Luận văn thạc sĩ hoạt động cho vay ngang hàng p2p lending kinh nghiệm phát triển trên thế giới và bài học kinh nghiệm cho việt nam

Chuyên đề nghiên cứu Kinh nghiệm phát triển cho vay ngang hàng P2P Lending trên thế giới và bài học cho, cập nhật xu hướng mới, giá trị tham khảo cao

• Tác giả: Trần Thu Phương
• Người hướng dẫn: TS Trần Thị Lương Bình
• Trường học: Trường Đại Học Ngoại Thương
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Kinh Nghiệm Phát Triển Cho Vay Ngang Hàng P2P Lending Trên Thế Giới Và Bài Học Cho Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG CHO VAY NGANG HÀNG
• 1.1. Tổng quan về Cho vay ngang hàng
• 1.2. Lịch sử phát triển
• 1.3. Vai trò và chức năng của Cho vay ngang hàng
• 1.4. Quy trình Cho vay ngang hàng
• 1.5. Các nhân tố tác động tới hoạt động CVNH
• 1.5.1. Nhân tố khách quan
• 1.5.2. Nhân tố chủ quan
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG CHO VAY NGANG HÀNG TẠI MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI
• 2.1. Thực trạng phát triển hoạt động Cho vay ngang hàng tại Anh
• 2.2. Thực trạng phát triển hoạt động Cho vay ngang hàng tại Mỹ
• 2.3. Thực trạng phát triển hoạt động Cho vay ngang hàng tại Trung Quốc
• 2.4. Đánh giá chung về kinh nghiệm phát triển hoạt động CVNH tại Anh, Mỹ và Trung Quốc
• 2.4.1. Những thành tựu đã đạt được
• 2.4.2. Những hạn chế và nguyên nhân
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG CHO VAY NGANG HÀNG TẠI VIỆT NAM
• 3.1. Thực trạng hoạt động Cho vay ngang hàng tại Việt Nam
• 3.2. Bài học kinh nghiệm từ quá trình nghiên cứu hoạt động Cho vay ngang hàng trên thế giới
• 3.3. Thuận lợi và khó khăn trong việc vận dụng các bài học kinh nghiệm vào việc phát triển hoạt động Cho vay ngang hàng tại Việt Nam
• 3.4. Giải pháp phát triển hoạt động Cho vay ngang hàng tại Việt Nam
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về cho vay ngang hàng

Cho vay ngang hàng (P2P Lending) là một mô hình tài chính mới, kết nối trực tiếp người cho vay và người vay thông qua nền tảng trực tuyến. Mô hình này đã phát triển mạnh mẽ trên thế giới, đặc biệt là ở các nước như Anh, Mỹ và Trung Quốc. Theo Jeremy Mandell, cho vay ngang hàng là hoạt động kết nối đầu tư một cách thuận tiện bên ngoài hệ thống ngân hàng truyền thống. Đặc điểm nổi bật của mô hình này là tính minh bạch và khả năng giảm thiểu chi phí giao dịch. Hệ thống này không chỉ giúp người vay tiếp cận nguồn vốn dễ dàng hơn mà còn tạo cơ hội cho các nhà đầu tư cá nhân tham gia vào thị trường tài chính mà không cần thông qua các tổ chức tài chính lớn. Điều này đã tạo ra một hệ sinh thái tài chính mới, nơi mà công nghệ tài chính (fintech) đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện trải nghiệm người dùng.

1.1. Lịch sử phát triển của cho vay ngang hàng

Mô hình cho vay ngang hàng đã có lịch sử phát triển lâu dài, bắt đầu từ những năm 1700. Tuy nhiên, sự bùng nổ của mô hình này chỉ thực sự diễn ra sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008-2009. Sự không hài lòng của người vay với các ngân hàng truyền thống đã tạo điều kiện cho P2P Lending phát triển. Các công ty như Zopa và Prosper đã tiên phong trong việc cung cấp nền tảng cho vay trực tuyến, giúp người vay và người cho vay kết nối trực tiếp mà không cần qua ngân hàng. Sự phát triển của công nghệ blockchain cũng đã góp phần làm tăng tính minh bạch và an toàn cho các giao dịch trong mô hình này. Điều này cho thấy rằng cho vay ngang hàng không chỉ là một xu hướng mà còn là một phần quan trọng trong tương lai của phát triển tài chính.

