Luận văn thạc sĩ các hiệp định thương mại tự do fta và tác động của chúng đối với việt nam

Luận văn thạc sĩ phân tích các hiệp định thương mại tự do fta và tác động của chúng đối với việt nam, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực tiễn.

• Người hướng dẫn: PGS.TS Đoàn Năng
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật
• Đề tài: Tác động của FTA đối với Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI TỰ DO – FTA
• 1.1. Định nghĩa Hiệp định thương mại tự do
• 1.2. Quan niệm truyền thống về FTA
• 1.3. Quan niệm mới về FTA
• 1.4. Đặc điểm
• 1.5. Nội dung cơ bản trong các Hiệp định thương mại tự do FTA
• 1.5.1. Tự do hóa thương mại hàng hóa
• 1.5.2. Tự do hóa thương mại dịch vụ
• 1.5.3. Tự do hóa đầu tư
• 1.5.4. Thúc đẩy hợp tác kinh tế giữa các nước tham gia ký kết hiệp định
• 1.5.5. Một số cam kết khác
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VIỆC KÝ KẾT VÀ GIA NHẬP CÁC FTA CỦA VIỆT NAM VÀ TÁC ĐỘNG CỦA CÁC FTA NÀY ĐỐI VỚI VIỆT NAM
• 2.1. Tổng quan tình hình tham gia các FTA của Việt Nam
• 2.2. Tình hình tham gia các FTA khu vực ASEAN của Việt Nam
• 2.2.1. CEPT/AFTA và ATIGA
• 2.2.2. FTA ASEAN-Trung Quốc
• 2.2.3. Hiệp định Thương mại Tự do ASEAN - Hàn Quốc (AKFTA)
• 2.2.4. Hiệp định đối tác kinh tế toàn diện ASEAN-Nhật Bản (AJCEP)
• 2.2.5. Hiệp định Thương mại Tự do ASEAN-Australia-New Zealand (AANZFTA)
• 2.2.6. Hiệp định thương mại tự do ASEAN-Ấn Độ (AIFTA)
• 2.3. Các Hiệp định thương mại tự do (FTA) song phương của Việt Nam
• 2.3.1. Hiệp định đối tác kinh tế toàn diện Việt Nam – Nhật Bản
• 2.3.2. Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – Chi-lê
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT NHỮNG GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH PHÁP LUẬT CỦA VIỆT NAM ĐỂ TẬN DỤNG CÁC LỢI THẾ VÀ HẠN CHẾ NHỮNG TÁC ĐỘNG TIÊU CỰC TỪ CÁC HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI TỰ DO (FTA)
• 3.1. Đánh giá chung tác động của các FTA đối với nền kinh tế Việt Nam
• 3.1.1. Tác động tích cực
• 3.1.2. Tác động tiêu cực
• 3.2. Đề xuất các giải pháp
• 3.2.1. Hoàn thiện cơ chế chính sách pháp luật của Việt Nam để các cơ quan quản lý nhà nước, các doanh nghiệp Việt Nam tận dụng hơn nữa những lợi thế có thể đạt được khi thực hiện các cam kết trong các FTA
• 3.2.2. Xây dựng Chiến lược FTA tổng thể cho giai đoạn 2011-2020
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của FTA đối với Việt Nam

Hiệp định thương mại tự do (FTA) đã trở thành một phần quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế của Việt Nam. Từ khi tham gia AFTA vào năm 1996, Việt Nam đã ký kết nhiều FTA với các đối tác lớn trên thế giới. Những hiệp định này không chỉ giúp mở rộng thị trường xuất khẩu mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc thu hút đầu tư nước ngoài. Tác động của FTA đối với nền kinh tế Việt Nam rất đa dạng, từ việc gia tăng kim ngạch xuất khẩu đến việc cải thiện môi trường đầu tư.

1.1. FTA và kinh tế Việt Nam Tác động tích cực

Các FTA đã giúp Việt Nam gia tăng kim ngạch xuất khẩu, đặc biệt là trong các ngành hàng chủ lực như dệt may, giày dép và nông sản. Theo số liệu từ Bộ Công Thương, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang các thị trường FTA đã tăng trưởng mạnh mẽ, đóng góp vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

1.2. FTA và thách thức đối với nền kinh tế Việt Nam

Mặc dù FTA mang lại nhiều cơ hội, nhưng cũng đặt ra không ít thách thức cho nền kinh tế Việt Nam. Cạnh tranh từ hàng hóa nhập khẩu gia tăng có thể ảnh hưởng đến các doanh nghiệp trong nước, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Việc nâng cao năng lực cạnh tranh là điều cần thiết để tận dụng tốt các lợi ích từ FTA.

