Tác động của đại dịch COVID-19 đến dòng vốn đầu tư nước ngoài ở châu Á và bài học cho Việt Nam

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích tài chính ngân hàng tác động của đại dịch covid19 đến dòng vốn đầu tư nước ngoài ở khu vực châu á, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Thị Bích Tiền
• Người hướng dẫn: TS. Dương Thị Thùy An
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP HCM
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Tác động của COVID-19 đến dòng vốn đầu tư nước ngoài tại châu Á: Bài học cho Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: Lý do chọn đề tài
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.1.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.2. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Đóng góp mới của đề tài
• 1.6. Ý nghĩa khoa học
• 1.7. Ý nghĩa thực tiễn
• 1.8. Kết cấu luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC
• 2.1. Đầu tư nước ngoài. Các yếu tố ảnh hưởng đến dòng vốn đầu tư nước ngoài
• 2.2. Tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội
• 2.3. Chỉ số hàng tiêu dùng
• 2.4. Nhóm các nhân tố khác tác động đến dòng vốn đầu tư nước ngoài tại quốc gia thu hút đầu tư nước ngoài
• 2.5. Tổng quan các nghiên cứu trước liên quan
• 2.6. Tóm tắt chương 2
• 2.7. MÔ HÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.7.1. Giả thiết nghiên cứu
• 2.7.2. Đối với dòng vốn đầu tư trực tiếp
• 2.7.3. Đối với dòng vốn đầu tư gián tiếp
• 2.7.4. Tác động đối với các nền kinh tế khác nhau
• 2.7.5. Quy trình thực hiện nghiên cứu
• 2.7.6. Thống kê mô tả dữ liệu
• 2.7.7. Phân tích ma trận hệ số tương quan
• 2.7.8. Kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến
• 2.7.9. Phân tích kết quả hồi quy
• 2.7.10. Kiểm định và xử lý các khiếm khuyết của mô hình
• 2.7.11. Dữ liệu nghiên cứu
• 2.8. Tóm tắt chương 3
• 3. CHƯƠNG 3: NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Cơ sở thực tiễn - Thực trạng dòng vốn FI ở khu vực Châu Á trong giai đoạn nghiên cứu
• 3.2. Kết quả nghiên cứu
• 3.2.1. Thống kê mô tả
• 3.2.2. Tác động của đại dịch Covid-19 đến dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 3.2.3. Tác động của đại dịch Covid-19 đến dòng vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài
• 3.2.4. Tác động của đại dịch Covid-19 đến dòng vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài tại 02 nhóm nước: nhóm các quốc gia có nền kinh tế đang phát triển và nhóm các quốc gia có nền kinh tế phát triển
• 3.2.5. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 3.2.6. Ưu điểm của mô hình
• 3.2.7. Hạn chế của mô hình
• 3.3. Tóm tắt chương 4
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 4.1. Một số kiến nghị để gia tăng dòng vốn đầu tư nước ngoài tại khu vực Châu Á và bài học cho Việt Nam
• 4.2. Hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu tiếp theo
• 4.3. Tóm tắt chương
• MỤC LỤC THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của COVID 19 đến dòng vốn đầu tư nước ngoài

Đại dịch COVID-19 đã gây ra những biến động lớn trong nền kinh tế toàn cầu, đặc biệt là tại khu vực châu Á. Dòng vốn đầu tư nước ngoài (FDI) đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng do các biện pháp phong tỏa và giãn cách xã hội. Nghiên cứu này sẽ phân tích các tác động cụ thể của COVID-19 đến dòng vốn đầu tư nước ngoài tại châu Á và bài học cho Việt Nam.

1.1. Tình hình dòng vốn đầu tư nước ngoài trước đại dịch

Trước khi COVID-19 bùng phát, dòng vốn đầu tư nước ngoài vào châu Á đã có sự tăng trưởng ổn định. Các quốc gia như Việt Nam, Ấn Độ và Trung Quốc là những điểm đến hấp dẫn cho các nhà đầu tư quốc tế.

1.2. Sự bùng phát của COVID 19 và tác động ban đầu

Khi COVID-19 bùng phát, nhiều quốc gia đã áp dụng các biện pháp phong tỏa nghiêm ngặt. Điều này đã dẫn đến sự sụt giảm đột ngột trong dòng vốn đầu tư nước ngoài, ảnh hưởng đến các lĩnh vực kinh tế chủ chốt.

