Tác động của quản trị công ty đến thành quả công ty cổ phần việt nam qua các giai đoạn của vòng đời doanh nghiệp

Tài liệu nghiên cứu Tác động của quản trị công ty đến thành quả công ty cổ phần việt nam qua các giai đoạn của vòng đời, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Phạm Đức Huy
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Quốc Việt
• Trường học: Trường Đại Học Tài Chính – Marketing
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Tác Động Của Quản Trị Công Ty Đến Thành Quả Doanh Nghiệp Cổ Phần Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tác Động Quản Trị Đến Thành Quả Doanh Nghiệp

Penrose (1952) ví vòng đời doanh nghiệp như chu kỳ sinh học, từ hình thành đến ngừng hoạt động. Các nghiên cứu đều thống nhất rằng doanh nghiệp trải qua các giai đoạn: khởi sự, tăng trưởng, trưởng thành và suy thoái. Điều quan trọng là, các công ty không nhất thiết phải trải qua các giai đoạn này một cách tuần tự (Miller và Friesen, 1984). Các nghiên cứu nhấn mạnh rằng mỗi giai đoạn có những đặc điểm riêng biệt, có thể nhận diện được. Jawahar và McLaughlin (2001) cho rằng sự khác biệt nằm ở hệ thống quản trị, khả năng quản lý và nhu cầu nguồn lực. Quản lý doanh nghiệp cần phát triển theo từng giai đoạn, vì thành công ở giai đoạn đầu không đảm bảo cho các giai đoạn sau. Do đó, quản trị công ty cần thay đổi để phù hợp với sự phát triển, đảm bảo thành công lâu dài (Trần Ngọc Thơ, 2003).

1.1. Tầm quan trọng của Quản trị công ty hiệu quả

Quản trị công ty được xem là yếu tố then chốt để nâng cao thành quả doanh nghiệp, củng cố niềm tin của nhà đầu tư và đối tác. Các nghiên cứu trước đây tập trung vào cấu trúc sở hữu, hội đồng quản trị, ban giám đốc và ban kiểm soát. Tuy nhiên, kết quả thường không thống nhất do sự khác biệt về thể chế, pháp lý, kinh tế và đặc điểm nghiên cứu. Tại Việt Nam, quản trị công ty là chủ đề được quan tâm, đặc biệt trong bối cảnh cải cách doanh nghiệp nhà nước. Minh bạch hóa tài chính và trách nhiệm giải trình là yếu tố quan trọng để nâng cao thành quả doanh nghiệp và thu hút đầu tư nước ngoài.

1.2. Vấn đề thiếu hụt nghiên cứu toàn diện tại Việt Nam

Nhiều nghiên cứu tại Việt Nam đã xem xét ảnh hưởng của quản trị công ty đến thành quả doanh nghiệp, tập trung vào cấu trúc sở hữu, hội đồng quản trị, ban kiểm soát và ban giám đốc. Tuy nhiên, các nghiên cứu này thường chỉ đề cập đến các khía cạnh riêng biệt, thiếu sự xem xét toàn diện trong từng giai đoạn phát triển của doanh nghiệp. Điều này có nghĩa là, chưa có sự đánh giá về các vấn đề quản trị công ty trong một lộ trình dài hạn, với chiến lược quản trị phù hợp cho từng giai đoạn của vòng đời doanh nghiệp.

II. Thách Thức Quản Trị Công Ty Trong Vòng Đời Doanh Nghiệp

Các nhà nghiên cứu trên thế giới đã nhận thấy xu hướng quản trị công ty thay đổi theo thời gian, do sự thay đổi về loại hình kinh doanh, quy mô doanh nghiệp, doanh thu và lợi nhuận. Quinn và Cameron (1983) cho rằng có thể dự đoán được sự thay đổi của thành quả doanh nghiệp thông qua các giai đoạn vòng đời doanh nghiệp. Miller và Friesen (1984) nhấn mạnh rằng mỗi giai đoạn có sự khác biệt về tình hình kinh doanh, chiến lược tổ chức, cấu trúc quản lý và nhu cầu nguồn lực. Do đó, chiến lược quản trị công ty cần được lựa chọn cẩn trọng (Pashley và Philippatos, 1990).

