Tác Động Của Công Nghệ Tài Chính (Fintech) Đến Hiệu Quả Hoạt Động Của Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam

Khám phá tác động của công nghệ tài chính fintech đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại tại Việt Nam trong bài viết này.

• Tác giả: Nguyễn Kim Phượng
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Thu Thủy
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Ngân hàng
• Đề tài: Tác Động Của Fintech Đến Hiệu Quả Hoạt Động Của Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CÔNG NGHỆ TÀI CHÍNH (FINTECH) VÀ TÁC ĐỘNG CỦA FINTECH ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. Tổng quan về công nghệ tài chính (Fintech)
• 1.2. Khái niệm Fintech
• 1.3. Lịch sử hình thành và phát triển của Fintech
• 1.4. Các sản phẩm – dịch vụ nổi bật của Fintech
• 1.5. Fintech tại các ngân hàng thương mại
• 1.6. Ngân hàng hợp tác với công ty Fintech
• 1.7. Ngân hàng tự ứng dụng Fintech vào các sản phẩm dịch vụ tài chính truyền thống
• 1.8. Hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại
• 1.9. Khái niệm hiệu quả hoạt động của NHTM
• 1.10. Đo lường hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại
• 1.11. Nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại
• 1.11.1. Môi trường bên ngoài
• 1.11.2. Môi trường bên trong
• 1.12. Lý luận về tác động của Fintech đến hiệu quả hoạt động NHTM
• 1.13. Tác động của Fintech đến chỉ số ROA, ROE của ngân hàng thương mại
• 1.14. Tác động của Fintech đến sản phẩm, kênh phân phối truyền thống và hoạt động kinh doanh trung gian của ngân hàng thương mại
• 2. CHƯƠNG 2: ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA FINTECH ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TẠI VIỆT NAM
• 2.1. Hệ sinh thái Fintech tại Việt Nam
• 2.2. Fintech tại các ngân hàng thương mại ở Việt Nam
• 2.3. Ngân hàng hợp tác với công ty Fintech
• 2.4. Ngân hàng tự ứng dụng Fintech vào các sản phẩm dịch vụ tài chính truyền thống
• 2.5. Tác động của Fintech đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 2.6. Mô hình nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu
• 2.6.1. Mô hình nghiên cứu
• 2.6.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.7. Kết quả nghiên cứu
• 2.7.1. Thống kê mô tả
• 2.7.2. Kết quả nghiên cứu
• 2.7.3. Thảo luận kết quả
• 3. CHƯƠNG 3: KHUYẾN NGHỊ GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY HOẠT ĐỘNG HỢP TÁC VÀ ỨNG DỤNG FINTECH TRONG LĨNH VỰC NGÂN HÀNG
• 3.1. Định hướng phát triển Fintech trên thị trường tài chính Việt Nam
• 3.2. Khuyến nghị đối với Chính Phủ và Ngân hàng Nhà nước
• 3.3. Khuyến nghị đối với các ngân hàng thương mại trong hệ thống
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Fintech Tác Động Đến Ngân Hàng TM Việt Nam

Bài viết này tập trung phân tích tác động của Fintech đến hiệu quả hoạt động của các Ngân hàng thương mại Việt Nam. Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ tài chính (Fintech) đã tạo ra những thay đổi đáng kể trong ngành ngân hàng. Chuyển đổi số ngân hàng không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu bắt buộc để tồn tại và phát triển. Các NHTM Việt Nam đang đối mặt với cả cơ hội và thách thức từ sự trỗi dậy của Fintech. Bài viết sẽ đi sâu vào phân tích những ảnh hưởng này, từ đó đưa ra những khuyến nghị giúp các ngân hàng tận dụng tối đa lợi thế và giảm thiểu rủi ro. Theo nghiên cứu của Nguyễn Kim Phượng (2022), Fintech không chỉ đổi mới cách thức phân phối sản phẩm dịch vụ mà còn góp phần nâng cao chất lượng đời sống người dân.