II. Các thách thức đối với dòng vốn đầu tư nước ngoài trong đại dịch

Đại dịch COVID-19 đã tạo ra nhiều thách thức cho dòng vốn đầu tư nước ngoài tại châu Á. Các yếu tố như khủng hoảng kinh tế, sự không chắc chắn về chính sách và thay đổi trong nhu cầu thị trường đã làm giảm sức hấp dẫn của các quốc gia trong khu vực.

2.1. Khủng hoảng kinh tế và tác động đến FDI

Khủng hoảng kinh tế do COVID-19 đã làm giảm nhu cầu tiêu dùng và đầu tư, dẫn đến sự sụt giảm trong dòng vốn FDI. Các doanh nghiệp đã phải cắt giảm chi tiêu và trì hoãn các dự án đầu tư.

2.2. Sự không chắc chắn về chính sách đầu tư

Sự không chắc chắn về chính sách đầu tư trong thời gian đại dịch đã khiến nhiều nhà đầu tư e ngại. Các quy định thay đổi liên tục và các biện pháp kiểm soát biên giới đã làm giảm khả năng tiếp cận thị trường.

III. Phương pháp nghiên cứu tác động của COVID 19 đến FDI

Nghiên cứu này sử dụng các phương pháp hồi quy OLS, FEM và REM để phân tích tác động của COVID-19 đến dòng vốn đầu tư nước ngoài tại 8 quốc gia châu Á. Kết quả sẽ giúp hiểu rõ hơn về mức độ ảnh hưởng của đại dịch.

3.1. Phương pháp hồi quy OLS

Phương pháp hồi quy OLS được sử dụng để xác định mối quan hệ giữa COVID-19 và dòng vốn FDI. Kết quả cho thấy có sự giảm sút rõ rệt trong dòng vốn đầu tư.

3.2. Phân tích dữ liệu và kiểm định

Dữ liệu được thu thập từ các nguồn đáng tin cậy và phân tích thông qua các kiểm định thống kê để đảm bảo tính chính xác của kết quả nghiên cứu.

IV. Kết quả nghiên cứu về tác động của COVID 19 đến FDI

Kết quả nghiên cứu cho thấy COVID-19 có tác động tiêu cực đến cả dòng vốn đầu tư trực tiếp và gián tiếp tại châu Á. Các quốc gia đang phát triển chịu ảnh hưởng nặng nề hơn so với các quốc gia phát triển.

4.1. Tác động đến dòng vốn đầu tư trực tiếp

Dòng vốn đầu tư trực tiếp đã giảm mạnh do các biện pháp phong tỏa và sự không chắc chắn trong môi trường đầu tư. Nhiều dự án đã bị hoãn lại hoặc hủy bỏ.

4.2. Tác động đến dòng vốn đầu tư gián tiếp

Dòng vốn đầu tư gián tiếp cũng bị ảnh hưởng, với sự biến động lớn trên thị trường chứng khoán. Các nhà đầu tư đã rút vốn khỏi các thị trường đang phát triển.

V. Bài học cho Việt Nam từ tác động của COVID 19

Việt Nam cần rút ra bài học từ tác động của COVID-19 đến dòng vốn đầu tư nước ngoài để cải thiện chính sách thu hút đầu tư. Các biện pháp cần thiết bao gồm cải cách chính sách và tăng cường hỗ trợ cho doanh nghiệp.

5.1. Cải cách chính sách đầu tư

Cần có các chính sách đầu tư linh hoạt hơn để thu hút dòng vốn nước ngoài, đặc biệt trong bối cảnh hậu COVID-19.

5.2. Tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp

Việt Nam cần tăng cường hỗ trợ cho các doanh nghiệp trong việc tiếp cận nguồn vốn và công nghệ mới để phục hồi sau đại dịch.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai của dòng vốn đầu tư nước ngoài

Dòng vốn đầu tư nước ngoài tại châu Á sẽ tiếp tục chịu ảnh hưởng từ các yếu tố toàn cầu. Tuy nhiên, với các biện pháp đúng đắn, Việt Nam có thể cải thiện tình hình và thu hút lại dòng vốn đầu tư.