II. Thực trạng phát triển cho vay ngang hàng tại một số nước trên thế giới

Tại Anh, Mỹ và Trung Quốc, cho vay ngang hàng đã trở thành một phần không thể thiếu trong hệ thống tài chính. Ở Anh, quy mô và tốc độ tăng trưởng của P2P Lending đã đạt được những thành tựu đáng kể, với sự tham gia của nhiều nhà đầu tư và người vay. Các công ty như Funding Circle và RateSetter đã cung cấp các dịch vụ cho vay linh hoạt, giúp giảm chi phí và thời gian tiếp cận vốn. Tại Mỹ, mô hình này cũng phát triển mạnh mẽ với sự xuất hiện của Lending Club và Prosper, nơi mà người vay có thể tiếp cận nguồn vốn nhanh chóng và dễ dàng. Trung Quốc, với quy mô thị trường lớn, đã chứng kiến sự bùng nổ của cho vay ngang hàng, tuy nhiên cũng đối mặt với nhiều thách thức về quản lý và rủi ro. Các quy định pháp lý chưa hoàn thiện đã dẫn đến nhiều vấn đề trong hoạt động của các nền tảng cho vay này.

2.1. Kinh nghiệm từ Anh Mỹ và Trung Quốc

Kinh nghiệm từ các nước phát triển cho thấy rằng việc xây dựng một hệ thống pháp lý rõ ràng và minh bạch là rất quan trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững của cho vay ngang hàng. Tại Anh, sự ra đời của P2PFA (Hiệp hội cho vay ngang hàng) đã giúp tạo ra một khung pháp lý hỗ trợ cho các nền tảng hoạt động. Tại Mỹ, các quy định của SEC đã giúp bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư và người vay. Trong khi đó, Trung Quốc cần cải thiện hệ thống quản lý để giảm thiểu rủi ro cho các bên tham gia. Những bài học này có thể được áp dụng để phát triển cho vay ngang hàng tại Việt Nam, nơi mà mô hình này còn non trẻ và cần nhiều cải cách để phát triển bền vững.

III. Giải pháp phát triển cho vay ngang hàng tại Việt Nam

Việt Nam đang trong quá trình phát triển cho vay ngang hàng, tuy nhiên còn nhiều thách thức cần vượt qua. Để phát triển mô hình này, cần xây dựng một hệ thống pháp lý phù hợp, tạo điều kiện cho các công ty fintech hoạt động hiệu quả. Việc thành lập các tổ chức cho vay ngang hàng sẽ giúp tạo ra một môi trường cạnh tranh lành mạnh và bảo vệ quyền lợi của người vay và nhà đầu tư. Ngoài ra, cần đẩy mạnh việc ứng dụng công nghệ thông tin và big data để nâng cao khả năng quản lý rủi ro và tăng cường tính minh bạch trong các giao dịch. Các công ty cũng cần thực hiện các nghiên cứu để nâng cao nhận thức của người tiêu dùng về cho vay ngang hàng, từ đó tạo ra niềm tin và thúc đẩy sự phát triển của mô hình này.

3.1. Các giải pháp cụ thể

Để phát triển cho vay ngang hàng tại Việt Nam, cần thực hiện một số giải pháp cụ thể như sau: Thứ nhất, cần xây dựng một khung pháp lý rõ ràng để quản lý hoạt động của các nền tảng cho vay. Thứ hai, cần khuyến khích sự hợp tác giữa các công ty fintech và ngân hàng truyền thống để tận dụng lợi thế của cả hai bên. Thứ ba, cần đẩy mạnh việc ứng dụng công nghệ mới như blockchain để tăng cường tính minh bạch và an toàn cho các giao dịch. Cuối cùng, cần thực hiện các chương trình giáo dục và truyền thông để nâng cao nhận thức của người dân về cho vay ngang hàng, từ đó tạo ra một thị trường phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động cho vay ngang hàng (Peer-to-Peer Lending - P2P Lending) đã trở thành một hình thức tín dụng mới nổi bật, đặc biệt trong bối cảnh tín dụng ngân hàng truyền thống chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu vốn của các doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN) cũng như cá nhân. Theo báo cáo ngành tài chính thay thế tại Anh năm 2016, sản lượng cho vay ngang hàng đạt 3,5 tỷ bảng Anh, tăng 48% so với năm trước đó, cho thấy sự phát triển nhanh chóng của mô hình này trên thế giới. Tại Việt Nam, hoạt động P2P Lending mới bắt đầu phát triển từ năm 2015, với nhiều tiềm năng nhưng cũng đối mặt với không ít thách thức về pháp lý và quản lý.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích kinh nghiệm phát triển hoạt động cho vay ngang hàng tại các quốc gia phát triển như Anh, Mỹ và Trung Quốc, từ đó rút ra bài học và đề xuất giải pháp phát triển phù hợp cho Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu bao gồm hoạt động P2P Lending trên thế giới và tại Việt Nam trong giai đoạn từ 2013 đến 2017, tập trung vào các khía cạnh như quy mô, cơ cấu, mô hình quản lý, cũng như các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển của hoạt động này.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc mở rộng kênh tiếp cận vốn cho DNVVN và cá nhân tại Việt Nam, góp phần thúc đẩy sự phát triển của thị trường tài chính phi ngân hàng, đồng thời hỗ trợ hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao nhận thức về rủi ro trong lĩnh vực fintech.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về hoạt động cho vay ngang hàng, bao gồm:

• Lý thuyết trung gian tài chính: P2P Lending được xem như một loại trung gian tài chính mới, kết nối trực tiếp người cho vay và người đi vay mà không qua ngân hàng truyền thống, giúp giảm chi phí và thời gian giao dịch.
• Mô hình chuỗi giá trị cho vay: Phân tích chuỗi giá trị của bốn loại hình cho vay cơ bản, trong đó P2P Lending đóng vai trò là kênh tín dụng thay thế, đặc biệt cho DNVVN và cá nhân.
• Khái niệm điểm tín dụng và quản lý rủi ro tín dụng: Hệ thống chấm điểm tín dụng đa dạng, kết hợp thông tin từ bên thứ ba và dữ liệu nội bộ, cùng với các công cụ tự động hóa trong phân bổ vốn đầu tư, là nền tảng quan trọng đảm bảo hiệu quả và an toàn cho hoạt động P2P Lending.
• Mô hình quản lý và pháp lý fintech: Nghiên cứu các khung pháp lý và tổ chức quản lý như FCA tại Anh, SEC tại Mỹ, và chính sách điều tiết tại Trung Quốc, làm cơ sở so sánh và đề xuất cho Việt Nam.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp, bao gồm:

• Phân tích và tổng hợp lý thuyết: Thu thập, hệ thống hóa các tài liệu, báo cáo và nghiên cứu quốc tế về P2P Lending.
• Phân tích thực trạng và so sánh quốc tế: Thu thập số liệu về quy mô, cơ cấu, tăng trưởng và mô hình hoạt động tại Anh, Mỹ, Trung Quốc và Việt Nam.
• Phương pháp thống kê và mô hình hóa: Sử dụng số liệu thống kê từ các báo cáo ngành và tổ chức tài chính để phân tích xu hướng và hiệu quả hoạt động.
• Phương pháp so sánh đối chiếu: Đánh giá điểm mạnh, hạn chế và bài học kinh nghiệm từ các quốc gia phát triển để áp dụng cho Việt Nam.
• Phương pháp phân tích tổng kết kinh nghiệm: Rút ra các giải pháp phát triển dựa trên thực tiễn và lý luận.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm dữ liệu từ hàng nghìn khoản vay và nhà đầu tư tại các thị trường lớn, với lựa chọn phương pháp phân tích phù hợp nhằm đảm bảo tính khách quan và chính xác của kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quy mô và tăng trưởng mạnh mẽ của P2P Lending tại các nước phát triển:

   • Tại Anh, sản lượng cho vay ngang hàng năm 2016 đạt 3,5 tỷ bảng Anh, tăng 48% so với năm 2015.
   • Tại Mỹ, các công ty P2P Lending như Prosper có hơn 2 triệu thành viên với tổng số tiền cho vay lên đến 6 tỷ USD.
   • Trung Quốc có hơn 4.000 nền tảng P2P Lending, với mức tăng trưởng nhanh và đổi mới mô hình kinh doanh cao.

2. Cơ cấu đa dạng và vai trò quan trọng của các mô hình P2P Lending tiêu dùng, thương mại và bất động sản:

   • Ở Anh, P2P Lending tiêu dùng chiếm 35% sản lượng, thương mại 33%, bất động sản tăng trưởng nhanh nhất với 88% trong giai đoạn 2015-2016.
   • Tỷ lệ cho vay P2P Lending cho doanh nghiệp nhỏ tại Anh chiếm khoảng 15% tổng khoản vay ngân hàng cho nhóm này, cho thấy vai trò ngày càng lớn trong tài trợ vốn cho DNVVN.