2.1. Sự thay đổi vai trò của Hội đồng quản trị theo giai đoạn

Lynall và cộng sự (2003) cho thấy hành vi thực tế của HĐQT thay đổi theo các giai đoạn vòng đời. Trong giai đoạn khởi sự, sự tham gia của HĐQT cùng các nhiệm vụ của nhà quản lý là phù hợp. Giai đoạn tăng trưởng cần sự tư vấn từ HĐQT. Giai đoạn trưởng thành đòi hỏi vai trò giám sát. Giai đoạn suy thoái cần sự kiểm soát và cung cấp nguồn lực để công ty vận hành hiệu quả (Pye và Pettigrew, 2005). Nghiên cứu của Y. Li và Zhang (2018) khẳng định sự thay đổi của cấu trúc HĐQT qua các giai đoạn, một hướng đi được các nhà nghiên cứu quan tâm.

2.2. Ảnh hưởng của cấu trúc sở hữu đến thành quả doanh nghiệp

Nghiên cứu hiện nay tập trung vào ảnh hưởng của quản trị công ty đến thành quả doanh nghiệp qua các giai đoạn của vòng đời doanh nghiệp. Liang và cộng sự (2011) cho rằng độ nhạy của mối quan hệ giữa cấu trúc sở hữu và thành quả doanh nghiệp có thể thay đổi qua các giai đoạn (Liao và cộng sự, 2014; Shyu và Chen, 2009; Sridharan và Joshi, 2018). Harjoto và Jo (2009), O’Connor và Byrne (2015b) cũng có những nghiên cứu tương tự.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Tác Động Quản Trị Đến Doanh Nghiệp

Luận án này kiểm tra tác động của quản trị công ty đến thành quả công ty qua các giai đoạn của vòng đời doanh nghiệp. Dữ liệu được thu thập từ báo cáo tài chính, báo cáo quản trị, báo cáo thường niên của 415 công ty phi tài chính niêm yết trên HSX và HNX giai đoạn 2012 - 2019. Luận án kế thừa mô hình của Anthony và Ramesh (1992), Y. Li và Zhang (2018) nhằm phân loại dữ liệu thành 3 giai đoạn của vòng đời doanh nghiệp bao gồm: giai đoạn tăng trưởng, trưởng thành và suy thoái.

3.1. Phân tích dữ liệu và kiểm định giả thuyết nghiên cứu

Thông qua các kiểm định sự khác biệt các yếu tố thuộc quản trị công ty giữa các giai đoạn của vòng đời doanh nghiệp, các phương pháp hồi quy dữ liệu bảng như OLS, FEM, REM, GLS, LOGISTIC, SGMM nhằm kiểm tra ảnh hưởng của vòng đời doanh nghiệp đến các đặc điểm của quản trị công ty và tác động của quản trị công ty đến thành quả công ty qua các giai đoạn của vòng đời doanh nghiệp.

3.2. Kết quả phân tích và thảo luận về tác động

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng các đặc điểm quản trị công ty thay đổi khi một công ty phát triển, đó là sự khác biệt thực sự chứ không phải là một hiệu ứng ngẫu nhiên gây ra bởi sai lệch từ việc chọn mẫu (Y. Li và Zhang, 2018). Đồng thời, kết quả hồi quy cho thấy tỷ lệ sở hữu của cổ đông lớn nhất có xu hướng gia tăng qua các giai đoạn của vòng đời doanh nghiệp. Trong khi đó tỷ lệ sở hữu của HĐQT, tỷ lệ sở hữu của TGĐ, quy mô HĐQT, tính độc lập HĐQT và sự kiêm nhiệm chức vụ TGĐ của chủ tịch HĐQT có xu hướng giảm trong chu kỳ của vòng đời doanh nghiệp.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Quản Trị và Thành Quả Theo Giai Đoạn

