Nghiên Cứu Tác Động Của Covid-19 Đến Giá Cổ Phiếu Của Các Doanh Nghiệp Ngành Bán Lẻ Tại Việt Nam

Đại dịch Covid-19 đã gây ra những xáo trộn lớn cho nền kinh tế toàn cầu, và Việt Nam không phải là ngoại lệ. 90 trang · 2022.

• Tác giả: Trương Xuân Nguyên
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Hữu Phước
• Trường học: Trường Đại Học
• Chuyên ngành: Tài Chính Doanh Nghiệp
• Đề tài: Tác Động Của Covid-19 Đến Giá Cổ Phiếu Ngành Bán Lẻ Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: TP.HCM

Mục lục chi tiết

• TÓM TẮT
• DANH MỤC HÌNH ẢNH
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Ý nghĩa thực tiễn
• 1.6. Phương pháp nghiên cứu
• 1.7. Kết cấu đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• 2.1. Các khái niệm về các nội dung nghiên cứu
• 2.2. Các lý thuyết nền tảng
• 2.2.1. Lý thuyết tài chính hành vi
• 2.2.2. Lý thuyết kỳ vọng
• 2.2.3. Lý thuyết nhận thức rủi ro
• 2.2.4. Lý thuyết triển vọng (Prospect Theory)
• 2.2.5. Lý thuyết về lợi nhuận chứng khoán
• 2.3. Các nghiên cứu trước
• 2.3.1. Nghiên cứu ngoài nước
• 2.3.2. Nghiên cứu trong nước
• 2.4. Khoảng trống nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.1. Qui trình nghiên cứu
• 3.2. Mô hình nghiên cứu
• 3.2.1. Cơ sở xây dựng mô hình nghiên cứu
• 3.2.2. Mô hình nghiên cứu đề xuất
• 3.2.3. Giả thuyết nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp định lượng
• 3.3.2. Phương pháp định tính
• 3.4. Dữ liệu nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Tổng quan thực trạng giá cổ phiếu và số lượng ca nhiễm Covid-19 giai đoạn 01/2020-12/2021
• 4.1.1. Thực trạng giá cổ phiếu giai đoạn 01/2020-12/2021
• 4.1.2. Thực trạng số lượng ca nhiễm Covid-19 giai đoạn 01/2020-12/2021
• 4.2. Kiểm định mô hình
• 4.2.1. Kết quả nghiên cứu thống kê mô tả
• 4.2.2. Kiểm tra tính dừng của dữ liệu
• 4.2.3. So sánh kết quả giữa các mô hình Pooled OLS, FEM, REM của mô hình nghiên cứu
• 4.2.4. Kiểm định các giả thiết hồi quy của mô hình nghiên cứu
• 4.2.4.1. Kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến
• 4.2.4.2. Kiểm định hiện tượng phương sai của sai số thay đổi
• 4.2.4.3. Kiểm định hiện tượng tự tương quan
• 4.2.4.4. Kiểm định khác biệt trung bình
• 4.3. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 5. CHƯƠNG 5: HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. Các hàm ý quản trị
• 5.1.1. Đối với các doanh nghiệp
• 5.1.2. Đối với các nhà đầu tư
• 5.1.3. Đối với Chính phủ
• 5.2. Chính sách dài hạn
• 5.3. Hạn chế của nghiên cứu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Tác Động Covid 19 Đến Cổ Phiếu Bán Lẻ VN

Đại dịch Covid-19 đã gây ra những xáo trộn lớn cho nền kinh tế toàn cầu, và Việt Nam không phải là ngoại lệ. Ngành bán lẻ, một trong những trụ cột quan trọng của nền kinh tế, đã chịu những ảnh hưởng nặng nề. Các biện pháp giãn cách xã hội, hạn chế đi lại, và thay đổi trong hành vi tiêu dùng đã tác động trực tiếp đến doanh thu và lợi nhuận của các doanh nghiệp bán lẻ. Điều này dẫn đến những biến động đáng kể trên thị trường chứng khoán, đặc biệt là đối với giá cổ phiếu của các công ty trong ngành. Nghiên cứu này sẽ đi sâu vào phân tích những tác động này, đồng thời đưa ra những đánh giá và dự báo về triển vọng của ngành bán lẻ trong bối cảnh hậu Covid-19. Việc hiểu rõ những tác động này là vô cùng quan trọng đối với các nhà đầu tư, doanh nghiệp, và các nhà hoạch định chính sách.

1.1. Ảnh Hưởng Covid 19 Đến Thị Trường Chứng Khoán Bán Lẻ

Thị trường chứng khoán, đặc biệt là cổ phiếu ngành bán lẻ, phản ứng nhạy bén với các thông tin liên quan đến đại dịch. Các đợt bùng phát dịch bệnh thường đi kèm với sự sụt giảm trong giá cổ phiếu do lo ngại về doanh thu và lợi nhuận. Ngược lại, các thông tin tích cực về vaccine hoặc các biện pháp hỗ trợ kinh tế có thể thúc đẩy giá cổ phiếu tăng trở lại. Sự biến động này tạo ra cả cơ hội và rủi ro cho các nhà đầu tư. Việc phân tích kỹ lưỡng các yếu tố ảnh hưởng là rất quan trọng để đưa ra quyết định đầu tư sáng suốt.

1.2. Ngành Bán Lẻ Việt Nam và Covid 19 Bức Tranh Toàn Cảnh

Ngành bán lẻ Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn khó khăn trong suốt đại dịch. Các cửa hàng truyền thống phải đối mặt với sự sụt giảm doanh thu do giãn cách xã hội, trong khi các kênh bán hàng trực tuyến lại chứng kiến sự tăng trưởng mạnh mẽ. Tuy nhiên, không phải tất cả các doanh nghiệp đều có thể thích ứng nhanh chóng với sự thay đổi này. Các doanh nghiệp nhỏ và vừa thường gặp khó khăn hơn trong việc chuyển đổi sang mô hình kinh doanh trực tuyến, dẫn đến những tổn thất lớn. Chính phủ đã triển khai nhiều biện pháp hỗ trợ, nhưng hiệu quả của các biện pháp này vẫn còn là một vấn đề cần được đánh giá.

II. Thách Thức Biến Động Cổ Phiếu Bán Lẻ Do Covid 19

Một trong những thách thức lớn nhất đối với các nhà đầu tư và doanh nghiệp bán lẻ trong bối cảnh Covid-19 là sự biến động khó lường của giá cổ phiếu. Các yếu tố như số lượng ca nhiễm bệnh, chính sách giãn cách xã hội, và tâm lý tiêu dùng có thể thay đổi nhanh chóng, dẫn đến những biến động lớn trên thị trường chứng khoán. Việc dự báo chính xác những biến động này là vô cùng khó khăn, đòi hỏi các nhà đầu tư phải có kiến thức sâu rộng về thị trường và khả năng phân tích dữ liệu tốt. Ngoài ra, các doanh nghiệp cũng cần phải linh hoạt trong việc điều chỉnh chiến lược kinh doanh để đối phó với những thay đổi bất ngờ.

