CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu 1. Các công trình nghiên cứu nước ngoài Tại các nước phát triển việc lấy ý kiến phản hồi của sinh viên (LYKPHSV) về hoạt động giảng dạy (HĐGD) của giảng viên đã ra đời từ rất lâu và không còn là một vấn đề mới. Tuy nhiên tại Việt Nam, vấn đề này lại là vấn đề khá mới. Hình thức này từ lâu đã được sử dụng phổ biến tại các nền giáo dục tiên tiến như Mỹ, nhiều nước Châu Âu, Úc, Nhật ….
Nó ra đời và phát triển trải qua nhiều giai đoạn khác nhau. Thời kỳ Trung cổ, các trường đại học ở Châu Âu dựa vào sinh viên để kiểm tra việc giảng dạy của giảng viên (GV). Hiệu trưởng chỉ định một hội đồng sinh viên có nhiệm vụ ghi chép những thay đổi của giảng viên so với quy định trong quá trình giảng dạy. Nếu giảng viên vi phạm sẽ bị kỷ luật (Nguyễn Phương Nga, 2005) Giai đoạn từ 1925-1960 các trường đại học và cao đẳng sử dụng bảng đánh giá chuẩn đã được kiểm nghiệm dùng cho sinh viên đánh giá giảng viên.
Giảng viên các trường đại học và cao đẳng đã nhận thức rõ mục đích và ý nghĩa của bảng đánh giá giảng dạy và đã tình nguyện sử dụng bảng đánh giá chuẩn với mục đích cải tiến và điều chỉnh việc giảng dạy của mình trên cơ sở phân tích các kết quả thu được của bảng đánh giá (Nguyễn Phương Nga, 2005). Từ những năm 1970, ngày càng có nhiều trường đại học và cao đẳng sử dụng các bảng đánh giá chuẩn. Hầu hết các trường đại học ở châu Âu và Hoa Kỳ đã sử dụng 3 phương pháp đánh giá hiệu quả giảng dạy: đồng nghiệp đánh giá, chủ nhiệm khoa đánh giá và sinh viên đánh giá, trong đó các thông tin thu được từ bảng đánh giá của sinh viên được công nhận là quan trọng nhất (Nguyễn Phương Nga, 2005). 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Từ năm 1980 của thế kỷ trước đến nay đã có nhiều nghiên cứu thực nghiệm hơn về các phương pháp đánh giá hiệu quả giảng dạy và các hoạt động của giảng viên với 4 phương pháp sử dụng để đánh giá: sinh viên đánh giá, đồng nghiệp đánh giá (đánh giá đồng cấp), chủ nhiệm khoa đánh giá và giảng viên tự đánh giá (Nguyễn Phương Nga, 2005).
Marsh từ năm 1982 đã tiến hành một nghiên cứu với 1364 lớp học để tìm hiểu xem khi sinh viên đánh giá giảng viên, liệu nhận xét của sinh viên gắn liền chủ yếu với bản thân môn học hoặc với giảng viên dạy môn học đó, tác giả đã kết luận: sinh viên đánh giá giảng viên gắn liền chủ yếu với bản thân giảng viên chứ không phải với môn học được khảo sát (Lê Văn Hảo, 2005). Marsh (1987) và Costin, Greenough và Menges (1971) đã nghiên cứu về các đặc trưng của sinh viên như độ giá trị của các đánh giá sinh viên về giảng viên, độ tin cậy cũng như những ảnh hưởng của hoạt động sinh viên đánh giá giảng viên liên quan tới chất lượng giảng dạy (Herbert W. Năm 1991, một nghiên cứu của Bộ Giáo dục Mỹ dựa trên khảo sát của 40.000 giảng viên giảng dạy các trường đại học, kết quả thu được cho rằng cần sử dụng kết quả đánh giá của sinh viên để đánh giá hoạt động giảng dạy của giảng viên (Michele Marincovic, 1999). Trong nghiên cứu của mình tác giả Cashin, W.