Khi xem xét ảnh hưởng của quản trị công ty đến thành quả công ty qua các giai đoạn của vòng đời doanh nghiệp, kết quả cho thấy: (1) Tỷ lệ sở hữu cổ phần của cổ đông lớn nhất (Block) tác động tích cực đến thành quả công ty ở cả giai đoạn tăng trưởng, trưởng thành và suy thoái của vòng đời doanh nghiệp; (2) Tỷ lệ sở hữu cổ phần của HĐQT (Own_Board) có tác động tích cực đến thành quả công ty trong giai đoạn tăng trưởng của vòng đời doanh nghiệp. Tuy nhiên, trong giai đoạn suy thoái của vòng đời doanh nghiệp, kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ sở hữu của HĐQT tác động tiêu cực đến thành quả công ty.

4.1. Tác động của sở hữu cổ phần của TGĐ và quy mô HĐQT

(3) Tỷ lệ sở hữu cổ phần của TGĐ (CEO_Share) có mối quan hệ phi tuyến với thành quả công ty trong giai đoạn tăng trưởng và giai đoạn trưởng thành của vòng đời doanh nghiệp; (4) Quy mô của HĐQT (BSize) tác động tích cực đến thành quả công ty ở giai đoạn tăng trưởng và giai đoạn trưởng thành của vòng đời doanh nghiệp.

4.2. Ảnh hưởng của tính độc lập HĐQT và kiêm nhiệm chức vụ

(5) Tính độc lập của HĐQT (Indep) có tác động tiêu cực đến thành quả công ty (ROA) trong giai đoạn trưởng thành của vòng đời doanh nghiệp và (6) sự kiêm nhiệm chức vụ TGĐ của chủ tịch HĐQT có tác động tích cực đến thành quả công ty trong giai đoạn tăng trưởng của vòng đời doanh nghiệp.

V. Hàm Ý Chính Sách và Giải Pháp Quản Trị Doanh Nghiệp

Kết quả nghiên cứu đã tìm thấy tác động của quản trị công ty đến thành quả công ty qua các giai đoạn của vòng đời doanh nghiệp và khẳng định tầm ảnh hưởng khác nhau của quản trị công ty đến thành quả công ty tùy thuộc vào từng giai đoạn phát triển của doanh nghiệp. Trên cơ sở đó, luận án đề xuất một số giải pháp về quản trị công ty phù hợp với tình hình của công ty trong từng giai đoạn của vòng đời doanh nghiệp nhằm mang lại thành quả tốt nhất cho doanh nghiệp và tối đa hóa lợi ích cho các cổ đông.

5.1. Đề xuất giải pháp quản trị phù hợp từng giai đoạn

Luận án đề xuất các giải pháp quản trị công ty phù hợp với từng giai đoạn của vòng đời doanh nghiệp. Điều này bao gồm việc điều chỉnh cấu trúc sở hữu, quy mô và thành phần HĐQT, cũng như các chính sách liên quan đến ban điều hành. Mục tiêu là tối ưu hóa thành quả doanh nghiệp và bảo vệ quyền lợi của cổ đông.

5.2. Tối ưu hóa lợi ích cho cổ đông và phát triển bền vững

Các giải pháp quản trị công ty được đề xuất nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững của doanh nghiệp trong dài hạn. Điều này bao gồm việc tăng cường minh bạch thông tin, nâng cao trách nhiệm giải trình và tuân thủ các chuẩn mực đạo đức kinh doanh. Mục tiêu cuối cùng là tạo ra giá trị cho cổ đông và đóng góp vào sự phát triển kinh tế xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề nghiên cứu Penrose (1952) cho rằng vòng đời doanh nghiệp cũng giống như chu kỳ sinh học của con người và sinh vật khác phát triển từ giai đoạn hình thành đến khi ngừng hoạt động. Có rất nhiều nghiên cứu về vòng đời doanh nghiệp và các nghiên cứu này đều cho rằng các công ty thường trải qua các giai đoạn khởi sự, tăng trưởng, trưởng thành và suy thoái của vòng đời doanh nghiệp. Đặc biệt, các công ty không nhất thiết trải qua một cách tuần tự qua các giai đoạn của vòng đời doanh nghiệp (Miller và Friesen, 1984). Các nghiên cứu của Anthony và Ramesh (1992), Dickinson (2011), Miller và Friesen (1984), Quinn và Cameron (1983) cho rằng mỗi công ty trong từng giai đoạn của vòng đời doanh nghiệp đều có những biểu hiện về các đặc điểm riêng có thể nhận diện được.