2.1. Phân Tích Giá Cổ Phiếu Bán Lẻ Trước và Sau Covid 19

Để hiểu rõ hơn về tác động của Covid-19, cần phải so sánh giá cổ phiếu của các doanh nghiệp bán lẻ trước và sau khi đại dịch bùng phát. Trước Covid-19, nhiều doanh nghiệp bán lẻ đã có sự tăng trưởng ổn định nhờ vào sự gia tăng của tầng lớp trung lưu và sự phát triển của thị trường tiêu dùng. Tuy nhiên, sau khi đại dịch bùng phát, giá cổ phiếu của nhiều doanh nghiệp đã giảm mạnh do doanh thu sụt giảm và chi phí tăng cao. Việc phân tích sự khác biệt này sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về mức độ ảnh hưởng của đại dịch.

2.2. Thay Đổi Hành Vi Tiêu Dùng Ảnh Hưởng Đến Cổ Phiếu Bán Lẻ

Đại dịch đã làm thay đổi đáng kể hành vi tiêu dùng của người dân. Mua sắm trực tuyến trở nên phổ biến hơn, trong khi các hoạt động mua sắm trực tiếp tại cửa hàng giảm sút. Điều này đã tạo ra những áp lực lớn đối với các doanh nghiệp bán lẻ truyền thống, buộc họ phải chuyển đổi sang mô hình kinh doanh trực tuyến hoặc kết hợp cả hai. Những doanh nghiệp nào thích ứng nhanh chóng với sự thay đổi này thường có kết quả kinh doanh tốt hơn và giá cổ phiếu ổn định hơn.

III. Giải Pháp Ứng Phó Với Tác Động Covid 19 Lên Cổ Phiếu

Để giảm thiểu những tác động tiêu cực của Covid-19 đến giá cổ phiếu ngành bán lẻ, cần có những giải pháp đồng bộ từ cả phía doanh nghiệp, nhà đầu tư và chính phủ. Các doanh nghiệp cần tập trung vào việc chuyển đổi số, nâng cao hiệu quả hoạt động, và đa dạng hóa kênh bán hàng. Các nhà đầu tư cần có chiến lược đầu tư dài hạn, dựa trên phân tích kỹ lưỡng về tiềm năng tăng trưởng của doanh nghiệp. Chính phủ cần tiếp tục triển khai các biện pháp hỗ trợ kinh tế, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp phục hồi và phát triển.

3.1. Chuyển Đổi Số Yếu Tố Quyết Định Giá Cổ Phiếu Bán Lẻ

Chuyển đổi số là một trong những yếu tố quan trọng nhất giúp các doanh nghiệp bán lẻ ứng phó với tác động của Covid-19. Việc xây dựng các kênh bán hàng trực tuyến, sử dụng các công cụ phân tích dữ liệu để hiểu rõ hơn về hành vi tiêu dùng, và tự động hóa các quy trình hoạt động có thể giúp doanh nghiệp tăng doanh thu, giảm chi phí, và nâng cao hiệu quả hoạt động. Những doanh nghiệp nào đầu tư mạnh mẽ vào chuyển đổi số thường có cổ phiếu bán lẻ tiềm năng hơn.

3.2. Chính Sách Hỗ Trợ Của Chính Phủ và Tác Động Đến Cổ Phiếu

Các chính sách hỗ trợ của chính phủ đóng vai trò quan trọng trong việc giúp các doanh nghiệp bán lẻ vượt qua khó khăn trong đại dịch. Các chính sách như giảm thuế, giãn nợ, và hỗ trợ lãi suất có thể giúp doanh nghiệp giảm bớt gánh nặng tài chính và duy trì hoạt động. Tuy nhiên, hiệu quả của các chính sách này còn phụ thuộc vào việc triển khai thực tế và khả năng tiếp cận của doanh nghiệp. Việc đánh giá kỹ lưỡng tác động của các chính sách này đến cổ phiếu bán lẻ là rất quan trọng.

IV. Nghiên Cứu Đánh Giá Tác Động Covid 19 Đến Doanh Thu Bán Lẻ

Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá tác động của Covid-19 đến doanh thu của các doanh nghiệp ngành bán lẻ niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Dữ liệu được thu thập từ báo cáo tài chính của các doanh nghiệp và các nguồn thông tin khác. Các phương pháp phân tích thống kê được sử dụng để xác định mối quan hệ giữa số lượng ca nhiễm Covid-19 và giá cổ phiếu của các doanh nghiệp. Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng Covid-19 có tác động tiêu cực đáng kể đến doanh thu và giá cổ phiếu của ngành bán lẻ.

4.1. So Sánh Hiệu Suất Cổ Phiếu Bán Lẻ Trước và Trong Đại Dịch

Việc so sánh hiệu suất cổ phiếu bán lẻ trước và trong đại dịch cho thấy sự khác biệt rõ rệt. Trước đại dịch, nhiều doanh nghiệp có hiệu suất tăng trưởng ổn định, trong khi trong đại dịch, hiệu suất của nhiều doanh nghiệp giảm sút đáng kể. Tuy nhiên, cũng có một số doanh nghiệp vẫn duy trì được hiệu suất tốt nhờ vào khả năng thích ứng nhanh chóng với sự thay đổi của thị trường. Việc phân tích sự khác biệt này sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về những yếu tố quyết định sự thành công của doanh nghiệp trong bối cảnh khó khăn.

4.2. Cổ Phiếu Bán Lẻ Bị Ảnh Hưởng Nhiều Nhất Bởi Covid 19

Không phải tất cả các doanh nghiệp bán lẻ đều bị ảnh hưởng như nhau bởi Covid-19. Các doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực như du lịch, giải trí, và thời trang thường chịu ảnh hưởng nặng nề hơn so với các doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực như thực phẩm, dược phẩm, và hàng tiêu dùng thiết yếu. Việc xác định những cổ phiếu bán lẻ bị ảnh hưởng nhiều nhất sẽ giúp các nhà đầu tư đưa ra quyết định đầu tư sáng suốt hơn.

V. Dự Báo Triển Vọng Giá Cổ Phiếu Bán Lẻ Hậu Covid 19

Triển vọng giá cổ phiếu ngành bán lẻ sau đại dịch phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm tốc độ phục hồi của nền kinh tế, tiến độ tiêm chủng vaccine, và sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng. Mặc dù vẫn còn nhiều thách thức, nhưng cũng có những tín hiệu tích cực cho thấy ngành bán lẻ sẽ phục hồi và phát triển trong tương lai. Các doanh nghiệp nào có khả năng thích ứng nhanh chóng với sự thay đổi của thị trường và đầu tư mạnh mẽ vào chuyển đổi số sẽ có cơ hội tăng trưởng mạnh mẽ.