từ việc tổng kết các nghiên cứu về đánh giá giảng viên đã chỉ ra nhiều yếu tố ảnh hưởng đến kết quả đánh giá của sinh viên đối với giảng viên. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng yếu tố năng lực của sinh viên có ảnh hưởng nhiều tới kết quả đánh giá. Các 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com yếu tố cá nhân của sinh viên như tuổi, giới tính và số năm học không tác động đến kết quả đánh giá (Cashin, 1999). Ngoài ra, kết quả cũng chỉ ra rằng giữa xu hướng đánh giá của giảng viên và kết quả đánh giá của sinh viên có tương quan, nhưng không cao.
So với giảng viên giảng dạy các môn khoa học tự nhiên thì giảng viên giảng các môn khoa học xã hội thường được sinh viên đánh giá cao hơn (Cashin, 1999) Gibbs (1995) đã rút ra kết luận sau khi tiến hành nghiên cứu là ý kiến của SV đang ngày càng được sử dụng nhiều ở Anh, Ramsden cũng đưa ra kết luận tương tự trong báo cáo của một nghiên cứu ở Australia năm 1993 (Nguyễn Kim Dung, 2005) Kết quả nghiên cứu của tác giả Murray đã cho thấy chất lượng giảng dạy của giảng viên được cải thiện sau khi có hoạt động sinh viên đánh giá giảng viên (Murray, 1997). trong nghiên cứu của mình đã chỉ ra rằng kết quả sinh viên đánh giá giảng viên đã được sử dụng cho nhiều mục đích khác nhau như bình xét, khen thưởng, kỷ luật giảng viên. Tuy nhiên cần phải tham khảo thêm các nguồn khác, không nên chỉ sử dụng một loại kết quả này trong việc đưa ra quyết định khen thưởng, kỷ luật giảng viên (Cashin, 1999). David Kember và cộng sự trong nghiên cứu của mình đã tiến hành trên sinh viên năm 3 và 4 của một trường đại học.
Bảng hỏi của nhóm nghiên cứu đưa ra gồm 6 tiêu chí gồm: 1. Kết quả học tập; 2. Sự tương tác giữa giảng viên và sinh viên; 3. Sự giúp đỡ của giảng viên; 4.
Động lực học tập; 5. Tổ chức và quản lý lớp; 6. Phản hồi của sinh viên. Kết quả cho thấy chỉ có 4 trong tổng số 25 khoa/bộ môn có sự thay đổi đáng kể sau khi nhận được ý kiến phản hồi của sinh viên.
Vì thế, nghiên cứu đã rút ra kết luận dưới góc độ nhận thức của sinh viên, không có minh chứng cho thấy việc sử dụng bảng hỏi có đóng góp trong việc nâng cao chất lượng giảng dạy của giảng viên các khoa (Kember, Leung, & Kwan, 2002). 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong nghiên cứu của mình, tác giả Seldin (1997) cho rằng sinh viên là người tiếp cận nhiều nhất với các giảng viên giảng dạy họ, vì thế họ có thể đưa ra được nhiều thông tin phản hồi bổ ích giúp cho giảng viên cải thiện hoạt động giảng dạy của mình, cũng như nhà trường có thể đưa ra được những quyết định về mặt hành chính. Tác giả cũng chỉ ra rằng giá trị của việc phản hồi của sinh viên về giảng viên phụ thuộc vào chất lượng của các câu hỏi được đưa ra. Như vậy, trên thế giới việc lấy ý kiến phản hồi của sinh viên về HĐGD của GV không phải là vấn đề mới, hoạt động này đã được thực hiện phổ biến và đã có những nghiên cứu đánh giá về tầm quan trọng cũng như những ý nghĩa mà hoạt động này mang lại.
