Khóa luận tốt nghiệp ngân hàng tác động của bất ổn năng lượng đến khả năng sinh lời của các ngân hàng thương mại trên thế giới

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp ngân hàng tác động của bất ổn năng lượng đến khả năng sinh lời của các ngân hàng thương, vận dụng lý thuyết vào thực tế, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyễn Ngọc Phương
• Người hướng dẫn: Lê Hải Trung
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Ngân hàng
• Đề tài: Tác động của bất ổn năng lượng đến khả năng sinh lời của các ngân hàng thương mại trên thế giới
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Cách phân tích tác động của bất ổn năng lượng đến khả năng sinh lời ngân hàng

Phân tích tác động của bất ổn năng lượng đến khả năng sinh lời của ngân hàng là bước đầu tiên để hiểu rõ các kênh ảnh hưởng chính. Bất ổn năng lượng gây ra biến động giá cả, ảnh hưởng đến chi phí hoạt động, danh mục tín dụng và lợi nhuận ngân hàng. Các nhà phân tích cần sử dụng các chỉ số đo lường như EUI (Chỉ số bất ổn năng lượng) để đánh giá mức độ rủi ro. Việc này giúp xác định chính xác các yếu điểm trong hoạt động ngân hàng và dự báo các xu hướng tiêu cực trong tương lai. Thêm vào đó, các mô hình định lượng như hồi quy đa biến cùng các kiểm định về tự tương quan, đa cộng tuyến và hiệu ứng cố định/ngẫu nhiên sẽ giúp xác định rõ ảnh hưởng của các biến số của bất ổn năng lượng tới các chỉ số sinh lời như ROA, ROE và NIM.

1.1. Phương pháp đo lường tác động của bất ổn năng lượng

Trong phân tích này, các chỉ số đo lường như EUI (Chỉ số bất ổn năng lượng) phản ánh mức độ biến động của giá dầu, khí đốt, và chính sách năng lượng. Dữ liệu thu thập từ các báo cáo quốc tế như IEA, World Bank, và các chỉ số chính trị, chính sách có thể giúp đo lường mức độ rủi ro liên quan đến nguồn cung năng lượng. Các mô hình thống kê, như hồi quy QML (Generalized Least Squares - GLS) hay mô hình hiệu ứng cố định (FE), sẽ giúp phân tích tác động trực tiếp của bất ổn năng lượng đến khả năng sinh lời của các ngân hàng qua các chỉ số như ROA, ROE, NIM.

1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lời ngân hàng trong bối cảnh bất ổn năng lượng

Các yếu tố quan trọng gồm chi phí vay vốn, chính sách tiền tệ, cấu trúc danh mục tín dụng, và chất lượng tài sản. Bất ổn năng lượng làm tăng chi phí đầu vào, giảm lợi nhuận từ hoạt động tín dụng, dẫn đến ROA, ROE và NIM suy giảm. Ngoài ra, các biến động này còn ảnh hưởng đến tâm lý nhà đầu tư, làm thay đổi hành vi cho vay, ảnh hưởng đến các dòng tiền của ngân hàng trong dài hạn.

II. Hướng dẫn phân tích thực trạng bất ổn năng lượng và khả năng sinh lời ngân hàng quốc tế

Trong phần này, các dữ liệu thực tiễn về bất ổn năng lượng và chỉ số sinh lời của ngân hàng được khảo sát tại các quốc gia phát triển và đang phát triển. Sử dụng các biểu đồ như EUI toàn cầu từ 2000 đến 2021 cùng các số liệu về giá dầu, khí đốt, chính sách năng lượng giúp phân tích xu hướng, điểm nút quan trọng và dự báo các tác động tiêu cực hoặc tích cực dựa trên các biến số vĩ mô và chính sách. Các nghiên cứu thực tế tại Việt Nam, Trung Quốc, Mỹ, châu Âu sẽ giúp xác định phạm vi ảnh hưởng khác nhau của bất ổn năng lượng tới các ngân hàng, qua đó đưa ra các giải pháp phù hợp cho từng nhóm quốc gia.