1.1. Định Nghĩa và Đặc Điểm Nổi Bật của Fintech

Fintech (Financial Technology) là sự kết hợp giữa tài chính và công nghệ, sử dụng các ứng dụng công nghệ để cải thiện và tự động hóa các dịch vụ tài chính. Các đặc điểm nổi bật của Fintech bao gồm: tính tiện lợi, tốc độ, chi phí thấp, khả năng tiếp cận rộng rãi và cá nhân hóa dịch vụ. Công nghệ tài chính bao gồm nhiều lĩnh vực khác nhau, từ thanh toán điện tử, cho vay ngang hàng đến quản lý tài sản cá nhân và Blockchain trong ngân hàng. Sự phát triển của Fintech đã tạo ra một cuộc cách mạng trong ngành tài chính, buộc các ngân hàng truyền thống phải thay đổi để thích ứng.

1.2. Đo lường Hiệu Quả Hoạt Động của Ngân Hàng Thương Mại

Hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại (NHTM) thường được đo lường bằng các chỉ số tài chính như ROA (Return on Assets), ROE (Return on Equity), NIM (Net Interest Margin), năng suất ngân hàng, doanh thu ngân hàng và lợi nhuận ngân hàng. ROA phản ánh khả năng sinh lời trên mỗi đồng tài sản, ROE cho biết khả năng sinh lời trên mỗi đồng vốn chủ sở hữu, còn NIM thể hiện chênh lệch giữa lãi suất cho vay và lãi suất huy động. Việc theo dõi và phân tích các chỉ số này giúp ngân hàng đánh giá được hiệu quả hoạt động và đưa ra các quyết định kinh doanh phù hợp.

1.3. Tóm Tắt Tác Động Của Fintech Đến Hoạt Động NHTM

Fintech tác động đến hiệu quả hoạt động của NHTM thông qua nhiều kênh khác nhau. Một mặt, Fintech giúp ngân hàng giảm chi phí hoạt động, tăng cường khả năng tiếp cận khách hàng và cải thiện trải nghiệm khách hàng. Mặt khác, Fintech cũng tạo ra những thách thức như cạnh tranh gay gắt từ các công ty Fintech, rủi ro an ninh mạng và yêu cầu thay đổi mô hình kinh doanh. Các NHTM cần chủ động ứng dụng Fintech, đồng thời quản lý rủi ro và tuân thủ các quy định pháp luật.

II. Fintech Tại Việt Nam Cơ Hội Thách Thức Cho Ngân Hàng

Sự phát triển của Fintech tại Việt Nam đang diễn ra với tốc độ nhanh chóng, tạo ra một thị trường đầy tiềm năng nhưng cũng không ít thách thức cho các ngân hàng thương mại. Với dân số trẻ, tỷ lệ sử dụng internet và điện thoại thông minh cao, Việt Nam là một thị trường màu mỡ cho các dịch vụ tài chính số. Tuy nhiên, khung pháp lý cho Fintech vẫn còn chưa hoàn thiện, tạo ra những rào cản cho sự phát triển bền vững. Các ngân hàng cần chủ động hợp tác với các công ty Fintech, đồng thời tham gia vào quá trình xây dựng chính sách để tạo ra một môi trường kinh doanh công bằng và minh bạch.

2.1. Hệ Sinh Thái Fintech Việt Nam Tổng Quan và Phân Loại

Hệ sinh thái Fintech tại Việt Nam bao gồm nhiều thành phần khác nhau, từ các công ty khởi nghiệp Fintech đến các ngân hàng, các tổ chức tài chính và các cơ quan quản lý nhà nước. Các công ty Fintech có thể được phân loại theo nhiều tiêu chí khác nhau, như lĩnh vực hoạt động (thanh toán, cho vay, quản lý tài sản...), quy mô và giai đoạn phát triển. Một số công ty Fintech nổi bật tại Việt Nam bao gồm Momo, VNPay, ZaloPay... Các công ty này đang cạnh tranh trực tiếp với các ngân hàng trong một số lĩnh vực nhất định, nhưng cũng có thể hợp tác với ngân hàng để cung cấp các dịch vụ tài chính tốt hơn cho khách hàng.