Cùng quan điểm trên, Jawahar và McLaughlin (2001) cho rằng điểm khác biệt giữa các giai đoạn vòng đời doanh nghiệp là hệ thống quản trị, khả năng quản lý và nhu cầu nguồn lực của các doanh nghiệp. Khi các công ty hình thành, phát triển và trưởng thành việc quản lý của các doanh nghiệp cũng phải phát triển qua các giai đoạn của vòng đời doanh nghiệp bởi vì những gì thành công trong giai đoạn đầu có thể sẽ không thành công cho các giai đoạn tiếp theo, do đó quản trị công ty cũng cần phải thay đổi cho phù hợp với sự phát triển của công ty nhằm đảm bảo sự thành công lâu dài của công ty (Trần Ngọc Thơ, 2003). Quản trị công ty được xem là một yếu tố quan trọng nhằm nâng cao thành quả công ty từ đó giúp gia tăng lòng tin của nhà đầu tư, đối tác kinh doanh đối với công ty. Các nghiên cứu trước đây về quản trị công ty thường tập trung vào một số khía cạnh như: cấu trúc sở hữu (Demsetz và Villalonga, 2001; Liang và cộng sự, 2011), cấu trúc hội đồng quản trị (Duru và cộng sự, 2016; Wintoki và cộng sự, 2012), ban giám đốc (Bhagat và Bolton, 2013; F.

Li và Srinivasan, 2011) và ban kiểm soát (Klein, 2002). Hầu hết các nghiên cứu trước đều cho thấy các kết quả nghiên cứu không thống nhất, nguyên nhân được giải thích là do sự khác nhau về hệ thống thể chế, khung khổ pháp lý, đặc điểm nền kinh tế và đặc điểm từng nhóm nghiên cứu. Tại Việt Nam, quản trị công ty là một trong những chủ đề được quan tâm rất nhiều, đặc biệt trong các cuộc thảo luận của các quan chức chính phủ Việt Nam khi Chính 1 phủ cam kết thúc đẩy mạnh cải cách doanh nghiệp nhà nước, tái cấu trúc và đổi mới doanh nghiệp nhà nước đáp ứng các chuẩn mực quốc tế về quản trị công ty và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp nhà nước. Một trong những yếu tố quan trọng của cải cách doanh nghiệp nhà nước là minh bạch hóa tài chính và tính trách nhiệm của nguyên lý quản trị hiệu quả để nâng cao thành quả công ty và thu hút đầu tư nước ngoài.

Có khá nhiều nghiên cứu riêng biệt về ảnh hưởng của quản trị công ty đến thành quả công ty ở Việt Nam như: cấu trúc sở hữu (Võ Xuân Vinh, 2014; Dao và Hoang, 2014; Ngô Mỹ Trân và Lê Thị Trang, 2018), hội đồng quản trị (Phạm Quốc Việt, 2010; Võ Hồng Đức và Phan Bùi Gia Thủy, 2013; Phạm Thị Kiều Trang, 2017), ban kiểm soát (Phạm Quốc Việt, 2010), ban giám đốc (Phạm Quốc Việt, 2010; Vo và Nguyen, 2014; Phan Bùi Gia Thủy và cộng sự, 2017). Tuy nhiên, hầu hết các nghiên cứu này chỉ đề cập đến các khía cạnh riêng biệt và chưa thấy đề cập đến các vấn đề của quản trị công ty được đặt trong từng giai đoạn phát triển của doanh nghiệp, nghĩa là chưa xem xét các vấn đề quản trị công ty trong một lộ trình dài hạn với một chiến lược quản trị thích hợp cho các công ty qua các giai đoạn của vòng đời doanh nghiệp. Các nhà nghiên cứu trên thế giới đã tiếp cận xu hướng quản trị công ty thay đổi theo thời gian, sự thay đổi linh hoạt này là do sự thay đổi về loại hình kinh doanh, quy mô doanh nghiệp, sự biến động về doanh thu, lợi nhuận của doanh nghiệp. Quinn và Cameron (1983) cho rằng có thể dự đoán được sự thay đổi của thành quả công ty thông qua các giai đoạn vòng đời doanh nghiệp.