II. Phân tích tác động của FTA đến xuất khẩu Việt Nam

FTA đã tạo ra một cú hích lớn cho hoạt động xuất khẩu của Việt Nam. Các hiệp định này giúp giảm thuế quan và tạo điều kiện thuận lợi cho hàng hóa Việt Nam tiếp cận thị trường quốc tế. Đặc biệt, các FTA với EU và các nước ASEAN đã mở ra nhiều cơ hội mới cho các doanh nghiệp xuất khẩu.

2.1. Tác động của FTA đến ngành nông nghiệp

Ngành nông nghiệp Việt Nam đã hưởng lợi lớn từ các FTA, đặc biệt là trong việc xuất khẩu gạo, cà phê và thủy sản. Các hiệp định này giúp nông sản Việt Nam có cơ hội tiếp cận thị trường lớn hơn với mức thuế suất ưu đãi.

2.2. Tác động của FTA đến ngành công nghiệp

Ngành công nghiệp chế biến và sản xuất cũng được hưởng lợi từ FTA. Việc giảm thuế nhập khẩu nguyên liệu và linh kiện giúp các doanh nghiệp giảm chi phí sản xuất, từ đó nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả từ FTA cho Việt Nam

Để tận dụng tối đa lợi ích từ các FTA, Việt Nam cần có những giải pháp cụ thể nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp. Việc cải cách chính sách, nâng cao chất lượng sản phẩm và đào tạo nguồn nhân lực là những yếu tố quan trọng.

3.1. Cải cách chính sách và pháp luật

Cần có những cải cách mạnh mẽ trong chính sách và pháp luật để tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp. Việc đơn giản hóa thủ tục hành chính và giảm bớt rào cản pháp lý sẽ giúp doanh nghiệp dễ dàng hơn trong việc tiếp cận thị trường.

3.2. Đào tạo và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực

Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố then chốt để doanh nghiệp có thể cạnh tranh hiệu quả. Cần có các chương trình đào tạo chuyên sâu về kỹ năng và kiến thức cho người lao động trong các ngành nghề chủ lực.

IV. Kết quả nghiên cứu về tác động của FTA đối với Việt Nam

Nghiên cứu cho thấy rằng FTA đã có những tác động tích cực đến nền kinh tế Việt Nam, nhưng cũng cần phải nhận diện rõ các thách thức để có những biện pháp ứng phó kịp thời. Các số liệu thống kê cho thấy kim ngạch xuất khẩu tăng trưởng mạnh mẽ, nhưng cũng có sự gia tăng cạnh tranh từ hàng hóa nhập khẩu.

4.1. Tăng trưởng xuất khẩu và đầu tư

Theo báo cáo của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam đã tăng trưởng trung bình 15% mỗi năm kể từ khi tham gia các FTA. Điều này cho thấy FTA đã tạo ra động lực lớn cho nền kinh tế.

4.2. Đánh giá tác động tiêu cực

Mặc dù có nhiều lợi ích, nhưng cũng cần lưu ý đến các tác động tiêu cực như sự gia tăng cạnh tranh từ hàng hóa nhập khẩu. Các doanh nghiệp trong nước cần phải nâng cao năng lực cạnh tranh để tồn tại và phát triển.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của FTA tại Việt Nam

FTA sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế Việt Nam trong tương lai. Việc tham gia các hiệp định thương mại tự do sẽ giúp Việt Nam hội nhập sâu hơn vào nền kinh tế toàn cầu. Tuy nhiên, cần có những chiến lược rõ ràng để tận dụng tối đa lợi ích từ các FTA.

5.1. Triển vọng hội nhập kinh tế quốc tế

Việt Nam đang có cơ hội lớn để hội nhập sâu hơn vào nền kinh tế thế giới thông qua việc ký kết thêm nhiều FTA mới. Điều này sẽ mở ra nhiều cơ hội cho các doanh nghiệp Việt Nam.