2.1. Thực trạng bất ổn năng lượng toàn cầu giai đoạn 2000 2021

Dữ liệu từ biểu đồ EUI cho thấy các năm cao điểm như 2005, 2008, 2014, 2020 đánh dấu các cú sốc lớn về năng lượng, liên quan đến xung đột chính trị, biến đổi khí hậu. Tác động rõ ràng là giá dầu biến động mạnh, làm tăng rủi ro rơi vào khủng hoảng năng lượng, đặc biệt trong bối cảnh các quốc gia đều phụ thuộc nhân khẩu, công nghiệp hoặc chiến lược năng lượng như Nga-Ukraine hay các chính sách khí hậu toàn cầu.

2.2. Tác động của bất ổn năng lượng đến khả năng sinh lời ngân hàng tại các quốc gia phát triển và đang phát triển

Dữ liệu thực tế tại các nước như Mỹ, Châu Âu cho thấy ROA, ROE, NIM đều có xu hướng giảm trong các giai đoạn bất ổn năng lượng cao. Đặc biệt, các ngân hàng tại các nền kinh tế mới nổi như Trung Quốc, Việt Nam thường phải đối mặt với áp lực lớn hơn do phụ thuộc dầu nhập khẩu và chính sách quốc gia. Các phân tích dựa trên dữ liệu này giúp xác định các biện pháp phòng ngừa rủi ro hiệu quả.

III. Phương pháp và mô hình phân tích tác động của bất ổn năng lượng đến khả năng sinh lời ngân hàng

Chương này trình bày các phương pháp định lượng như hồi quy đa biến, kiểm định hiệu ứng cố định và ngẫu nhiên, đồng thời sử dụng mô hình FGLS nhằm xử lý các vấn đề về phương sai sai số không đều hoặc tự tương quan. Dữ liệu từ nguồn WB, IMF, IEA được xử lý để xây dựng bộ biến số phù hợp. Hợp nhất dữ liệu theo chuỗi thời gian và theo quốc gia, áp dụng kiểm định Hausman để chọn mô hình phù hợp nhất để phân tích ảnh hưởng của biến động năng lượng đến các chỉ số KNSL như ROA, ROE, NIM.

3.1. Mô hình nghiên cứu biến số và dữ liệu

Sử dụng mô hình hồi quy đa biến với biến phụ thuộc là các chỉ số sinh lời của ngân hàng (ROA, ROE, NIM) và biến độc lập chính là EUI cùng các biến kiểm soát như GDP, INF, BDBD, BCRWA. Dữ liệu thu thập từ World Bank, IMF, IEA từ năm 2000-2021, xử lý logarit để giảm thiểu sai số và kiểm định phương pháp phù hợp để đảm bảo tính chính xác của kết quả.

3.2. Các kiểm định quan trọng và cách phân tích tác động

Thực hiện kiểm định Pearson, VIF, Hausman, tự tương quan Wooldridge và kiểm định phương sai số Wald để đảm bảo mô hình phù hợp. Các kết quả hồi quy cho thấy mức độ tác động của EUI đến từng chỉ tiêu sinh lời, phân tích các yếu tố ảnh hưởng rõ ràng hơn trong từng nhóm quốc gia và giai đoạn khác nhau.

IV. Các khuyến nghị chính sách và chiến lược quản trị rủi ro ngân hàng trong bối cảnh bất ổn năng lượng

Dựa trên phân tích thực nghiệm, đề xuất nhiều giải pháp như tăng cường quản trị rủi ro tài chính, đa dạng hóa danh mục tín dụng, đầu tư vào năng lượng tái tạo, nâng cao năng lực dự báo chính sách năng lượng. Ngoài ra, các ngân hàng cần xây dựng chiến lược dự phòng, nâng cao tính linh hoạt trong lãi suất, duy trì vốn dự trữ lớn hơn trong điều kiện bất ổn, và thúc đẩy các chính sách tài chính xanh nhằm giảm thiểu tác động của biến động năng lượng đến hoạt động sinh lời.

4.1. Nâng cao quản trị rủi ro xây dựng danh mục đầu tư bền vững

Các ngân hàng cần xây dựng hệ thống phân tích rủi ro, dự phòng quỹ đối phó với biến động năng lượng. Đa dạng hóa danh mục tín dụng, tăng cường phát triển lĩnh vực xanh, năng lượng tái tạo để giảm phụ thuộc vào nguồn năng lượng không ổn định, nâng cao khả năng chống chịu khi thị trường năng lượng biến động mạnh.