3. Chế độ tự động và công nghệ là yếu tố then chốt trong hoạt động P2P Lending:

   • 73% nhà đầu tư tại Anh trong mô hình tiêu dùng không dành thời gian lựa chọn cơ hội đầu tư nhờ chế độ tự động phân bổ vốn.
   • Các nền tảng sử dụng thuật toán và công cụ đấu thầu tự động giúp giảm thời gian giao dịch và nâng cao hiệu quả đầu tư.

4. Hệ thống chấm điểm tín dụng đa dạng và mạng xã hội nội bộ giúp giảm rủi ro thông tin:

   • Các công ty P2P Lending lớn sử dụng điểm tín dụng từ các tổ chức độc lập kết hợp với dữ liệu lớn và thông tin mạng xã hội để đánh giá người vay.
   • Ví dụ, Zopa tại Anh phân loại người vay thành sáu nhóm tín dụng với tỷ lệ nợ xấu dự kiến từ 0,5% đến 14%, tương ứng với lợi nhuận đầu tư từ 2% đến 14%.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của sự phát triển nhanh chóng P2P Lending tại các nước phát triển là do sự kết hợp hiệu quả giữa công nghệ tài chính (fintech), môi trường pháp lý phù hợp và nhu cầu vốn đa dạng của các nhóm khách hàng chưa được ngân hàng truyền thống phục vụ tốt. Chế độ tự động hóa giúp giảm chi phí giao dịch và thời gian phê duyệt khoản vay, đồng thời nâng cao trải nghiệm người dùng.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, kết quả cho thấy Việt Nam đang ở giai đoạn đầu phát triển, với quy mô nhỏ và thiếu khung pháp lý hoàn chỉnh. Tuy nhiên, việc ứng dụng công nghệ fintech và mô hình quản lý rủi ro tín dụng hiện đại là cơ hội để Việt Nam phát triển P2P Lending hiệu quả.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ về tăng trưởng sản lượng, tỷ lệ nợ xấu theo nhóm tín dụng, cơ cấu vốn đầu tư giữa các mô hình P2P Lending, cũng như bảng so sánh các chính sách pháp lý tại các quốc gia.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng và hoàn thiện khung pháp lý điều chỉnh hoạt động P2P Lending

   • Mục tiêu: Tạo môi trường pháp lý minh bạch, bảo vệ quyền lợi các bên tham gia và giảm thiểu rủi ro gian lận.
   • Thời gian: Triển khai trong 2-3 năm tới.
   • Chủ thể thực hiện: Bộ Tài chính phối hợp với Ngân hàng Nhà nước và các cơ quan liên quan.

2. Thúc đẩy ứng dụng công nghệ tài chính và dữ liệu lớn trong quản lý tín dụng

   • Mục tiêu: Nâng cao hiệu quả chấm điểm tín dụng, tự động hóa quy trình cho vay và đa dạng hóa sản phẩm.
   • Thời gian: Triển khai ngay trong 1-2 năm, đồng bộ với phát triển fintech.
   • Chủ thể thực hiện: Các công ty P2P Lending, doanh nghiệp fintech, các tổ chức nghiên cứu.

3. Thành lập tổ chức hiệp hội ngành P2P Lending tại Việt Nam

   • Mục tiêu: Tăng cường hợp tác, chia sẻ kinh nghiệm, xây dựng chuẩn mực hoạt động và nâng cao uy tín ngành.
   • Thời gian: Trong vòng 1 năm tới.
   • Chủ thể thực hiện: Các doanh nghiệp P2P Lending, Bộ Kế hoạch và Đầu tư.

4. Tăng cường công tác truyền thông, nâng cao nhận thức và niềm tin của người dùng

   • Mục tiêu: Giúp người vay và nhà đầu tư hiểu rõ về mô hình, rủi ro và lợi ích, từ đó thúc đẩy sự phát triển bền vững.
   • Thời gian: Liên tục, ưu tiên trong 1-2 năm đầu.
   • Chủ thể thực hiện: Các công ty P2P Lending, cơ quan quản lý, tổ chức nghiên cứu.