5.2. Chiến lược phát triển bền vững

Cần xây dựng chiến lược phát triển bền vững để đảm bảo rằng các lợi ích từ FTA không chỉ mang lại lợi ích ngắn hạn mà còn góp phần vào sự phát triển lâu dài của nền kinh tế Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự bế tắc của vòng đàm phán Đô-ha của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), các Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) đã trở thành công cụ quan trọng thúc đẩy hội nhập kinh tế quốc tế. Từ năm 2000 đến nay, thế giới đã chứng kiến hơn 300 FTA được đàm phán, ký kết hoặc thực thi, làm thay đổi căn bản nền tảng thương mại toàn cầu. Việt Nam, với quá trình đổi mới và hội nhập sâu rộng, đã tham gia nhiều FTA khu vực và song phương, trong đó có AFTA, ACFTA, AKFTA, AJCEP, AANZFTA, AIFTA, cùng các FTA với Nhật Bản, Chile và đang đàm phán với EU, TPP. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích thực trạng ký kết, triển khai các FTA của Việt Nam, đánh giá tác động tích cực và tiêu cực của các FTA này đối với nền kinh tế Việt Nam, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện chính sách pháp luật nhằm tận dụng cơ hội và hạn chế rủi ro. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các FTA mà Việt Nam đã và đang tham gia, trong giai đoạn từ năm 1996 đến 2015, với trọng tâm là các hiệp định trong khu vực ASEAN và các đối tác chiến lược. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp cái nhìn toàn diện, hệ thống về vai trò của FTA trong phát triển kinh tế Việt Nam, góp phần định hướng chính sách hội nhập hiệu quả, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: lý thuyết hội nhập kinh tế khu vực và lý thuyết tác động của FTA đến phát triển kinh tế quốc gia. Lý thuyết hội nhập kinh tế khu vực giải thích các cấp độ liên kết kinh tế từ khu vực thương mại tự do, liên minh thuế quan đến thị trường chung, nhấn mạnh vai trò của FTA trong thúc đẩy tự do hóa thương mại hàng hóa, dịch vụ và đầu tư. Lý thuyết tác động kinh tế của FTA tập trung vào các hiệu ứng tích cực như tăng thương mại, thúc đẩy cạnh tranh, thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), chuyển giao công nghệ và hiệu ứng cải cách thể chế. Đồng thời, luận văn cũng xem xét các tác động tiêu cực như chệch hướng thương mại, gia tăng bảo hộ mới và sự mất cân bằng quyền lực giữa các thành viên. Các khái niệm chuyên ngành được sử dụng gồm: cam kết cắt giảm thuế quan, quy tắc xuất xứ (ROO), danh mục nhạy cảm, hiệu ứng cạnh tranh, hiệu ứng bảo hiểm chủ quyền, và nguyên tắc đối xử tối huệ quốc (MFN).

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp, kết hợp phân tích-tổng hợp, diễn giải-quy nạp, thống kê và so sánh đối chiếu. Nguồn dữ liệu chính bao gồm số liệu thương mại, đầu tư, thuế quan từ các báo cáo của Bộ Công Thương, Tổng cục Hải quan, ASEAN, WTO và các tổ chức quốc tế khác. Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ các FTA mà Việt Nam đã ký kết hoặc đang đàm phán tính đến năm 2012, với trọng tâm phân tích các hiệp định trong khu vực ASEAN và các đối tác lớn như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản. Phương pháp phân tích tập trung vào đánh giá tác động kinh tế qua các chỉ số kim ngạch xuất nhập khẩu, thu hút FDI, mức độ cắt giảm thuế quan và phân tích chính sách pháp luật liên quan. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 1996 (bắt đầu tham gia AFTA) đến năm 2012, với các cập nhật về tiến trình thực thi các FTA đến năm 2015. Ngoài ra, luận văn tham khảo ý kiến chuyên gia luật và kinh tế quốc tế để đảm bảo tính chính xác và thực tiễn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng thương mại nội khối ASEAN và với các đối tác FTA: Sau khi thực hiện CEPT/AFTA, Việt Nam đã giảm thuế nhập khẩu xuống mức 0-5% cho khoảng 96% dòng thuế nhập khẩu, với hơn 10.000 mặt hàng được hưởng ưu đãi. Kim ngạch thương mại giữa Việt Nam và ASEAN tăng trưởng ổn định, tuy nhiên tỷ trọng hàng hóa hưởng ưu đãi thuế chỉ chiếm khoảng 20% tổng kim ngạch xuất khẩu sang ASEAN, do cơ cấu hàng hóa tương đồng và nhiều mặt hàng nhạy cảm được bảo hộ. Ví dụ, kim ngạch thương mại Việt Nam - Trung Quốc tăng từ 7,2 tỷ USD năm 2004 lên dự kiến 4 tỷ USD xuất khẩu sang Trung Quốc năm 2008, nhưng thâm hụt thương mại cũng tăng lên 4,361 tỷ USD năm 2006, tương đương 140% kim ngạch xuất khẩu sang Trung Quốc.