5.1. Phục Hồi Của Ngành Bán Lẻ Sau Covid 19 Kịch Bản Nào

Có nhiều kịch bản khác nhau về sự phục hồi của ngành bán lẻ sau Covid-19. Kịch bản lạc quan nhất là sự phục hồi nhanh chóng nhờ vào sự gia tăng của chi tiêu tiêu dùng và sự phục hồi của các hoạt động du lịch và giải trí. Kịch bản bi quan nhất là sự phục hồi chậm chạp do những tác động kéo dài của đại dịch và sự thay đổi vĩnh viễn trong hành vi tiêu dùng. Việc đánh giá kỹ lưỡng các kịch bản này sẽ giúp các nhà đầu tư và doanh nghiệp chuẩn bị tốt hơn cho tương lai.

5.2. Tác Động Của Vaccine Covid 19 Đến Giá Cổ Phiếu Bán Lẻ

Tiến độ tiêm chủng vaccine có tác động lớn đến giá cổ phiếu ngành bán lẻ. Khi tỷ lệ tiêm chủng tăng lên, người dân sẽ cảm thấy an tâm hơn và chi tiêu nhiều hơn, dẫn đến sự phục hồi của doanh thu và lợi nhuận của các doanh nghiệp bán lẻ. Ngược lại, nếu tiến độ tiêm chủng chậm chạp, sự phục hồi của ngành bán lẻ sẽ bị trì hoãn. Việc theo dõi sát sao tiến độ tiêm chủng là rất quan trọng để dự báo triển vọng của ngành bán lẻ.

VI. Kết Luận Tương Lai Cổ Phiếu Ngành Bán Lẻ Việt Nam

Đại dịch Covid-19 đã gây ra những tác động sâu sắc đến giá cổ phiếu ngành bán lẻ Việt Nam. Tuy nhiên, ngành bán lẻ vẫn có tiềm năng tăng trưởng lớn trong tương lai nhờ vào sự gia tăng của tầng lớp trung lưu, sự phát triển của thị trường tiêu dùng, và sự chuyển đổi số mạnh mẽ. Các doanh nghiệp nào có khả năng thích ứng nhanh chóng với sự thay đổi của thị trường và đầu tư mạnh mẽ vào chuyển đổi số sẽ có cơ hội thành công. Các nhà đầu tư cần có chiến lược đầu tư dài hạn, dựa trên phân tích kỹ lưỡng về tiềm năng tăng trưởng của doanh nghiệp.

6.1. Tác Động Của Chuyển Đổi Số Đến Giá Cổ Phiếu Bán Lẻ

Chuyển đổi số sẽ tiếp tục là yếu tố quan trọng nhất quyết định giá cổ phiếu ngành bán lẻ trong tương lai. Các doanh nghiệp nào đầu tư mạnh mẽ vào chuyển đổi số sẽ có khả năng tăng doanh thu, giảm chi phí, và nâng cao hiệu quả hoạt động. Điều này sẽ giúp họ thu hút các nhà đầu tư và tăng giá cổ phiếu.

6.2. Khuyến Nghị Đầu Tư Cổ Phiếu Bán Lẻ Trong Bối Cảnh Mới

Trong bối cảnh mới, các nhà đầu tư nên tập trung vào các doanh nghiệp bán lẻ có khả năng thích ứng nhanh chóng với sự thay đổi của thị trường, đầu tư mạnh mẽ vào chuyển đổi số, và có chiến lược kinh doanh bền vững. Ngoài ra, các nhà đầu tư cũng nên đa dạng hóa danh mục đầu tư để giảm thiểu rủi ro.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Đại dịch Covid-19 khởi phát vào tháng 12 năm 2019 tại Vũ Hán (Trung Quốc) và nhanh chóng lan rộng ra toàn cầu, được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) công bố là đại dịch toàn cầu vào ngày 11/03/2020. Dịch bệnh bùng phát đã tạo nên sự xáo trộn nghiêm trọng đối với nền kinh tế thế giới; Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) ghi nhận Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) toàn cầu giảm 5,2% trong năm 2020 do các biện pháp phong tỏa, đóng cửa biên giới, cùng khối lượng giao dịch thương mại sụt giảm từ 13% đến 32%.

Tại Việt Nam, ca nhiễm đầu tiên được phát hiện vào ngày 23/01/2020. Trong bối cảnh kinh tế chung, ngành Bán lẻ giữ vai trò trụ cột với quy mô thị trường đạt 142 tỷ USD, đóng góp 59% GDP và duy trì tốc độ tăng trưởng gấp 1,5 đến 2 lần tốc độ tăng trưởng GDP cả nước. Khi dịch bệnh xuất hiện, ngành Bán lẻ giữ vai trò bảo đảm chuỗi cung ứng hàng hóa thiết yếu, nhưng cũng chịu áp lực lớn do các biện pháp giãn cách xã hội khiến hàng nghìn cửa hàng phải tạm ngừng hoạt động và doanh thu bán lẻ sụt giảm mạnh. Trên thị trường chứng khoán (TTCK), biến động tâm lý nhà đầu tư trước tình hình dịch bệnh đã tác động trực tiếp lên giá cổ phiếu của các doanh nghiệp thuộc ngành.

Mặc dù các tài liệu học thuật quốc tế và trong nước đã ghi nhận tác động của dịch bệnh đến thị trường tài chính, phần lớn nghiên cứu trước đây chỉ tập trung vào các thị trường phát triển/mới nổi hoặc khảo sát trong phạm vi ngắn hạn ở đợt bùng phát đầu tiên năm 2020. Tác giả Trương Xuân Nguyên (Trường Đại học Tài chính – Marketing) thực hiện khóa luận nhằm cung cấp bằng chứng thực nghiệm chuyên sâu về sự tác động của dịch Covid-19 và đặc điểm doanh nghiệp đến giá cổ phiếu ngành Bán lẻ niêm yết xuyên suốt 4 đợt dịch tại Việt Nam.

Mục tiêu nghiên cứu:

• Mục tiêu chung: Phân tích tác động của đại dịch Covid-19 đến giá cổ phiếu của các doanh nghiệp ngành Bán lẻ niêm yết trên TTCK Việt Nam, từ đó đề xuất các hàm ý quản trị và chính sách nhằm hỗ trợ doanh nghiệp phục hồi, phát triển sau đại dịch.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Phân tích thực trạng biến động giá cổ phiếu của các doanh nghiệp ngành Bán lẻ Việt Nam trong thời gian diễn ra đại dịch Covid-19.
  2. Đo lường và kiểm định mức độ tác động của số ca nhiễm Covid-19 và quy mô vốn hóa đến giá cổ phiếu các doanh nghiệp ngành Bán lẻ giai đoạn 2020–2021.
  3. Đề xuất các hàm ý quản trị cho doanh nghiệp ngành Bán lẻ và kiến nghị quản lý thị trường đối với cơ quan chức năng.