5. Khuyến khích hợp tác giữa P2P Lending và hệ thống ngân hàng truyền thống

   • Mục tiêu: Tận dụng thế mạnh của ngân hàng về quản lý rủi ro và mạng lưới khách hàng, đồng thời mở rộng kênh tài chính cho DNVVN.
   • Thời gian: Triển khai thí điểm trong 2 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Ngân hàng Nhà nước, các ngân hàng thương mại, công ty P2P Lending.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý và hoạch định chính sách tài chính

   • Lợi ích: Hiểu rõ về mô hình P2P Lending, kinh nghiệm quốc tế và các giải pháp phát triển phù hợp để xây dựng chính sách hiệu quả.
   • Use case: Xây dựng khung pháp lý, quản lý rủi ro và thúc đẩy phát triển thị trường tài chính phi ngân hàng.

2. Doanh nghiệp P2P Lending và fintech tại Việt Nam

   • Lợi ích: Nắm bắt các mô hình kinh doanh, công nghệ quản lý tín dụng và bài học từ các thị trường phát triển để nâng cao năng lực cạnh tranh.
   • Use case: Phát triển sản phẩm, cải tiến quy trình và xây dựng chiến lược phát triển bền vững.

3. Nhà đầu tư cá nhân và tổ chức quan tâm đến kênh đầu tư mới

   • Lợi ích: Hiểu rõ cơ chế hoạt động, rủi ro và lợi ích của P2P Lending để đưa ra quyết định đầu tư chính xác.
   • Use case: Đa dạng hóa danh mục đầu tư, quản lý rủi ro và tối ưu hóa lợi nhuận.

4. Các nhà nghiên cứu và học viên ngành tài chính – ngân hàng

   • Lợi ích: Có tài liệu tổng hợp, phân tích sâu sắc về hoạt động P2P Lending trên thế giới và tại Việt Nam, phục vụ cho nghiên cứu và học tập.
   • Use case: Tham khảo để phát triển đề tài nghiên cứu, luận văn và bài báo khoa học.

Câu hỏi thường gặp

1. P2P Lending là gì và khác gì so với tín dụng ngân hàng truyền thống?
   P2P Lending là hình thức cho vay trực tiếp giữa người cho vay và người đi vay qua nền tảng trực tuyến, không qua ngân hàng trung gian. Khác với ngân hàng, P2P Lending có thủ tục đơn giản, thời gian phê duyệt nhanh và linh hoạt hơn, phù hợp với DNVVN và cá nhân chưa tiếp cận được tín dụng ngân hàng.

2. Hoạt động P2P Lending tại Việt Nam đang ở giai đoạn nào?
   Việt Nam mới bắt đầu phát triển P2P Lending từ năm 2015 với quy mô nhỏ và chưa có khung pháp lý hoàn chỉnh. Tuy nhiên, tiềm năng phát triển lớn nhờ nhu cầu vốn đa dạng và sự phát triển của fintech.

3. Rủi ro chính trong P2P Lending là gì và làm sao để giảm thiểu?
   Rủi ro bao gồm rủi ro tín dụng (người vay không trả được nợ), rủi ro gian lận và rủi ro pháp lý. Giảm thiểu rủi ro bằng cách áp dụng hệ thống chấm điểm tín dụng chính xác, sử dụng công nghệ dữ liệu lớn, xây dựng quỹ dự phòng và hoàn thiện khung pháp lý.

4. Các công nghệ nào được ứng dụng trong P2P Lending?
   Công nghệ chính gồm hệ thống chấm điểm tín dụng dựa trên dữ liệu lớn (big data), thuật toán tự động phân bổ vốn, mạng xã hội nội bộ để thu thập thông tin và công cụ đấu thầu tự động giúp tối ưu hóa quá trình cho vay và đầu tư.

5. Làm thế nào để nhà đầu tư cá nhân tham gia P2P Lending hiệu quả?
   Nhà đầu tư nên đa dạng hóa danh mục đầu tư, sử dụng các công cụ tự động phân bổ vốn, tìm hiểu kỹ thông tin về người vay và nền tảng, đồng thời theo dõi sát sao các báo cáo về rủi ro và lợi nhuận để điều chỉnh chiến lược đầu tư phù hợp.