Để bổ sung thêm, Miller và Friesen (1984) cho rằng mỗi giai đoạn thể hiện sự khác biệt đáng kể về tình hình kinh doanh, chiến lược tổ chức, cấu trúc quản lý và nhu cầu nguồn lực, do đó chiến lược quản trị công ty cần phải được lựa chọn một cách cẩn trọng (Pashley và Philippatos, 1990). Cùng quan điểm này, Lynall và cộng sự (2003) cho thấy hành vi thực tế của HĐQT thay đổi theo các giai đoạn vòng đời, cụ thể trong giai đoạn khởi sự với sự tham gia của các thành viên HĐQT cùng các nhiệm vụ của nhà quản lý là phù hợp, khi đến giai đoạn tăng trưởng sự tham gia của các thành viên HĐQT với vai trò chủ yếu là tư vấn, trong giai đoạn trưởng thành vai trò chủ yếu của HĐQT là giám sát và trong giai đoạn suy thoái sự tham gia của các thành viên HĐQT với vai trò kiểm soát và cung cấp nguồn lực giúp công ty vận hành có hiệu quả và mang lại thành quả cao (Pye và Pettigrew, 2005). Nghiên cứu của Y. Li và Zhang (2018) càng khẳng định thêm về 2 sự thay đổi của cấu trúc HĐQT qua các giai đoạn vòng đời doanh nghiệp, đây là một trong những hướng đi đang được các nhà nghiên cứu trên thế giới quan tâm (Bonn và Pettigrew, 2009; Huse và Zattoni, 2008; O’Connor và Byrne, 2015a).

Thêm vào đó, dựa trên quan điểm của các nghiên cứu này, các nhà nghiên cứu hiện nay đang tập trung vào ảnh hưởng của quản trị công ty đến thành quả công ty qua các giai đoạn của vòng đời doanh nghiệp. Nghiên cứu của Liang và cộng sự (2011) cho rằng độ nhạy của mối quan hệ giữa cấu trúc sở hữu và thành quả công ty có thể thay đổi qua các giai đoạn của vòng đời doanh nghiệp (Liao và cộng sự, 2014; Shyu và Chen, 2009; Sridharan và Joshi, 2018). Cùng với đó Harjoto và Jo (2009), O’Connor và Byrne (2015b), Wahba và Elsayed (2014), Alqahtani và cộng sự (2021), Amin và cộng sự (2021), Habib và cộng sự (2018) đều cho rằng cấu trúc HĐQT sẽ tác động đến thành quả công ty và mức độ tác động sẽ thay đổi qua các giai đoạn của vòng đời doanh nghiệp bởi vì vai trò của HĐQT trong mỗi giai đoạn của vòng đời doanh nghiệp là khác nhau. Mặc dù vậy, kết quả nghiên cứu về mối quan hệ giữa quản trị công ty và thành quả công ty qua các giai đoạn của vòng đời doanh nghiệp vẫn còn nhiều tranh cãi, chưa đồng thuận.