Câu hỏi nghiên cứu:

1. Thực trạng giá cổ phiếu của các doanh nghiệp ngành Bán lẻ Việt Nam biến động như thế nào trong thời gian đại dịch Covid-19?
2. Tác động và mức độ tác động của Covid-19 đến giá cổ phiếu của các doanh nghiệp ngành Bán lẻ Việt Nam như thế nào?
3. Giải pháp nào để các doanh nghiệp ngành Bán lẻ Việt Nam phục hồi và tăng trưởng trong giai đoạn sau đại dịch Covid-19?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Số ca nhiễm Covid-19 ghi nhận hàng ngày và biến động giá cổ phiếu của 11 doanh nghiệp ngành Bán lẻ niêm yết tại Việt Nam (gồm các mã: BTT, CMV, CTF, DGW, FRT, HAX, HTC, MWG, MSN, PNJ, TMC) cùng biến kiểm soát vốn hóa thị trường.
• Phạm vi không gian: Thị trường chứng khoán Việt Nam (các sàn HOSE, HNX).
• Phạm vi thời gian: Từ ngày 30/01/2020 đến ngày 31/12/2021, trải qua 4 đợt bùng phát dịch Covid-19.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và khái niệm nền tảng

Khóa luận xây dựng cơ sở lập luận dựa trên hệ thống các khái niệm định chế tài chính và các lý thuyết hành vi, thị trường:

• Khái niệm công cụ tài chính: Cổ phiếu theo Thông tư 01/TT-UBCK (13/01/1998); phân loại giá cổ phiếu gồm Mệnh giá (theo TS. Bạch Đức Hiển), Giá phát hành, Thị giá, Thư giá ($BVPS$) và Giá trị nội tại. Khái niệm Vốn hóa thị trường ($MC$) được phân nhóm theo thông lệ tại Việt Nam: Largecap (> 10.000 tỷ VND), Midcap (1.000 – 10.000 tỷ VND), Smallcap (100 – 1.000 tỷ VND).
• Lý thuyết Tài chính hành vi (Kahneman & Tversky, 1979; Masomi & Ghayekhloo, 2010; Lin, 2010): Tiếp cận quyết định của nhà đầu tư qua yếu tố kinh nghiệm và các lệch lạc nhận thức (quá tự tin, quyết định theo cảm xúc, phụ thuộc tương tác xã hội/tâm lý bầy đàn).
• Lý thuyết Kỳ vọng (Đặng Văn Dân, 2016): Giải thích khuynh hướng nhà đầu tư ưu tiên chốt lời sớm khi thị trường có tin tức tích cực nhưng lại trì hoãn cắt lỗ khi thị trường bất lợi.
• Lý thuyết Nhận thức rủi ro (Jacoby & Kaplan, 1972): Xác định 5 khía cạnh rủi ro định hình quyết định: tài chính, tâm lý, vật lý, thực hiện và xã hội.
• Lý thuyết Triển vọng (Prospect Theory - Kahneman & Tversky, 1979): Gồm 4 nguyên tắc (mức ngại rủi ro, hiệu ứng chắc chắn, hiệu ứng phản xạ, phụ thuộc tham chiếu) nhằm lý giải sự bất cân xứng trong cảm xúc trước lãi và lỗ.
• Lý thuyết Dow về lợi nhuận chứng khoán: Vận dụng 6 nguyên lý nền tảng (thị trường phản ánh tất cả thông tin, ba xu thế thị trường, ba giai đoạn xu hướng chính tích lũy - bùng nổ - quá độ, khối lượng giao dịch xác nhận xu hướng, chỉ số bình quân xác nhận lẫn nhau, xu hướng duy trì đến khi có tín hiệu đảo chiều).

Phương pháp nghiên cứu và mô hình kinh tế lượng

Đề tài kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính (phân tích, so sánh, đối chiếu, tổng hợp dữ liệu thứ cấp) và phương pháp nghiên cứu định lượng với dữ liệu bảng ($Panel\ Data$) theo tần suất ngày.

Mô hình hồi quy đề xuất kế thừa từ Ashraf (2020), Anh và Gan (2020), Al-Awadhi và cộng sự (2020):

$$P_{i,t} = \alpha + \beta_1 \text{Covid-19}{t-1} + \beta_2 MC{i,t-1} + \varepsilon_{i,t}$$

Tên biến	Ký hiệu	Loại biến	Cách đo lường	Kỳ vọng dấu
Giá cổ phiếu	$P$	Phụ thuộc	Logarit thập phân của giá đóng cửa theo ngày	—
Số ca nhiễm Covid-19	$\text{Covid-19}$	Độc lập	Số ca mắc mới trong nước công bố theo ngày (độ trễ $t-1$)	Âm (–)
Giá trị vốn hóa thị trường	$MC$	Kiểm soát	Logarit thập phân của vốn hóa thị trường theo ngày (độ trễ $t-1$)	Dương (+)

Quy trình xử lý và ước lượng mô hình:

1. Kiểm tra tính dừng: Sử dụng kiểm định nghiệm đơn vị Augmented Dickey-Fuller (ADF) theo Dickey & Fuller (1981) và bảng giá trị tới hạn Mackinnon (1996).
2. Ước lượng cơ bản dữ liệu bảng: Thực hiện hồi quy Pooled OLS, mô hình hiệu ứng cố định (FEM), mô hình hiệu ứng ngẫu nhiên (REM).
3. Lựa chọn mô hình tối ưu: Sử dụng kiểm định $F$ (Pooled OLS so với FEM), kiểm định Breusch-Pagan Lagrangian Multiplier (Pooled OLS so với REM), và kiểm định Hausman (FEM so với REM).
4. Kiểm định vi phạm giả định hồi quy: Kiểm định đa cộng tuyến qua nhân tử phóng đại phương sai ($VIF$); kiểm định phương sai sai số thay đổi bằng kiểm định Modified Wald (Greene, 2000); kiểm định tự tương quan chuỗi bậc 1 theo Wooldridge (2002) và Drukker (2003).
5. Ước lượng vững: Ứng dụng phương pháp Bình phương bé nhất tổng quát khả thi (FGLS) để kiểm soát và khắc phục triệt để hiện tượng phương sai thay đổi, tự tương quan và xử lý vấn đề nội sinh tiềm ẩn.

Nguồn dữ liệu:

• Dữ liệu giao dịch cổ phiếu và giá trị vốn hóa: Thu thập từ hệ thống cơ sở dữ liệu Vietstock cho 11 mã cổ phiếu ngành Bán lẻ.
• Dữ liệu tình hình dịch bệnh: Số ca nhiễm Covid-19 hàng ngày tại Việt Nam do Bộ Y tế công bố chính thức qua cổng thông tin.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu đề tài nghiên cứu

Chương 1 thiết lập khung tổng quan cho toàn bộ khóa luận. Tác giả trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ cuộc khủng hoảng y tế toàn cầu và sự suy giảm tăng trưởng kinh tế do các lệnh phong tỏa. Chương này làm rõ vị thế của ngành Bán lẻ Việt Nam (chiếm 59% GDP) trong vai trò điều tiết chuỗi cung ứng hàng hóa thiết yếu và phản ứng nhạy cảm của nhóm cổ phiếu bán lẻ trên TTCK. Tác giả xác định 3 mục tiêu nghiên cứu cụ thể, 3 câu hỏi nghiên cứu, phạm vi khảo sát 11 mã cổ phiếu niêm yết trong giai đoạn 30/01/2020 – 31/12/2021, đồng thời tóm lược quy trình kết hợp định tính - định lượng và cấu trúc 5 chương của khóa luận.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu liên quan đến đề tài

Chương 2 thực hiện tổng quan tài liệu có hệ thống. Tác giả làm rõ các định nghĩa pháp lý và học thuật về thị trường chứng khoán, các loại giá trị cổ phiếu và phân loại quy mô vốn hóa. Khung lý luận được củng cố bởi các lý thuyết kinh tế học hành vi (Tài chính hành vi, Lý thuyết kỳ vọng, Lý thuyết nhận thức rủi ro, Lý thuyết triển vọng) và phân tích kỹ thuật (Lý thuyết Dow).