2. Hiệu quả cắt giảm thuế và lộ trình linh hoạt cho các nước CLMV: Việt Nam hoàn thành lộ trình giảm thuế CEPT/AFTA muộn hơn các nước ASEAN-6 khoảng 3 năm, với danh mục loại trừ hoàn toàn chiếm 6,6% nhóm mặt hàng, chủ yếu là các mặt hàng nhạy cảm như xăng dầu, thuốc lá. Lộ trình cắt giảm thuế trong ATIGA cho phép linh hoạt đến năm 2018 cho các nước CLMV, giúp giảm áp lực chuyển đổi nhanh chóng.

3. Tác động tích cực từ các FTA với Hàn Quốc và Nhật Bản: Hiệp định AKFTA đã giúp Việt Nam tiếp cận thị trường Hàn Quốc với các ưu đãi thuế quan, đặc biệt là hạn ngạch thuế quan cho thủy sản như tôm đông lạnh (5.000 tấn miễn thuế). Kim ngạch thương mại Việt Nam - Hàn Quốc tăng trưởng bình quân trên 23% trong giai đoạn 2001-2010, đạt 12,85 tỷ USD năm 2010. Tuy nhiên, Việt Nam vẫn nhập siêu lớn từ Hàn Quốc, với thâm hụt thương mại gần 6,7 tỷ USD năm 2010, chủ yếu do nhập khẩu nguyên liệu sản xuất.

4. Tác động tiêu cực và thách thức: Việt Nam đối mặt với thâm hụt thương mại lớn với các đối tác FTA như Trung Quốc và Hàn Quốc do cơ cấu xuất khẩu chủ yếu là nguyên liệu thô và nông sản, trong khi nhập khẩu là hàng công nghiệp chế biến. Hiệu ứng chệch hướng thương mại và cạnh tranh gay gắt từ hàng hóa nhập khẩu có thể gây áp lực lên các ngành sản xuất trong nước. Ngoài ra, việc tham gia nhiều FTA với các quy định xuất xứ khác nhau tạo ra chi phí tuân thủ cao cho doanh nghiệp.

Thảo luận kết quả

Các số liệu cho thấy FTA đã tạo ra thị trường rộng lớn hơn, thúc đẩy thương mại và đầu tư, đồng thời tạo áp lực cải cách thể chế và nâng cao năng lực cạnh tranh cho Việt Nam. Tuy nhiên, sự tương đồng về cơ cấu kinh tế giữa Việt Nam và các đối tác trong ASEAN và Trung Quốc làm hạn chế khả năng tận dụng ưu đãi thuế quan, dẫn đến cạnh tranh trực tiếp và thâm hụt thương mại. So sánh với các nghiên cứu quốc tế, kết quả phù hợp với lý thuyết về hiệu ứng cạnh tranh và hiệu ứng chệch hướng thương mại trong các FTA giữa các nước đang phát triển. Việc áp dụng biểu đồ thể hiện tăng trưởng kim ngạch xuất nhập khẩu và biểu đồ cơ cấu thuế suất theo lộ trình CEPT/AFTA sẽ minh họa rõ nét hơn tác động của FTA. Ý nghĩa của nghiên cứu là giúp các nhà hoạch định chính sách nhận diện rõ các lợi ích và rủi ro, từ đó xây dựng chiến lược hội nhập phù hợp, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh trong môi trường mở.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện khung pháp lý và chính sách hỗ trợ doanh nghiệp: Xây dựng và cập nhật hệ thống pháp luật liên quan đến FTA, đặc biệt là quy định về quy tắc xuất xứ, thủ tục hải quan và các biện pháp phi thuế quan nhằm giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Chủ thể thực hiện là Bộ Công Thương và Bộ Tư pháp, với lộ trình hoàn thiện trong vòng 2 năm.