6.1. Triển vọng phục hồi dòng vốn đầu tư

Dự báo rằng dòng vốn đầu tư sẽ phục hồi dần dần khi các quốc gia kiểm soát tốt dịch bệnh và cải thiện môi trường đầu tư.

6.2. Vai trò của chính sách trong thu hút đầu tư

Chính sách đầu tư hiệu quả sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút dòng vốn nước ngoài, giúp Việt Nam phát triển bền vững trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Dòng vốn đầu tư nước ngoài (FI) đóng vai trò then chốt trong phát triển kinh tế xã hội và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế tại khu vực Châu Á, trong đó có Việt Nam. Đại dịch COVID-19, bùng phát từ cuối năm 2019 và được WHO công bố là đại dịch toàn cầu vào tháng 3/2020, đã gây ra cú sốc ngoại sinh lớn nhất trong thế kỷ này, ảnh hưởng sâu rộng đến các hoạt động kinh tế, thương mại và đầu tư quốc tế. Theo báo cáo của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), các nhà đầu tư đã rút hơn 100 tỷ USD khỏi các nước đang phát triển kể từ khi đại dịch bùng phát, đồng thời UNCTAD dự báo dòng vốn đầu tư trực tiếp toàn cầu giảm 40% trong giai đoạn 2020-2021. Tại khu vực Châu Á, dòng vốn FDI và FII cũng chứng kiến sự biến động lớn trong giai đoạn này.

Nghiên cứu này tập trung phân tích tác động của đại dịch COVID-19 đến dòng vốn đầu tư nước ngoài tại 08 quốc gia Châu Á trong giai đoạn từ quý 1/2013 đến quý 1/2022, bao gồm cả các nước phát triển và đang phát triển. Mục tiêu chính là xác định xu hướng tác động của đại dịch đối với dòng vốn đầu tư trực tiếp (FDI) và gián tiếp (FII), đồng thời rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam nhằm cải thiện thu hút vốn đầu tư nước ngoài trong bối cảnh hậu đại dịch. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp bằng chứng thực nghiệm hỗ trợ các nhà hoạch định chính sách xây dựng chiến lược phục hồi kinh tế và thu hút đầu tư hiệu quả.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình kinh tế tài chính quốc tế liên quan đến đầu tư nước ngoài, bao gồm:

• Lý thuyết hai khoảng cách (Chenery và Adelman, 1966): FDI có thể bù đắp khoảng cách về vốn và ngoại hối, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
• Lý thuyết phân khúc thị trường vốn cổ phần (Stulz, 1995): Sự tham gia của nhà đầu tư nước ngoài làm tăng tính thanh khoản và minh bạch của thị trường tài chính.
• Mô hình tác động cố định (FEM) và tác động ngẫu nhiên (REM): Phân tích dữ liệu bảng để kiểm soát các yếu tố không thay đổi theo thời gian và khác biệt giữa các quốc gia.
• Khái niệm chính: Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), đầu tư gián tiếp nước ngoài (FII), đại dịch COVID-19, chỉ số giá tiêu dùng (CPI), tổng sản phẩm quốc nội (GDP), xuất khẩu (EP), nhập khẩu (IP).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng với dữ liệu bảng thu thập từ 08 quốc gia Châu Á (Việt Nam, Thái Lan, Indonesia, Malaysia, Hàn Quốc, Singapore, Trung Quốc, Nhật Bản) trong giai đoạn quý 1/2013 đến quý 1/2022. Dữ liệu được lấy từ Worldbank và Thomson Reuters Eikon, quy đổi sang USD để đảm bảo tính nhất quán.

Phương pháp phân tích bao gồm:

• Mô hình hồi quy OLS, FEM, REM: Để đánh giá tác động của đại dịch COVID-19 (biến giả 0-1) cùng các biến kiểm soát như tốc độ tăng trưởng GDP, xuất khẩu, nhập khẩu và CPI đến dòng vốn FDI và FII.
• Kiểm định Hausman và Chow: Lựa chọn mô hình phù hợp giữa FEM và REM.
• Kiểm định đa cộng tuyến, tự tương quan và phương sai sai số thay đổi: Đảm bảo tính chính xác và tin cậy của mô hình.
• Cỡ mẫu: Dữ liệu quý trong 9 năm, tổng quan khoảng 36 quan sát cho mỗi quốc gia, đủ để phân tích xu hướng và tác động.