2.2. Thách Thức Từ Fintech Cạnh Tranh Rủi Ro Quy Định Pháp Luật

Fintech mang đến những thách thức không nhỏ cho các NHTM truyền thống. Sự cạnh tranh từ các công ty Fintech buộc ngân hàng phải đổi mới và cải thiện dịch vụ. Rủi ro Fintech như rủi ro an ninh mạng, rủi ro hoạt động và rủi ro pháp lý cũng là một vấn đề đáng quan tâm. Ngoài ra, quy định pháp luật về Fintech vẫn còn chưa hoàn thiện, tạo ra những bất ổn cho các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực này. Các ngân hàng cần chủ động quản lý rủi ro và tuân thủ các quy định pháp luật để đảm bảo hoạt động kinh doanh an toàn và hiệu quả.

2.3. Cơ Hội Hợp Tác Ngân Hàng và Fintech Cùng Phát Triển Bền Vững

Thay vì coi Fintech là đối thủ cạnh tranh, các ngân hàng có thể hợp tác với các công ty Fintech để tạo ra những giá trị mới cho khách hàng. Hợp tác giữa ngân hàng và Fintech có thể mang lại nhiều lợi ích, như tiếp cận công nghệ mới, mở rộng thị trường, cải thiện trải nghiệm khách hàng và giảm chi phí hoạt động. Các NHTM có thể hợp tác với các công ty Fintech trong nhiều lĩnh vực khác nhau, như thanh toán, cho vay, quản lý tài sản và bảo hiểm. Sự hợp tác này cần dựa trên sự tin tưởng, minh bạch và chia sẻ lợi ích.

III. Cách Fintech Tác Động Hiệu Quả Hoạt Động Ngân Hàng Việt Nam

Fintech có tác động đáng kể đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại Việt Nam, cả về mặt tích cực và tiêu cực. Một trong những tác động lớn nhất là giảm chi phí hoạt động thông qua tự động hóa quy trình và tối ưu hóa nguồn lực. Đồng thời, Fintech cũng giúp ngân hàng mở rộng khả năng tiếp cận khách hàng, đặc biệt là ở các khu vực nông thôn và vùng sâu vùng xa. Nghiên cứu của Nguyễn Kim Phượng (2022) cho thấy Fintech đã góp phần cải thiện đáng kể năng lực cạnh tranh của các ngân hàng truyền thống trong công cuộc đổi mới tài chính.

3.1. Giảm Chi Phí Hoạt Động Tự Động Hóa và Tối Ưu Hóa Quy Trình

Fintech giúp các ngân hàng giảm chi phí hoạt động thông qua tự động hóa các quy trình thủ công, giảm thiểu giấy tờ và tối ưu hóa nguồn nhân lực. Các giải pháp Fintech như trí tuệ nhân tạo (AI) trong ngân hàng, dữ liệu lớn (Big Data) trong ngân hàng và chuyển đổi số ngân hàng cho phép ngân hàng tự động hóa các quy trình như xử lý giao dịch, đánh giá rủi ro tín dụng và quản lý khách hàng. Việc này giúp ngân hàng tiết kiệm chi phí, tăng năng suất và cải thiện hiệu quả hoạt động.

3.2. Mở Rộng Khả Năng Tiếp Cận Khách Hàng Dịch Vụ Tài Chính Số

Fintech giúp các ngân hàng mở rộng khả năng tiếp cận khách hàng, đặc biệt là ở các khu vực nông thôn và vùng sâu vùng xa, nơi mà việc tiếp cận các dịch vụ ngân hàng truyền thống còn gặp nhiều khó khăn. Các dịch vụ tài chính số như ngân hàng số, thanh toán điện tử, cho vay ngang hàng (P2P Lending) và ví điện tử cho phép khách hàng thực hiện các giao dịch tài chính một cách dễ dàng và thuận tiện, bất kể họ ở đâu. Điều này giúp ngân hàng tiếp cận được một lượng lớn khách hàng tiềm năng và tăng cường tăng trưởng tín dụng.

3.3. Cải Thiện Trải Nghiệm Khách Hàng Cá Nhân Hóa và Tiện Lợi

Fintech giúp các ngân hàng cải thiện trải nghiệm khách hàng thông qua việc cung cấp các dịch vụ tài chính cá nhân hóa và tiện lợi. Các giải pháp Fintech như dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo cho phép ngân hàng thu thập và phân tích dữ liệu khách hàng để hiểu rõ hơn nhu cầu và sở thích của họ. Từ đó, ngân hàng có thể cung cấp các sản phẩm và dịch vụ tài chính phù hợp với từng khách hàng, tạo ra sự hài lòng và trung thành từ phía khách hàng.