2. Phát triển chiến lược nâng cao năng lực cạnh tranh ngành hàng xuất khẩu chủ lực: Tập trung hỗ trợ các ngành dệt may, thủy sản, nông sản chế biến để đa dạng hóa sản phẩm, nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng, tận dụng tốt các ưu đãi thuế quan trong FTA. Bộ Kế hoạch và Đầu tư phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn thực hiện trong 3-5 năm.

3. Tăng cường đào tạo và nâng cao nhận thức cho doanh nghiệp về FTA: Tổ chức các chương trình đào tạo, hội thảo về cơ hội, thách thức và cách thức tận dụng FTA, giúp doanh nghiệp hiểu rõ các cam kết và quy định để chủ động thích ứng. Bộ Công Thương và các hiệp hội doanh nghiệp chịu trách nhiệm, triển khai liên tục hàng năm.

4. Xây dựng chiến lược FTA tổng thể giai đoạn 2011-2020: Định hướng rõ ràng về ưu tiên đàm phán, thực thi và tận dụng các FTA, đồng thời phối hợp chính sách trong nước để giảm thiểu tác động tiêu cực, bảo vệ các ngành nhạy cảm. Chính phủ chủ trì, phối hợp các bộ ngành, hoàn thành chiến lược trong năm 2012.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng và hoàn thiện chính sách pháp luật, chiến lược hội nhập kinh tế quốc tế, giúp nâng cao hiệu quả thực thi các FTA.

2. Doanh nghiệp xuất nhập khẩu và đầu tư: Giúp doanh nghiệp hiểu rõ các cam kết trong FTA, tận dụng ưu đãi thuế quan, đồng thời nhận diện thách thức để điều chỉnh chiến lược kinh doanh phù hợp.

3. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực kinh tế quốc tế và luật thương mại: Cung cấp tài liệu tham khảo hệ thống về thực trạng và tác động của FTA đối với Việt Nam, làm cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo.

4. Sinh viên và học viên cao học chuyên ngành luật quốc tế, kinh tế quốc tế: Hỗ trợ nâng cao kiến thức chuyên sâu về FTA, các mô hình hội nhập kinh tế khu vực và quốc tế, cũng như các vấn đề pháp lý liên quan.

Câu hỏi thường gặp

1. FTA là gì và tại sao Việt Nam cần tham gia nhiều FTA?
   FTA là hiệp định giữa hai hoặc nhiều quốc gia nhằm giảm hoặc loại bỏ thuế quan và rào cản thương mại để thúc đẩy thương mại tự do. Việt Nam tham gia FTA để mở rộng thị trường xuất khẩu, thu hút đầu tư, nâng cao năng lực cạnh tranh và hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới.

2. Việt Nam đã tham gia những FTA nào quan trọng nhất?
   Việt Nam đã tham gia AFTA (ASEAN), ACFTA (ASEAN-Trung Quốc), AKFTA (ASEAN-Hàn Quốc), AJCEP (ASEAN-Nhật Bản), AANZFTA (ASEAN-Úc-New Zealand), AIFTA (ASEAN-Ấn Độ), cùng các FTA song phương với Nhật Bản, Chile và đang đàm phán với EU, TPP.

3. Tác động tích cực lớn nhất của FTA đối với Việt Nam là gì?
   FTA giúp tăng kim ngạch xuất nhập khẩu, thu hút FDI, thúc đẩy cải cách thể chế và nâng cao năng lực cạnh tranh doanh nghiệp. Ví dụ, kim ngạch thương mại Việt Nam - Hàn Quốc tăng trưởng bình quân trên 23% trong giai đoạn 2001-2010.

4. Những thách thức chính khi Việt Nam tham gia FTA là gì?
   Thách thức gồm thâm hụt thương mại với các đối tác lớn, cạnh tranh gay gắt từ hàng nhập khẩu, chi phí tuân thủ các quy định phức tạp về xuất xứ, và áp lực cải cách nhanh chóng các ngành sản xuất trong nước.