Tác giả tổng hợp các công trình nghiên cứu thực nghiệm quốc tế (Ashraf, 2020; He và cộng sự, 2020; Topcu & Gulal, 2020; Al-Awadhi và cộng sự, 2020; Yilmazkuday, 2021; Libo Xu, 2021) và các nghiên cứu tại Việt Nam (Anh & Gan, 2020; Đào Văn Hùng và cộng sự, 2021; Võ Đức Tâm & Võ Văn Bản, 2021). Từ đó, chương này chỉ ra 5 khoảng trống nghiên cứu chính: thiếu vắng nghiên cứu đơn quốc gia tại thị trường cận biên; chưa phân tách chi tiết phản ứng giá cổ phiếu theo từng đợt dịch riêng biệt; thiếu bằng chứng định lượng dài hạn cho riêng nhóm ngành bán lẻ trong năm 2021 khi biến chủng Delta xuất hiện.

Chương 3: Phương pháp và mô hình nghiên cứu

Chương 3 chi tiết hóa quy trình nghiên cứu khoa học qua sơ đồ 6 bước: xác định vấn đề $\rightarrow$ mục tiêu $\rightarrow$ cơ sở lý luận $\rightarrow$ xây dựng mô hình và phương pháp $\rightarrow$ thu thập/xử lý dữ liệu $\rightarrow$ phân tích và thảo luận kết quả. Tác giả thiết lập phương trình hồi quy tuyến tính dạng logarit, định nghĩa cách đo lường các biến ($P$, $\text{Covid-19}$, $MC$) và xây dựng 2 giả thuyết kiểm định ($H_1$, $H_3$). Chương này cung cấp nền tảng toán học cho các kiểm định nghiệm đơn vị ADF, tiêu chuẩn chẩn đoán khuyết tật mô hình ($VIF$, Wald test, Wooldridge test), so sánh bản chất giải thuật giữa Pooled OLS, FEM, REM và lập luận tính ưu việt của phương pháp FGLS trên phần mềm thống kê Stata 15.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu

Chương 4 trình bày chi tiết thực trạng thị trường và các kết quả tính toán định lượng:

• Phân tích thực trạng diễn biến giá cổ phiếu 11 doanh nghiệp bán lẻ và số ca nhiễm qua 4 đợt dịch:
  • Đợt 1 (30/01/2020 – 22/07/2020): Số ca nhiễm trung bình 2,02 ca/ngày (cao nhất 24 ca/ngày). Giá cổ phiếu trung bình giảm sâu từ 25.000 VND (31/01/2020) xuống đáy 19.110 VND (01/04/2020), cổ phiếu ngành bán lẻ giảm -41% trong quý I/2020.
  • Đợt 2 (23/07/2020 – 27/01/2021): Số ca nhiễm trung bình 5,43 ca/ngày (đỉnh điểm ổ dịch Đà Nẵng ghi nhận hơn 80 ca/ngày). Giá cổ phiếu phục hồi mạnh mẽ từ 22.814 VND lên 34.367 VND (26/01/2021), tăng gấp 1,5 lần.
  • Đợt 3 (28/01/2021 – 26/04/2021): Xuất hiện 1.303 F0 (ổ dịch Chí Linh, Hải Dương). Giá cổ phiếu duy trì ổn định và tăng trưởng, dao động từ 31.354 VND (02/02/2021) đến 36.812 VND (22/04/2021).
  • Đợt 4 (27/04/2021 – 31/12/2021): Bùng phát biến chủng Delta với số ca nhiễm cao nhất. Nhờ chiến dịch tiêm phủ vaccine và năng lực thích ứng, giá cổ phiếu bán lẻ bứt phá: từ ngày 01/07/2021, DGW tăng 96,98%, FRT tăng 283,78%, MWG tăng 33,03%, MSN tăng 55,99%.
• Kết quả kiểm định kinh tế lượng: Dữ liệu đạt tính dừng theo ADF. Kiểm định Hausman và kiểm định $F$ lựa chọn FEM/REM; kiểm định Modified Wald và Wooldridge xác nhận mô hình xuất hiện hiện tượng phương sai thay đổi và tự tương quan. Hồi quy FGLS cuối cùng xác nhận số ca nhiễm Covid-19 và quy mô vốn hóa đều có tác động có ý nghĩa thống kê đến giá cổ phiếu.

Chương 5: Kết luận và khuyến nghị (Hàm ý chính sách)

Chương 5 đúc kết các phát hiện thực nghiệm và đề xuất các nhóm giải pháp:

• Đối với doanh nghiệp bán lẻ: Đẩy mạnh số hóa dịch vụ, phát triển kênh phân phối đa kênh (omnichannel), nâng cao năng lực quản trị chuỗi cung ứng trong trạng thái bình thường mới.
• Đối với nhà đầu tư: Nâng cao năng lực phân tích cơ bản, quản trị rủi ro danh mục, kiểm soát các lệch lạc tâm lý bầy đàn và cảm xúc ngắn hạn.
• Đối với Chính phủ và cơ quan quản lý: Đảm bảo tính minh bạch thông tin thị trường, ngăn chặn hành vi thao túng giá, triển khai kịp thời các gói tài khóa, tiền tệ hỗ trợ sản xuất kinh doanh và duy trì tiến độ tiêm chủng.