IV. Nghiên Cứu Thực Tiễn Về Tác Động Fintech Lên Ngân Hàng VN

Nghiên cứu thực tiễn về tác động của Fintech lên hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại Việt Nam cho thấy rằng Fintech có tác động tích cực đến ROA và ROE của ngân hàng. Tuy nhiên, tác động này còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, như quy mô của ngân hàng, mức độ ứng dụng Fintech và môi trường kinh doanh. Các ngân hàng lớn, có mức độ ứng dụng Fintech cao và hoạt động trong môi trường kinh doanh thuận lợi thường có hiệu quả hoạt động tốt hơn. Dẫn chứng từ khóa luận tốt nghiệp của Nguyễn Kim Phượng (2022), mô hình hồi quy kiểm định sự hiện diện của công ty Fintech tác động đến ROA, ROE của ngân hàng.

4.1. Mô Hình Nghiên Cứu Kiểm Định Tác Động Của Fintech Đến ROA ROE

Mô hình nghiên cứu thường sử dụng các biến độc lập liên quan đến Fintech, như số lượng giao dịch thanh toán điện tử, số lượng khách hàng sử dụng dịch vụ ngân hàng số và mức độ đầu tư vào công nghệ tài chính. Các biến phụ thuộc là ROA và ROE, hai chỉ số quan trọng để đo lường hiệu quả hoạt động của ngân hàng. Mô hình cũng cần kiểm soát các yếu tố khác có thể ảnh hưởng đến ROA và ROE, như quy mô của ngân hàng, tỷ lệ nợ xấu và môi trường kinh doanh.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Fintech Tác Động Tích Cực Đến Lợi Nhuận

Kết quả nghiên cứu thường cho thấy rằng Fintech có tác động tích cực đến ROA và ROE của ngân hàng. Điều này có nghĩa là Fintech giúp ngân hàng tăng cường khả năng sinh lời trên mỗi đồng tài sản và mỗi đồng vốn chủ sở hữu. Tuy nhiên, tác động này có thể khác nhau tùy thuộc vào từng ngân hàng và từng giai đoạn thời gian. Một số nghiên cứu cũng cho thấy rằng Fintech có thể làm giảm chi phí hoạt động và tăng cường khả năng cạnh tranh của ngân hàng.

4.3. Thảo Luận Kết Quả Yếu Tố Ảnh Hưởng và Hạn Chế Của Nghiên Cứu

Kết quả nghiên cứu cần được thảo luận một cách cẩn thận để hiểu rõ hơn về tác động của Fintech lên hiệu quả hoạt động của ngân hàng. Cần phân tích các yếu tố có thể ảnh hưởng đến kết quả, như quy mô của ngân hàng, mức độ ứng dụng Fintech, môi trường kinh doanh và khung pháp lý. Đồng thời, cũng cần nhận diện các hạn chế của nghiên cứu, như dữ liệu chưa đầy đủ, mô hình chưa hoàn thiện và phương pháp nghiên cứu chưa tối ưu.

V. Giải Pháp Thúc Đẩy Hợp Tác Fintech Trong Lĩnh Vực Ngân Hàng

Để thúc đẩy hoạt động hợp tác và ứng dụng Fintech trong lĩnh vực ngân hàng, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính phủ, ngân hàng nhà nước, các ngân hàng thương mại và các công ty Fintech. Chính phủ cần tạo ra một khung pháp lý rõ ràng và minh bạch cho Fintech, đồng thời hỗ trợ các doanh nghiệp Fintech phát triển. Ngân hàng nhà nước cần xây dựng các chính sách khuyến khích chuyển đổi số ngân hàng và quản lý rủi ro liên quan đến Fintech. Các ngân hàng thương mại cần chủ động hợp tác với các công ty Fintech và đầu tư vào công nghệ mới.

5.1. Khuyến Nghị Cho Chính Phủ Ngân Hàng Nhà Nước

Khuyến nghị quan trọng nhất là xây dựng và hoàn thiện khung pháp lý cho Fintech, bao gồm các quy định về cấp phép, quản lý rủi ro, bảo vệ người tiêu dùng và chống rửa tiền. Ngân hàng nhà nước cần chủ động nghiên cứu và áp dụng các công nghệ mới, như Blockchain trong ngân hàng và trí tuệ nhân tạo, để nâng cao hiệu quả quản lý và giám sát. Chính phủ cần hỗ trợ các doanh nghiệp Fintech thông qua các chính sách ưu đãi về thuế, vốn và đào tạo nhân lực.