4.2. Chính sách năng lượng và hỗ trợ tài chính xanh cho ngân hàng

Chính sách nhà nước cần hướng đến thúc đẩy năng lượng sạch, hỗ trợ các dự án năng lượng tái tạo. Các ngân hàng có thể chủ động cung cấp các sản phẩm tài chính xanh, thúc đẩy vay vốn cho các dự án giảm khí nhà kính và sử dụng năng lượng bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ BẤT ỔN NĂNG LƯỢNG VÀ KNSL CỦA CÁC NHTM 1. Tổng quan về bất ổn năng lượng 1. Khái niệm về bất ổn năng lượng Nghiên cứu về bất ổn năng lượng đã trở thành một lĩnh vực quan trọng trong việc đánh giá và dự đoán tương lai của ngành năng lượng. Theo Dang và cộng sự (2023), bất ổn năng lượng không chỉ là việc xác định tình trạng của ngành năng lượng mà còn bao gồm phân tích các yếu tố ngoại lai gây ra sự không ổn định, đảo lộn hoặc rủi ro đối với việc cung cấp, sử dụng và đầu tư vào nguồn năng lượng.

Một trong những yếu tố quan trọng nhất là sự biến động giá cả năng lượng. MacKay (2009) đã thảo luận về khái niệm này trong các hệ thống năng lượng: “Bất ổn năng lượng là tình trạng mà năng lượng trong một hệ thống không cân bằng hoặc có xu hướng thay đổi nhanh chóng theo thời gian. Sự mất ổn định này có thể biểu hiện qua nhiều hình thức khác nhau, chẳng hạn như sự dao động về mức năng lượng, những thay đổi khó lường trong phân phối năng lượng hoặc khả năng giải phóng năng lượng đột ngột”. Điều này nhấn mạnh thách thức từ các nguồn năng lượng tái tạo không liên tục và sự cần thiết của các giải pháp lưu trữ năng lượng để giảm thiểu sự bất ổn.

Stephen Wiggins (1990) cung cấp cái nhìn tổng quan về động lực phi tuyến và lý thuyết bất ổn, áp dụng cho nhiều lĩnh vực, bao gồm cả ngành năng lượng. Ông nhấn mạnh rằng các tương tác phi tuyến có thể gây ra sự mất ổn định và hành vi không thể đoán trước trong hệ thống động lực. Bên cạnh đó, David D. Woods và Hollnagel (2006) đã xem xét các nguyên tắc kỹ thuật phục hồi và ứng dụng vào hệ thống năng lượng, khuyến nghị việc xây dựng năng lực thích ứng để nâng cao khả năng phục hồi trước sự mất ổn định năng lượng.

James Gleick (1987) cũng đã giới thiệu lý thuyết bất ổn và ứng dụng trong hệ thống năng lượng. Bing Xu và cộng sự (2021) đã chứng minh rằng bất ổn năng lượng góp phần đáng kể vào sự biến động của giá dầu trong dài hạn, tác động không chỉ đến ngành công nghiệp dầu mà còn lan rộng ra các lĩnh vực khác khi giá dầu thay đổi ngược 13 chiều với nhu cầu về năng lượng thay thế. Muhammad Shafiullah và cộng sự (2021) cũng chỉ ra rằng bất ổn chính sách kinh tế có tác động tiêu cực đến mức tiêu thụ năng lượng tái tạo trong dài hạn, đặt ra thách thức lớn trong việc đảm bảo sự tiêu thụ bền vững của năng lượng tái tạo trong bối cảnh biến động chính trị và kinh tế toàn cầu. Binningsboa, Helga Malmin và Siri Aas Rustadb (2007) đã phân tích tác động của xung đột tài nguyên đến bất ổn năng lượng, đặc biệt khi xảy ra tình trạng thiếu hụt tài nguyên dẫn đến cạnh tranh và bạo lực, làm hệ thống năng lượng mất ổn định.