---

Kết quả và đóng góp

Bảng tổng hợp diễn biến thực trạng 4 giai đoạn dịch bệnh

Giai đoạn bùng phát	Khung thời gian	Số ca nhiễm trung bình/ngày	Diễn biến giá cổ phiếu ngành Bán lẻ	Sự kiện y tế / chính sách tiêu biểu
Giai đoạn 1	30/01/2020 – 22/07/2020	2,02 ca	Giảm từ 25.000 VND xuống đáy 19.110 VND (01/04/2020); quý I/2020 giảm -41%	Phát hiện 2 ca đầu tiên (23/01/2020); thực hiện giãn cách xã hội toàn quốc tháng 4/2020
Giai đoạn 2	23/07/2020 – 27/01/2021	5,43 ca	Tăng mạnh từ 22.814 VND lên 34.367 VND (26/01/2021), gấp 1,5 lần	Ổ dịch Đà Nẵng (BN 416); ghi nhận các ca tử vong đầu tiên có bệnh nền nặng
Giai đoạn 3	28/01/2021 – 26/04/2021	—	Dao động tích cực từ 31.354 VND đến 36.812 VND (22/04/2021)	Ghi nhận 1.303 F0 tại Hải Dương (ổ dịch Chí Linh) và lan rộng 13 tỉnh thành
Giai đoạn 4	27/04/2021 – 31/12/2021	Đạt mức cao nhất	Tăng trưởng vượt bậc: DGW (+96,98%), FRT (+283,78%), MSN (+55,99%), MWG (+33,03%)	Biến thể Delta bùng phát diện rộng; đẩy mạnh chiến dịch tiêm phủ vaccine toàn dân

Kết quả hồi quy và ý nghĩa kinh tế lượng

• Ước lượng FGLS chỉ ra rằng trong bức tranh tổng thể giai đoạn 2020–2021, số ca nhiễm Covid-19 có tác động tích cực đến thị giá cổ phiếu ngành Bán lẻ. Kết quả này phản ánh sự thích ứng nhanh chóng của các doanh nghiệp bán lẻ qua việc tận dụng cơ hội chuyển dịch sang thương mại điện tử, cung cấp thiết bị công nghệ làm việc/học tập từ xa, cùng hiệu ứng hỗ trợ từ các gói kích cầu và tỷ lệ bao phủ vaccine của Chính phủ.
• Biến kiểm soát Vốn hóa thị trường ($MC$) có tác động cùng chiều và có ý nghĩa thống kê cao đến giá cổ phiếu, khẳng định vai trò của quy mô doanh nghiệp trong việc tạo dựng niềm tin và thu hút dòng vốn đầu tư.

Đóng góp học thuật và thực tiễn

• Bổ sung bằng chứng thực nghiệm chuyên biệt cho thị trường cận biên Việt Nam về ngành Bán lẻ xuyên suốt 4 đợt bùng phát dịch bệnh.
• Khắc phục hạn chế của các nghiên cứu trước (vốn chỉ khảo sát đa quốc gia hoặc ngắn hạn năm 2020) bằng chuỗi dữ liệu theo ngày kéo dài trọn vẹn 2 năm 2020–2021.
• Minh chứng vai trò của các giải pháp can thiệp vĩ mô và độ phủ vaccine trong việc bình ổn tâm lý thị trường chứng khoán.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận chỉ ra một số hạn chế gắn liền với phạm vi và điều kiện nghiên cứu:

• Về quy mô mẫu: Nghiên cứu chỉ tập trung vào mẫu gồm 11 doanh nghiệp ngành Bán lẻ có dữ liệu giao dịch liên tục và đầy đủ trên sàn niêm yết (HOSE, HNX), chưa phản ánh toàn diện các doanh nghiệp bán lẻ vừa và nhỏ chưa niêm yết.
• Về biến số mô hình: Mô hình kinh tế lượng chủ yếu đánh giá tác động của số ca nhiễm Covid-19 và biến kiểm soát vốn hóa thị trường; chưa đưa vào các biến số tài chính nội tại của doanh nghiệp (như chỉ số sinh lời ROA, ROE, đòn bẩy tài chính, thanh khoản) cũng như các biến vĩ mô mở rộng (lạm phát, lãi suất điều hành, cung tiền $M_2$).
• Về khung thời gian: Mẫu khảo sát dừng lại ở thời điểm 31/12/2021; các giai đoạn mở cửa hoàn toàn sau đại dịch chưa được bao hàm trong mô hình.

Hướng nghiên cứu tiếp theo: Mở rộng mẫu nghiên cứu sang các ngành nghề khác; bổ sung các biến kiểm soát vi mô và vĩ mô đa chiều; kéo dài chuỗi thời gian sang giai đoạn phục hồi hậu Covid-19 để so sánh tính chu kỳ của thị trường.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng:
  • Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Tài chính doanh nghiệp, Tài chính – Ngân hàng, Kinh tế học ứng dụng cần tài liệu tham khảo về phương pháp hồi quy dữ liệu bảng nâng cao.
  • Các nhà nghiên cứu quan tâm đến tác động của các cú sốc y tế/thiên tai đến thị trường tài chính tại các nền kinh tế mới nổi và cận biên.
  • Nhà quản trị doanh nghiệp bán lẻ và nhà đầu tư cá nhân trên TTCK Việt Nam.
• Phần nội dung đáng tham khảo:
  • Quy trình thực nghiệm kinh tế lượng chuẩn mực: các bước kiểm tra tính dừng ADF, kiểm định lựa chọn mô hình (F-test, Hausman) và xử lý khuyết tật bằng FGLS trên phần mềm Stata 15.
  • Hệ thống hóa các lý thuyết tài chính hành vi và lý thuyết Dow ứng dụng trong việc giải thích biến động thị trường khi có sự kiện bất thường.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Mẫu nghiên cứu của khóa luận gồm những doanh nghiệp nào và dữ liệu được thu thập trong khoảng thời gian nào?
Mẫu nghiên cứu bao gồm 11 mã cổ phiếu của các doanh nghiệp ngành Bán lẻ niêm yết trên TTCK Việt Nam có đầy đủ dữ liệu giao dịch: BTT, CMV, CTF, DGW, FRT, HAX, HTC, MWG, MSN, PNJ và TMC. Dữ liệu được thu thập theo ngày từ ngày 30/01/2020 đến ngày 31/12/2021 từ nguồn Vietstock và Bộ Y tế.

2. Tại sao tác giả lựa chọn phương pháp hồi quy FGLS thay vì Pooled OLS, FEM hoặc REM?
Sau khi thực hiện các kiểm định mô hình cơ bản, tác giả phát hiện mô hình vi phạm các giả định hồi quy: xuất hiện hiện tượng phương sai sai số thay đổi (kiểm định Modified Wald) và tự tương quan bậc 1 (kiểm định Wooldridge). Phương pháp Bình phương bé nhất tổng quát khả thi (FGLS) được sử dụng nhằm khắc phục triệt để các khuyết tật này, đồng thời xử lý hiện tượng nội sinh tiềm ẩn để đảm bảo ước lượng thu được là vững, không chệch và hiệu quả.

3. Diễn biến giá cổ phiếu ngành Bán lẻ phản ứng như thế nào trong đợt dịch thứ 4 (từ 27/04/2021 đến 31/12/2021)?
Mặc dù đợt dịch thứ 4 ghi nhận số ca nhiễm và mức độ giãn cách nghiêm ngặt nhất do biến thể Delta, giá cổ phiếu ngành Bán lẻ lại ghi nhận mức tăng trưởng vượt bậc từ ngày 01/07/2021 (FRT tăng 283,78%, DGW tăng 96,98%, MSN tăng 55,99%, MWG tăng 33,03%). Nguyên nhân do các doanh nghiệp công nghệ/bán lẻ tận dụng được thị phần bán buôn thiết bị làm việc từ xa, biên EBITDA cải thiện và niềm tin thị trường được củng cố bởi chiến dịch tiêm chủng diện rộng.