5.2. Khuyến Nghị Cho Các Ngân Hàng Thương Mại Đầu Tư và Hợp Tác

Các ngân hàng thương mại cần tăng cường đầu tư vào công nghệ mới, đặc biệt là các công nghệ liên quan đến Fintech. Ngân hàng cần chủ động hợp tác với các công ty Fintech để tận dụng lợi thế của cả hai bên. Cần chú trọng đến việc đào tạo và phát triển nguồn nhân lực có kỹ năng về công nghệ tài chính. Ngân hàng cần xây dựng các chiến lược chuyển đổi số ngân hàng phù hợp với đặc điểm và mục tiêu kinh doanh của mình.

5.3. Giải Pháp Bảo Mật và An Toàn Trong Giao Dịch Fintech

Bảo mật ngân hàng và an toàn trong giao dịch Fintech là một yếu tố quan trọng để đảm bảo sự tin tưởng của khách hàng. Cần áp dụng các biện pháp bảo mật tiên tiến, như mã hóa dữ liệu, xác thực đa yếu tố và giám sát giao dịch. Ngân hàng và công ty Fintech cần phối hợp chặt chẽ để phòng ngừa và ứng phó với các cuộc tấn công mạng. Cần nâng cao nhận thức của khách hàng về các rủi ro an ninh mạng và hướng dẫn họ cách bảo vệ tài khoản và thông tin cá nhân.

VI. Kết Luận Tương Lai Của Fintech Trong Ngành Ngân Hàng VN

Tóm lại, Fintech có tác động sâu sắc đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại Việt Nam. Để tận dụng tối đa lợi ích của Fintech và giảm thiểu rủi ro, các ngân hàng cần chủ động chuyển đổi số ngân hàng, hợp tác với các công ty Fintech và tuân thủ các quy định pháp luật. Tương lai của Fintech trong ngành ngân hàng Việt Nam hứa hẹn nhiều điều thú vị, với sự phát triển của các công nghệ mới và sự thay đổi trong hành vi khách hàng.

6.1. Tóm Tắt Các Tác Động Chính Của Fintech Lên NHTM

Fintech giúp ngân hàng giảm chi phí hoạt động, mở rộng khả năng tiếp cận khách hàng, cải thiện trải nghiệm khách hàng, tăng cường khả năng cạnh tranh và tạo ra các sản phẩm và dịch vụ tài chính mới. Tuy nhiên, Fintech cũng mang đến những thách thức như cạnh tranh gay gắt, rủi ro an ninh mạng và yêu cầu thay đổi mô hình kinh doanh. Các ngân hàng cần chủ động quản lý rủi ro và tuân thủ các quy định pháp luật để đảm bảo hoạt động kinh doanh an toàn và hiệu quả.

6.2. Dự Báo Xu Hướng Phát Triển Fintech Trong Ngành Ngân Hàng

Trong tương lai, Fintech sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ trong ngành ngân hàng, với sự xuất hiện của các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, Blockchain và dữ liệu lớn. Các ngân hàng sẽ ngày càng hợp tác chặt chẽ hơn với các công ty Fintech để tạo ra những sản phẩm và dịch vụ tài chính sáng tạo và tiện lợi hơn cho khách hàng. Trải nghiệm khách hàng sẽ trở thành yếu tố quan trọng nhất để phân biệt giữa các ngân hàng. Chính sách hỗ trợ Fintech từ chính phủ sẽ đóng vai trò quan trọng.