Quy trình nghiên cứu gồm thu thập dữ liệu, thống kê mô tả, phân tích ma trận tương quan, xây dựng mô hình hồi quy, kiểm định mô hình và thảo luận kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tác động tiêu cực của đại dịch COVID-19 đến dòng vốn FDI: Kết quả hồi quy FEM cho thấy đại dịch làm giảm trung bình khoảng 15-20% dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào các quốc gia nghiên cứu trong giai đoạn dịch bùng phát so với trước đó. Các nước đang phát triển chịu ảnh hưởng mạnh hơn, với mức giảm FDI lên đến 25%, trong khi các nước phát triển giảm khoảng 10%.

2. Ảnh hưởng tiêu cực đến dòng vốn FII: Dòng vốn đầu tư gián tiếp cũng giảm đáng kể, trung bình khoảng 18% trong giai đoạn đại dịch. Thị trường chứng khoán tại các quốc gia như Việt Nam và Malaysia chứng kiến sự sụt giảm chỉ số đóng cửa lần lượt 29,3% và 11,8% trong quý 1/2020, phản ánh sự rút vốn và biến động lớn.

3. Vai trò của các biến kiểm soát: Tốc độ tăng trưởng GDP có mối quan hệ tích cực và có ý nghĩa thống kê với cả FDI và FII, cho thấy nền kinh tế khỏe mạnh giúp thu hút vốn đầu tư. Xuất khẩu cũng đóng vai trò quan trọng, với hệ số hồi quy dương, minh chứng cho việc mở cửa thương mại thúc đẩy dòng vốn nước ngoài. Ngược lại, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) có tác động tiêu cực nhẹ, phản ánh áp lực lạm phát làm giảm sức hấp dẫn đầu tư.

4. Sự khác biệt giữa các nhóm quốc gia: Nhóm các nước công nghiệp phát triển như Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore và Trung Quốc có mức giảm dòng vốn đầu tư thấp hơn so với nhóm các nước đang phát triển như Việt Nam, Thái Lan, Indonesia, Malaysia. Điều này cho thấy các nền kinh tế phát triển có khả năng chống chịu tốt hơn trước cú sốc đại dịch.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của tác động tiêu cực là do các biện pháp phong tỏa, giãn cách xã hội và hạn chế di chuyển làm gián đoạn chuỗi cung ứng, sản xuất và thương mại quốc tế, khiến các nhà đầu tư nước ngoài e ngại rót vốn mới hoặc duy trì đầu tư hiện tại. Kết quả này phù hợp với các nghiên cứu trước đây như của UNCTAD, IMF và các công trình nghiên cứu tại các nước đang phát triển.

Biểu đồ thể hiện xu hướng giảm FDI và FII theo quý trong giai đoạn 2020-2021 sẽ minh họa rõ nét sự sụt giảm đột ngột khi đại dịch bùng phát và sự phục hồi chậm sau đó. Bảng so sánh mức giảm giữa các nhóm quốc gia cũng làm nổi bật sự khác biệt về khả năng ứng phó và sức chống chịu kinh tế.

Kết quả cũng cho thấy tầm quan trọng của tăng trưởng kinh tế và mở cửa thương mại trong việc thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài, đồng thời cảnh báo về tác động tiêu cực của lạm phát cao đến môi trường đầu tư. Đây là những thông tin quan trọng để các nhà hoạch định chính sách cân nhắc trong việc xây dựng các biện pháp hỗ trợ phục hồi kinh tế và thu hút đầu tư.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường chính sách hỗ trợ doanh nghiệp FDI: Chính phủ cần triển khai các gói hỗ trợ tài chính, giảm thuế và đơn giản hóa thủ tục hành chính nhằm giúp doanh nghiệp FDI vượt qua khó khăn do đại dịch, từ đó duy trì và thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp. Mục tiêu đạt tăng trưởng FDI dương trong vòng 2 năm tới.

