CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan nghiên cứu 1. Tổng quan nghiên cứu trong nướ c Theo TS. Lê Đăng Doanh, ảnh hưởng của đại dịch virus corona tới kinh tế Việt Nam là tiêu cực và qua rất nhiều kênh.
Thứ nhất là ảnh hưởng trực tiếp đến xuất nhập khẩu từ Việt Nam sang Trung Quốc và ngược lại. Hàng nông sản của Việt Nam hiện đang bị đình trệ và không xuất khẩu được. Thứ 2, trong bối cảnh dịch bệnh như hiện nay, khách du lịch Trung Quốc sẽ không vào Việt Nam, khách du lịch từ các nước khác sẽ không đến những đất nước có dịch virus corona trong đó có Việt Nam, khiến doanh thu của ngành du lịch sụt giảm nghiêm trọng…. “Các doanh nghiệp Việt Nam cần nhận thức rõ tình hình và cách tốt nhất là tìm những thị trường mới, chịu chấp nhận bán hàng với giá rẻ để mở rộng, khai phá các thị trường khác.
Tôi nghĩ đây là tình hình rất cấp bách và cần có các biện pháp “không bình thường” để đối phó với một tình trạng không bình thường”, TS. Lê Đăng Doanh nói. Đồng quan điểm, TS. Nguyễn Trí Hiếu cho rằng, tính đến thời điểm hiện tại, dịch viêm phổi cấp corona đã có những tác động rất tiêu cực đến hoạt động xuất, nhập khẩu của Việt Nam, cụ thể là các mặt hàng trái cây như thanh long, dưa hấu… Ở chiều ngược lại, nhiều loại thực phẩm trong đó có thịt và các loại rau củ từ Trung Quốc nhập khẩu vào Việt Nam cũng đang bị hạn chế tối đa.
Cũng theo TS. Hiếu, những tác động tiêu cực sẽ không dừng lại ở 2 lĩnh vực đó, mà rất nhiều lĩnh vực khác như: kinh doanh, thực phẩm, du lịch, giao thông có thể bị ảnh hưởng. Bên cạnh đó, việc các công nhân của Trung Quốc quay trở lại làm việc tại Việt Nam cũng sẽ bị hạn chế, gây ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp Việt Nam. Vị chuyên gia này phân tích, hiện tại, virus corona cũng đã tác động khá tiêu cực đến tình hình kinh tế thế giới, thời gian tới, dự đoán, sự tác động này còn mạnh mẽ hơn 6 nữa bởi dịch đang có chiều hướng bùng phát mạnh và đây mới chỉ là sự khởi đầu của cuộc khủng hoảng.
Tổng quan nghiên cứu nước ngoài Nói về sự ảnh hưởng của đại dịch viêm phổi đang bùng phát hiện nay, giáo sư kinh tế Warwick McKibbin thuộc Trường ĐH Quốc gia Australia cho hay, ảnh hưởng của đại dịch này lên nền kinh tế toàn cầu có thể lớn gấp 3 – 4 lần so với dịch SARS-CoV (Hội chứng hô hấp cấp) hồi năm 2003. Ước tính tổn thất lên đến 160 tỷ USD. Tổng quan thị trường tài chính 1. Định nghĩa Để đưa ra khái niệm Thị trường tài chính (Financial Market), ta hãy điểm qua khái niệm này được sử dụng như thế nào trong các giáo trình quốc tế: - Trong cuốn “The Economics of Money, Banking, and Financial Markets”, Frederic S.Mishkin, Alternate Edition, 2007, page 3: “Các thị trường tài chính là nơi diễn ra việc luân chuyển vốn từ người dư thừa đến người thiếu hụt.” - Trong cuốn "Managerial Finance", Scott Besley and Eugene F.Brigham, 14 edition, 2008, page 89: “Các thị trường tài chính là một hệ thống bao gồm các cá nhân và tổ chức, các công cụ, và cơ chế để người đi vay và người tiết kiệm gặp nhau, mà không cần đề cập đến nơi chốn cụ thể.” Như vậy, qua hai khái niệm trên, ta có thể thấy thị trường tài chính được hiểu theo nghĩa chung nhất là tất cả những nơi mà tại đó diễn ra các hoạt động trao đổi liên quan tới nguồn lực tài chính (financial resources).