6.3. Đề Xuất Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Fintech và Ngân Hàng

Các nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc đánh giá tác động của Fintech đến các khía cạnh khác của ngành ngân hàng, như tăng trưởng tín dụng, nợ xấu và ổn định tài chính. Các nghiên cứu cũng có thể tập trung vào việc phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến sự thành công của các mô hình hợp tác giữa ngân hàng và Fintech. Ngoài ra, cần có các nghiên cứu sâu hơn về quy định pháp luật về Fintech và các giải pháp bảo mật ngân hàng trong môi trường Fintech.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CÔNG NGHỆ TÀI CHÍNH (FINTECH) VÀ TÁC ĐỘNG CỦA FINTECH ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tổng quan về công nghệ tài chính (Fintech): 1. Khái niệm Fintech: Ủy ban Basel (2018) đã chấp nhận một định nghĩa của Ban An toàn Tài chính (Financial Stability Board – FSB) từ năm 2016 về Fintech, qua đó “Fintech là các sáng tạo về công nghệ tài chính có thể cho phép hình thành các mô hình kinh doanh, các ứng dụng, các tiến trình hay sản phẩm mới có thể mang đến những tác động quan trọng cho thị trường tài chính, cho các thể chế và cho việc cung ứng dịch vụ tài chính”. Điểm đáng quan tâm trong định nghĩa trên của FSB là Fintech không chỉ là các hoạt động của riêng công ty Fintech, mà còn là hoạt động của các ngân hàng hiện hữu.

Định nghĩa này cũng hữu ích trong việc phân tích các cơ sở cho các chiến lược hợp tác, hay cạnh tranh giữa các doanh nghiệp Fintech và ngân hàng. Fintech tác động mạnh mẽ tới hệ sinh thái tài chính - ngân hàng, bao gồm cung, cầu, hệ thống hỗ trợ và khung pháp lý. Trong đó, hệ thống ngân hàng truyền thống chịu tác động nhiều nhất, cả về nghiệp vụ và quản trị (Nguyễn Đình Hoàn và Lê Thị Mai Anh, 2019). Theo các tác giả Maoyong Cheng, Yang Qu (2020), Qun Zhao và cộng sự (2019), Rui Wang và cộng sự (2020), Nguyễn Đình Hoàn và Lê Thị Mai Anh (2019), Nguyen Thi Kim Lien và cộng sự (2020), Julia Kagan (2020), Sean Peek (2020), Pham Ha Thanh, Doan Minh Duc, Nguyen Hoang Hien (2022), “Fintech” là sự kết hợp giữa hai từ “Finance” và “Technology”, “Tài chính” và “Công nghệ”, tức là hoạt động ứng dụng các công nghệ mới vào trong sản phẩm dịch vụ tài chính truyền thống nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm dịch vụ với chi phí rẻ hơn.

Công nghệ mới ở đây bao gồm điện toán đám mây, trí tuệ nhân tạo (AI - Artificial Intelligence), dữ liệu lớn (Big data), công nghệ Blockchain, công nghệ Internet. Sự kết hợp này thỏa mãn nhu cầu người tiêu dùng với các sản phẩm dịch vụ sáng tạo hơn bao gồm ngân hàng trực tuyến, ứng dụng thanh toán di động, tiền điện tử, cho vay ngang hàng (peer-to- peer lending), huy động vốn từ cộng đồng, quản lý tài sản,… Các dịch vụ này có thể được hình thành dựa trên những ý tưởng sáng tạo mới hoặc cũ nhưng sẽ được cung 11 cấp theo cách mới với mục đích đơn giản hóa các thủ tục giao dịch, cải thiện khả năng tiếp cận các dịch vụ tài chính của khách hàng (Gomber và cộng sự, 2017; Milian, Spinola, & Carvalho, 2019; Phan, Nguyen, & Bui, 2019). Có thể thấy được, hầu hết các tác giả đều có nét nhận định tương đồng với định nghĩa “Fintech” của Ban An toàn Tài chính (Financial Stability Board – FSB) năm 2016. Một số tác giả khác như Wesley-James (2015), Schueffel (2016), Navaretti et al.

(2018), Max Bömer, Hannes Maxin (2018), Yixuan Li và cộng sự (2019), Taisiia Zinakova (2020) lại định nghĩa “FinTech” là các công ty cung cấp công nghệ cho ngân hàng và tài chính doanh nghiệp, thị trường vốn, phân tích dữ liệu tài chính, thanh toán và quản lý tài chính cá nhân, các công ty này áp dụng công nghệ để cải thiện hoạt động tài chính và được phân loại theo loại hình kinh doanh chẳng hạn như các công ty thanh toán FinTech và các công ty cho vay FinTech. Ngày nay, Fintech đã mở rộng ra không chỉ là một công ty khởi nghiệp. Nó trở thành vô số các công ty cung cấp nhiều loại dịch vụ ngân hàng và hoạt động ở khắp mọi nơi. Fintech gần đây đã trở thành chương trình phát triển chính của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á- ASEAN (Alice Yong-Zheng Huong và cộng sự, 2019).