2. Đẩy mạnh cải thiện môi trường kinh doanh và minh bạch thị trường tài chính: Tăng cường công bố thông tin, nâng cao tiêu chuẩn kế toán và quản trị doanh nghiệp để thu hút dòng vốn FII ổn định và bền vững. Thời gian thực hiện trong 1-3 năm, chủ thể là Bộ Tài chính và các cơ quan quản lý thị trường chứng khoán.

3. Phát triển hạ tầng logistics và chuỗi cung ứng: Đầu tư nâng cấp hạ tầng giao thông, kho bãi và công nghệ số để giảm chi phí và rủi ro cho nhà đầu tư nước ngoài, đặc biệt trong bối cảnh các biến động toàn cầu. Kế hoạch dài hạn 5 năm, phối hợp giữa các bộ ngành và địa phương.

4. Tăng cường hợp tác quốc tế và mở rộng thị trường xuất nhập khẩu: Khai thác các hiệp định thương mại tự do, thúc đẩy xuất khẩu để tạo điều kiện thuận lợi cho dòng vốn đầu tư nước ngoài thông qua các kênh thương mại. Chủ thể là Bộ Công Thương, thực hiện liên tục.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách kinh tế: Nghiên cứu cung cấp bằng chứng thực nghiệm về tác động của đại dịch đến dòng vốn đầu tư nước ngoài, giúp xây dựng chính sách phục hồi kinh tế và thu hút đầu tư hiệu quả.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng: Tài liệu tham khảo quan trọng về mô hình phân tích dữ liệu bảng, tác động của cú sốc y tế đến dòng vốn FDI và FII, cũng như các biến số kinh tế liên quan.

3. Doanh nghiệp FDI và nhà đầu tư nước ngoài: Hiểu rõ bối cảnh và xu hướng dòng vốn đầu tư trong khu vực, từ đó điều chỉnh chiến lược đầu tư phù hợp với diễn biến thị trường và chính sách địa phương.

4. Cơ quan quản lý thị trường tài chính và chứng khoán: Nghiên cứu giúp đánh giá tác động của đại dịch đến tính thanh khoản và biến động thị trường, từ đó đề xuất các biện pháp ổn định và phát triển thị trường.

Câu hỏi thường gặp

1. Đại dịch COVID-19 ảnh hưởng như thế nào đến dòng vốn FDI tại Châu Á?
   Đại dịch gây ra sự gián đoạn chuỗi cung ứng và hạn chế di chuyển, làm giảm khoảng 15-20% dòng vốn FDI trung bình trong giai đoạn dịch bùng phát, đặc biệt ảnh hưởng mạnh hơn ở các nước đang phát triển.

2. Tác động của COVID-19 đến dòng vốn FII có giống FDI không?
   Tác động tiêu cực cũng xảy ra với dòng vốn FII, với mức giảm trung bình khoảng 18%, do sự biến động và giảm tính thanh khoản trên thị trường chứng khoán trong giai đoạn đại dịch.

3. Các yếu tố kinh tế nào ảnh hưởng đến dòng vốn đầu tư nước ngoài trong nghiên cứu?
   Tốc độ tăng trưởng GDP và xuất khẩu có tác động tích cực, trong khi chỉ số giá tiêu dùng (CPI) có tác động tiêu cực nhẹ đến dòng vốn FDI và FII.

4. Tại sao các nước phát triển chịu ảnh hưởng ít hơn các nước đang phát triển?
   Các nước phát triển có nền kinh tế vững chắc, hệ thống y tế và chính sách hỗ trợ tốt hơn, giúp giảm thiểu tác động tiêu cực của đại dịch đến môi trường đầu tư.

5. Việt Nam có thể học được gì từ nghiên cứu này để thu hút vốn đầu tư nước ngoài?
   Việt Nam cần tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp FDI, cải thiện môi trường kinh doanh, phát triển hạ tầng và mở rộng thị trường xuất nhập khẩu để phục hồi và thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài hiệu quả sau đại dịch.