Đồng thời, các biến động về nhu cầu từ thị trường lớn như Trung Quốc và Ấn Độ cũng tạo ra thách thức đối với các nền kinh tế nhập khẩu năng lượng. Ozcan và Ozturk (2019) nhận định rằng khủng hoảng năng lượng trong thế kỷ XXI là một nguy cơ hiện hữu. Theo Afkhami và cộng sự (2017), nguyên nhân chính là do cạn kiệt các nguồn năng lượng không tái tạo như dầu lửa, khí đốt, than đá, cùng với nhu cầu năng lượng ngày càng gia tăng do công nghiệp hóa. Dechezlepretre và cộng sự (2020) đã cảnh báo rằng trữ lượng dầu toàn cầu hiện chỉ còn khoảng 1.255 tỷ thùng, đủ dùng trong khoảng 42 năm với tốc độ khai thác hiện tại.

Balke và Brown (2018) nhấn mạnh rằng nhu cầu dầu lửa đang gia tăng nhanh chóng, đặc biệt ở Trung Quốc và Ấn Độ, chiếm hơn 2/3 tổng mức tăng nhu cầu năng lượng toàn cầu. Homans (2016) đã đề cập đến các bất ổn an ninh tại các khu vực chiến lược về năng lượng như Trung Đông, Trung Á, Mỹ La-tinh và châu Phi. Huang (2014) thì nhấn mạnh rằng sự bất đồng quan điểm giữa các quốc gia và tổ chức quốc tế là một nguyên nhân quan trọng khiến cuộc khủng hoảng năng lượng chưa có giải pháp triệt để. Tóm lại, bất ổn năng lượng là một vấn đề quan trọng với những tác động lớn đến nền kinh tế, môi trường và xã hội.

Theo James Gleick (1987), “Bất ổn năng lượng đề cập đến sự không ổn định trong việc cung cấp và sử dụng năng lượng, bao gồm các vấn đề như sự phụ thuộc vào nguồn năng lượng không bền vững, biến đổi khí hậu, biến động giá cả năng lượng và các rủi ro an ninh năng lượng”. Do đó, việc nghiên cứu và quản lý bất ổn năng lượng đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo sự phát triển bền vững của ngành năng lượng toàn cầu. Các yếu tố ảnh hưởng đến bất ổn năng lượng Căng thẳng địa chính trị là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sự bất ổn năng lượng. Nghiên cứu của Li và cộng sự (2021) đã phân tích tác động của rủi ro địa chính trị đến thương mại năng lượng ở 17 quốc gia mới nổi từ năm 2000 đến 2020.

Kết quả cho thấy, căng thẳng địa chính trị có ảnh hưởng tiêu cực đáng kể đến nhập khẩu và xuất khẩu năng lượng, trong đó xuất khẩu bị ảnh hưởng nhiều hơn. Trong nghiên cứu của Tol (2023), tác giả thảo luận về cách các cuộc khủng hoảng địa chính trị, như xung đột Nga-Ukraine, làm gián đoạn nguồn cung năng lượng, dẫn đến biến động giá cả và ảnh hưởng đến an ninh năng lượng toàn cầu. Báo cáo của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) Việt Nam (2023) phân tích tác động của rủi ro địa chính trị và bất ổn chính sách kinh tế thế giới đến giá thị trường cổ phiếu tại Việt Nam đã cho thấy những biến động địa chính trị toàn cầu có ảnh hưởng tiêu cực đến thị trường chứng khoán và lĩnh vực năng lượng trong nước. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) (2024) nhấn mạnh rằng các xung đột khu vực và căng thẳng địa chính trị đang phơi bày những điểm yếu trong hệ thống năng lượng toàn cầu, đòi hỏi các chính sách mạnh mẽ hơn và đầu tư lớn hơn để thúc đẩy chuyển đổi sang công nghệ năng lượng sạch và an toàn hơn.

Báo cáo của IEA (2024) phân tích cách căng thẳng địa chính trị ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng các vật liệu quan trọng cho quá trình chuyển đổi năng lượng, như kim loại và khoáng sản, từ đó tác động đến an ninh năng lượng. Vì vậy, việc đảm bảo an ninh năng lượng để duy trì sự ổn định hay đối mặt với biến động phần lớn chịu tác động từ các yếu tố địa chính trị. Bất ổn năng lượng chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ các yếu tố kinh tế, bao gồm biến động giá cả, khủng hoảng tài chính và chính sách kinh tế. Trong nghiên cứu về ảnh hưởng của chính sách tài khóa và tiền tệ, Wieland (2008) phân tích tác động của các biện pháp kinh tế đến thị trường năng lượng.