Không cùng quan điểm với các tác giả kể trên, Vasiljeva và Lukanova (2016) đã cô đọng các định nghĩa về “Fintech” từ nhiều nguồn và đề xuất định nghĩa của thuật ngữ như sau: FinTech là một ngành theo định hướng thu xếp các dịch vụ tài chính cho các cá nhân và ngành công nghiệp tư nhân với mục đích cung cấp các giải pháp hướng đến khách hàng theo cách hiệu quả nhất và với chi phí thấp nhất có thể, đảm bảo điều này thông qua đổi mới và công nghệ. Trong khi đó Freedman (2006) lại tuyên bố rằng FinTech kết hợp các mô hình toán học, thống kê, máy tính và kinh tế với các hệ thống tin tức và phân tích, bổ sung các hệ thống tin nhắn, giao dịch, xử lý đơn đặt hàng và thanh toán vào giai đoạn phát triển thứ hai. Theo định nghĩa của Lee và Teo (2015), FinTech là “các sản phẩm hoặc dịch vụ tài chính sáng tạo được cung cấp thông qua công nghệ”. Theo Đặng Thị Ngọc Lan (2018), khái niệm Fintech được bắt nguồn từ đầu những năm 1990, do Citigroup khởi sướng được gọi là “Hiệp hội Công nghệ Dịch vụ Tài chính” và chỉ đến năm 2014 mới thực sự thu hút được sự quan tâm của các nhà 12 quản lý, số lượng người tham gia ngày càng đông.

Hasnan Baber (2020) lại chỉ ra rằng thuật ngữ FinTech có nguồn gốc từ năm 1866 được Citigroup sử dụng trong một dự án được gọi là “Tổ chức Công nghệ Dịch vụ Tài chính”. Cho đến thời điểm tác giả thực hiện bài nghiên cứu này, trên thế giới vẫn chưa có một định nghĩa hay khái niệm chính xác nhất dành cho “Fintech”. Bài nghiên cứu sẽ sử dụng định nghĩa của Ban An toàn Tài chính (Financial Stability Board – FSB) từ năm 2016, nhóm tác giả Maoyong Cheng, Yang Qu (2020), Qun Zhao và cộng sự (2019), Rui Wang và cộng sự (2020), Nguyễn Đình Hoàn, Lê Thị Mai Anh (2019), Nguyen Thi Kim Lien và cộng sự (2020), Julia Kagan (2020), Sean Peek (2020), Pham Ha Thanh, Doan Minh Duc, Nguyen Hoang Hiep (2022), nhóm tác giả Wesley-James (2015), Schueffel (2016), Navaretti et al. (2018), Max Bömer, Hannes Maxin (2018), Yixuan Li và cộng sự (2019), Taisiia Zinakova (2020) để làm định nghĩa cho “Fintech” được nhắc đến trong bài.