Những nghiên cứu này đã cho thấy ý kiến phản hồi của sinh viên là một nguồn thông tin hết sức bổ ích và cần thiết cho việc nâng cao chất lượng giảng dạy của giảng viên. Các công trình nghiên cứu trong nước Tại Việt Nam, việc sinh viên được đưa ra những ý kiến phản hồi về hoạt động giảng dạy của giảng viên là vấn đề khá mới. Hoạt động này mới chỉ được thực hiện trong những năm gần đây, một phần do đáp ứng các yêu cầu về sự đổi mới trong giáo dục, một phần do những quy định của Bộ giáo dục và Đào tạo về việc các trường phải thực hiện các hoạt động này. Tuy nhiên, có một thực tế là phần lớn các trường đã thực hiện thì cũng chỉ mang tính hình thức.
Mặc dù vậy cũng đã có một số trường đi tiên phong thực hiện có hiệu quả hoạt động này và một số nhà nghiên cứu cũng đã có các công trình nghiên cứu liên quan đến vấn đề này. Một trong những nghiên cứu đầu tiên ở Việt Nam về việc sinh viên đánh giá giảng viên là khảo sát khả năng có thể sử dụng ý kiến phản hồi của sinh viên trong trường đại học Sư phạm Tp.HCM được tác giả Nguyễn Kim Dung thực hiện năm 1999. Nghiên cứu đã khảo sát ý kiến của cán bộ quản lý và giảng viên về giá trị, sự tin cậy của ý kiến sinh viên. Kết quả khảo sát cho thấy phần đông các nhà quản lý và giảng viên cho rằng phản hồi của sinh viên 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com phải được sử dụng như một phần của việc đánh giá giảng dạy.
Ngoài ra, những người tham gia trả lời còn cho rằng nhìn chung, ý kiến của sinh viên là có giá trị (Nguyễn Kim Dung, 1999). Tại trường đại học Nha Trang, việc lấy ý kiến sinh viên về HĐGD đã được tác giả Lê Văn Hảo bắt đầu nghiên cứu từ năm 2003. Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra phần lớn giảng viên đều đánh giá cao sự cần thiết của hoạt động này. Điều này cũng được đa số sinh viên đồng tình.
Sau khi số liệu thu thập từ sinh viên được xử lý và phân tích, kết quả khảo sát được tổng hợp lại chi tiết cho từng giảng viên và được xếp loại cho từng giảng viên. Kết quả này được gửi cho từng giảng viên. Qua theo dõi những GV được SV nhận xét, đa số các điểm yếu đều được các GV cải thiện, có 32% từ chỗ “Khá” trong năm học 2005-2006 đã vươn lên thành “Giỏi” trong năm học 2006-2007. Từ kết quả nghiên cứu này, Trường đại học Nha Trang đã đưa ra chủ trương sử dụng kết quả nhận xét của SV về HĐGD là một trong những kênh thông tin chính thức để đánh giá thi đua năm học đối với GV từ năm học 2006 - 2007 (Lê Văn Hảo, 2005).
Năm 2003, tác giả Nguyễn Phương Nga đã tiến hành nghiên cứu xây dựng và thử nghiệm công cụ và đánh giá mức độ hài lòng của sinh viên về hoạt động giảng dạy của giảng viên trong 02 đề tài nghiên cứu: Nghiên cứu mô hình sinh viên đánh giá hiệu quả đào tạo của mỗi môn học trong Đại học Quốc gia Hà Nội” (Nguyễn Phương Nga, 2003) và đề tài “Thử nghiệm áp dụng Quy trình và mẫu phiếu sinh viên đánh giá hiệu quả đào tạo của môn học tại một số lớp trong Đại học Quốc gia Hà Nội” (Trần Thị Anh Tú, 2008). Trong nghiên cứu “Một số yếu tố ảnh hưởng đến việc đánh giá của sinh viên đối với hoạt động giảng dạy” tác giả Vũ Thị Quỳnh Nga đã chỉ ra các yếu tố cá nhân như đặc điểm dân số học của sinh viên (giới tính, nơi sinh, nghề nghiệp của cha mẹ); các yếu tố về đặc kiểm kinh tế và xã hội của sinh viên (mức sống, trường đang học, điểm học tập .