Kết luận

• Hoạt động cho vay ngang hàng (P2P Lending) là một hình thức tín dụng mới, phát triển nhanh tại các nền kinh tế phát triển như Anh, Mỹ và Trung Quốc, với quy mô tăng trưởng hàng tỷ USD/năm.
• Mô hình này giúp mở rộng kênh tiếp cận vốn cho DNVVN và cá nhân, đồng thời tận dụng công nghệ fintech để nâng cao hiệu quả và minh bạch trong hoạt động tín dụng.
• Việt Nam đang trong giai đoạn đầu phát triển P2P Lending, cần hoàn thiện khung pháp lý, ứng dụng công nghệ hiện đại và xây dựng tổ chức ngành để phát triển bền vững.
• Các giải pháp đề xuất bao gồm xây dựng pháp luật, thúc đẩy công nghệ, thành lập hiệp hội ngành, nâng cao nhận thức người dùng và hợp tác với ngân hàng truyền thống.
• Nghiên cứu này cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn quan trọng cho các nhà quản lý, doanh nghiệp fintech, nhà đầu tư và học giả trong việc phát triển hoạt động P2P Lending tại Việt Nam.

Các cơ quan quản lý và doanh nghiệp cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tăng cường nghiên cứu, giám sát và truyền thông để thúc đẩy sự phát triển lành mạnh của thị trường P2P Lending trong nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu, kết luận, các Phụ lục và danh sách tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn đƣợc trình bày trong ba chƣơng. Chƣơng 1: Lý luận chung về hoạt động cho vay ngang hàng. Chƣơng 2: Thực trạng phát triển hoạt động cho vay ngang hàng tại một số nƣớc trên thế giới. Chƣơng 3: Giải pháp phát triển hoạt động cho vay ngang hàng tại Việt Nam.

Luan van 5 CHƢƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG CHO VAY NGANG HÀNG. Tổng quan về Cho vay ngang hàng. Trong quá trình hình thành và phát triển, đã có nhiều nhà khoa học đƣa ra các định nghĩa khác nhau về CVNH. Theo Jeremy Mandell đến từ Công ty luật Morrison & Foerster, CVNH là một hoạt động kết nối đầu tƣ một cách thuận tiện bên ngoài hệ thống ngân hàng tiêu dùng thông thƣờng; bằng cách kết nối trực tiếp ngƣời đi vay với ngƣời cho vay hoặc NĐT thông qua một nền tảng Internet.

Theo trang web tài chính Investopedia, CVNH là một phƣơng pháp cho vay tạo điều kiện thuận lợi cho các cá nhân vay tiền và cho vay tiền giao dịch trực tiếp mà không cần đến một tổ chức tài chính chính thức làm trung gian. CVNH đề cập đến các khoản vay không có đảm bảo giữa ngƣời cho vay và ngƣời đi vay thông qua các nền tảng trực tuyến mà không cần trung gian của bất kỳ tổ chức tài chính nào (Lin và cộng sự, 2009; Collier & Hampshire, 2010; Bachmann và các cộng sự, 2011) Từ các định nghĩa trên, tác giả đƣa ra định nghĩa tổng quát về CVNH đó là: CVNH là hoạt động kết nối đầu tƣ trực tiếp những ngƣời đi vay và ngƣời cho vay thƣờng diễn ra trên trang web của các công ty CVNH. Lịch sử phát triển. Hình thức CVNH xuất hiện từ đầu những năm 1700, khi tác giả Jonathan Swift ngƣời Ailen của cuốn sách nổi tiếng Travels Jonathan - đã cho nhiều ngƣời vay những số tiền nhỏ khác nhau.

Trong suốt thế kỷ 18 và 19, CVNH đã trở thành một trong những phƣơng thức tín dụng đƣợc sử dụng rộng rãi nhất ở châu Âu. Mặc dù CVNH trở nên ít phổ biến hơn trong thế kỷ 20 vì sự phát triển mạnh mẽ của hệ thống ngân hàng, nhƣng gần đây nó đã bùng nổ trở lại nhờ sự phát triển của Internet. Luan van 6 Làn sóng gián đoạn trong khu vực tài chính đã tăng mạnh sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008-2009. Sau những tổn thất nặng nề, hệ thống các ngân hàng buộc phải khắt khe hơn trong quá trình cho vay và giải ngân, điều này đã tạo ra sự không hài lòng của những ngƣời đi vay dành cho các ngân hàng thƣơng mại.