4. Khóa luận sử dụng các lý thuyết kinh tế học và tài chính nào để xây dựng khung phân tích?
Khóa luận vận dụng hệ thống 5 nhóm lý thuyết nền tảng: Lý thuyết Tài chính hành vi (Kahneman & Tversky, 1979), Lý thuyết Kỳ vọng (Đặng Văn Dân, 2016), Lý thuyết Nhận thức rủi ro (Jacoby & Kaplan, 1972), Lý thuyết Triển vọng (Prospect Theory) và Lý thuyết Dow về xu hướng thị trường chứng khoán.

5. Kết quả hồi quy mang lại hàm ý quản trị cốt lõi nào cho các doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam?
Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng các doanh nghiệp ngành Bán lẻ cần chủ động xây dựng kế hoạch kinh doanh linh hoạt trong trạng thái bình thường mới, tập trung đẩy mạnh dịch vụ trên nền tảng số, đa dạng hóa kênh bán hàng và tối ưu hóa chi phí vận hành chuỗi cung ứng nhằm hạn chế tác động tiêu cực từ các cú sốc ngoại cảnh.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Trương Xuân Nguyên đã phân tích một cách có hệ thống tác động của đại dịch Covid-19 và quy mô vốn hóa đến giá cổ phiếu của 11 doanh nghiệp ngành Bán lẻ niêm yết tại Việt Nam giai đoạn 2020–2021. Bằng việc kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và mô hình hồi quy dữ liệu bảng FGLS, đề tài đã chứng minh được mối liên hệ có ý nghĩa thống kê giữa các biến số nghiên cứu, đồng thời phản ánh tính thích ứng tích cực của nhóm doanh nghiệp bán lẻ qua 4 đợt bùng phát dịch. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở thực nghiệm vững chắc cho việc hoạch định chiến lược kinh doanh số hóa của doanh nghiệp và đề xuất các chính sách quản lý minh bạch thị trường chứng khoán trong giai đoạn phục hồi kinh tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu đề tài nghiên cứu Chương 2: Cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu trước Chương 3: Phương pháp và mô hình nghiên cứu Chương 4: Kết quả nghiên cứu Chương 5: Kết luận và khuyến nghị 7 CHƯƠNG 2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI Chương này nhằm mục đích cung cấp những kiến thức quan trọng về TTCK, giá cổ phiếu, các lý thuyết nền tảng liên quan đến nội dung nghiên cứu và những nghiên cứu trước đây về tác động của đại dịch Covid-19 đến giá cổ phiếu.1 Các khái niệm về các nội dung nghiên cứu 2.1 Thị trường chứng khoán Thị trường chứng khoán là thị trường mua bán, trao đổi các loại chứng khoán. Thị trường chứng khoán là một bộ phận của thị trường vốn dài hạn, thực hiện cơ chế chuyển đổi vốn trực tiếp từ nhà đầu tư sang nhà phát hành qua đó thực hiện chức năng của thị trường tài chính là cung ứng nguồn vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế.2 Cổ phiXu và giá cổ phiXu  Cổ phiếu Theo thông tư 01/TT-UBCK ngày 13/01/1998 của Ủy ban chứng khoán Nhà nước: Cổ phiếu là một loại chứng khoán vốn được phát hành dưới dạng chứng chỉ hoặc bút toán ghi sổ, xác nhận quyền sở hữu và lợi ích hợp pháp đối với tài sản hoặc vốn của một công ty cổ phần.  Giá cổ phiếu  Mệnh giá Theo Tiến sĩ Bạch Đức Hiển thì mệnh giá cổ phiếu thường hay còn gọi là giá trị danh nghĩa là giá trị mà công ty cổ phần ấn định cho một cổ phiếu và được ghi trên cổ phiếu.

Mệnh giá cổ phiếu chỉ có ý nghĩa quan trọng vào thời điểm công ty phát hành cổ phiếu thường, việc xác định mệnh giá của cổ phiếu thường dựa vào việc lấy vốn điều lệ của công ty chia cho số cổ phần đăng ký phát hành. Chính vì vậy mệnh giá cổ 8 phiếu không có giá trị thực tế đối với nhà đầu tư, nên nó không liên quan đến giá thị trường của cổ phiếu đó.  Giá phát hành Khi công ty phát hành cổ phiếu (trên thị trường sơ cấp), công ty ấn định giá phát hành, hoặc tổ chức đấu giá. Giá phát hành có thể cao hơn hoặc bằng mệnh giá.

Tuy nhiên, trong một số trường hợp do công ty làm ăn khó khăn, tình hình tài chính không tốt hoặc do kinh tế suy thoái, thì công ty có thể phát hành cổ phiếu thấp hơn mệnh giá.  Thị giá Thị giá là giá trị thị trường của cổ phiếu, thị giá thay đổi hàng ngày. Giá thị trường được xác định bởi quan hệ cung cầu trên thị trường. Giá thị trường của cổ phiếu phụ thuộc rất nhiều vào các nhân tố vì vậy nó thường xuyên biến động.

 Thư giá Thư giá (BVPS-Book value per share) hay còn gọi là giá trị sổ sách của cổ phiếu là giá trị của cổ phiếu được xác định dựa trên cơ sở số liệu của sổ sách kế toán của công ty.  Giá trị thực (giá trị nội tại) Giá trị nội tại là khái niệm được sử dụng rộng rãi, đặc biệt là trong lĩnh vực tài chính. Hiện có nhiều quan điểm khác nhau về khái niệm này. Giá trị nội tại có thể được hiểu là giá trị thực của một loại chứng khoán, khác với giá trị thị trường hay giá trị ghi sổ của loại chứng khoán đó.

Giá trị nội tại gồm các biến số khác như nhãn hiệu, thương hiệu, bản quyền…mà các biến số này rất khó tính toán, định lượng, đôi khi không được phản ánh một cách chính xác qua giá thị trường. Giá trị nội tại không có hình thức riêng để tự thể hiện như mệnh giá hay thị giá. Giá trị nội tại tồn tại một cách khách quan, không ai có thể áp đặt, kể cả người sở hữu nó. Cơ sở khách quan của giá trị nội tại là toàn bộ giá trị tài sản hữu hình và vô hình đang phát huy tác dụng của công ty phát hành.

Do đó, giá trị nội tại còn phản ánh tiềm lực của doanh nghiệp và là cơ sở kinh tế của thị giá. Thị giá tuy luôn biến động nhưng thường xoay quanh giá trị nội tại, không thể thoát ly quá xa, quá lâu giá trị nội tại.3 Vốn hóa thị trường 9 Vốn hóa thị trường (Market Capitalization) là thước đo quy mô của doanh nghiệp, là tổng giá trị thị trường của doanh nghiệp, được xác định bằng số tiền bỏ ra để mua lại toàn bộ doanh nghiệp này trong điều kiện hiện tại. Giá trị vốn hóa thị trường tương đương với giá thị trường của cổ phiếu nhân với số cổ phiếu phổ thông đang lưu hành. Chưa có một chuẩn mực nào cho việc phân loại doanh nghiệp theo giá trị vốn hóa thị trường, ở Mỹ người ta phân ra thành 6 nhóm sau: Mega Cap: trên 200 tỷ USD; Big/Large Cap: 10 đến 200 tỷ USD; Mid Cap: 2 đến 10 tỷ USD; Small Cap: 300 triệu đến 2 tỷ USD; Micro Cap: 50 triệu đến 300 triệu USD; Nano Cap: dưới 50 triệu USD.