Ông cho rằng, chính sách tài khóa có tác động nhanh và mạnh mẽ hơn, đặc biệt thông qua việc điều chỉnh giá năng lượng, từ đó ảnh hưởng đến sự ổn định của thị trường này. Nghiên cứu của Shafiullah và cộng sự (2021) chỉ ra rằng sự bất ổn trong chính sách kinh tế có mối quan hệ tiêu cực với mức tiêu thụ năng lượng tái tạo trong dài hạn. Cụ thể, khi chính sách kinh tế trở nên kém ổn định hơn, mức tiêu thụ năng lượng tái tạo có xu hướng giảm và ngược lại. Erzurumlu và Gozgor (2022) phát hiện rằng thu nhập có tác động tích cực đến 15 nhu cầu năng lượng, trong khi giá năng lượng cao lại làm giảm mức tiêu thụ.

Ngoài ra, chỉ số WUI (World Uncertainty Index – chỉ số bất ổn toàn cầu) cũng có mối quan hệ tiêu cực với mức tiêu thụ năng lượng. Xu và cộng sự (2021) nhấn mạnh rằng các cú sốc không chắc chắn có tác động không đồng nhất tùy thuộc vào loại hình và mức độ của chúng. Mối quan hệ giữa mức tiêu thụ năng lượng không tái tạo (NEC) và chỉ số bất ổn chính sách kinh tế (EPU) chủ yếu là tích cực, ngoại trừ giai đoạn khủng hoảng tài chính toàn cầu. Ngoài ra, nghiên cứu cũng cho thấy các chính sách về khí hậu bị ảnh hưởng đáng kể bởi các cuộc khủng hoảng tài chính do những hạn chế về nguồn lực tài chính.

Điều này cho thấy sự phối hợp chặt chẽ giữa chính sách kinh tế và chính sách khí hậu là yếu tố quan trọng trong quá trình chuyển đổi năng lượng. Biến đổi khí hậu cũng đã và đang tác động mạnh mẽ đến sự ổn định năng lượng trên toàn cầu. Trong nghiên cứu của David Satterthwaite và cộng sự (2008), các tác giả đã thảo luận về cách biến đổi khí hậu ảnh hưởng đến các đô thị, đặc biệt là ở các quốc gia thu nhập thấp và trung bình. Nghiên cứu nhấn mạnh rằng sự gia tăng tần suất và cường độ của các hiện tượng thời tiết cực đoan có thể gây ra gián đoạn trong cung cấp năng lượng, do hạ tầng năng lượng tập trung chủ yếu ở các khu vực đô thị dễ bị tổn thương.

Phan Văn Tân và Ngô Đức Thành (2009) đã phân tích những biểu hiện của biến đổi khí hậu tại Việt Nam trong các thập kỷ qua và dự báo xu hướng trong tương lai. Nghiên cứu chỉ ra rằng sự gia tăng nhiệt độ và biến đổi lượng mưa có thể ảnh hưởng đến nguồn cung cấp năng lượng, đặc biệt là thủy điện, do sự thay đổi trong lưu lượng dòng chảy. Theo nghiên cứu của Nguyễn Toàn Thắng và cộng sự (2021), tác động của biến đổi khí hậu đến các khu vực khác nhau ở Việt Nam. Kết quả cho thấy, các hiện tượng thời tiết cực đoan như bão, lũ lụt và hạn hán gia tăng có thể gây gián đoạn hạ tầng năng lượng, ảnh hưởng đến việc cung cấp điện và an ninh năng lượng quốc gia.

Báo cáo của Ngân hàng Thế giới (2021): đã phân tích tác động của biến đổi khí hậu đến an ninh năng lượng và nước tại Việt Nam. Báo cáo chỉ ra rằng biến đổi khí hậu có thể làm giảm hiệu suất của các nhà máy thủy điện do thay đổi về lượng mưa và dòng chảy, đồng thời tăng nhu cầu năng lượng cho làm mát trong bối cảnh nhiệt độ tăng cao. Giá năng lượng thường xuyên biến động do tác động của cung - cầu, chính sách điều tiết và các yếu tố toàn cầu.