Thị trường tài chính là thị trường trong đó nguồn vốn tài chính được chuyển từ người có vốn dư thừa sang người thiếu vốn thông qua các phương thức giao dịch trực tiếp hoặc gián tiếp và các công cụ tài chính nhất định. Thị trường tài chính là tổng hòa các mối quan hệ cung cầu về vốn, là môi trường trong đó hệ thống tài chính vận động. Do đó, thị trường tài chính tồn tại ở tất cả các nền kinh tế 7 mà ở đó tồn tại các quan hệ tiền tệ. Với tinh chất như vậy, thị trường tài chính được khái niệm một cách tổng quát như sau: Thị trường tài chính là nơi diễn ra việc chuyển giao các nguồn tài chính một cách trực tiếp hoặc gián tiếp giữa các chủ thể kinh tế với nhau thông qua những phương thức giao dịch và công cụ tài chính nhất định nhằm thỏa mãn quan hệ cung cầu về vốn và nhằm mục đích kiếm lời.
Phân loại Để nghiên cứu những đặc điểm cụ thể của thị trường tài chính, chúng ta cần nghiên cứu một vài cách phân loại thị trường tài chính theo các góc độ khác nhau. Căn cứ vào thời hạn sử dụng nguồn tài chính: Dựa vào thời hạn sử dụng nguồn tài chính, thị trường tài chính bao gồm: thị trường tiền tệ (thị trường ngắn hạn) và thị trường vốn (thị trường dài hạn). - Thị trường tiền tệ Thị trường tiền tệ là thị trường phát hành và mua bán các công cụ tài chính ngắn hạn, thông thường dưới 1 năm như tín phiếu kho bạc, các khoản vay ngắn hạn giữa các ngân hàng, hợp đồng mua lại, chứng chỉ tiền gửi, thương phiếu. Phương thức giao dịch chủ yếu trên thị trường tiền tệ là hình thức phi tập trung thông qua mạng lưới điện thoại, telex, máy tính, fax.
Lãi suất trên thị trường tiền tệ được hình thành từ cung và cầu vốn vay trên thị trường và lãi suất này bị ảnh hưởng bởi sự can thiệp của ngân hàng trung ương. - Thị trường vốn Thị trường vốn là thị trường phát hành và mua bán các công cụ tài chính có kỳ hạn trên một năm, hay chính là nơi giải quyết quan hệ cung cầu về vốn trung và dài hạn. Thị trường vốn là một phần của thị trường tài chính được chuyên môn hóa đối với các nguồn tài chính dài hạn nhằm huy động các nguồn vốn để dành của các tầng lớp dân cư và các ngành kinh tế tập trung vào đầu tư mở rộng sản xuất. · Dựa theo phương thức huy động nguồn tài chính 8 Dựa trên tiêu thức này, thị trường tài chính được chia thành thị trường nợ và thị trường vốn cổ phần.
- Thị trường nợ Thị trường nợ là thị trường trong đó người cần vốn huy động dựa trên việc phát hành các công cụ nợ như trái phiếu, tín phiếu, kỳ phiếu. Thực chất của việc phát hành các công cụ nợ này là nhà phát hành đứng ra đi vay theo phương thức có hoàn trả cả gốc và lãi. Người cho vay không chịu bất cứ trách nhiệm nào về kết quả hoạt động sử dụng vốn của người vay và trong mọi trường hợp, nhà phát hành phải có trách nhiệm hoàn trả theo các cam kết đã được xác định trong hợp đồng vay. Đặc điểm của công cụ nợ là dựa trên quan hệ vay mượn có thời hạn, lãi suất được ấn định trước và cố định, người sở hữu công cụ nợ không có vai trò trong quản lý công ty.