Kết luận

• Đại dịch COVID-19 có tác động tiêu cực rõ rệt đến dòng vốn đầu tư trực tiếp và gián tiếp tại khu vực Châu Á, với mức giảm trung bình từ 15-25% tùy nhóm quốc gia.
• Các nền kinh tế đang phát triển chịu ảnh hưởng mạnh hơn so với các nền kinh tế phát triển.
• Tăng trưởng GDP và xuất khẩu là những yếu tố quan trọng giúp thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài trong bối cảnh đại dịch.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở thực nghiệm cho các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp FDI, cải thiện môi trường kinh doanh và phát triển hạ tầng nhằm phục hồi dòng vốn đầu tư.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất, theo dõi diễn biến dòng vốn và mở rộng nghiên cứu sang các khu vực khác để hoàn thiện chiến lược thu hút đầu tư quốc tế.

Hành động ngay hôm nay: Các nhà hoạch định chính sách và doanh nghiệp cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các giải pháp phục hồi và phát triển dòng vốn đầu tư nước ngoài, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững cho Việt Nam và khu vực Châu Á.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu Nội dung chính của chương này nêu lý do chọn đề tài, mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, đối tượng và phạm vị nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu, kết cấu của luận văn và ý nghĩa của đề tài nghiên cứu. Chương 2: Cơ sở lý luận và tổng quan các nghiên cứu trước Nội dung chương này sẽ đưa ra tổng quan về lý thuyết, cụ thể là tổng quan về đầu tư trực tiếp và đầu tư gián tiếp nước ngoài. Trong đó làm rõ các khái niệm cơ bản về đầu tư, đầu tư trực tiếp, đầu tư gián tiếp, đại dịch COVID-19. Nêu tổng quan các chỉ số đại diện cho hiện trạng của đại dịch COVID-19 có khả năng ảnh hưởng đến dòng vốn đầu tư nước ngoài.

Cụ thể hóa tác động của đại dịch COVID-19 đến dòng vốn đầu tư nước ngoài của các nước khu vực Châu Á thông qua lược khảo các nghiên cứu trước đây. Chương 3: Mô hình và phương pháp nghiên cứu Chương này sẽ mô tả biến nghiên cứu, giải thích về các dữ liệu áp dụng trong nghiên cứu, trình bày mô hình nghiên cứu, dạng của mô hình nghiên cứu và các phương pháp để xử lý dữ liệu nghiên cứu. Chương 4: Nội dung và kết quả nghiên cứu Trình bày các kết quả sau khi thực hiện chạy mô hình nghiên cứu, bao gồm: thống kê mô tả mẫu, phân tích tương quan mô hình nghiên cứu, kiểm định hiện 10 tượng đa cộng tuyến, kiểm định hiện tượng phương sai thay đổi, kiểm định hiện tượng tự tương quan. Thảo luận kết quả của nghiên cứu, đối chiếu với giả thuyết ban đầu.

Từ đó, phân tích và thảo luận kết quả nghiên cứu, nêu ra những tác động của đại dịch COVID-19 đến FI tại khu vực Châu Á trong đó có Việt Nam. Chương 5: Kết luận và kiến nghị Dựa trên kết quả phân tích ở trên và quan điểm cá nhân, tác giả đưa ra các đề xuất kiến nghị cũng như nêu ra hướng nghiên cứu tiếp theo của đề tài. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC 2. Đầu tư nước ngoài Đầu tư nước ngoài là một quá trình chuyển dịch vốn đầu tư dưới các hình thức khác nhau từ quốc gia này sang quốc gia khác để thực hiện hoạt động đầu tư kinh doanh, nhằm mục đích tìm kiếm lợi nhuận hoặc mục đích sinh lợi khác.

Dòng vốn đầu tư nước ngoài có thể nói là mang lại rất nhiều lợi ích đối với nước tiếp nhận đầu tư như giúp mở rộng hợp tác kinh tế giữa các nước, mở rộng cơ hội việc làm cho lao động tại quốc gia được đầu tư; Ngoài tranh thủ được tài nguyên về nguồn vốn còn có công nghệ hiện đại thông qua tiếp nhận các kiến thức chuyên môn cao; Học hỏi được kinh nghiệm quản lý tiên tiến của quốc gia đầu tư để khai thác và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực của đất nước nhận đầu tư. Từ đó góp phần nâng cao nguồn thu nhập của lao động, gia tăng ngân sách chính phủ. Đầu tư nước ngoài được thực hiện dưới hình thức đầu tư trực tiếp hoặc đầu tư gián tiếp. Đầu tư trực tiếp nước ngoài Theo quy định tại Khoản 2, Điều 3, Luật Đầu tư Việt Nam được ban hành năm 2005 thì có thể hiểu rằng: “Đầu tư trực tiếp nước ngoài là việc nhà đầu tư nước ngoài đưa vốn vào một quốc gia khác nhận đầu tư bằng tiền mặt hoặc bất cứ tài sản nào để tiến hành các hoạt động đầu tư theo quy định của luật này.” FDI diễn ra khi một công ty ở một quốc gia này thiết lập hoạt động kinh doanh ở một quốc gia khác thông qua việc thiết lập một chi nhánh mới sở hữu 100%, hoặc mua lại một công ty địa phương, hoặc thành lập một liên doanh trong nền kinh tế.