5. Làm thế nào để doanh nghiệp Việt Nam tận dụng tốt các FTA?
   Doanh nghiệp cần nâng cao năng lực quản lý, đa dạng hóa sản phẩm, hiểu rõ quy định về xuất xứ và thủ tục hải quan, đồng thời chủ động hợp tác, học hỏi công nghệ từ đối tác để tăng sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Kết luận

• FTA đã trở thành công cụ quan trọng thúc đẩy hội nhập kinh tế quốc tế và phát triển thương mại của Việt Nam từ năm 1996 đến nay.
• Việt Nam đã tham gia nhiều FTA khu vực và song phương với các lộ trình cắt giảm thuế quan linh hoạt, tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại và đầu tư.
• Tác động tích cực của FTA bao gồm tăng trưởng kim ngạch xuất nhập khẩu, thu hút FDI, thúc đẩy cải cách thể chế và nâng cao năng lực cạnh tranh.
• Thách thức gồm thâm hụt thương mại, cạnh tranh gay gắt, chi phí tuân thủ và áp lực cải cách các ngành sản xuất trong nước.
• Các bước tiếp theo cần tập trung hoàn thiện chính sách pháp luật, nâng cao năng lực doanh nghiệp và xây dựng chiến lược FTA tổng thể giai đoạn 2011-2020 để tận dụng tối đa lợi ích từ các FTA.

Hành động ngay hôm nay: Các nhà hoạch định chính sách và doanh nghiệp cần phối hợp chặt chẽ để xây dựng môi trường kinh doanh thuận lợi, đồng thời chủ động thích ứng với các cam kết FTA nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan về Hiệp định thương mại tự do - FTA - Chương 2: Thực trạng việc ký kết và gia nhập các FTA của Việt Nam và tác động của các FTA này đối với Việt Nam 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - Chương 3: Đề xuất những giải pháp hoàn thiện chính sách pháp luật của Việt Nam để tận dụng các lợi thế và hạn chế những tác động tiêu cực từ các Hiệp định thương mại tự do (FTA) Cuối cùng, tôi trân trọng cảm ơn Phó Giáo sư - Tiến sỹ Đoàn Năng đã tận tình hướng dẫn tôi trong suốt quá trình hoàn thành luận văn thạc sỹ này. Tôi cũng gửi lời cảm ơn đến toàn thể các thầy cô giáo Khoa luật trường Đại học quốc gia Hà Nội trong suốt hai năm học vừa qua đã truyền đạt và trang bị cho tôi những tri thức quý giá, không chỉ những kiến thức luật cơ bản, kiến thức chuyên môn luật quốc tế mà còn cả những bài học đạo đức và kinh nghiệm sống quý báu…làm hành trang cho tôi vững bước vào tương lai. Cảm ơn gia đình và bạn bè đã giúp đ , động viên tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận văn này. 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] hương 1 ổng quan về Hiệp định thương mại tự do – FTA 1.

Định nghĩa Hiệp định thương mại tự do (Free Trade Agreement gọi tắt là FTA) là văn bản ghi nhận sự thỏa thuận giữa hai hay nhiều chủ thể luật quốc tế về việc thực hiện chính sách thương mại tự do. Thương mại tự do là hàng hoá, dịch vụ, vốn, sức lao động tự do di chuyển qua biên giới. Chính sách thương mại tự do là chính sách thương mại Nhà nước không can thiệp trực tiếp vào hoạt động ngoại thương, mở cửa thị trường nội địa để cho hàng hoá, dịch vụ, vốn, sức lao động được tự do lưu thông giữa trong và ngoài nước tạo điều kiện cho thương mại quốc tế phát triển trên cơ sở quy luât tự do cạnh tranh. Thực chất của chính sách tự do thương mại là Nhà nước thực hiện chính sách mở cửa thị trường nội địa.