- Thị trường vốn cổ phần Thị trường vốn cổ phần là thị trường trong đó người cần vốn huy động vốn bằng cách phát hành các cổ phiếu bản cho những người có vốn. Người nắm giữ cổ phiếu gọi là các cổ đông, họ góp vốn vào công ty với tinh thần lời ăn, lỗ chịu, vì vậy họ có quyền được chia phần trên lãi ròng và các tài sản công ty. Đặc điểm của thị trường vốn cổ phần là cổ phiếu không có lãi cố định, mà cô tức phụ thuộc vào kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của các công ty phát hành. Các cổ phiếu này được coi là những chứng khoán dài hạn, vì chúng không quy định thời gian mãn hạn.
Người nắm giữ cổ phiếu là chủ sở hữu công ty phát hành và chỉ có thể lấy lại tiền bằng cách bán lại cổ phiếu đó trên thị trường thứ cấp. · Căn cứ vào sự luân chuyển các nguồn tài chính Dựa trên tiêu thức này, thị trường tài chính được chia thành: thị trường sơ cấp và thị trường thứ cấp. - Thị trường sơ cấp Thị trường sơ cấp là nơi các hàng hóa là những chứng khoán mới phát hành và được mua bán lần đầu tiên. Trên thị trường này, vốn từ nhà đầu tư được chuyển sang nhà phát 9 hành thông qua việc nhà đầu tư mua các chứng khoán (gồm cổ phiếu, trái phiếu) mới phát hành.
Thị trường sơ cấp hay là thị trường phát hành là thị trường trong đó các công cụ tài chính được mua bán lần đầu tiên. Do là thị trường phát hành lần đầu nên thị trường này còn được gọi là thị trường cấp một. - Thị trường thứ cấp Thị trường thứ cấp là thị trường giao dịch các các công cụ tài chính sau khi chúng đã được phát hành trên thị trường sơ cấp. Thị trường thứ cấp còn được gọi là thị trường cấp hai.
· Căn cứ vào tính chất pháp lý Căn cứ vào tính chất pháp lý, thị trường tài chính được chia thành thị trường tài chính chính thức và thị trường tài chính không chính thức. - Thị trường tài chính chính thức Thị trường tài chính chính thức là thị trường trong đó các chủ thể chính thức hoạt động và được điều chỉnh theo luật về thị trường tài chính, và thường được cơ quan chủ quản giám sát. Thị trường chính thức là biểu nhiệt độ để đo lường sức khỏe” của nền kinh tế, vì hầu hết các công cụ được trao đổi trên thị trường chính thức các công cụ” mạnh”. Thị trường này còn là cơ sở để các thị trường bán chính thức và phi chính thức xác định phương hướng và giá cả của mình.
- Thị trường tài chính không chính thức Thị trường tài chính không chính thức là thị trường trong đó các chủ thể không chịu sự điều chỉnh của bất kỳ luật chính thức nào, chỉ hoạt động theo sự thỏa thuận giữa người mua và người bản theo quy luật cung cầu trên thị trường. Thị trường này mặc dù không được công nhận chính thức, nhưng vẫn luôn tồn tại và hoạt động cùng với thị trường chính thức. Đây là thị trường rất linh hoạt và mang tính thích nghi cao. Chức năng Thị trường tài chính có những chức năng cơ bản sau: 10 · Dẫn nguồn tài chính từ những chủ thể có khả năng cung ứng nguồn tài chính đến những chủ thể cần nguồn tài chính.
Thị trường tài chính là nơi luân chuyển vốn từ người (cá nhân, hộ gia đình, công ty và chính phủ) có nguồn vốn thặng dư (do chi tiêu ít hơn thu nhập) đến những người thiếu hụt (do nhu cầu chi tiêu vượt quá thu nhập).