Hình thức của đầu tư trực tiếp nước ngoài khá đa dạng, có thể dựa vào 12 mục đích ban đầu của nhà đầu tư hoặc nguồn gốc của vốn góp mà phân loại các hình thức FDI. Theo đó, căn cứ vào nguồn gốc của vốn góp thì có thể là vốn đầu tư tư nhân (cá nhân góp vốn đầu tư vào đơn vị khác) hoặc vốn góp từ các tổ chức kinh tế (nhà đầu tư là một doanh nghiệp kinh doanh góp vốn thành lập doanh nghiệp mới tại quốc gia khác). Căn cứ vào mục đích ban đầu của nhà đầu tư, một cách phân biệt đơn giản thì FDI có thể được chia thành 02 hình thức như sau: FDI theo chiều ngang và FDI theo chiều dọc. Hình thức đầu tư FDI theo chiều ngang diễn ra khi một công ty tại quốc gia đầu tư muốn mở rộng quy mô kinh doanh của họ tại một quốc gia khác với cùng lĩnh vực kinh doanh, ngành nghề sản xuất mà họ đang vận hành.

Điều này xuất phát từ việc nhà đầu tư muốn tìm kiếm một thị trường khác tiêu thụ sản phẩm của họ mà có thể giảm thiểu được các chi phí liên quan đến xuất nhập khẩu, hoặc tại quốc gia được đầu tư có chi phí nguồn nhân lực, chi phí tài nguyên rẻ hơn so với tại nơi đang sản xuất. FDI theo chiều ngang có thể được kỳ vọng nhằm gia tăng hoặc thay thế trong hoạt động sản xuất giữa đơn vị đầu tư và quốc gia nhận đầu tư. Choi và Harrigan (2003) “Sản phẩm sản xuất ra được phân phối tiêu dùng tại nước nhận đầu tư cho thấy rằng hình thức FDI theo chiều ngang nhằm đưa sản phẩm đến gần hơn với người tiêu dùng nước ngoài và tránh chi phí thương mại”. Ví dụ: Một thương hiệu sản xuất sản phẩm may mặc của Châu Âu sẽ có xu hướng đầu tư nhà máy may mặc tại các nước như Trung Quốc, Việt Nam,… vì chi phí nguồn nhân lực lao động thủ công thấp hơn so với sản xuất tại Châu Âu.

Khác với FDI theo chiều ngang, hình thức đầu tư FDI theo chiều dọc có nghĩa là: một hình thức đầu tư nhằm mục đích kéo dài chuỗi cung ứng của sản phẩm, có thể là nhiều ngành khác nhau hoặc cũng có thể trong cùng một ngành. Chủ đầu tư muốn kéo dài chuỗi cung ứng sản phẩm của họ, việc đầu tư vào một quốc gia khác có thể để tạo ra sản phẩm nhằm cung cấp đầu vào cho hoạt động sản xuất hiện tại, hoặc cũng có thể nhằm tiêu thụ sản phẩm. Braconier và Ekholm (2000) “FDI theo chiều dọc thường được cho là liên quan đến một hoặc một vài 13 yếu tố bổ sung giữa các công ty hoạt động trong và ngoài quốc gia đầu tư”. Tuy nhiên FDI theo chiều dọc cũng có thể liên quan đến việc thay thế lao động nếu các hoạt động thượng nguồn hoặc hạ nguồn được thực hiện trong nước theo truyền thống chuyển sang các chi nhánh nước ngoài.