Trên thực tế có một số quan niệm về FTA. Cụ thể: Quan niệm truyền thống về FTA: Quan điểm về một Khu vực thương mại tự do (Free Trade Area) lần đầu tiên được đưa ra tại GATT 1947 trong Điều XXIV - điểm 8b như sau: “Một Khu vực Thương mại tự do được hiểu là một nhóm gồm hai hoặc nhiều các lãnh thổ thuế quan trong đó thuế và các quy định thương mại khác sẽ bị d bỏ đối với phần lớn các mặt hàng có xuất xứ từ các lãnh thổ đó và được trao đổi thương mại giữa các lãnh thổ thuế quan đó.” Ngoài ra tại điều XXIV-khoản 5 của hiệp định này cũng đã nêu rõ: “khu vực mậu dịch tự do được hình thành thông qua một hiệp định quá độ [interim agreement]”. Như vậy có thể thấy GATT 1947 mới chỉ nêu ra khái niệm về Khu vực Thương mại tự do tuy nhiên khi phân tích khái niệm này ta có thể thấy được tư tưởng của GATT về Hiệp định Thương mại tự do. Trong khái niệm này có những điểm chú ý: 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - Thứ nhất, trong một Khu vực Thương mại tự do thì các nước thành viên cam kết giảm thuế và các quy định thương mại khác.

- Thứ hai, đối tượng cắt giảm thuế và giảm các quy định thương mại khác là với các mặt hàng có xuất xứ từ các nước thành viên trong Khu vực Thương mại tự do. - Thứ ba, khái niệm này cho thấy GATT mới chủ yếu quan tâm đến thương mại hàng hóa. Đây cũng là điều dễ hiểu vì theo tiến trình lịch sử, quan hệ thương mại giữa các nước thời kỳ này chủ yếu tập trung vào trao đổi mua bán hàng hóa hữu hình. Qua đó có thể thấy quan niệm truyền thống về FTA mới chỉ dừng lại ở phạm vi thương mại hàng hóa hữu hình và mức độ cam kết tự do hóa mới chỉ dừng ở cắt giảm thuế quan và giảm thiểu một số quy định thương mại khác.

Quan niệm mới về FTA: Từ thập niên 1990 trở lại đây, khái niệm Hiệp định Thương mại tự do (FT A) đã được mở rộng hơn về phạm vi và sâu hơn về cam kết tự do hóa. Các FTA ngày nay không chỉ dừng lại ở phạm vi cam kết cắt giảm thuế quan và hàng rào phi thuế quan, mà hơn thế còn bao gồm nhiều vấn đề rộng hơn cả cam kết trong khuôn khổ GATT/WTO cũng như một loạt vấn đề thương mại mới mà WTO chưa có quy định. Phạm vi cam kết của các FTA “thế hệ mới” còn bao gồm những lĩnh vực như thuận lợi hóa thương mại, hoạt động đầu tư, mua sắm chính phủ, chính sách cạnh tranh (còn gọi là “những vấn đề Singapore”), các biện pháp phi thuế quan, thương mại dịch vụ, quyền sở hữu trí tuệ, cơ chế giải quyết tranh chấp, tiêu chuẩn và hợp chuẩn, lao động, môi trường, thậm chí còn gắn với những vấn đề như dân chủ, nhân quyền hay chống khủng bố… Khái niệm FTA được sử dụng rộng rãi ngày nay không còn được hiểu trong phạm vi hạn hẹp của những thỏa thuận hội nhập khu vực và song phương có cấp độ liên kết kinh tế “nông” của giai đoạn trước, mà đã được dùng để chỉ các thỏa thuận hội nhập kinh tế “sâu” giữa hai hay một nhóm nước với nhau. Ngoài ra trong một số trường hợp Hiệp định thương mại tự do có thể được gọi dưới một số tên gọi khác nhau như EPA (Hiệp định đối tác kinh tế) nhưng về bản chất vẫn không thay đổi.

12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Đặc điểm Các FTA sẽ ghi nhận cam kết của các bên ký kết sẽ tiến hành theo lộ trình việc cắt giảm và xóa bỏ hàng rào thuế quan cũng như phi thuế quan nhằm tiến tới việc thành lập một khu vưc mậu dịch tự do. Cam kết mở cửa thị trường mạnh và sâu của các bên tham gia (loại bỏ hoàn toàn nhiều dòng thuế nhập khẩu, mở cửa dịch vụ các vấn đề về hàng rào kỹ thuật chống bán phá giá,…) Các hiệp định thương mại có thể được thực hiện giữa hai nước riêng lẻ hoặc có thể đạt được giữa một khối thương mại và một quốc gia như Hiệp định thương mại tự do Liên minh châu Âu-Chi Lê. Nội dung cơ bản trong các Hiệp định thương mại tự do F 1.