Tóm lại, bài nghiên cứu tổng hợp định nghĩa từ các nghiên cứu đi trước và đưa ra khái niệm “Fintech” được sử dụng trong bài như sau: “Fintech” đề cập đến hoạt động ứng dụng các công nghệ mới vào trong sản phẩm dịch vụ tài chính truyền thống nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm dịch vụ với chi phí rẻ hơn; “Fintech” là các công ty cung cấp công nghệ cho ngân hàng và tài chính doanh nghiệp, thị trường vốn, phân tích dữ liệu tài chính, thanh toán và quản lý tài chính cá nhân, các công ty này áp dụng công nghệ để cải thiện hoạt động tài chính và được phân loại theo loại hình kinh doanh chẳng hạn như các công ty thanh toán Fintech và các công ty cho vay Fintech. Trong phần mô hình đánh giá tác động của Fintech đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại ở phần sau của bài nghiên cứu, tác giả đã đo lường biến độc lập Fintech bằng logarit tự nhiên số công ty Fintech hiện diện trong năm bằng cách dựa vào định nghĩa “Fintech” là các công ty cung cấp công nghệ, áp dụng công nghệ để cải thiện hoạt động tài chính. Lịch sử hình thành và phát triển của Fintech: Theo Arner và cộng sự (2015) phân tích lịch sử Fintech và phân loại kỷ nguyên mà nó đã phát triển, Fintech đã phát triển qua 3 mốc chính: Fintech 1.0 (1866–1967): thời đại này đã tuyên bố kết nối các dịch vụ tài chính với công nghệ nhưng nó vẫn 13 còn mang tính thủ công; Fintech 2.0 (1967-2008): kỷ nguyên này được đánh dấu bằng sự chuyển đổi ngành tài chính sang kỹ thuật số; Fintech 3.0 (2008 - nay): thời đại này cung cấp giải pháp tài chính trực tiếp cho khách hàng thay vì cung cấp hỗ trợ ngân hàng về mặt công nghệ và biến nền kinh tế không dùng tiền mặt. Đồng quan điểm về 3 mốc thời gian phát triển chính của Fintech, Mercurius Broto Legowo và cộng sự (2021) cũng nhận định Fintech 1.

Tuy nhiên, tác giả có hướng khai thác khác, Mercurius Broto Legowo và cộng sự (2021) phân tích lịch sử phát triển Fintech theo 3 giai đoạn: Fintech trong quá khứ (Fintech 1.0): Trong thời đại này, cộng đồng bắt đầu được giới thiệu các máy ATM đã trở thành bước chuyển đổi từ ngành công nghiệp tương tự sang kỹ thuật số (Prawirasasra, 2018); Fintech ở hiện tại (Fintech 2.0): Ở thời đại phát triển này, Máy rút tiền tự động (ATM) là một trong những đổi mới công nghệ đang diễn ra trong lĩnh vực tài chính thế giới (Prawirasasra, 2018); Fintech trong tương lai (Fintech 3.5): Cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 đã diễn ra và tác động đến ngành tài chính ngân hàng (Prawirasasra, 2018). Trong kỷ nguyên Fintech 3.0, công nghệ mới nhất đang phát triển như Internet và Internet vạn vật (IoT), ngược lại, hướng tới kỷ nguyên Fintech 3.5, ngày càng nhiều công nghệ Phân tích dữ liệu sẽ phát triển trong ngành ngân hàng. Đặng Thị Ngọc Lan (2018) có sự thay đổi nhỏ về thời gian phát triển Fintech nhưng vẫn không quá khác biệt so với hai tác giả trên.0 (1866-1987): Sự ra mắt của máy tính và máy ATM vào năm 1967; Fintech 2.0 (1987-2008) là giai đoạn phát triển các dịch vụ tài chính kỹ thuật số truyền thống. Một trong những hình ảnh mang tính biểu tượng trong giai đoạn này là chiếc điện thoại di động đầu tiên được giới thiệu ở mỹ lần đầu tiên; Fintech 3.0 (2009 – nay): Một sự thay đổi tư duy đã xảy ra từ quan điểm của những nhà cung cấp dịch vụ tài chính đối với khách hàng bán lẻ.

Sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008, sự liên kết giữa các thị trường tài chính đã tạo ra nhiều yếu tố hỗ trợ cho những người tham gia thị trường này có nhiều điều kiện để sáng tạo các sản phẩm dịch vụ tài chính. Trái ngược hẳn với các tác giả trên, Maoyong Cheng, Yang Qu (2020) chỉ ra có 3 giai đoạn phát triển Fintech: Giai đoạn đầu tiên (trước năm 2010): là giai đoạn 14 tài chính Internet, được thể hiện bằng sự kết hợp ban đầu của tài chính và Internet; Giai đoạn thứ hai (2011-2015): là giai đoạn tài chính Internet di động. Vào thời điểm này, sự xuất hiện của điện thoại thông minh đã cải thiện rất nhiều hiệu quả của công nghệ Internet, nâng cao sự phát triển của công nghệ Internet di động; Giai đoạn thứ ba (sau năm 2015): là sự kết hợp giữa tài chính và các công nghệ mới nổi, chẳng hạn như công nghệ trí tuệ nhân tạo, công nghệ blockchain, công nghệ điện toán đám mây và công nghệ dữ liệu lớn.