Theo thông tấn xã Reuters, "hai mƣơi trong số các ngân hàng lớn nhất thế giới đã phải trả hơn 235 tỷ đô la tiền phạt và bồi thƣờng trong bảy năm (2008-2015) cho một loạt các hành động sai phạm, từ việc thao túng thị trƣờng tiền tệ và lãi suất cho đến trốn thuế". Những nhƣợc điểm của hình thức cho vay truyền thống, điển hình nhƣ hệ thống thủ tục tốn thời gian và cứng nhắc của các ngân hàng là nền tảng cho sự phát triển các phƣơng thức cho vay linh hoạt hơn. Một trong số đó là hình thức CVNH (P2P lending)- hình thức cho vay với các thủ tục đơn giản, thời gian phê duyệt khoản vay nhanh cùng với khoản vay linh hoạt và phù hợp với nhiều đối tƣơng khách hàng vay khác nhau, đồng thời có tính minh bạch cao. Tuy nhiên, CVNH chỉ thực sự đƣợc biết đến rộng rãi nhờ sự ra mắt của hai công ty là Zopa của Anh vào năm 2005 và Prosper của Mỹ vào năm 2006.

Đây là những công ty CVNH đầu tiên trên thế giới, nơi ngƣời đi vay và ngƣời cho vay không cần thông qua ngân hàng mà vẫn hoàn toàn có thể giao dịch trực tiếp với nhau thông qua một nền tảng CVNH – nền tảng giao dịch trung tâm. Tính đến năm 2016, Prosper tuyên bố có hơn 2 triệu thành viên và tổng số tiền cho vay là 6 tỷ USD (Prosper, 2016). Trong khi đó, Zopa báo cáo rằng họ đã hỗ trợ tổng cộng 1,4 tỷ bảng CVNH và có khoảng 53.000 khách hàng vay (Zopa, 2016). Kể từ khi Zopa và Prosper đƣợc ra mắt lần đầu tiên, đã có nhiều công ty khác đã thành công với sản phẩm CVNH.

Ngày nay, mô hình CVNH nằm trong số các phân khúc phát triển nhanh nhất trong không gian dịch vụ tài chính. Một số công ty CVNH nổi tiếng ở Hoa Kỳ và Châu Âu là Tập đoàn LendingClub (LC), Zopa, Prosper Marketplace, Prosper Marketplace, Upstart, Funding Circle, Peerform, Pave, Daric, Borrower First, SoFi, Ratesetter và Auxmoney. Thậm chí, trên thế giới đã xuất hiện những Tổ chức CVNH. Trong đó, tổ chức quy mô nhất hiện nay là Hiệp hội Tài chính CVNH của Anh – P2PFA.

Bản chất của Cho vay ngang hàng. Về bản chất, CVNH là quan hệ vay và cho vay trực tiếp giữa bên cho vay (NĐT) và bên đi vay, và quá trình cho vay đƣợc thực hiện trực tuyến hoặc ngoại tuyến thông qua các nền tảng CVNH. Trong đó, nền tảng CVNH đƣợc hiểu là các trang web do công ty CVNH tạo ra, trên đó tích hợp các tính năng và thông tin giúp các bên tham gia giao dịch thự hiện giao dịch một cách dễ dàng, ví dụ nhƣ: thông tin về các hồ sơ vay vốn, công cụ đấu thầu tự động, các tính năng theo dõi tình hình thu nợ,… Các công ty CVNH thƣờng không phải là NĐT trực tiếp cho vay tiền, mà họ tạo ra không gian kết nối (là các nền tảng CVNH) các bên tham gia, đồng thời cung cấp các dịch vụ đơn giản hóa quá trình vay và cho vay. Do đó, các công ty CVNH không hƣởng lợi nhuận từ việc hƣởng chênh lệch lãi suất vay và cho vay, mà nhận các khoản phí đến từ việc cung cấp các dịch vụ liên quan.

Nhìn chung, các mô hình CVNH có ba đặc điểm chính sau: 1. Chế độ tự động là một trong những đặc điểm ưu việt của hình thức Cho vay ngang hàng. Chế độ tự động là tập hợp các công cụ tự động giúp thuận tiện hóa quá trình giao dịch của các bên tham gia hoạt động CVNH nhƣ: tự động phân bổ quỹ của NĐT, tự động kết nối NĐT và ngƣời đi vay, tự động tái đầu tƣ,… Chế độ tự động phân bổ quỹ NĐT là hoạt động phân bổ quỹ đầu tƣ tự động vào các khoản vay có sẵn dựa trên mong muốn đầu tƣ. Các NĐT chỉ cần đƣa ra các đặc điểm cho vay mong muốn, chẳng hạn nhƣ lãi suất, điểm xếp hạng yêu cầu của ngƣời đi vay, sau đó các công cụ sẽ so sánh đối chiếu các yêu cầu của NĐT với các hồ sơ vay vốn trên hệ thống; tính toán và phân bổ quỹ đầu tƣ một các hợp lý.