Hiện nay, ở Việt Nam các quy định, nghị định, thông tư về quản trị công ty ở Việt Nam đang ngày được hoàn thiện và từng bước tiệm cận với các thông lệ về quản trị công ty ở trên thế giới. Việc ban hành “Bộ Nguyên tắc Quản trị Công ty theo Thông lệ Tốt nhất” đầu tiên của Việt Nam vào năm 2021 do Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Việt Nam với sự hỗ trợ kỹ thuật của Tổ chức Tài chính Quốc tế IFC và sự hỗ trợ của Cục Kinh tế Liên bang Thụy Sỹ (SECO) cho thấy tầm quan trọng của quản trị công ty đối với các công ty cổ phần ở Việt Nam hiện nay. Bộ Nguyên tắc đưa ra một loạt khuyến nghị về thông lệ quản trị công ty tốt nhất theo OECD, trọng tâm dành cho các công ty đại chúng tại Việt Nam. Để thúc đẩy thị trường vốn và sự phát triển bền vững của nền kinh tế, việc các công ty cổ phần Việt Nam cần tiếp cận các chuẩn mực quốc tế là điều hết sức cần thiết do đó việc nghiên cứu về mối quan hệ quản trị công ty và thành quả công ty của các công ty cổ phần Việt Nam là điều hết sức cần thiết, đặc biệt mối quan hệ này được xem xét qua các giai đoạn của vòng đời doanh nghiệp góp phần rất lớn cho các doanh nghiệp đang trong quá trình chuyển đổi từ giai đoạn này sang giai đoạn khác.

Để bổ sung thêm bằng chứng thực nghiệm về quản trị 3 công ty, nghiên cứu này đặc biệt xem xét tác động của quản trị công ty đến thành quả công ty qua các giai đoạn của vòng đời doanh nghiệp nhằm đề xuất những biện pháp quản trị công ty thích hợp với từng giai đoạn của vòng đời doanh nghiệp, đó là một trong những biện pháp nhằm nâng cao thành quả của công ty. Chính vì vậy, cần thiết phải có một nghiên cứu thực nghiệm về tác động của quản trị công ty đến thành quả của công ty qua các giai đoạn vòng đời doanh nghiệp cho các công ty ở Việt Nam. Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu 1. Mục tiêu nghiên cứu Mục tiêu chính của luận án này là nghiên cứu tác động của quản trị công ty đến thành quả công ty cổ phần Việt Nam qua các giai đoạn của vòng đời doanh nghiệp.

Để thực hiện mục tiêu chính của nghiên cứu, luận án làm rõ các mục tiêu cụ thể sau: Nghiên cứu sự khác biệt các đặc điểm của quản trị công ty qua các giai đoạn của vòng đời doanh nghiệp. Đồng thời, nghiên cứu sự tác động của vòng đời doanh nghiệp đến quản trị công ty. Nghiên cứu tác động của quản trị công ty đến thành quả công ty qua các giai đoạn của vòng đời doanh nghiệp. Từ kết quả nghiên cứu, tác giả đề xuất những khuyến nghị, chính sách về quản trị công ty phù hợp nhằm gia tăng thành quả của công ty cổ phần Việt Nam.

Câu hỏi nghiên cứu Trên cơ sở các mục tiêu nghiên cứu đã nêu, luận án đặt ra các câu hỏi nghiên cứu cụ thể nhằm giải quyết vấn đề nghiên cứu như sau: (1) Có sự khác biệt về các biến đặc điểm của quản trị công ty như tỷ lệ sở hữu của cổ đông lớn nhất, tỷ lệ sở hữu của HĐQT, tỷ lệ sở hữu của TGĐ, quy mô HĐQT, tính độc lập của HĐQT và sự kiêm nhiệm chức vụ TGĐ của chủ tịch HĐQT qua các giai đoạn của vòng đời doanh nghiệp hay không? (2) Vòng đời doanh nghiệp có ảnh hưởng đến sự thay đổi các biến đặc điểm của quản trị công ty như tỷ lệ sở hữu của cổ đông lớn nhất, tỷ lệ sở hữu của HĐQT, tỷ lệ sở hữu của TGĐ, quy mô HĐQT, tính độc lập của HĐQT và sự kiêm nhiệm chức vụ TGĐ của chủ tịch HĐQT hay không?