ự do hóa thương mại hàng hóa Về thuế và các rào cản thương mại phi thuế: Trong các FTA một nội dung không thể thiếu đó là cam kết d bỏ các rào cản thuế quan và phi thuế đối với hàng hóa. Các bên cam kết dần dần xóa bỏ thuế quan, áp dụng mức thuế suất 0% đối với hầu hết các mặt hàng và thường quy định cụ thể các danh mục như: Danh mục hàng hóa d bỏ thuế ngay, Danh mục hàng hóa cắt giảm thuế dần dần với lộ trình cắt giảm thuế, Danh mục hàng nhạy cảm, Danh mục loại trừ không đưa vào cắt giảm. Hiện nay ngày càng có ít mặt hàng nằm trong danh sách loại trừ hơn, các mặt hàng trong danh sách loại trừ thường là nhóm hàng nông phẩm, những hàng hóa liên quan đến an ninh, văn hóa, phong tục tập quán của quốc gia. Còn lại hầu hết các mặt hàng thông thường đều nằm trong danh mục cắt giảm thuế.

Bên cạnh đưa ra các danh mục cắt giảm thuế cụ thể, FTA còn đưa ra lộ trình cụ thể cho việc thực hiện các cam kết trên của các nước thành viên. Lộ trình này được đàm phán dựa trên tiềm lực, khả năng tự do hóa của mỗi quốc gia và thậm chí là tính chất riêng của một số mặt hàng. 13 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Trong các FTA ngày nay, các cam kết không chỉ dừng lại ở việc quy định d bỏ các hàng rào thuế mà còn quy định cả về các biện pháp hạn chế định lượng và các rào cản kỹ thuật thương mại khác. Về xuất xứ hàng hóa: Một FTA thường bao gồm quy chế về xuất xứ hàng hóa.

Nội dung của quy chế này là quy định một hàm lượng nội địa nhất định. Hàng hóa nhập khẩu vào nước đối tác phải đáp ứng được tỷ lệ nội địa đó mới được hưởng những ưu đãi về thuế hơn so với hàng hóa từ nước thứ ba. Ngoài ra, FTA còn có thể có những quy định về mặt thủ tục hải quan nhằm đơn giản hóa thủ tục, hài hòa với những tiêu chuẩn quốc tế và từ đó tạo thuận lợi cho thông thương hàng hóa. FTA còn có thể đưa ra điều khoản về Thương mại không qua giấy tờ với mục đích khuyến khích phát triển thương mại điện tử giữa các bên.

ự do hóa thương mại dịch vụ FTA ngày nay thường bao gồm cả nội dung tự do hóa thương mại dịch vụ, có nghĩa là các nước tham gia hiệp định cam kết mở cửa thị trường dịch vụ cho nhau, tuy nhiên phạm vi và mức độ mở cửa lớn hay nhỏ trong các FTA còn tùy thuộc vào quốc gia tham gia ký kết. Các nước đang phát triển ký kết với nhau thì mức độ tự do hóa trong thương mại dịch vụ thường không cao bằng trong thương mại hàng hóa. Nhưng nếu FTA có sự tham gia của Mỹ hay một số nước phát triển khác thì thường đòi hỏi mức độ tự do hóa dịch vụ rất cao, thậm chí là đòi hỏi mở cửa tuyệt đối. ự do hóa đầu tư Các cam kết hướng tới tự do hóa đầu tư ngày càng xuất hiện nhiều trong các FTA, đặc biệt là các FTA có sự tham gia của các nước phát triển.

Nội dung của các cam kết này thường là quy định d bỏ các rào cản đối với nhà đầu tư của nước đối tác, tạo điều kiện thuận lợi cho họ ký kết đầu tư, ví dụ: bảo vệ các nhà đầu tư và hoạt động đầu tư, áp dụng quy chế đối xử quốc gia đối với các chủ đầu tư và hoạt động đầu tư, cấm các biện pháp cản trở đầu tư, đảm bảo bồi thường thỏa đáng trong trường hợp quốc hữu hóa, đảm bảo tự do lưu chuyển thanh khoản… 14 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. húc đẩy hợp tác kinh tế giữa các nước tham gia ký kết hiệp định Trong một FTA, một nội dung thường thấy nữa đó là các thỏa thuận hợp tác trong nhiều lĩnh vực nhằm thúc đẩy quan hệ và hợp tác kinh tế giữa các nước đối tác.