Từ khi hình thức CVNH TD lần đầu tiên xuất hiện ở Hoa Kỳ (và trên toàn cầu), nó hoạt động dựa trên một tập hợp những tùy biến thể hiện đƣợc tính hiệu quả của chế độ tự động.Về cơ bản, chế độ này đã chuẩn hóa quá trình đầu tƣ bằng cách cho phép các công ty CVNH tự động đa dạng hóa danh mục đầu tƣ; thông qua tập hợp các thông tin các khoản vay có sẵn phù hợp với các thông số cho vay kỳ vọng Luan van 8 của NĐT, đồng thời nâng cao hiệu quả của thị trƣờng thông qua việc đơn giản hóa quá trình phê duyệt và cấp vốn cho khoản vay. Chế độ tự động thƣờng đƣợc sử dụng nhiều nhất bởi các NĐT cá nhân, vì họ thƣờng không có nhiều thời gian và thƣờng thiếu chuyên môn về việc đầu tƣ. Bởi vậy, để cung cấp môi trƣờng đầu tƣ tốt nhân cho những NĐTcá nhân cũng nhƣ nâng cao khả năng cạnh tranh, việc cung cấp chế độ tự động là yêu cầu thiết yếu các công ty CVNH tiêu dùng; trong khi đối với các mô hình tập trung nhiều NĐT có tổ chức nhƣ CVNH thƣơng mại và CVNH bất động sản, điều này lại không quá quan trọng. Bằng cách tiến hành giao dịch với sự trợ giúp của công cụ đấu thầu tự động, cả NĐT và ngƣời đi vay đều có thể hoàn thành giao dịch với thời gian ngắn hơn.

Từ góc độ vận hành, điều này là rất cần thiết, bởi thời gian giao dịch ảnh hƣởng trực tiếp đến lợi nhuận của các nền tảng CVNH. Tuy nhiên, điều này cũng đặt ra những thách thức mới cho nền tảng. Vì với việc sử dụng công cụ đấu thầu tƣ động đồng nghĩa với việc công cụ này có ảnh hƣởng trực tiếp đến quá trình quyết định vay và cho vay của các bên. Vì vậy, các yếu tố cẩn trọng, chấm điểm tín dụng và quản lý rủi ro tín dụng là điều tối quan trọng trong quá trình đấu thầu tự động.

Các nền tảng phải đảm bảo rằng việc phân tích tín dụng của họ phải đủ chính xác để đảm bảo rằng NĐT đƣa ra các quyết định đầu tƣ đúng đắn dựa trên hệ thống thông tin hỗ trợ từ hệ thống đấu thầu tự động. Cơ chế tính điểm tín dụng đa dạng, thường có sự kết hợp của thông tin từ bên thứ ba độc lập và thông tin nội bộ của nền tảng Cho vay ngang hàng. Trong quá trình cho vay, việc chấm điểm tín dụng (thẩm định tín dụng) là việc làm vô cùng quan trọng, do nó là cơ sở đánh giá khả năng thanh toán và thái độ của ngƣời đi vay. Thông thƣờng, đối với mô hình ngân hàng thƣơng mại, công tác thẩm định tính dụng thƣờng đƣợc thực hiện bởi chính đội ngũ nhân viên ngân hàng.

Ngƣời đi vay thƣờng sẽ điền các thông tin liên quan đến: năng lực trả nợ, vốn, tài sản thế chấp, các điều kiện khác vào văn bản đƣợc thiết kế sẵn theo quy chuẩn của từng ngân hàng. Đối với một số ngân hàng áp dụng công nghệ hiện đại, ngƣời đi vay có thể điền thông tin theo biểu mẫu niêm yết trên trang web của các ngân hàng. Luan van 9 Hệ thống chấm điểm tín dụng của các nền tảng CVNH có những điểm khác biệt. Hầu hết các công ty CVNH áp dụng nhiều phƣơng pháp khác nhau để đánh giá khả năng thanh toán của ngƣời vay.

Một số công ty sử dụng thông tin kiểm định từ bên thứ ba độc lập. Ở Mỹ, xếp hạng tín dụng của ngƣời vay thƣờng đƣợc thực hiện bởi bên thứ ba - Tổ chức Tín dụng Fair Isaac (FICO), dựa trên số an sinh xã hội của ngƣời vay, hay công ty Zopa ở Anh sử dụng điểm tín dụng do văn phòng tín dụng Equifax cung cấp.