Hình thức đầu tư này có thể dễ dàng thấy được đối với chuỗi sản phẩm ngành may mặc, các quốc gia có thể trồng bông tạo sợi thì nguồn nhân lực chất lượng cao cho dệt nhuộm thường khan hiếm, việc đầu tư tại nước ngoài xây dựng các nhà máy dệt, nhuộm,… để tiêu thụ nguồn bông sản xuất ra sẽ giúp tiết kiệm chi phí. Trong khi FDI theo chiều ngang thường được thúc đẩy bởi động cơ tìm kiếm thị trường thì cơ sở FDI theo chiều ngang là tiết kiệm chi phí (Liu và Nunnenkamp, 2011). Kỳ vọng của chủ đầu tư đối với hai hình thức này là việc FDI theo chiều ngang thì hoạt động tại các chi nhánh có xu hướng thay thế cho các hoạt động của công ty trong nước, trong khi FDI theo chiều dọc có thể hỗ trợ bổ sung cho hoạt động của công ty trong nước. Tác động của FDI tại nước nhận đầu tư được cho là có thể phụ thuộc vào việc hoạt động ở nước ngoài là chiều ngang hay chiều dọc so với hoạt động trong nước.

Một trong những thành phần cơ bản nhất của tăng trưởng kinh tế là vốn, tích lũy vốn là điều kiện cơ bản để xóa bỏ sự lạc hậu về kinh tế cho các nước đang phát triển trong giai đoạn phát triển ban đầu (Rostow, 1960). Chenery và Adelman (1966) đề xuất lý thuyết hai khoảng cách cho thấy rằng FDI có thể bù đắp khoảng cách về vốn và ngoại hối và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Balasubramanyam và cộng sự (1996) đã thử nghiệm một mô hình tăng trưởng nội sinh cho thấy rằng FDI có thể thúc đẩy tăng trưởng kinh tế thông qua nhiều tác động. FDI vào được phát hiện có tác động đến tiền lương của địa phương.

Từ những nghiên cứu thực nghiệm trước đó, có thể thấy vai trò tích cực của FDI đối với tăng trưởng trong nền kinh tế. Việc một quốc gia mang tiền, máy móc thiết bị, công nghệ vận hành, kinh nghiệm quản lý đến một quốc gia khác đồng nghĩa rằng ngoài việc chủ đầu tư thực hiện đầu tư tài sản nhằm mục đích thu về lợi nhuận thì chủ đầu tư cũng đang chuyển giao công nghệ cho quốc gia tiếp nhận. Tạo việc làm 14 cho số lượng lớn lao động nhờ vào việc các nhà máy được xây dựng, giúp tạo thêm nguồn thu nhập, góp phần cải thiện ngân sách. Đầu tư gián tiếp nước ngoài Theo Balasubramanyam và cộng sự (1996) “Đầu tư gián tiếp nước ngoài là hình thức đầu tư quốc tế, trong đó chủ đầu tư nước ngoài đầu tư bằng hình thức góp vốn vào các công ty tại nước nhận đầu tư để thu về lợi nhuận mà không trực tiếp tham gia điều hành công ty, cũng không tìm cách kiểm soát khoản đầu tư.

Đầu tư gián tiếp thường diễn ra với các loại hình như: góp vốn, mua cổ phần doanh nghiệp; nợ chính phủ trên thị trường chứng khoán nước ngoài; các khoản cho vay đối với công ty nước ngoài”. Rõ ràng, việc mua trái phiếu do một công ty phát hành, hoặc nợ chính phủ hoặc cho công ty nước ngoài vay đều không mang lại quyền kiểm soát. “Theo lý thuyết tài chính quốc tế, FII là kết quả tất yếu của các nhà đầu tư xuyên quốc gia nhằm đa dạng hóa rủi ro trong danh mục đầu tư và đạt được lợi nhuận cao hơn” (Garg và Dua, 2014). Theo quan điểm của nước nhận đầu tư, đặc biệt là các nước đang phát triển, dòng vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài được coi là có vai trò quan trọng trong việc thu hẹp chênh lệch tiết kiệm – đầu tư.

Các quốc gia đầu tư phát triển trên toàn cầu cũng đang nỗ lực để thu hút dòng vốn tài chính nước ngoài, nhằm tạo động lực cho phát triển thị trường tài chính trong nước.