Thông thường tại Việt Nam sẽ được chia thành 3 nhóm: Nhóm vốn hóa lớn (Largecap) có giá trị vốn hóa thị trường lớn hơn 10.000 tỷ đồng; nhóm vốn hóa vừa (Midcap) có giá trị vốn hóa thị trường từ 1.000 tỷ đồng đến 10.000 tỷ đồng; nhóm vốn hóa nhỏ (Smallcap) có giá trị vốn hóa thị trường từ 100 tỷ đồng đến 1.2 Các lý thuyXt nền tảng 2.1 Lý thuyXt tài chVnh hành vi Sayed Rasol Masomi và Sara Ghayekhloo (2010) cho rằng, tài chính hành vi là một lĩnh vực khoa học tập trung nhiều vào việc giải thích cảm tính và những sai lệch trong nhận thức của nhà đầu tư ảnh hưởng đến quyết định đầu tư. Lý thuyết tài chính hành vi là một lĩnh vực thuộc kinh tế học hành vi, đề xuất các lý thuyết dựa trên tâm lý học để giải thích sự kiện bất thường trên thị trường chứng khoán, chẳng hạn như sự tăng hoặc giảm giá cổ phiếu. Mục đích của tài chính hành vi là xác định và tìm hiểu lý do tại sao mọi người lại đưa ra lựa chọn tài chính nào đó. Tài chính hành vi giả định rằng, cấu trúc thông tin và đặc điểm của những người tham gia thị trường ảnh hưởng một cách có hệ thống đến các quyết định đầu tư cũng như kết quả thị trường.

Lý thuyết về “ Tài chính hành vi” được hình thành và phát triển bởi hai nhà tâm lý học người Mỹ là Kahneman và Tversky (1979). Theo nghiên cứu cho thấy, hành vi của nhà đầu tư được tiếp cận dựa trên các yếu tố: (1) Kinh nghiệm: Nhà đầu tư có thể đánh giá xác suất xảy ra một cách nhanh chóng những sự kiện trong tương lai. Tuy nhiên, trong một số trường hợp khó dự đoán và môi trường bên ngoài thay đổi thường xuyên thì nhà đầu tư sẽ đưa ra quyết định dựa vào những quy tắc, thường là những quy tắc đơn giản, dễ nhớ. (2) Sự lệch lạc về hành vi: Trong nghiên cứu của tác giả đã trình bày 4 nguyên nhân sau: 10 - Nhà đầu tư quá tự tin khi đưa ra các quyết định do sự thiếu hiểu biết về mặt nhận thức.

Chính vì sự quá tự tin có khả năng dự đoán thị trường tốt nên nhà đầu tư không quan tâm đến việc đa dạng hóa danh mục đầu tư. Do đó, họ dễ bị ảnh hưởng bởi các biến động của thị trường. - Nhà đầu tư sẽ đầu tư dựa vào kinh nghiệm chứ không dựa trên sự phân tích kỹ thuật một cách thận trọng. - Các nhà đầu tư thường đầu tư dựa trên yếu tố cảm xúc.

Chỉ những nhà đầu tư nào làm chủ được cảm xúc của mình thì mới thành công vì lúc đó họ mới đưa ra được các quyết định phù hợp. - Các nhà đầu tư đầu tư dựa trên sự tương tác xã hội. Việc nhà đầu tư thực hiện đầu tư theo hành động của nhà đầu tư khác thay vì cần phải theo nguồn thông tin và chiến lược đầu tư của mình. Nhiệm vụ chính của tài chính hành vi là giải thích những hành vi bất thường của các nhà đầu tư tham dự thị trường.

Hành vi bất thường là những phản ứng của nhà đầu tư đối với các thông tin được cập nhật lên thị trường nhưng không theo những gì mà tài chính truyền thống đã lý giải. Lin (2010) cho rằng, tài chính hành vi giải thích tại sao nhà đầu tư tham dự thị trường lại mắc các lỗi hệ thống bất hợp lý, trái ngược với giả định nhà đầu tư tham dự thị trường là hợp lý.2 Lý thuyXt kỳ vọng Đặng Văn Dân (2016) cho rằng, nhà đầu tư (NĐT) chứng khoán có khuynh hướng xem trọng khả năng bù đắp một khoản lỗ hơn là kiếm được nhiều lợi nhuận. Trong trường hợp khoản đầu tư có khả năng mang lại lợi nhuận, họ thích nắm chắc ngay khoản lợi nhuận hiện tại hơn là cố gắng tiếp tục đầu tư để thu được nhiều lợi nhuận hơn trong tương lai. Trong trường hợp ngược lại, khi khoản đầu tư có nguy cơ thua lỗ thì họ lại cố gắng duy trì với hy vọng tình hình sẽ khá hơn và có thể sinh lời trong tương lai bất chấp rủi ro thua lỗ nhiều hơn là rất lớn.

Căn cứ vào thông tin chiều hướng tích cực trên thị trường, các nhà đầu tư mua cổ phiếu và sẽ nhanh chóng tiến hành bán cổ phiếu đó khi giá tăng và đạt được lợi nhuận mong muốn mà không phân tích khả năng tăng thêm lợi nhuận. Bởi lẽ, họ tin rằng giá cổ phiếu hiện đã phản ánh đầy đủ thông tin kỳ vọng.3 Lý thuyXt nhận thức rui ro Jacoby và Kaplan (1972) nhận thức rủi ro như là tổng của các nhận thức bất định bởi người tiêu dùng trong một tình huống mua hàng cụ thể, ông đã phân loại nhận thức rủi ro của người tiêu dùng thành 5 loại rủi ro là vật lý (physical), tâm lý (psychological), xã hội (social), tài chính (financial), thực hiện (performance) như sau: Bảng 2. Phân loại rui ro theo Jacob Jacoby và Leon B. Kaplan 11 Các loại rủi ro Định nghĩa Tài chính Rủi ro mà sản phẩm không đáng giá tài chính Rủi ro mà sản phẩm sẽ có chất lượng/ hình ảnh thấp hơn Tâm lý mong đợi/ hình dung của khách hàng Rủi ro về sự an toàn của người mua hàng hay những Vật lý người khác trong việc sử dụng sản phẩm Thực hiện Rủi ro mà sản phẩm sẽ không thực hiện như kỳ vọng Rủi ro mà một sự lựa chọn sản phẩm có thể mang lại kết Xã hội quả bối rối trước bạn bè/ gia đình/ đồng nghiệp.