu với mọi z>0 bat kỳ ta có zQ=AF(ZL,zK) trong đó Q là giá trị sản lượng dau ra, các đầu vào là Lao động (L), Vốn (K). Nếu đặt Z= 1/L ta sẽ có hàm năng suất lao động Q/L = AF(1, K/L). Như vậy, NSLĐ (Q/L) phụ thuộc vào cường độ vốn (K/L) và trình độ công nghệ (A). Dé làm rõ điều này, giả sử rằng hàm sản xuất có dạng.1) Trong đó K biểu thị lượng vốn, L là lao động, Y là sản lượng va A là TFP phụ thuộc vao trình độ công nghệ.

Chia hàm san xuất (1.1) cho lao động (L), ta thu được một biéu thức liên hệ NSLĐ với vốn trên mỗi công nhân: a dy = 4% =Ak", (1.2) q=Q/L biểu thi NSLĐ và k=K/L là tỷ lệ vốn trên lao độnghay cường độ vốn. Từ phương trình (1.2) cho thấy trình động công nghệ và tỷ lệ vốn trên lao động là hai yếu tố chính quyết định NSLĐ. Mô hình tổng thé các nhân tô tác động đến năng suất lao động Trong tiểu mục này chuyên đề xác định các yếu tố chính, những yếu tố là mỗi quan tâm chính khi phân tích NSLĐ. Dé hiểu rõ về NSLD và dé có thé đề xuất những chương trình cải tiến NSLĐ, việc xem xét các yếu tô tác động đến NSLD là rất cần thiết.

11 Quá trình sản xuất là một hệ thống xã hội phức tạp, thích ứng và liên tục phát triển. Các mối quan hệ giữa lao động, vốn và môi trường tổ chức - xã hội có ý nghĩa quan trọng dé có thé cân bằng và phối hợp thành một tong thể tích hợp. Việc cải tiến NSLD phụ thuộc vào cách doanh nghiệp xác định và sử dụng hiệu quả các yếu tố chính của hệ thống sản xuất. Liên quan đến van dé này, điều quan trọng là phải phân biệt ba nhóm yếu tố năng suất chính là (¡) liên quan đến công việc, (1) liên quan đến nguồn lực, (iii) liên quan đến môi trường.

Prokopenko (1987) giải thích tầm quan trọng của năng suất từ cả quan điểm vĩ mô và vi mô. Ở cấp độ vĩ mô, tăng trưởng năng suất đã được công nhận là có tác động lớn đến nhiều hiện tượng kinh tế và xã hội, bao gồm tăng trưởng kinh tế, mức sống cao hơn, cải thiện cán cân thanh toán, kiểm soát lạm phát, và thậm chí cả sỐ lượng và chất lượng giải trí.